{"id":122478,"date":"2025-07-11T17:09:43","date_gmt":"2025-07-11T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=122478"},"modified":"2025-07-11T10:10:43","modified_gmt":"2025-07-11T08:10:43","slug":"11-09-101","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=122478","title":{"rendered":"Ustalenia IPN: zbrodni w Jedwabnem dokonali Polacy z niemieckiej inspiracji"},"content":{"rendered":"

Witold Kulesza \/L\/, szef pionu \u015bledczego IPN podczas konferencji dotycz\u0105cej \u015bledztwa w sprawie zbrodni w Jedwabnem, Warszawa, 5 czerwca 2001r. Fot. PAP\/Piotr Rybarczyk<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ustalenia IPN: zbrodni w Jedwabnem dokonali Polacy z niemieckiej inspiracji<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

jkrz\/ wj\/ jw\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
10 lipca 1941 r. w Jedwabnem zamordowanych zosta\u0142o mniej wi\u0119cej 340 miejscowych \u017byd\u00f3w, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich spalono \u017cywcem w stodole. Wed\u0142ug ustale\u0144 IPN sprzed ponad 20 lat zbrodni dokonali Polacy, ale z niemieckiej inspiracji.<\/strong><\/h5>\n
\n

Jedwabne, miasteczko w okolicach \u0141om\u017cy, mi\u0119dzy wrze\u015bniem 1939 r. a czerwcem 1941 r. znajdowa\u0142o si\u0119 pod okupacj\u0105 sowieck\u0105. 23 czerwca 1941 r., nazajutrz po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, do Jedwabnego wkroczy\u0142 witany kwiatami przez mieszka\u0144c\u00f3w oddzia\u0142 Wehrmachtu. \u017bo\u0142nierze natychmiast ruszyli dalej na wsch\u00f3d, a nadz\u00f3r nad miejscowo\u015bci\u0105 od tego momentu sprawowa\u0142a niemiecka \u017candarmeria (wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 posterunek liczy\u0142 od o\u015bmiu do 11 os\u00f3b). Zacz\u0119\u0142y te\u017c funkcjonowa\u0107 w\u0142adze cywilne \u2013 z polskim burmistrzem i jego zast\u0119pcami.<\/span><\/p>\n

To oni mieli by\u0107 organizatorami zbrodni, do kt\u00f3rej dosz\u0142o 10 lipca 1941 r.<\/span><\/p>\n

Pierwsze \u015bledztwo w tej sprawie, tu\u017c po wojnie, zako\u0144czy\u0142o si\u0119 procesem przed S\u0105dem Okr\u0119gowym w \u0141om\u017cy i skazaniem na \u015bmier\u0107 jednego oskar\u017conego, a na kary wi\u0119zienia (od o\u015bmiu do 15 lat) dziewi\u0119ciu kolejnych.<\/span><\/p>\n

Ostatecznie jednak wyrok \u015bmierci w drodze \u0142aski zosta\u0142 zamieniony na kar\u0119 wi\u0119zienia, a wszyscy skazani wyszli na wolno\u015b\u0107 przed up\u0142ywem terminu zas\u0105dzonej kary.<\/span><\/p>\n

Nowe \u015bledztwo w 2000 r. wszcz\u0105\u0142 Instytut Pami\u0119ci Narodowej i wobec niewykrycia sprawc\u00f3w umorzy\u0142 post\u0119powanie.<\/span><\/p>\n

W punkcie wyj\u015bcia pion \u015bledczy IPN przyj\u0105\u0142 trzy hipotezy, kt\u00f3re weryfikowano na podstawie wszystkich dowod\u00f3w gromadzonych w toku \u015bledztwa. Wed\u0142ug pierwszej z tych hipotez zbrodni w Jedwabnem dokonali sami Niemcy bez udzia\u0142u Polak\u00f3w lub te\u017c zmuszaj\u0105c do udzia\u0142u w jej dokonaniu pewn\u0105 grup\u0119 polskich cywili. Druga hipoteza zak\u0142ada\u0142a, \u017ce zbrodni w Jedwabnem dokonali sami Polacy z w\u0142asnej inicjatywy, bez wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania z Niemcami, za\u015b trzecia, \u017ce zbrodni \u201edokona\u0142a grupa Polak\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych z niemieckiej inspiracji, w poczuciu dozwolonej ze strony Niemc\u00f3w i pe\u0142nej bezkarno\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eWykonawcami zbrodni, jako sprawcy sensu stricto, byli polscy mieszka\u0144cy Jedwabnego i okolic \u2013 m\u0119\u017cczy\u017ani, w liczbie co najmniej oko\u0142o 40. (\u2026) Nale\u017cy przyj\u0105\u0107, i\u017c aktywnie uczestniczyli oni w dokonaniu zbrodni, uzbrojeni w kije, orczyki i inne narz\u0119dzia.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rok przed wydaniem postanowienia o umorzeniu \u015bledztwa, 9 lipca 2002 r. (zako\u0144czono w\u00f3wczas wszystkie czynno\u015bci zaplanowane w \u015bledztwie), prokurator Rados\u0142aw Ignatiew (\u00f3wczesny naczelnik Oddzia\u0142owej Komisji \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Bia\u0142ymstoku) przedstawi\u0142 prawdopodobny przebieg zbrodni.<\/span><\/p>\n

Napisa\u0142, \u017ce 10 lipca 1941 r. nad ranem do Jedwabnego zacz\u0119li przybywa\u0107 mieszka\u0144cy okolicznych wsi z zamiarem brania udzia\u0142u w zaplanowanej wcze\u015bniej zbrodni zab\u00f3jstwa \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w tej miejscowo\u015bci. W wiecz\u00f3r poprzedzaj\u0105cy zdarzenia niekt\u00f3rzy \u017cydowscy mieszka\u0144cy uprzedzeni zostali przez znajomych Polak\u00f3w, \u017ce przygotowywane jest zbiorowe dzia\u0142anie przeciwko \u017bydom.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Od godzin rannych rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wyp\u0119dzanie z dom\u00f3w ludno\u015bci \u017cydowskiej i gromadzenie jej na rynku miasteczka. Zgromadzonym kazano wyrywa\u0107 traw\u0119 spomi\u0119dzy kamieni brukowych, kt\u00f3rymi wy\u0142o\u017cony by\u0142 rynek. Dopuszczano si\u0119 przy tym akt\u00f3w gwa\u0142tu i przemocy wobec zgromadzonych. Dokonywali tego mieszka\u0144cy Jedwabnego i okolic, narodowo\u015bci polskiej.<\/span><\/p>\n

Prokurator Ignatiew zaznaczy\u0142, \u017ce liczni przes\u0142uchani w toku \u015bledztwa \u015bwiadkowie wspominali o obecno\u015bci w Jedwabnem umundurowanych Niemc\u00f3w. \u201eNiemcy ci prawdopodobnie w ma\u0142ej grupie asystowali w akcji wyprowadzania pokrzywdzonych na rynek i do tego ograniczy\u0142a si\u0119 ich czynna rola. Nie jest w \u015bwietle zgromadzonych dowod\u00f3w jasne, czy uczestniczyli w konwojowaniu ofiar na miejsce ka\u017ani i czy byli obecni przy stodole. Zeznania \u015bwiadk\u00f3w w tym zakresie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zasadniczo\u201d \u2013 napisa\u0142 prokurator IPN.<\/span><\/p>\n

W kolejnym fragmencie opisa\u0142 zdarzenia na rynku i w jego okolicach. Zgromadzonych tam \u017cydowskich m\u0119\u017cczyzn zmuszono do rozbicia stoj\u0105cego na skwerku pomnika Lenina (ustawionego w trakcie okupacji sowieckiej \u2013 PAP), a potem do przyniesienia jego fragment\u00f3w na rynek, za\u015b stamt\u0105d do stodo\u0142y.<\/span><\/p>\n

\u201eGrupa ta (\u017cydowskich m\u0119\u017cczyzn \u2013 PAP) mog\u0142a liczy\u0107 oko\u0142o 40-50 os\u00f3b. By\u0142 w niej r\u00f3wnie\u017c miejscowy rabin. Ofiary z tej grupy zg\u0142adzono w nieustalony spos\u00f3b, a cia\u0142a wrzucono do grobu wykopanego wewn\u0105trz stodo\u0142y. Na zw\u0142oki w grobie wrzucono cz\u0119\u015bci rozbitego popiersia Lenina\u201d \u2013 napisa\u0142 prokurator Ignatiew.<\/span><\/p>\n

Druga, wi\u0119ksza grupa ludno\u015bci \u017cydowskiej, zosta\u0142a wyprowadzona z rynku po up\u0142ywie pewnego czasu, by\u0107 mo\u017ce 1-1,5 godziny, jak okre\u015bli\u0142 to jeden ze \u015bwiadk\u00f3w. Inni \u015bwiadkowie wskazywali, \u017ce by\u0142o to p\u00f3\u017ane po\u0142udnie. \u201eW grupie tej by\u0142o kilkaset os\u00f3b, prawdopodobnie oko\u0142o 300, na co wskazuje liczba ofiar w obu grobach, wed\u0142ug szacunkowej oceny ekipy archeologiczno-antropologicznej bior\u0105cej udzia\u0142 w czynno\u015bciach ekshumacyjnych\u201d \u2013 zaznaczy\u0142 prokurator.<\/span><\/p>\n

W drugiej grupie znajdowa\u0142y si\u0119 ofiary obu p\u0142ci w r\u00f3\u017cnym wieku, w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce dzieci i niemowl\u0119ta. Ludzie ci zostali wprowadzeni do drewnianej, krytej strzech\u0105 stodo\u0142y. Po zamkni\u0119ciu budynek zosta\u0142 oblany naft\u0105 i podpalony. Znajduj\u0105cy si\u0119 w \u015brodku \u017bydzi sp\u0142on\u0119li \u017cywcem.<\/span><\/p>\n

Prokurator Ignatiew odni\u00f3s\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do podanej w publikacji Jana Tomasza Grossa \u201eS\u0105siedzi\u201d informacji o liczbie ofiar zbrodni z 10 lipca 1941 r. – ok. 1600.<\/span><\/p>\n

\u201eNiepe\u0142ny rozmiar prac ekshumacyjnych, a tak\u017ce niemo\u017cno\u015b\u0107 zweryfikowania hipotezy o istnieniu grobu lub grob\u00f3w zbiorowych na terenie \u017cydowskiego cmentarza nie pozwala na okre\u015blenie w spos\u00f3b pewny liczby wszystkich ofiar zamordowanych w dniu zbrodni w Jedwabnem. Liczba 1600 ofiar b\u0105d\u017a zbli\u017cona, wydaje si\u0119 wysoce nieprawdopodobna i nie znalaz\u0142a potwierdzenia w toku prowadzonego \u015bledztwa. W dniu zbrodni w Jedwabnem przebywa\u0142y na pewno osoby narodowo\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3re schroni\u0142y si\u0119 tam m.in. z Wizny i Kolna. Jednak\u017ce pewna grupa \u017cydowskiej ludno\u015bci ocala\u0142a. Przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, \u017ce by\u0142o to co najmniej kilkadziesi\u0105t os\u00f3b, kt\u00f3re mieszka\u0142y po dacie zbrodni w miasteczku i jego okolicach, do pocz\u0105tk\u00f3w listopada 1942 r.\u201d \u2013 napisa\u0142 prokurator Ignatiew.<\/span><\/p>\n

\u201eCo do udzia\u0142u polskich cywili w dokonanej zbrodni, nale\u017cy przyj\u0105\u0107, i\u017c by\u0142a to rola decyduj\u0105ca w zrealizowaniu zbrodniczego planu. Przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, \u017ce zbrodnia w Jedwabnem zosta\u0142a dokonana z niemieckiej inspiracji. Obecno\u015b\u0107 cho\u0107by biernie zachowuj\u0105cych si\u0119 niemieckich \u017candarm\u00f3w z posterunku w Jedwabnem, a tak\u017ce innych umundurowanych Niemc\u00f3w (je\u015bli za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce byli oni obecni na miejscu zdarze\u0144) by\u0142a r\u00f3wnoznaczna z przyzwoleniem i tolerowaniem dokonania zbrodni na \u017cydowskich mieszka\u0144cach tej miejscowo\u015bci. W tym stanie rzeczy stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce zasadne jest przypisanie Niemcom, w ocenie prawnokarnej, sprawstwa sensu largo tej zbrodni. Wykonawcami zbrodni, jako sprawcy sensu stricto, byli polscy mieszka\u0144cy Jedwabnego i okolic \u2013 m\u0119\u017cczy\u017ani, w liczbie co najmniej oko\u0142o 40. (\u2026) Nale\u017cy przyj\u0105\u0107, i\u017c aktywnie uczestniczyli oni w dokonaniu zbrodni, uzbrojeni w kije, orczyki i inne narz\u0119dzia\u201d – zaznaczy\u0142.<\/span><\/p>\n

Z zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w wynika\u0142o, \u017ce po dokonaniu zbrodni dosz\u0142o do rabowania mienia pozosta\u0142ego po ofiarach.<\/span><\/p>\n

W uzasadnieniu do umorzenia \u015bledztwa zaznaczono, \u017ce nie jest mo\u017cliwe okre\u015blenie przyczyn biernego zachowania si\u0119 wi\u0119kszo\u015bci ludno\u015bci miasteczka w obliczu zbrodni. \u201eW szczeg\u00f3lno\u015bci nie mo\u017cna przes\u0105dzi\u0107, czy bierno\u015b\u0107 ta by\u0142a wynikiem akceptacji zbrodni, czy te\u017c wynika\u0142a z zastraszenia brutalno\u015bci\u0105 dzia\u0142ania sprawc\u00f3w. Taka postawa mieszka\u0144c\u00f3w Jedwabnego wobec zbrodni dokonanej w dniu 10 lipca 1941 r. nie poddaje si\u0119 kwalifikacji prawnokarnej, nie mo\u017ce by\u0107 zatem przedmiotem ocen w kategorii przypisania odpowiedzialno\u015bci karnej\u201d \u2013 napisa\u0142 prokurator Ignatiew.<\/span><\/p>\n

Na koniec doda\u0142, \u017ce spo\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3rych nazwiska, jako sprawc\u00f3w wymienione zosta\u0142y w aktach spraw, cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a prawomocnie os\u0105dzona, a inne ju\u017c w chwili prowadzonego przez niego \u015bledztwa nie \u017cy\u0142y.<\/span><\/p>\n

\u201eSpo\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3rych nazwiska, jako sprawc\u00f3w wymienione zosta\u0142y w aktach spraw, cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a prawomocnie os\u0105dzona. Inne ju\u017c nie \u017cyj\u0105. […] Nie zgromadzono wystarczaj\u0105cych dowod\u00f3w, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby na zidentyfikowanie i postawienie zarzut\u00f3w ewentualnym innym \u017cyj\u0105cym sprawcom, kt\u00f3rzy zaanga\u017cowani byli we wzi\u0119cie udzia\u0142u w dokonaniu zab\u00f3jstwa obywateli polskich narodowo\u015bci \u017cydowskiej w dniu 10 lipca 1941 r. w Jedwabnem\u201d \u2013 napisa\u0142 prokurator Ignatiew w konkluzji uzasadnienia o umorzeniu \u015bledztwa. (PAP)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Witold Kulesza \/L\/, szef pionu \u015bledczego IPN podczas konferencji dotycz\u0105cej \u015bledztwa w sprawie zbrodni w Jedwabnem, Warszawa, 5 czerwca 2001r. Fot. PAP\/Piotr Rybarczyk Ustalenia IPN: zbrodni w Jedwabnem dokonali Polacy z niemieckiej inspiracji jkrz\/ wj\/ jw\/ 10 lipca 1941 r. w Jedwabnem zamordowanych zosta\u0142o mniej wi\u0119cej 340 miejscowych \u017byd\u00f3w, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich spalono \u017cywcem w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122478"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122478"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122490,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122478\/revisions\/122490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}