{"id":122524,"date":"2025-07-12T17:09:38","date_gmt":"2025-07-12T15:09:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=122524"},"modified":"2025-07-11T10:56:20","modified_gmt":"2025-07-11T08:56:20","slug":"zbrodnia-w-jedwabnem-od-ksiazki-grossa-do-umorzenia-sledztwa-ipn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=122524","title":{"rendered":"Zbrodnia w Jedwabnem \u2013 od ksi\u0105\u017cki Grossa do umorzenia \u015bledztwa IPN"},"content":{"rendered":"

Prof. Jan Tomasz Gross z Uniwersytetu w Nowym Jorku. Autor ksi\u0105\u017cki pt.: \u201eS\u0105siedzi\u201d , 16.02.2001 r. PAP Zdzis\u0142aw Lenkiewicz<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Zbrodnia w Jedwabnem \u2013 od ksi\u0105\u017cki Grossa do umorzenia \u015bledztwa IPN<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

irk\/ wus\/ lm\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Zbrodnia w Jedwabnem by\u0142a w latach 2000-2002 – po ukazaniu si\u0119 g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki Jan Tomasza Grossa – przedmiotem zaci\u0119tych spor\u00f3w, debat naukowych i \u015bledztwa. Przypominamy najwa\u017cniejsze wydarzenia dotycz\u0105ce tej sprawy.<\/strong><\/h5>\n
\n

W pocz\u0105tkach 2000 r. profesor politologii z Nowego Jorku Jan Tomasz Gross w eseju w ksi\u0119dze \u201eEuropa nieprowincjonalna\u201d og\u0142osi\u0142 relacj\u0119 nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c Szmula Wasersztajna z Jedwabnego z\u0142o\u017con\u0105 w 1945 r. \u017bydowskiej Komisji Historycznej w Bia\u0142ymstoku. M\u00f3wi\u0142 on wtedy, \u017ce 10 lipca 1941 r. na rozkaz Niemc\u00f3w grupa Polak\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w miasteczka i okolic, zebra\u0142a na rynku 1600 miejscowych \u017byd\u00f3w, przez wiele godzin zn\u0119ca\u0142a si\u0119 nad nimi, po czym zagna\u0142a do stodo\u0142y i spali\u0142a.<\/span><\/p>\n

W maju 2000 r. spraw\u0119 opisa\u0142a \u201eRzeczpospolita\u201d. Po zestawieniu relacji ze wspomnieniami \u015bwiadk\u00f3w i z literatur\u0105 przedmiotu gazeta potwierdzi\u0142a, \u017ce 10 lipca w Jedwabnem i 7 lipca w pobliskim Radzi\u0142owie cz\u0119\u015b\u0107 miejscowych Polak\u00f3w uczestniczy\u0142a w mordzie.<\/span><\/p>\n

Po swym eseju i obejrzeniu zdj\u0119\u0107 do filmu dokumentalnego Agnieszki Arnold o zbrodni w Jedwabnem \u201eS\u0105siedzi\u201d, Gross pod koniec maja 2000 r. w ksi\u0105\u017cce pt. \u201eS\u0105siedzi. Historia zag\u0142ady \u017cydowskiego miasteczka\u201d sformu\u0142owa\u0142 tez\u0119, \u017ce bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za mord w Jedwabnem ponosz\u0105 nie Niemcy, lecz polscy wykonawcy.<\/span><\/p>\n

31 sierpnia 2000 r.<\/strong><\/h5>\n

Prof. Witold Kulesza, nowo powo\u0142any szef G\u0142\u00f3wnej Komisji \u015acigania Zbrodni Przeciw Narodowi Polskiemu, cz\u0119\u015bci Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, zapowiedzia\u0142, \u017ce rozpocznie si\u0119 \u015bledztwo ws. mordu na \u017bydach w Jedwabnem.<\/span><\/p>\n

14 lutego 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Podczas spotkania z dzia\u0142aczami \u017cydowskimi w waszyngto\u0144skim Muzeum Holocaustu prezes IPN prof. Leon Kieres pot\u0119pi\u0142 pogrom w Jedwabnem i obieca\u0142 przeprowadzenie gruntownego \u015bledztwa w tej sprawie. – Dzi\u015b nie znamy jeszcze dok\u0142adnego przebiegu wydarze\u0144, kt\u00f3re tam zasz\u0142y. Nie znamy dok\u0142adnej liczby ofiar. Nie mo\u017cna jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce w Jedwabnem byli \u017bydzi, kt\u00f3rzy zgin\u0119li z r\u0105k Polak\u00f3w. Nie ma nic w historycznych okoliczno\u015bciach lub motywach sprawc\u00f3w, co mog\u0142oby z\u0142agodzi\u0107 moraln\u0105 wymow\u0119 tego haniebnego czynu \u2013 m\u00f3wi\u0142 prof. Kieres.<\/span><\/p>\n

2 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Prezydent Aleksander Kwa\u015bniewski w wywiadzie dla izraelskiej gazety \u201eJedijot Achronot\u201d zapowiedzia\u0142, \u017ce ze strony polskiej padn\u0105 przeprosiny zwi\u0105zane z pogromem w Jedwabnem: \u201eZa t\u0119 dramatyczn\u0105 spraw\u0119, niezale\u017cnie od inspiracji, powod\u00f3w, t\u0142a historycznego, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do tego faktu, niew\u0105tpliwie nale\u017c\u0105 si\u0119 s\u0142owa najwy\u017cszego ho\u0142du dla ludno\u015bci \u017cydowskiej tam mieszkaj\u0105cej. S\u0105dz\u0119, \u017ce obchody sze\u015b\u0107dziesi\u0105tej rocznicy tego mordu b\u0119d\u0105 okazj\u0105, \u017ceby tego rodzaju akt przeprosin mia\u0142 miejsce\u201d. Prezydent zastrzeg\u0142, \u017ceby nie zapomina\u0107, \u201ekto zorganizowa\u0142 Holocaust, kto wywo\u0142a\u0142 II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

4 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

W reakcji na pismo rabina gminy wyznaniowej \u017cydowskiej w Warszawie prymas Polski J\u00f3zef Glemp powiedzia\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki ch\u0119tnie po\u0142\u0105czy si\u0119 w \u017ca\u0142obie z gmin\u0105 \u017cydowsk\u0105 w Polsce i odb\u0119dzie wsp\u00f3ln\u0105 modlitw\u0119 za ofiary mordu w Jedwabnem z 1941 roku.<\/span><\/p>\n

5 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Mieszka\u0144cy Jedwabnego powo\u0142ali spo\u0142eczny komitet obrony dobrego imienia miasta. Uwa\u017cali, \u017ce prezentowane opinie o okoliczno\u015bciach mordu \u017byd\u00f3w w Jedwabnem w 1941 roku s\u0105 jednostronne i niezgodne z prawd\u0105. Domagali si\u0119 m.in. dok\u0142adnego ustalenia liczby ofiar mordu \u017byd\u00f3w w tej miejscowo\u015bci i rzeczywistego udzia\u0142u w tym zdarzeniu Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

6 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

– Naszym obowi\u0105zkiem jest godne uczczenie pami\u0119ci ofiar mordu w Jedwabnem oraz rzetelne ustalenie prawdy – o\u015bwiadczy\u0142 premier Jerzy Buzek. Zapowiedzia\u0142, \u017ce prowadzone przez IPN \u015bledztwo \u201eustali szczeg\u00f3\u0142owo okoliczno\u015bci zbrodni i wska\u017ce jej sprawc\u00f3w\u201d. Doda\u0142, \u017ce \u201eudzia\u0142 Polak\u00f3w w zbrodni w Jedwabnem jest bezsporny – nie zaprzecza temu \u017caden powa\u017cny historyk\u201d.<\/span><\/p>\n

8 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Wezwania do og\u00f3lnonarodowych przeprosin \u017byd\u00f3w za mord w Jedwabnem w 1941 r. s\u0105 \u201eco najmniej przedwczesne\u201d oraz \u201emocno przesadzone\u201d \u2013 napisa\u0142 w o\u015bwiadczeniu pp\u0142k. Stanis\u0142aw Karolkiewicz, prezes \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej. \u015aZ\u017bAK stwierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce je\u015bli si\u0119 oka\u017ce, i\u017c istotnie miejscowi Polacy s\u0105 winni zbrodni, to \u201ewtedy przyjdzie czas na pokajanie i przeprosiny, ale ze strony faktycznych winowajc\u00f3w, a nie ze strony ca\u0142ego narodu\u201d.<\/span><\/p>\n

10 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Jan Nowak-Jeziora\u0144ski, w czasie II wojny \u015bwiatowej kurier polskiego rz\u0105du i wieloletni szef sekcji polskiej Radia Wolna Europa, napisa\u0142 w o\u015bwiadczeniu, zachodzi \u201epal\u0105ca potrzeba jakiego\u015b symbolicznego aktu, kt\u00f3ry sta\u0142by si\u0119 wyrazem \u017calu i zado\u015b\u0107uczynienia za zbrodni\u0119 i okrucie\u0144stwo, kt\u00f3rego dopu\u015bcili si\u0119 nasi rodacy\u201d. Zaznaczy\u0142, \u017ce \u201ejej pot\u0119pienie przez sam\u0105 Polsk\u0119 musi wyprzedzi\u0107 reakcj\u0119 opinii \u015bwiatowej\u201d.<\/span><\/p>\n

11 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Do rachunku sumienia i udzia\u0142u w porz\u0105dkowaniu miejsc zwi\u0105zanych z pogromem \u017byd\u00f3w 10 lipca 1941 r. w Jedwabnem wezwa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w miasteczka biskup \u0142om\u017cy\u0144ski Stanis\u0142aw Stefanek. Przyjecha\u0142 tam na niedzieln\u0105 sum\u0119, by – jak powiedzia\u0142 \u2013 \u201emodli\u0107 si\u0119 wraz z mieszka\u0144cami w obliczu niespotykanego ataku na Jedwabne, ataku na rozumienie II wojny \u015bwiatowej i historii najnowszej\u201d.<\/span><\/p>\n

13 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Rabin Warszawy i \u0141odzi Michael Schudrich odebra\u0142 dyplom \u201eCz\u0142owieka Pojednania\u201d, nagrody przyznanej przez Polsk\u0105 Rad\u0119 Chrze\u015bcijan i \u017byd\u00f3w. Podczas uroczysto\u015bci powiedzia\u0142, \u017ce jest dumny z tego, i\u017c mieszka w Polsce, w\u015br\u00f3d ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 gotowi i otwarci – cho\u0107 nie wszyscy – na poznanie prawdy, a tak\u017ce, \u017ce \u201eprawda o Jedwabnem pozwoli nam wsp\u00f3lnie budowa\u0107 lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

14 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Prezes IPN Leon Kieres uzgodni\u0142 z Kolegium IPN, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodz\u0105 historycy, prawnicy i publicy\u015bci, tekst o\u015bwiadczenia w sprawie mordu w Jedwabnem. \u201eDramat wydarze\u0144 w Jedwabnem nie mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 do krzywdz\u0105cych uog\u00f3lnie\u0144 w ocenie postaw Polak\u00f3w w czasie tragicznych lat II wojny \u015bwiatowej” – zaznaczy\u0142 w o\u015bwiadczeniu. Doda\u0142, \u017ce IPN \u201ekieruje si\u0119 przekonaniem, \u017ce wymordowanie \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w nie zosta\u0142o dokonane w imieniu naszego Narodu\u201d i \u017ce \u201eprzynale\u017cno\u015b\u0107 do rodziny narod\u00f3w cywilizowanych wyklucza jakiekolwiek usprawiedliwienia dla mordowania dzieci, kobiet i m\u0119\u017cczyzn z powod\u00f3w narodowych, politycznych, spo\u0142ecznych, rasowych lub religijnych, nakazuj\u0105c traktowanie takich czyn\u00f3w jako skierowanych przeciwko ca\u0142ej ludzko\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

15 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Z pomnika ofiar mordu \u017byd\u00f3w w Jedwabnem zosta\u0142 usuni\u0119ty napis, \u017ce dokonali go Niemcy. Napis ten brzmia\u0142: \u201eMiejsce ka\u017ani ludno\u015bci \u017cydowskiej. Gestapo i \u017candarmeria hitlerowska spali\u0142a \u017cywcem 1600 os\u00f3b 10 lipca 1941 roku\u201d. Wed\u0142ug komunikatu Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa g\u0142az upami\u0119tniaj\u0105cy zamordowanych \u017byd\u00f3w zosta\u0142 rozebrany: \u201eRozbi\u00f3rka pomnika – uzgodniona z w\u0142adzami Jedwabnego – wi\u0105\u017ce si\u0119 z planowanym nowym uporz\u0105dkowaniem i upami\u0119tnieniem miejsc zwi\u0105zanych z wydarzeniami jakie rozegra\u0142y si\u0119 w Jedwabnem w lipcu 1941 roku\u201d.<\/span><\/p>\n

28 marca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Andrzej Przewo\u017anik, sekretarz generalny Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa poinformowa\u0142, \u017ce Rada ustali\u0142a dok\u0142adne miejsce w Jedwabnem, w kt\u00f3rym sta\u0142a stodo\u0142a, gdzie spalono \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w oraz miejsce poch\u00f3wku tych os\u00f3b. Ustalenie dok\u0142adnego miejsca zbrodni mia\u0142o pom\u00f3c m.in. w wytyczeniu przysz\u0142ego cmentarza.<\/span><\/p>\n

7 kwietnia 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Abp J\u00f3zef \u017byci\u0144ski, metropolita lubelski, zareagowa\u0142 na apel honorowego prezesa Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie Milesa Lermana, kt\u00f3ry podczas spotkania z ministrem spraw zagranicznych W\u0142adys\u0142awem Bartoszewskim wzywa\u0142 polskie duchowie\u0144stwo do podj\u0119cia si\u0119 przyw\u00f3dczej roli w ods\u0142oni\u0119ciu pe\u0142nej prawdy o pogromie \u017byd\u00f3w w Jedwabnem. \u017byci\u0144ski powiedzia\u0142, \u017ce polskie duchowie\u0144stwo mo\u017ce odegra\u0107 \u201ewa\u017cn\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu nowej jako\u015bci w relacjach polsko-\u017cydowskich, kt\u00f3ra jest inspirowana dobrem naszego kraju\u201d.<\/span><\/p>\n

3 kwietnia 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

W USA ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka Grossa \u201eS\u0105siedzi\u201d. W jednym z pierwszych komentarzy, w \u201eNew York Timesie\u201d, Tina Rosenberg, autorka ksi\u0105\u017cek o rozrachunkach z histori\u0105 w krajach by\u0142ego bloku sowieckiego, odnios\u0142a si\u0119 do dzia\u0142a\u0144 polskiego rz\u0105du i reakcji spo\u0142ecze\u0144stwa: \u201eJest to powa\u017cna reakcja, ilustruj\u0105ca post\u0119py Polski w jej stosunku do mniejszo\u015bci narodowych, co \u015bwiadczy, \u017ce staje si\u0119 ona krajem normalnym\u201d.<\/span><\/p>\n

13 kwietnia 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Prymas Glemp powiedzia\u0142, \u017ce nie pojedzie do Jedwabnego w 60. rocznic\u0119 mordu \u017byd\u00f3w, by nie robi\u0107 demonstracji. Nie chcia\u0142bym robi\u0107 z Jedwabnego widowiska. Jestem got\u00f3w do innych form modlitwy przeb\u0142agalnej za winy Polak\u00f3w – zadeklarowa\u0142.<\/span><\/p>\n

23 kwietnia 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Prokuratura Rejonowa w Sejnach, miejscowa dla wydawcy ksi\u0105\u017cki, O\u015brodka \u201ePogranicze\u201d, odm\u00f3wi\u0142a wszcz\u0119cia dochodzenia przeciwko Janowi T. Grossowi, autorowi \u201eS\u0105siad\u00f3w\u201d. Zawiadomienia o pope\u0142nieniu przest\u0119pstwa z\u0142o\u017cy\u0142y: Stronnictwo Narodowe, Stowarzyszenie Przeciwko Antypolonizmowi Leszka Bubla i pismo \u201ePolskie Sprawy\u201d z Poznania. Domaga\u0142y si\u0119 \u015bcigania naukowca za publiczne zniewa\u017canie narodu polskiego oraz nawo\u0142ywanie w jego publikacji do nienawi\u015bci na tle r\u00f3\u017cnic narodowo\u015bciowych.<\/span><\/p>\n

11 maja 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Daria Na\u0142\u0119cz, szefowa Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych, ujawni\u0142a rozkaz szefa RSHA Reinharda Heydricha z 1 lipca 1941 r. dotycz\u0105cy wci\u0105gania \u201eantykomunistycznie i anty\u017cydowsko nastawionych Polak\u00f3w\u201d do pogrom\u00f3w w 1941 r. po agresji Niemiec na ZSRR. – To wskazuje na zamierzon\u0105 akcj\u0119 niemieck\u0105 \u2013 powiedzia\u0142a historyczka o rozkazie skierowanym do dow\u00f3dc\u00f3w tzw. Einsatzgruppen, specjalnych jednostek likwidacyjnych SS przeznaczonych do mordowania \u017byd\u00f3w i komisarzy Armii Czerwonej na ty\u0142ach frontu wschodniego.<\/span><\/p>\n

18 maja 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

IPN wyst\u0105pi\u0142 do Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa o mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzenia ekshumacji ofiar mordu w Jedwabnem.<\/span><\/p>\n

22 maja 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Podczas spotkania z ministrem sprawiedliwo\u015bci Lechem Kaczy\u0144skim i prezesem IPN Leonem Kieresem rabina Michaela Schudricha i przedstawicieli Zwi\u0105zku Gmin Wyznaniowych \u017bydowskich w RP: Stanis\u0142awa Krajewskiego i Piotra Kadlcika przedstawiciele strony \u017cydowskiej przyj\u0119li do wiadomo\u015bci, \u017ce ekshumacja zostanie przeprowadzona \u201ezgodnie z polsk\u0105 procedur\u0105 karn\u0105 i z udzia\u0142em rabin\u00f3w\u201d. Wcze\u015bniej Schudrich przekonywa\u0142 ministra, \u017ce ekshumacja w Jedwabnem jest niepotrzebna i sprzeczna z tradycj\u0105 \u017cydowsk\u0105, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce szcz\u0105tki ludzkie powinny spokojnie spoczywa\u0107 w miejscu poch\u00f3wku.<\/span><\/p>\n

27 maja 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Podczas specjalnego nabo\u017ce\u0144stwa w Warszawie Episkopat Polski pod przewodnictwem prymasa Polski kardyna\u0142a Glempa prosi\u0142 Boga o wybaczenie wszelkiego z\u0142a, jakie ze strony Polak\u00f3w dotkn\u0119\u0142o \u017byd\u00f3w w Jedwabnem i innych miejscach. Biskupi wyrazili \u017cal i skruch\u0119 w specjalnej przygotowanej na t\u0119 okazj\u0119 modlitwie przeb\u0142agalnej. Modlili si\u0119 r\u00f3wnie\u017c za tych, kt\u00f3rzy gin\u0119li, ratuj\u0105c \u017byd\u00f3w. Nabo\u017ce\u0144stwo zako\u0144czy\u0142a modlitwa napisana przez papie\u017ca Jana Paw\u0142a II w intencji narodu \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

28 maja 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Sekretarz generalny ROPWiM Andrzej Przewo\u017anik przedstawi\u0142 tekst inskrypcji, kt\u00f3ry mia\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 na upami\u0119tnieniu ofiar mordu w Jedwabnem: \u201ePami\u0119ci \u017byd\u00f3w z Jedwabnego i okolic, m\u0119\u017cczyzn, kobiet, dzieci, wsp\u00f3\u0142gospodarzy tej ziemi, zamordowanych oraz \u017cywcem spalonych w tym miejscu 10 lipca 1941 roku. Ku przestrodze potomnym, by rozpalony przez niemiecki nazizm grzech nienawi\u015bci ju\u017c nigdy nie obr\u00f3ci\u0142 przeciwko sobie mieszka\u0144c\u00f3w tej ziemi. Jedwabne 10 lipca 2001\u201d. Ambasador Izraela w Polsce Szewach Weiss skomentowa\u0142: – W takich sprawach trzeba mie\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107, i odwag\u0119, i tu, i tam kompromisy, ale za daleko ten kompromis.<\/span><\/p>\n

31 maja 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Ameryka\u0144ski tygodnik “New Republic\u201d opublikowa\u0142 polemik\u0119 redaktora naczelnego \u201eGazety Wyborczej\u201d Adama Michnika z tekstem ameryka\u0144skiego specjalisty od Holokaustu Leona Wieseltiera, kt\u00f3ry napisa\u0142 m.in., \u017ce \u201eby\u0142o znacznie wi\u0119cej Polak\u00f3w morderc\u00f3w\u201d ni\u017c tych, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 ich ratowa\u0107. Michnik podkre\u015bli\u0142, \u017ce w debacie o Jedwabnem Polacy otwarcie stawili czo\u0142o bolesnym faktom ze swej historii, natomiast Wieseltier zdaje si\u0119 tego nie dostrzega\u0107 i powiela \u201ewygodne \u017cydowskie stereotypy\u201d na ich temat: \u201eTak, byli Polacy, kt\u00f3rzy w czasie okupacji pope\u0142nili zbrodnie na \u017bydach. Ale zbrodnie te zosta\u0142y pot\u0119pione przez emigracyjny rz\u0105d londy\u0144ski i by\u0142y karane przez polskie podziemie. (…) Ka\u017cdy Polak ma obowi\u0105zek spojrze\u0107 \u017cydowskimi oczami na cierpienie \u017byd\u00f3w, aby je lepiej zrozumie\u0107. I ty tak\u017ce powiniene\u015b spr\u00f3bowa\u0107 dojrze\u0107 w swym polskim rozm\u00f3wcy przyjaciela, kt\u00f3ry boryka si\u0119 ze swoj\u0105 trudn\u0105 histori\u0105, a nie antysemit\u0119 i kr\u0119tacza\u201d \u2013 zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 Michnik do Wieseltiera.<\/span><\/p>\n

4 czerwca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Rozpocz\u0119ta 1 czerwca ekshumacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 znalezieniem i przekazaniem do szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 blisko 100 \u0142usek, naboj\u00f3w i tzw. \u0142\u00f3dek od karabin\u00f3w. Przebadano m.in. p\u00f3\u0142 tony mieszaniny popio\u0142u, ziemi i szcz\u0105tk\u00f3w ludzkich. Oszacowano, \u017ce s\u0105 tam szcz\u0105tki ok. 50 doros\u0142ych os\u00f3b, kt\u00f3re po przebadaniu zosta\u0142y na powr\u00f3t umieszczone w wykopie i przysypane. Zgodnie z ustaleniami ze \u015brodowiskami \u017cydowskimi, nie ruszano z miejsca zachowanych ko\u015bci. Warstw\u0119 takich szcz\u0105tk\u00f3w odkryto pod warstw\u0105 mieszaniny popio\u0142u, ziemi i szcz\u0105tk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

13 czerwca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Andrzej Przewo\u017anik poinformowa\u0142, \u017ce tekst inskrypcji na nowym pomniku nagrobnym upami\u0119tniaj\u0105cym ofiary mordu w Jedwabnem zosta\u0142 skr\u00f3cony o cz\u0119\u015b\u0107 kontrowersyjn\u0105 dla \u015brodowisk \u017cydowskich. Nowa wersja (w j\u0119zykach polskim, hebrajskim i jidisz) brzmia\u0142a: \u201ePami\u0119ci \u017byd\u00f3w z Jedwabnego i okolic, m\u0119\u017cczyzn, kobiet, dzieci, wsp\u00f3\u0142gospodarzy tej ziemi, zamordowanych, \u017cywcem spalonych w tym miejscu 10 lipca 1941 roku. Jedwabne 10 lipca 2001 roku\u201d. Z pierwotnej tre\u015bci usuni\u0119to zdanie: \u201eKu przestrodze potomnym, by rozpalony przez niemiecki nazizm grzech nienawi\u015bci ju\u017c nigdy nie obr\u00f3ci\u0142 przeciwko sobie mieszka\u0144c\u00f3w tej ziemi\u201d. Na pomniku umieszczono tak\u017ce hebrajski tekst modlitwy za zmar\u0142ych.<\/span><\/p>\n

14 czerwca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

W li\u015bcie do prezydenta Kwa\u015bniewskiego dziekan i za\u0142o\u017cyciel centrum Szymona Wiesenthala, rabin Marvin Hier, napisa\u0142, \u017ce pomini\u0119cie w inskrypcji na pomniku, i\u017c sprawcami mordu w Jedwabnem byli Polacy, \u201enie tylko zniekszta\u0142ca prawd\u0119 i histori\u0119, lecz tak\u017ce bezcze\u015bci pami\u0119\u0107\u201d zabitych.<\/span><\/p>\n

10 lipca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

– Jako cz\u0142owiek, obywatel i jako prezydent Rzeczypospolitej Polskiej przepraszam. Przepraszam w imieniu swoim i tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rych sumienie jest poruszone tamt\u0105 zbrodni\u0105. W imieniu tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce nie mo\u017cna by\u0107 dumnym z wielko\u015bci polskiej historii, nie odczuwaj\u0105c jednocze\u015bnie b\u00f3lu i wstydu z powodu z\u0142a, kt\u00f3re Polacy wyrz\u0105dzili innym – powiedzia\u0142 podczas uroczysto\u015bci w Jedwabnem prezydent Kwa\u015bniewski. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce za \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w z Jedwabnego, Radzi\u0142owa i innych miejscowo\u015bci \u201eodpowiedzialno\u015b\u0107 ponosz\u0105 ich sprawcy i inspiratorzy”.<\/span><\/p>\n

– Ka\u017cdy cz\u0142owiek odpowiada tylko za w\u0142asne czyny. Synowie nie dziedzicz\u0105 win ojc\u00f3w. Ale czy wolno nam powiedzie\u0107: to by\u0142o dawno, to byli inni? Nar\u00f3d jest wsp\u00f3lnot\u0105. Wsp\u00f3lnot\u0105 jednostek, wsp\u00f3lnot\u0105 pokole\u0144 – doda\u0142.<\/span><\/p>\n

– Pa\u0144stwo polskie nie by\u0142o w stanie obroni\u0107 swych obywateli przed mordem dokonanym z hitlerowskim przyzwoleniem, z hitlerowskiej inspiracji – powiedzia\u0142 prezydent. Na uroczysto\u015bciach rz\u0105d reprezentowa\u0142 szef MSZ W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski, kt\u00f3ry by\u0142 tak\u017ce przewodnicz\u0105cym Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

16 lipca 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

W prasie w USA pojawi\u0142o si\u0119 kilka g\u0142os\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych uznanie dla Kwa\u015bniewskiego za przeprosiny w Jedwabnem. \u201ePolski prezydent uwa\u017ca, \u017ce Polacy s\u0105 teraz wystarczaj\u0105co silni, aby m\u00f3c powiedzie\u0107, \u017ce to ich rodacy pope\u0142nili zbrodni\u0119 sprzed 60 lat. Jego darem dla swego kraju i dla \u015bwiata by\u0142o przes\u0142anie, \u017ce je\u015bli nie przyznamy przed samymi sob\u0105, \u017ce wini s\u0105 winni, bratob\u00f3jstwo b\u0119dzie si\u0119 powtarza\u0107\u201d – napisa\u0142 A.M.Rosenthal, by\u0142y redaktor odpowiedzialny \u201eNew York Timesa\u201d, a wcze\u015bniej korespondent tej gazety w Polsce. \u201eNew York Times\u201d zamie\u015bci\u0142 te\u017c list rabina Zeva Friedmana, kt\u00f3ry wyeksponowa\u0142 bojkot uroczysto\u015bci w Jedwabnem przez niekt\u00f3re \u015brodowiska i postaw\u0119 negacji polskiej odpowiedzialno\u015bci za masakr\u0119: \u201ePowinno si\u0119 odm\u00f3wi\u0107 pe\u0142nego przyj\u0119cia do zachodniej rodziny narod\u00f3w ka\u017cdemu ba\u0142tyckiemu czy wschodnioeuropejskiemu krajowi, kt\u00f3ry nie okazuje pe\u0142nego pot\u0119pienia zbrodni przeciw ludzko\u015bci, pope\u0142nionych przez ich rodak\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej\u201d.<\/span><\/p>\n

19 grudnia 2001 r.<\/strong><\/h5>\n

Prokurator Rados\u0142aw Ignatiew poinformowa\u0142, \u017ce IPN uzna\u0142 za wysoce ma\u0142o prawdopodobn\u0105 tez\u0119, i\u017c pod stodo\u0142\u0105 w Jedwabnem strzelano do \u017byd\u00f3w, gdy\u017c ekspertyza \u0142usek znalezionych w czasie ekshumacji wykaza\u0142a ich pochodzenie albo z broni, kt\u00f3ra wesz\u0142a na wyposa\u017cenie Niemc\u00f3w dopiero w 1942 r., albo z I wojny \u015bwiatowej. – Nie uzyskali\u015bmy dotychczas dowod\u00f3w, kt\u00f3re by wskazywa\u0142y, \u017ce opr\u00f3cz o\u015bmiu \u017candarm\u00f3w, o czym wcze\u015bniej wiedziano, w Jedwabnem by\u0142y inne umundurowane formacje niemieckie – powiedzia\u0142 Leon Kieres, prezes IPN.<\/span><\/p>\n

18 kwietnia 2002 r.<\/strong><\/h5>\n

91-letni by\u0142y dow\u00f3dca komando gestapo z Ciechanowa obersturmfuehrer Herman Schaper by\u0142 ostatnim \u015bwiadkiem przes\u0142uchanym w \u015bledztwie IPN ws. mordu na \u017bydach w Jedwabnem. Na pytanie o pogromy w pobli\u017cu \u0141om\u017cy odpowiedzia\u0142, \u017ce \u201edochodzi\u0142o do dzikich akcji tubylczej ludno\u015bci i jakich\u015b oddzia\u0142\u00f3w\u201d. Zastrzeg\u0142, \u017ce nie wie, \u201ejakie to by\u0142y oddzia\u0142y\u201d.<\/span><\/p>\n

9 lipca 2002 r. IPN og\u0142osi\u0142 ko\u0144cowe ustalenia \u015bledztwa ws. zamordowania \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Jedwabnego. Wed\u0142ug IPN mordu \u017byd\u00f3w 10 lipca 1941 r. dokona\u0142a ok. 40-osobowa grupa polskiej cywilnej ludno\u015bci, kt\u00f3ra mia\u0142a w nim \u201erol\u0119 decyduj\u0105c\u0105\u201d, ale inspiratorami byli Niemcy, cho\u0107 ich roli do ko\u0144ca nie da si\u0119 ustali\u0107.<\/span><\/p>\n

– Zasadne jest przypisanie Niemcom sprawstwa tej zbrodni. Obecno\u015b\u0107 cho\u0107by biernie zachowuj\u0105cych si\u0119 niemieckich \u017candarm\u00f3w z posterunku w Jedwabnem, a tak\u017ce innych umundurowanych Niemc\u00f3w – je\u015bli za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce byli obecni na miejscu zdarze\u0144 – by\u0142a r\u00f3wnoznaczna z przyzwoleniem i tolerowaniem dokonania zbrodni – powiedzia\u0142 prokurator Ignatiew.<\/span><\/p>\n

\u015aledztwo IPN wykluczy\u0142o, by w Jedwabnem zosta\u0142o zamordowanych 1600 \u017byd\u00f3w. Przypuszczalnie by\u0142o to oko\u0142o 300 os\u00f3b, na co wskaza\u0142y ekspertyzy po ekshumacji.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Jan Tomasz Gross z Uniwersytetu w Nowym Jorku. Autor ksi\u0105\u017cki pt.: \u201eS\u0105siedzi\u201d , 16.02.2001 r. PAP Zdzis\u0142aw Lenkiewicz Zbrodnia w Jedwabnem \u2013 od ksi\u0105\u017cki Grossa do umorzenia \u015bledztwa IPN irk\/ wus\/ lm\/ Zbrodnia w Jedwabnem by\u0142a w latach 2000-2002 – po ukazaniu si\u0119 g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki Jan Tomasza Grossa – przedmiotem zaci\u0119tych spor\u00f3w, debat naukowych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122524"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122524"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122524\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122528,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122524\/revisions\/122528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122524"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122524"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}