{"id":122602,"date":"2025-07-13T17:09:08","date_gmt":"2025-07-13T15:09:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=122602"},"modified":"2025-07-13T09:22:14","modified_gmt":"2025-07-13T07:22:14","slug":"25-lat-temu-zmarl-jan-karski-pierwszy-przekazal-na-zachod-osobista-relacje-o-zagladzie-zydow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=122602","title":{"rendered":"25 lat temu zmar\u0142 Jan Karski. Pierwszy przekaza\u0142 na Zach\u00f3d osobist\u0105 relacj\u0119 o zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Premiera filmu “Karski i w\u0142adcy ludzko\u015bci” w re\u017c. S\u0142awomira Gruenberga w Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN w Warszawie, 23 kwietnia 2015 r. Na zdj\u0119ciu kadr z filmu “Shoah” Claude’a Lanzmanna. Fot. PAP\/Tomasz Gzell<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>25 lat temu zmar\u0142 Jan Karski. Pierwszy przekaza\u0142 na Zach\u00f3d osobist\u0105 relacj\u0119 o zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

tst\/ ls\/ irk\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jan Karski zmar\u0142 13 lipca 2000 roku w Waszyngtonie. By\u0142 emisariuszem Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w czasie wojny zosta\u0142 uhonorowany m.in. w Polsce, USA i Izraelu.<\/strong><\/p>\n

\n

Jan Karski otrzyma\u0142 wiele presti\u017cowych wyr\u00f3\u017cnie\u0144, m.in. by\u0142 kawalerem order\u00f3w Virtuti Militari i Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego, uhonorowano go tytu\u0142em \u201eSprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d i Medalem Wolno\u015bci, najwy\u017cszym cywilnym odznaczeniem ameryka\u0144skim, a Parlament Kanady nada\u0142 mu tytu\u0142 Bohatera Ludzko\u015bci. W 1998 r. izraelski Instytut Pami\u0119ci Yad Vashem zg\u0142osi\u0142 jego kandydatur\u0119 do Pokojowej Nagrody Nobla.<\/span><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w 1914 r. w \u0141odzi jako Jan Kozielewski. Uczy\u0142 si\u0119 w tamtejszym gimnazjum, by\u0142 cz\u0142onkiem Sodalicji Maria\u0144skiej. Po uko\u0144czeniu w 1935 r. studi\u00f3w prawniczych i dyplomatycznych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych.<\/span><\/p>\n

W 1936 r. uko\u0144czy\u0142 kurs oficerski w Szkole Podchor\u0105\u017cych Rezerwy Artylerii we W\u0142odzimierzu Wo\u0142y\u0144skim. We wrze\u015bniu 1939 r. s\u0142u\u017cy\u0142 w oddziale artylerii konnej. Dosta\u0142 si\u0119 najpierw do niewoli sowieckiej, a po wymianie je\u0144c\u00f3w do niewoli niemieckiej, z kt\u00f3rej zbieg\u0142.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Ze wzgl\u0119du na doskona\u0142\u0105 pami\u0119\u0107 i znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w obcych powierzono mu obowi\u0105zki politycznego kuriera w\u0142adz Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego.<\/span><\/p>\n

W styczniu 1940 r. uda\u0142 si\u0119 jako kurier i emisariusz do w\u0142adz Rzeczypospolitej na uchod\u017astwie, we Francji<\/span>.<\/p>\n

\"WielkoformatowyWielkoformatowy pokaz audiowizualny na fasadzie siedziby Polskiej Akademii Nauk – Pa\u0142acu Staszica w Warszawie. Tematem przewodnim spektaklu, przygotowanego przez Muzeum Historii Polski, by\u0142a posta\u0107 Jana Karskiego, w zwi\u0105zku z 100. rocznic\u0105 urodzin legendarnego emisariusza Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Fot. PAP\/Rafa\u0142 Guz<\/em><\/span><\/p>\n

W czasie kolejnej misji do Francji w czerwcu 1940 r. zosta\u0142 aresztowany przez Gestapo na S\u0142owacji. Po brutalnych przes\u0142uchaniach zosta\u0142 umieszczony w szpitalu w Nowym S\u0105czu, po czym mia\u0142 zosta\u0107 przetransportowany do Warszawy. Zosta\u0142 odbity dzi\u0119ki akcji krakowskiego oddzia\u0142u Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej, kt\u00f3rym kierowa\u0142 Tadeusz Komorowski oraz pieni\u0105dzom socjalist\u00f3w z krakowskiego PPS-WRN, na kt\u00f3rego czele sta\u0142 J\u00f3zef Cyrankiewicz.<\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 1942 r. pod pseudonimem Jan Karski, kt\u00f3rego odt\u0105d stale u\u017cywa\u0142, wyruszy\u0142 w kolejn\u0105 misj\u0119, tym razem do Wielkiej Brytanii, gdzie spotyka si\u0119 z gen. W\u0142adys\u0142awem Sikorskim. Jego zadaniem by\u0142o przekazanie wiadomo\u015bci od polityk\u00f3w r\u00f3\u017cnych orientacji, dlatego spotka\u0142 si\u0119 m.in. z syjonist\u0105 Menachemem Kirszenbaum i Leonem Feinerem z lewicowego Bundu. Zobowi\u0105zali go, by przekaza\u0142 aliantom informacj\u0119 o trwaj\u0105cej zag\u0142adzie ludno\u015bci \u017cydowskiej. Aby m\u00f3g\u0142 po\u015bwiadczy\u0107, \u017ce na w\u0142asne oczy widzia\u0142 warunki, w jakich odbywa si\u0119 eksterminacja, Karski zosta\u0142 wprowadzony dwukrotnie do warszawskiego getta oraz do getta tranzytowego w Izbicy ko\u0142o Krasnegostawu, z kt\u00f3rego \u017byd\u00f3w transportowano do obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu. Mi\u0119dzy innymi na podstawie jego relacji i dokument\u00f3w minister spraw zagranicznych Edward Raczy\u0144ski przedstawi\u0142 w grudniu 1942 r. aliantom not\u0119 o obj\u0119to\u015bci broszury \u201eMasowa eksterminacja \u017byd\u00f3w w Polsce okupowanej przez Niemc\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 relacj\u0119 naocznego \u015bwiadka przekaza\u0142 Karski wielu ameryka\u0144skim i brytyjskim politykom, dziennikarzom i artystom.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Spotka\u0142 si\u0119 m.in. z ministrem spraw zagranicznych rz\u0105du brytyjskiego Anthonym Edenem oraz w lipcu 1943 r. z prezydentem USA Franklinem Delano Rooseveltem oraz przedstawicielami ameryka\u0144skich organizacji \u017cydowskich. Jednak jego dramatyczne apele o ratunek dla narodu \u017cydowskiego nie przynios\u0142y rezultat\u00f3w \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 rozm\u00f3wc\u00f3w nie dowierza\u0142a jego doniesieniom lub je ignorowa\u0142a.<\/span><\/p>\n

\"PrezydentPrezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz i historyk, dziennikarz, wiceprzewodnicz\u0105cy Stowarzyszenia \u017bydowski Instytut Historyczny w Polsce Marian Turski podczas ods\u0142oni\u0119cia tablicy po\u015bwi\u0119conej Janowi Karskiemu na Bulwarze im. Jana Karskiego nad Wis\u0142\u0105 w Warszawie. Fot. PAP\/Jakub Kami\u0144ski<\/em><\/span><\/p>\n

Zachodni przyw\u00f3dcy, a nawet niekt\u00f3rzy liderzy organizacji \u017cydowskich w USA, nie dawali wiary jego wstrz\u0105saj\u0105cym relacjom o Holokau\u015bcie. Nie wp\u0142yn\u0119\u0142y one na polityk\u0119 pa\u0144stw sprzymierzonych w czasie wojny, opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce jedynym sposobem uratowania \u017byd\u00f3w jest pokonanie najpierw nazistowskich Niemiec.<\/span><\/p>\n

“Pocz\u0105wszy od wiosny 1943 roku, w rezultacie raportu, kt\u00f3ry przywioz\u0142em z kraju, w Stanach Zjednoczonych i w Anglii ukazywa\u0142y si\u0119 artyku\u0142y o tym, co si\u0119 dzieje z \u017bydami. By\u0142y manifestacje \u017cydowskie w Nowym Jorku, by\u0142y apele. W Nowym Jorku organizowa\u0142 je rabin Wise, prezes \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w. Ukaza\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tki artyku\u0142\u00f3w o prze\u015bladowaniach \u017byd\u00f3w, ale, jak wiemy, nie mia\u0142o to \u017cadnego znaczenia. Dlaczego?<\/span><\/p>\n

\n

Po prostu pomoc \u017bydom w czasie wojny – tak to widz\u0119 dzi\u015b i ju\u017c wtedy tak to widzia\u0142em – nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w ramach zasadniczej strategii alianckiej.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Trzeba by\u0142oby zmieni\u0107 strategi\u0119, pozyska\u0107 Rosj\u0119 sowieck\u0105, pozyska\u0107 Stalina. Zwo\u0142ywa\u0107 jakie\u015b konferencje. Zasadniczym punktem tej strategii by\u0142o zniszczenie potencja\u0142u wojennego Niemiec. Bezwarunkowe poddanie si\u0119, jak najszybszy koniec wojny. Jak najmniej strat. I za wszelk\u0105 cen\u0119 utrzymanie sojuszu anglo-ameryka\u0144sko-sowieckiego. \u017badne sprawy uboczne nie mog\u0142y tej strategii skomplikowa\u0107. (…) Jak patrz\u0119 na to teraz, po pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu latach, to widz\u0119, \u017ce \u017bydzi nie mieli szans na prze\u017cycie drugiej wojny \u015bwiatowej” – podsumowa\u0142 swoj\u0105 misj\u0119 Karski.<\/span><\/p>\n

Waldemar Piasecki, sekretarz i biograf Jana Karskiego, tak m\u00f3wi\u0142 o skutkach misji Karskiego: \u201eMisj\u0105 Karskiego by\u0142o przekazanie konkretnej wiedzy konkretnym ludziom, by na jej podstawie podj\u0119li decyzje. Co z ni\u0105 zrobili Franklin Roosevelt czy Anthony Eden, brytyjski minister spraw zagranicznych, oraz jego szef Winston Churchill to ju\u017c inna kwestia. Nie mo\u017cna obarcza\u0107 Karskiego win\u0105 za ich decyzje czy ich brak. O misji Karskiego cz\u0119sto rytualnie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce dotyczy\u0142a tragicznej sytuacji \u017byd\u00f3w, pomijaj\u0105c dyskretnym milczeniem jej cel zasadniczy. Przede wszystkim chodzi\u0142o o rzeteln\u0105 prezentacj\u0119 projektu Pa\u0144stwa Podziemnego jako unikalnego, dobrze zorganizowanego i ciesz\u0105cego si\u0119 poparciem spo\u0142ecze\u0144stwa okupowanej Polski. Moskwa robi\u0142a wszystko, aby Londyn i Waszyngton my\u015bla\u0142y inaczej, bo tak naprawd\u0119 przysz\u0142o\u015bci\u0105 dla Polski s\u0105 PPR i Gwardia Ludowa. Prezentacja Pa\u0144stwa Podziemnego by\u0142a g\u0142\u00f3wnym celem misji Karskiego i w tym odni\u00f3s\u0142 sukces\u201d.<\/span><\/p>\n

\"UczniowieUczniowie ze Szko\u0142y Podstawowej nr 24 z Lublina czytaj\u0105 fragmenty II cz\u0119\u015bci biografii Jana Karskiego “Infernio” Waldemara Piaseckiego podczas inauguracji obchod\u00f3w 75-lecia Misji Jana Karskiego w Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie. Fot. PAP\/Radek Pietruszka<\/em><\/span><\/p>\n

Jan Karski pracowa\u0142 nad scenariuszem filmu o Polskim Pa\u0144stwie Podziemnym, do jego planowanej realizacji w Hollywood nie dosz\u0142o. Po wojnie zdecydowa\u0142 si\u0119 pozosta\u0107 na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Podj\u0105\u0142 w 1948 r. studia z zakresu nauk politycznych i obroni\u0142 doktorat na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie, gdzie od 1957 r. jako profesor wyk\u0142ada\u0142 stosunki mi\u0119dzynarodowe i teori\u0119 komunizmu. W\u015br\u00f3d jego student\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 m.in. przysz\u0142y prezydent Bill Clinton.<\/span><\/p>\n

Jan Karski by\u0142 r\u00f3wnie\u017c autorem kilku ksi\u0105\u017cek. Najs\u0142ynniejsza z nich, \u201eTajne pa\u0144stwo” (\u201eStory of a Secret State\u201d), zosta\u0142a opublikowana w 1944 r. w USA i sprzedana w liczbie 400 tys. egzemplarzy sta\u0142a si\u0119 bestsellerem, przet\u0142umaczonym na wiele j\u0119zyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka opowiada o wojennych losach Karskiego – jego misjach kurierskich, uj\u0119ciu przez Gestapo, torturach i uwolnieniu przez podziemie. Przedstawia te\u017c struktur\u0119 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego i wojenn\u0105 codzienno\u015b\u0107. Premier Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk chcia\u0142 za pomoc\u0105 ksi\u0105\u017cki zdoby\u0107 poparcie aliant\u00f3w dla rz\u0105du londy\u0144skiego i struktur podziemnego pa\u0144stwa oraz parasol ochronny przed brutalnym Stalinem. Jak zaznacza Piasecki, r\u00f3wnie\u017c t\u0142umacz \u201eTajnego Pa\u0144stwa\u201d na j\u0119zyk polski, by\u0142 to produkt propagandowy z wieloma fikcyjnymi w\u0105tkami o charakterze sensacyjnym.<\/span><\/p>\n

\n

Dlatego Karski odmawia\u0142 propozycjom wydania ksi\u0105\u017cki po polsku, m.in. przez parysk\u0105 \u201eKultur\u0119\u201d, wiedz\u0105c, \u017ce polski czytelnik znaj\u0105cy okupacyjne realia, b\u0119dzie kwestionowa\u0142 prawdziwo\u015b\u0107 niekt\u00f3rych wydarze\u0144.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Polskie wydanie ukaza\u0142o si\u0119 dopiero w 1999 r. z odpowiedni\u0105 przedmow\u0105.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"RektorRektor Uniwersytetu Warszawskiego Andrzej Kajetan Wr\u00f3blewski przypina uniwersyteck\u0105 odznak\u0119 Janowi Karskiemu. Fot. PAP\/Ireneusz Radkiewicz<\/em><\/span><\/p>\n

Karski jest tak\u017ce autorem monografii \u201eWielkie mocarstwa wobec Polski 1919-1945. Od Wersalu do Ja\u0142ty\u201d.<\/span><\/p>\n

Przed \u015bmierci\u0105 Karski pracowa\u0142 nad wspomnieniami ze spotka\u0144 z najbardziej znanymi postaciami polskiego ruchu oporu, politykami USA i Wielkiej Brytanii oraz dzia\u0142aczami \u017cydowskimi.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Ameryka\u0144skiAmeryka\u0144ski Medal Wolno\u015bci, kt\u00f3rym Jan Karski zosta\u0142 odznaczony po\u015bmiertnie przez prezydenta USA Baracka Obam\u0119, prezentowany w Gabinecie prof. Jana Karskiego w Muzeum Miasta \u0141odzi. Fot. PAP\/Grzegorz Micha\u0142owski<\/em><\/span><\/p>\n

Przez wiele lat po wojnie Jan Karski nie m\u00f3wi\u0142 o swoich wojennych prze\u017cyciach. Przerwa\u0142 milczenie dopiero na prze\u0142omie lat 70. i 80. gdy wyst\u0105pi\u0142 w filmie Lanzmanna \u201eShoah\u201d (nagranie 1978, premiera 1985) oraz wyg\u0142osi\u0142 referat po\u015bwi\u0119conych swojej misji na Mi\u0119dzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli Oboz\u00f3w Koncentracyjnych (1981).<\/span><\/p>\n

Karski ufundowa\u0142 w 1992 roku nagrod\u0119 im. Jana Karskiego i Poli Nire\u0144skiej (jego \u017cony) przyznawan\u0105 co roku wsp\u00f3lnie przez Institute for Jewish Research (YIVO) w Nowym Jorku i \u017bydowski Instytut Historyczny w Warszawie autorom publikacji przedstawiaj\u0105cych rol\u0119 i wk\u0142ad \u017byd\u00f3w polskich w polsk\u0105 kultur\u0119.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Premiera filmu “Karski i w\u0142adcy ludzko\u015bci” w re\u017c. S\u0142awomira Gruenberga w Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN w Warszawie, 23 kwietnia 2015 r. Na zdj\u0119ciu kadr z filmu “Shoah” Claude’a Lanzmanna. Fot. PAP\/Tomasz Gzell 25 lat temu zmar\u0142 Jan Karski. Pierwszy przekaza\u0142 na Zach\u00f3d osobist\u0105 relacj\u0119 o zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w tst\/ ls\/ irk\/ Jan Karski zmar\u0142 13 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122602"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122602"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122610,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122602\/revisions\/122610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}