{"id":121542,"date":"2025-05-30T17:09:29","date_gmt":"2025-05-30T15:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=121542"},"modified":"2025-05-30T12:20:57","modified_gmt":"2025-05-30T10:20:57","slug":"30-09-92","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=121542","title":{"rendered":"Nadie\u017cda Mandelsztam \u2013 \u201cWspomnienia\u201d"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\"\"<\/a>Nadie\u017cda Mandelsztam \u2013 \u201cWspomnienia\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Helena Kapri<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wspomnienia Tom III\u00a0<\/em>Nadie\u017cdy Mandelsztam to\u00a0historia ostatnich lat \u017cycia jednego z\u00a0najwi\u0119kszych poet\u00f3w Rosji XX wieku Osipa Mandelsztama. Jest to\u00a0r\u00f3wnie\u017c surowa ocena stalinizmu jaki zapanowa\u0142 po\u00a0rosyjskiej rewolucji.. Wielka czystka zaowocowa\u0142a przepe\u0142nionymi wi\u0119zieniami i\u00a0\u0142agrami, \u015bmierci\u0105 milion\u00f3w ludzi, g\u0142odem, upadkiem warto\u015bci moralnych, utrat\u0105 wolno\u015bci s\u0142owa, a\u00a0nawet my\u015bli.\u00a0Homo sovieticus<\/em>\u00a0opanowa\u0142 kraj; wszechobecny staje si\u0119 strach, podsycany opowie\u015bciami tych, kt\u00f3rym\u00a0uda\u0142o si\u0119 przej\u015b\u0107 \u2018drog\u0119 przez\u00a0m\u0119k\u0119\u2019. Przera\u017cenie wzbudzaj\u0105 wielogodzinne przes\u0142uchania, kiedy nawet nie\u00a0wiadomo o\u00a0co\u00a0pytaj\u0105. Anna Achmatowa pisze:<\/span><\/p>\n

A\u00a0za\u00a0kolczastymi drutami<\/em>
\nM\u00f3j\u00a0sobowt\u00f3r cz\u0142api\u0105c butami,<\/em>
\nOd\u00a0lat idzie na\u00a0przes\u0142uchanie.<\/em><\/p>\n

Majow\u0105 noc\u0105 do\u00a0mieszkania Osipa i\u00a0Nadie\u017cdy Mandelsztam\u00f3w zapukali agenci z\u00a0\u0141ubianki. Mog\u0142o to\u00a0oznacza\u0107,<\/s>\u00a0rewizj\u0119, aresztowanie, zes\u0142anie. Tym razem pretekstem do\u00a0rewizji i\u00a0aresztowania by\u0142 wiersz Mandelsztama zaczynaj\u0105cy si\u0119 od\u00a0s\u0142\u00f3w:\u00a0\u017byjemy tu, nie\u00a0czuj\u0105c pod\u00a0stopami ziemi<\/em><\/span><\/p>\n

W\u00a0czwartym wersie:<\/span><\/p>\n

Tolko s\u0142yszno kriemlowskogo gorca,<\/em>
\nDuszegubca i\u00a0mu\u017cykoborca<\/em><\/p>\n

(s\u0142ycha\u0107 tylko\u00a0kremlowskiego g\u00f3rala, morderc\u0119 walcz\u0105cego z\u00a0ch\u0142opami)<\/p>\n

Na\u00a0osobisty rozkaz Stalina w\u00a0mieszkaniu Mandelsztam\u00f3w przeprowadzono ca\u0142onocn\u0105 rewizj\u0119, po\u00a0czym skazano poet\u0119 na\u00a0trzy lata zes\u0142ania, najpierw do\u00a0Czerdynia, p\u00f3\u017aniej Worone\u017c\u0105. Na\u00a0zes\u0142aniu mog\u0142a przebywa\u0107 z\u00a0nim \u017cona, przeciwko kt\u00f3rej\u00a0na\u00a0razie nic obci\u0105\u017caj\u0105cego nie\u00a0znale\u017ali. Dzie\u0144 wcze\u015bniej, jakby przeczuwaj\u0105c, Nadie\u017cda wynios\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 r\u0119kopis\u00f3w m\u0119\u017ca i\u00a0ukry\u0142a w\u015br\u00f3d zaufanych ludzi.<\/span><\/p>\n

Mandelsztam si\u0119 ba\u0142, wyobra\u017ania podsuwa\u0142a mu\u00a0okrutne sceny przes\u0142ucha\u0144, bicie, tortury\u2026 Chcia\u0142 uciec od\u00a0\u017cycia w\u00a0niebyt, miejsce gdzie nie\u00a0widzia\u0142by i\u00a0nie\u00a0s\u0142ysza\u0142 niczego, nic nie\u00a0czu\u0142. I\u00a0uleg\u0142 tej\u00a0pokusie, rzucaj\u0105c si\u0119 przez\u00a0okno; w\u00a0r\u0119kach Nadie\u017cdy zosta\u0142a tylko\u00a0marynarka..<\/s>. Ale\u00a0opr\u00f3cz zwichni\u0119cia barku i\u00a0psychiki nic mu\u00a0si\u0119 nie\u00a0sta\u0142o. Zosta\u0142 jeszcze kila dni w\u00a0szpitalu z\u00a0etykietk\u0105 ob\u0142\u0105kanego.<\/span><\/p>\n

W\u00a0Worone\u017cu by\u0142o zimno, biednie i\u00a0g\u0142odno; czasem mieli jedno jajko na\u00a0dwoje, malutki pok\u00f3j w\u00a0wi\u0119kszym mieszkaniu, ko\u015blawe \u0142\u00f3\u017cko i\u00a0poezj\u0119. Mandelsztam pisa\u0142, cz\u0119\u015bciej uk\u0142ada\u0142 strofy w\u00a0my\u015blach, potem je\u00a0recytowa\u0142, a\u00a0Nadie\u017cda uczy\u0142a si\u0119 wierszy na\u00a0pami\u0119\u0107. Kr\u0105\u017cy\u0142y w\u00a0odpisach, trafia\u0142y nawet do\u00a0Moskwy, podoba\u0142y si\u0119; Mandelsztam stawa\u0142 si\u0119 popularny, niekt\u00f3rzy pami\u0119tali go\u00a0sprzed rewolucji. Ale\u00a0to<\/s>\u00a0wszystko by\u0142o tajne, skrywane. Tymczasem trzeba by\u0142o \u017cy\u0107, zdobywa\u0107 pieni\u0105dze, po\u017cycza\u0107 od\u00a0takich samych biedak\u00f3w jak oni. Ludzie jak mogli, ratowali si\u0119 wzajemnie. Mandelsztamowie \u017cyli na\u00a0skraju n\u0119dzy. Nadie\u017cda pisze:<\/span><\/p>\n

O.M. nigdy nie\u00a0cieszy\u0142 si\u0119 posiadaniem dodatkowej pary spodni. Zawsze znajdowa\u0142 si\u0119 kto\u015b, kto nie\u00a0mia\u0142 ani jednej pary.<\/em><\/p>\n

Ostre woroneskie zimy domaga\u0142y si\u0119 noszenia ko\u017cuch\u00f3w. Poeta chodzi\u0142 w\u00a0\u017c\u00f3\u0142tym, sk\u00f3rzanym p\u0142aszczu, twardym i\u00a0szorstkim. Potem kto\u015b podarowa\u0142 mu\u00a0kurtk\u0119 podbit\u0105 psim futrem; nie\u00a0chcia\u0142 jej nosi\u0107, ale\u00a0mr\u00f3z zwyci\u0119\u017cy\u0142.<\/span><\/p>\n

Nie\u00a0m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107 kolejnych przes\u0142ucha\u0144, krzycza\u0142, p\u0142aka\u0142, m\u00f3wi\u0142 bez\u00a0sensu; zosta\u0142 oskar\u017cony o\u00a0dzia\u0142alno\u015b\u0107 kontrrewolucyjn\u0105, co\u00a0r\u00f3wna\u0142o si\u0119 z\u00a0d\u0142ugimi latami tu\u0142aczki po\u00a0Rosji, pobytami w\u00a0wi\u0119zieniach, g\u0142odem<\/span><\/p>\n

Ale\u00a0bywa\u0142y dni i\u00a0noce spokojne, wtedy czyta\u0142 (niezmiennie Dantego) pisa\u0142, recytowa\u0142, uczy\u0142 \u017con\u0119 swoich wierszy na\u00a0pami\u0119\u0107, aby przetrwa\u0142y zawieruch\u0119, \u017cartowa\u0142\u2026 Po\u00a0trzech latach wr\u00f3cili do\u00a0Moskwy, chocia\u017c akuratnie tam nie\u00a0wolno im\u00a0by\u0142o\u2026 Przez\u00a0rok tu\u0142ali si\u0119 w\u00a0wynajmowanych pokojach, szukali pomocy\u00a0w\u00a0<\/s>organizacjach wspieraj\u0105cych poet\u00f3w, nadal \u017cyli skromnie, ale\u00a0mieli przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy\u00a0dzielili si\u0119 z\u00a0nimi tym co\u00a0mieli. Po\u00a0roku przysz\u0142o niespodziewanie drugie aresztowanie i\u00a0zes\u0142anie na\u00a0Ko\u0142ym\u0119. W\u00a0t\u0119\u00a0podr\u00f3\u017c wyruszy\u0142 samotnie\u2026<\/span><\/p>\n

Na\u00a0Ko\u0142ym\u0119 nie\u00a0dotar\u0142, zmar\u0142 po\u00a0drodze \u201ena serce\u201d, w\u00a0\u0142agrze Wtoraja Rieczka, pod\u00a0W\u0142adywostokiem. Pochowany zosta\u0142 w\u00a0zbiorowym grobie, nikt nie\u00a0wie gdzie\u2026 Nadie\u017cda d\u0142ugo szuka\u0142a dokument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych jego \u015bmier\u0107, by\u0142y niejasne, jakby podrobione. Uwierzy\u0142a, kiedy wr\u00f3ci\u0142y wys\u0142ane wcze\u015bniej pieni\u0105dze \u2013\u00a0z\u00a0powodu u\u015bmierci adresata<\/em>. Od\u00a0tego czasu celem jej \u017cycia by\u0142o ocalenie spu\u015bcizny literackiej m\u0119\u017ca, doprowadzenie do\u00a0druku jego wierszy, uznanie go\u00a0przez\u00a0\u015bwiat za\u00a0wybitnego tw\u00f3rc\u0119 rosyjskiej poezji. I\u00a0tak\u00a0si\u0119 sta\u0142o. Czterdzie\u015bci dwa lata wdowie\u0144stwa po\u015bwi\u0119ci\u0142a na\u00a0to, by\u00a0uchroni\u0107 od\u00a0zapomnienia jego poezj\u0119.<\/span><\/p>\n

Wst\u0119p do\u00a0paryskiego (1970) wydania\u00a0Wspomnie\u0144\u00a0<\/em>napisa\u0142 Josif Brodski, rosyjsko \u2013 ameryka\u0144ski poeta, noblista, kt\u00f3ry\u00a0do\u00a0ko\u0144ca \u017cycia Nadie\u017cdy by\u0142 jej sojusznikiem i\u00a0przyjacielem w\u00a0walce o\u00a0miejsce Mandelsztama w\u00a0gronie najwybitniejszych tw\u00f3rc\u00f3w..<\/span><\/p>\n

W\u00a0latach osiemdziesi\u0105tych XX w. Jacek Kaczmarski stworzy\u0142 piosenk\u0119 pt.\u00a0Zmartwychwstanie Mandelsztama \u2013<\/em>\u00a0w\u00a0kilku strofach charakterystyka\u00a0tamtych czas\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n

Po\u00a0Archipelagu kr\u0105\u017cy dziwna fama
\n\u017be maj\u0105 wydawa\u0107 O\u015bk\u0119 Mandelsztama.
\nDziwi si\u0119 bezmiernie urz\u0119dnik nalany,
\nPo\u00a0co\u00a0go\u00a0wydawa\u0107, on\u00a0dawno wydany.<\/p>\n

T\u0142umaczy sekretarz nowy ci\u0119\u017car s\u0142owa,
\nDzi\u015b wydawa\u0107 znaczy, tyle co\u00a0drukowa\u0107.
\nPowsta\u0142 ma\u0142y zam\u0119t w\u00a0pami\u0119ci stra\u017cnik\u00f3w,
\nKt\u00f3rego\u00a0Mandelsztama, mamy ich bez\u00a0liku.<\/p>\n

Jeden szyje worki, drugi miesza beton
\nTrzeci drzewo r\u0105bie, ka\u017cdy jest poet\u0105.
\nW\u00a0oczach urz\u0119dnik\u00f3w ro\u015bnie p\u0142omie\u0144 grozy,
\nBo\u00a0w\u00a0szwach od\u00a0poet\u00f3w p\u0119kaj\u0105 obozy.<\/p>\n

Przegl\u0105daj\u0105 druki, wyroki, nic nie\u00a0ma
\nKa\u017cda kartoteka zmienia si\u0119 w\u00a0poemat.
\nA\u00a0w\u00a0tym poemacie ludzi jak drzew w\u00a0tajdze,
\nCho\u0107by\u015b szczez\u0142, to\u00a0tego jednego nie\u00a0znajdziesz.<\/p>\n

Stary Zek wspomina, \u017ce\u00a0on\u00a0dawno umar\u0142,
\nLecz\u00a0po\u00a0latach Zekom miesza si\u0119 w\u00a0rozumach.
\nBo\u00a0jak to\u00a0by\u0107 mo\u017ce, \u017ce\u00a0ziemia go\u00a0kryje,
\nGdy\u00a0w\u00a0gazetach pisz\u0105, \u017ce\u00a0Mandelsztam \u017cyje.<\/p>\n

Sk\u0105d\u017ce maj\u0105 wiedzie\u0107 w\u00a0syberyjskich borach,
\n\u017be to\u00a0\u017cycie to\u00a0tylko\u00a0taka metafora.
\nPatrzy z\u00a0g\u00f3ry Osip na\u00a0te\u00a0wyspy krwawe
\nI\u00a0gorzko smakuje sw\u0105 sp\u00f3\u017anion\u0105 s\u0142aw\u0119.<\/p>\n

Po\u00a0ukazaniu si\u0119\u00a0Wspomnie\u0144\u00a0<\/em>drukiem (Nadie\u017cda zacz\u0119\u0142a pisa\u0107 maj\u0105c sze\u015b\u0107dziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat) pojawi\u0142o si\u0119 wiele os\u00f3b zarzucaj\u0105cych autorce nieprawd\u0119, obrzucanie b\u0142otem inteligencji rosyjskiej, oskar\u017canie systemu za\u00a0samo z\u0142o, kt\u00f3re sprowadzi\u0142 na\u00a0ludzi. W\u00a0wyniku czego posiadanie ksi\u0105\u017cek Nadie\u017cdy Mandelsztam zosta\u0142o uznane za\u00a0\u015bcigane prawem przest\u0119pstwo.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nadie\u017cda Mandelsztam \u2013 \u201cWspomnienia\u201d Helena Kapri Wspomnienia Tom III\u00a0Nadie\u017cdy Mandelsztam to\u00a0historia ostatnich lat \u017cycia jednego z\u00a0najwi\u0119kszych poet\u00f3w Rosji XX wieku Osipa Mandelsztama. Jest to\u00a0r\u00f3wnie\u017c surowa ocena stalinizmu jaki zapanowa\u0142 po\u00a0rosyjskiej rewolucji.. Wielka czystka zaowocowa\u0142a przepe\u0142nionymi wi\u0119zieniami i\u00a0\u0142agrami, \u015bmierci\u0105 milion\u00f3w ludzi, g\u0142odem, upadkiem warto\u015bci moralnych, utrat\u0105 wolno\u015bci s\u0142owa, a\u00a0nawet my\u015bli.\u00a0Homo sovieticus\u00a0opanowa\u0142 kraj; wszechobecny staje si\u0119 strach, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/121542"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=121542"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/121542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":121549,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/121542\/revisions\/121549"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=121542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=121542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=121542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}