{"id":122705,"date":"2025-07-18T17:05:09","date_gmt":"2025-07-18T15:05:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=122705"},"modified":"2025-07-18T08:11:36","modified_gmt":"2025-07-18T06:11:36","slug":"18-05-107","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=122705","title":{"rendered":"Szekspir napisa\u0142 podr\u0119cznik wsp\u00f3\u0142czesnego antysemityzmu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Szekspir napisa\u0142 podr\u0119cznik wsp\u00f3\u0142czesnego antysemityzmu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n


\nRuth Vanita<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Maurycy Gottlieb – Shylock i Jessica 01.jpg<\/em><\/span><\/p>\n

\n
Szekspir najprawdopodobniej nigdy nie widzia\u0142 \u017byda, poniewa\u017c kr\u00f3l Edward I wyp\u0119dzi\u0142 \u017byd\u00f3w z Anglii w 1290 roku.<\/strong><\/h5>\n

Jednak, jak zauwa\u017cy\u0142 krytyk literacki Harold Bloom, Szekspir wie o nas wszystko.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

W\u00a0Kupcu weneckim<\/em>\u00a0Szekspir przedstawia opis judeofobii (czyli l\u0119ku, niech\u0119ci lub uprzedzenia wobec \u017byd\u00f3w), zanim jeszcze powsta\u0142o to poj\u0119cie. Fobia to irracjonalny strach przed czym\u015b, co w rzeczywisto\u015bci nie mo\u017ce nam zagrozi\u0107. Jak wiemy, judeofobia ma si\u0119 dzi\u015b dobrze i wci\u0105\u017c przynosi tragiczne skutki, ale ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce jej historia si\u0119ga ponad 1500 lat wstecz, znacznie przed Holokaustem.<\/span><\/p>\n

\nOpis fobii pojawia si\u0119 w scenie s\u0105du, gdy Shylock domaga si\u0119 od s\u0105du dotrzymania warunk\u00f3w kontraktu zawartego z Antoniem. Dla przypomnienia: Antonio, kupiec, nie dysponuje got\u00f3wk\u0105, kt\u00f3rej jego bliski przyjaciel Bassanio potrzebuje, by w odpowiednim stylu stara\u0107 si\u0119 o r\u0119k\u0119 bogatej damy \u2013 Porcji.<\/span><\/p>\n

\nAntonio (kt\u00f3ry, jak dzi\u015b uwa\u017ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 krytyk\u00f3w, jest zakochany w Bassaniu) po\u017cycza pieni\u0105dze od Shylocka, \u017cydowskiego lichwiarza, kt\u00f3rego nienawidzi i gardzi nim. Shylock proponuje im umow\u0119 na po\u017cyczk\u0119 bez odsetek, ale je\u015bli Antonio nie zwr\u00f3ci pieni\u0119dzy w terminie, zastawem b\u0119dzie funt jego w\u0142asnego cia\u0142a.<\/span><\/p>\n

\nAntonio si\u0119 zgadza, lecz jego statki si\u0119 op\u00f3\u017aniaj\u0105, a Shylock nalega na wykonanie umowy. Porcja, przebrana za prawnika, wygrywa proces w imieniu Antoniego, a Antonio zmusza Shylocka do przyj\u0119cia chrztu, by unikn\u0105\u0107 egzekucji.<\/span><\/p>\n

\nW s\u0105dzie, gdy Shylock zostaje zapytany, dlaczego upiera si\u0119 przy funcie mi\u0119sa zamiast przyj\u0105\u0107 wysok\u0105 kwot\u0119 oferowan\u0105 przez przyjaci\u00f3\u0142 Antoniego, odpowiada:<\/span><\/p>\n

\nS\u0105 ludzie, co nie znosz\u0105 rycz\u0105cej \u015bwini,<\/strong><\/em>
\nInnych kot doprowadza do sza\u0142u,<\/strong><\/em>
\nJeszcze inni, s\u0142ysz\u0105c dudy,<\/strong><\/em>
\nNie potrafi\u0105 powstrzyma\u0107 moczu;<\/strong><\/em>
\nBo uczucie, pan nami\u0119tno\u015bci,<\/strong><\/em>
\nKieruje si\u0119 tym, co lubi lub czego nienawidzi.<\/strong><\/em>
\nA teraz odpowied\u017a:<\/strong><\/em>
\nTak jak nie ma racjonalnego powodu,<\/strong><\/em>
\nDlaczego kto\u015b nie znosi \u015bwini,<\/strong><\/em>
\nAlbo niewinnego, potrzebnego kota,<\/strong><\/em>
\nAlbo dud z we\u0142ny…<\/strong><\/em>
\nTak i ja nie mog\u0119 i nie chc\u0119 poda\u0107 innego powodu<\/strong><\/em>
\nPr\u00f3cz g\u0142\u0119boko zakorzenionej nienawi\u015bci<\/strong><\/em>
\nI odrazy do Antoniego, dlatego prowadz\u0119<\/strong><\/em>
\nT\u0119 przegran\u0105 spraw\u0119 przeciwko niemu. Czy odpowied\u017a satysfakcjonuje?<\/strong><\/em><\/p>\n

\nNiekt\u00f3rzy komentatorzy zastanawiaj\u0105 si\u0119, dlaczego Shylock nie podaje prawdziwych powod\u00f3w. Ale wcze\u015bniej ju\u017c je poda\u0142 \u2013 zar\u00f3wno Antoniemu, jak i innym. Gdy Antonio pierwszy raz prosi Shylocka o po\u017cyczk\u0119, ten przypomina mu, \u017ce Antonio publicznie go poni\u017ca\u0142 za bycie lichwiarzem (jednym z nielicznych zawod\u00f3w dost\u0119pnych dla \u017byd\u00f3w w Europie) i nazywa\u0142 \u201eniewiernym\u201d oraz \u201epsim morderc\u0105\u201d. Antonio r\u00f3wnie\u017c go oplu\u0142 i kopn\u0105\u0142. Shylock pyta wtedy, dlaczego Antonio chce po\u017cycza\u0107 pieni\u0105dze od psa.<\/span><\/p>\n

\nW normalnych warunkach by\u0142by to moment, by przeprosi\u0107. Ale Antonio nie jest rozs\u0105dny \u2013 kieruje nim nienawi\u015b\u0107. Odpowiada, \u017ce najprawdopodobniej zn\u00f3w nazwie Shylocka psem, zn\u00f3w na niego splunie i zn\u00f3w nim pogardzi. Dodaje, \u017ce je\u015bli Shylock po\u017cyczy mu pieni\u0105dze, niech uczyni to jako wr\u00f3g, by tym \u0142atwiej m\u00f3g\u0142 \u201ewymierzy\u0107 kar\u0119\u201d, je\u015bli Antonio nie zwr\u00f3ci d\u0142ugu na czas.<\/span><\/p>\n

\nGdy Antonio nie oddaje pieni\u0119dzy, Shylock w rozmowie z Saleriem i Salaniem jasno wyja\u015bnia swoje motywy:<\/span><\/p>\n

\u201eZniewa\u017cy\u0142 mnie, pozbawi\u0142 mnie p\u00f3\u0142 miliona,<\/strong><\/em>
\n\u015amia\u0142 si\u0119 z moich strat, drwi\u0142 z moich zysk\u00f3w,<\/strong><\/em>
\nGardzi\u0142 moim narodem, krzy\u017cowa\u0142 moje interesy,<\/strong><\/em>
\nZrazi\u0142 moich przyjaci\u00f3\u0142, podburzy\u0142 moich wrog\u00f3w,<\/strong><\/em>
\nA jaki ma pow\u00f3d? Bo jestem \u017bydem.\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n

Po tym Shylock wyg\u0142asza jedn\u0105 z dw\u00f3ch najbardziej znanych m\u00f3w w sztuce:<\/span><\/p>\n

\n\u201eCzy \u017byd nie ma oczu? Czy nie ma r\u0105k, organ\u00f3w,<\/em><\/strong>
\nWymiar\u00f3w, zmys\u0142\u00f3w, uczu\u0107, nami\u0119tno\u015bci?<\/em><\/strong>
\n\u2026Je\u015bli nas skaleczysz, czy nie krwawimy?<\/em><\/strong>
\nJe\u015bli nas po\u0142askoczesz, czy nie \u015bmiejemy si\u0119?<\/em><\/strong>
\nJe\u015bli nas otrujesz, czy nie umieramy?<\/em><\/strong>
\nA je\u015bli nas skrzywdzisz \u2013 czy\u017c nie odp\u0142acimy si\u0119 zemst\u0105?\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\nShylock dodaje, \u017ce chrze\u015bcijanin m\u015bci si\u0119, je\u015bli \u017byd go skrzywdzi \u2013 a skoro \u017bydzi s\u0105 lud\u017ami jak chrze\u015bcijanie, oni te\u017c maj\u0105 prawo do zemsty. Ale Salerio i Salanio nie wzruszaj\u0105 si\u0119 tymi s\u0142owami \u2013 zamiast tego natychmiast nazywaj\u0105 Tubala, innego \u017byda, i ca\u0142\u0105 jego \u201etrzod\u0119\u201d \u2013 czyli wszystkich \u017byd\u00f3w \u2013 diab\u0142ami.<\/span><\/p>\n

\nDlatego w\u0142a\u015bnie Shylock uwa\u017ca, \u017ce nie ma sensu wyja\u015bnia\u0107 swoich racji w s\u0105dzie. Jest samotnym \u017bydem w\u015br\u00f3d zawzi\u0119tych antysemit\u00f3w \u2013 z mo\u017cliwym wyj\u0105tkiem Bassania, jedynej postaci, kt\u00f3ra nie wyra\u017ca nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w, nie u\u017cywa s\u0142owa \u201e\u017byd\u201d jako obelgi i nie obra\u017ca Shylocka. Gdyby chrze\u015bcijanie obecni w s\u0105dzie mieli cho\u0107 odrobin\u0119 \u015bwiadomo\u015bci swojego antysemityzmu, zrozumieliby, \u017ce opis irracjonalnej odrazy odnosi si\u0119 w\u0142a\u015bnie do nich. Ale \u017ce jej nie maj\u0105 \u2013 nie rozumiej\u0105.<\/span><\/p>\n

\nShylock, udaj\u0105c, \u017ce m\u00f3wi o w\u0142asnej fobii, tak naprawd\u0119 opisuje judeofobi\u0119. Strach i nienawi\u015b\u0107 wobec \u015bwi\u0144, kot\u00f3w czy dud s\u0105 irracjonalne, bo \u017cadne z nich nie zagra\u017ca cz\u0142owiekowi. \u017bydzi byli male\u0144k\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 w Europie i nie mieli mo\u017cliwo\u015bci skrzywdzi\u0107 chrze\u015bcijan. Nadal s\u0105 niewielk\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 na \u015bwiecie. Dlatego l\u0119k i nienawi\u015b\u0107 wobec \u017byd\u00f3w nie maj\u0105 podstaw racjonalnych \u2013 s\u0105 fobi\u0105. Fobii nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107 ani przekona\u0107 \u2013 to stan patologiczny.<\/span><\/p>\n

\nShylock zauwa\u017ca, \u017ce \u201enie ma trwa\u0142ego powodu\u201d, dla kt\u00f3rego kto\u015b mo\u017ce nienawidzi\u0107 kota, \u015bwini czy dud \u2013 a jednak ta nienawi\u015b\u0107 istnieje. Nienawistnicy w sztuce szukaj\u0105 lub wymy\u015blaj\u0105 pozorne racje dla swojej nienawi\u015bci. Lepiej by zrobili \u2013 podobnie jak ci, kt\u00f3rzy nienawidz\u0105 dzi\u015b \u017byd\u00f3w \u2013 przyjmuj\u0105c uczciwe wyja\u015bnienie Shylocka, \u017ce nienawi\u015b\u0107 ta jest visceralna, nie racjonalna.<\/span><\/p>\n

\nAntonio, jak wielu chrze\u015bcijan tamtych czas\u00f3w, to hipokryta. Udaje, \u017ce gardzi lichw\u0105, ale z niej korzysta. Shylock nie jest jedynym lichwiarzem, u kt\u00f3rego Antonio si\u0119 zad\u0142u\u017ca. W li\u015bcie do Bassania pisze, \u017ce jego \u201ewierzyciele staj\u0105 si\u0119 okrutni\u201d. Tubal potwierdza, \u017ce Antonio ma wielu wierzycieli. Mimo \u017ce wcze\u015bniej zapewnia\u0142, i\u017c nigdy nie bierze po\u017cyczek na procent \u2013 okazuje si\u0119, \u017ce k\u0142ama\u0142.<\/span><\/p>\n

\n\u017baden Wenecjanin nie oferuje Antoniemu po\u017cyczki, by m\u00f3g\u0142 sp\u0142aci\u0107 d\u0142ug przed terminem. Skoro Bassanio i Antonio zwracaj\u0105 si\u0119 do Shylocka, oznacza to, \u017ce \u017caden chrze\u015bcijanin nie chce udzieli\u0107 bezprocentowej po\u017cyczki. Sama kr\u00f3lowa El\u017cbieta, kt\u00f3ra panowa\u0142a przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia Szekspira, korzysta\u0142a z po\u017cyczek na procent od finansist\u00f3w takich jak Horatio Palavicino (chrze\u015bcijanina). Zatem nienawi\u015b\u0107 Antoniego nie wynika z dzia\u0142alno\u015bci lichwiarskiej Shylocka \u2013 ale z judeofobii.<\/span><\/p>\n

\nDzi\u015b politycy, aktywi\u015bci, kaznodzieje i has\u0142a na zderzakach nawo\u0142uj\u0105 nas, by\u015bmy \u201eprzestali nienawidzi\u0107\u201d. Pr\u00f3ba powstrzymania nienawi\u015bci to jednak co\u015b znacznie innego ni\u017c walka z przest\u0119pstwami z nienawi\u015bci. Czy mo\u017cliwe jest zatrzymanie nienawi\u015bci? Czy powinno si\u0119 pr\u00f3bowa\u0107 kontrolowa\u0107 my\u015bli i uczucia innych? Czy mo\u017cna nienawidzi\u0107, nie okazuj\u0105c nienawi\u015bci w dzia\u0142aniu? Ostatnie z tych pyta\u0144 zostaje poddane b\u0142yskotliwej analizie w wymianie zda\u0144 mi\u0119dzy Shylockiem a Bassaniem. Wymiana ta nast\u0119puje po tym, jak Shylock wyja\u015bnia, czym dzi\u015b nazwaliby\u015bmy fobi\u0119.<\/span><\/p>\n


\nBassanio<\/strong>: Czy wszyscy ludzie zabijaj\u0105 to, czego nie kochaj\u0105?<\/p>\n

Shylock<\/strong>: Czy kto\u015b nienawidzi tego, czego nie chcia\u0142by zabi\u0107?<\/p>\n

Bassanio<\/strong>: Nie ka\u017cda zniewaga od razu rodzi nienawi\u015b\u0107.<\/p>\n

Shylock<\/strong>: C\u00f3\u017c, chcia\u0142by\u015b, by w\u0105\u017c uk\u0105si\u0142 ci\u0119 dwa razy?<\/p>\n

\nPierwsze pytanie Bassania nie dotyczy nienawi\u015bci, lecz antypatii. Ludzie, kt\u00f3rzy nie znosz\u0105 muzyki dudziarskiej, nie staraj\u0105 si\u0119 przecie\u017c zniszczy\u0107 wszystkich dud i dudziarzy. Jego pytanie opiera si\u0119 na zasadzie tolerancji \u2014 nie trzeba kocha\u0107 wszystkich, ale nale\u017cy wsp\u00f3\u0142istnie\u0107 z rzeczami i lud\u017ami, kt\u00f3rych si\u0119 nie kocha. Bassanio zamierza, by jego pytanie (\u201eCzy wszyscy ludzie zabijaj\u0105 to, czego nie kochaj\u0105?\u201d) zabrzmia\u0142o retorycznie, lecz Shylock odpowiada na nie g\u0142\u0119bokim psychologicznym pytaniem (\u201eCzy kto\u015b nienawidzi tego, czego nie chcia\u0142by zabi\u0107?\u201d), przesuwaj\u0105c akcent z niech\u0119ci na nienawi\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\nCzy\u017c w nienawi\u015bci nie tkwi zawsze pragnienie, by usun\u0105\u0107 znienawidzon\u0105 rzecz? Gdyby osoby nienawidz\u0105ce dudziarskiej muzyki mog\u0142y zniszczy\u0107 wszystkie dudy, czy nie chcia\u0142yby tego zrobi\u0107? Je\u015bli kto\u015b nie chce czego\u015b zabi\u0107, by\u0107 mo\u017ce wcale tego nie nienawidzi. W nienawi\u015bci Antoniego i innych chrze\u015bcijan wobec \u017byd\u00f3w ukryte s\u0105 zal\u0105\u017cki morderstwa, gotowe wykie\u0142kowa\u0107 pod byle pretekstem.<\/span><\/p>\n

\nBassanio odpowiada, wskazuj\u0105c na szar\u0105 stref\u0119 mi\u0119dzy nienawi\u015bci\u0105 a mi\u0142o\u015bci\u0105. Mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 czyje\u015b zachowanie za obra\u017aliwe i z tego powodu kogo\u015b nie lubi\u0107, ale nie trzeba od razu go nienawidzi\u0107. To trafny opis stosunku samego Bassania do Shylocka przed up\u0142ywem terminu umowy.<\/span><\/p>\n

\nSformu\u0142owanie \u201eod razu\u201d jest tu kluczowe. Nienawi\u015b\u0107 potrzebuje czasu, by dojrze\u0107. Nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w narasta\u0142a przez ca\u0142e stulecia, wi\u0119c nienawi\u015b\u0107 Antoniego nie jest ani oryginalna, ani godna podziwu. Sprawia jedynie, \u017ce Antoni jest \u015blepy i g\u0142uchy na to, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego. Nienawi\u015b\u0107 Shylocka, jak sam m\u00f3wi Antoniemu, narasta\u0142a przez d\u0142ugi czas w wyniku osobistych zniewag (\u201eZawsze to znosi\u0142em z cierpliwym wzruszeniem ramion\u201d) oraz \u015bwiadomo\u015bci prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w jako grupy (\u201eBo cierpienie to znak ca\u0142ego naszego plemienia\u201d), lecz Antoni tego nie s\u0142yszy.<\/span><\/p>\n

\nOstatnia odpowied\u017a Shylocka: \u201eC\u00f3\u017c, chcia\u0142by\u015b, by w\u0105\u017c uk\u0105si\u0142 ci\u0119 dwa razy?\u201d \u2014 nie ma kontrargumentu. Mo\u017cna nie lubi\u0107 w\u0119\u017cy, ale nie oznacza to, \u017ce trzeba zabija\u0107 wszystkie. Jednak zabicie w\u0119\u017ca, kt\u00f3ry ju\u017c uk\u0105si\u0142, jest po prostu aktem samoobrony.<\/span><\/p>\n

\nDiagnoza Antoniego przypomina spos\u00f3b, w jaki wielu nienawidz\u0105cych \u017byd\u00f3w diagnozuje dzia\u0142ania obronne Izraela. Antoni m\u00f3wi swoim przyjacio\u0142om, \u017ce nie ma sensu spiera\u0107 si\u0119 z Shylockiem, poniewa\u017c nic nie jest twardsze ni\u017c \u201ejego \u017cydowskie serce\u201d. Podobnie dzi\u015b twierdzi si\u0119, \u017ce izraelscy \u017bydzi s\u0105 nieprzejednanie okrutni, dlatego bez powodu zabijaj\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w Gazy.<\/span><\/p>\n

\nR\u00f3wnie\u017c przyjaciel Antoniego, Gratiano, kt\u00f3ry kieruje w stron\u0119 Shylocka wi\u0119cej obelg ni\u017c ktokolwiek inny, pyta: \u201eCzy \u017cadna modlitwa nie dotrze do ciebie?\u201d \u017baden komentator jak dot\u0105d nie zwr\u00f3ci\u0142 uwagi na odpowied\u017a Shylocka: \u201eNie, \u017cadna, na kt\u00f3r\u0105 by\u0142oby ci\u0119 sta\u0107.\u201d To zdanie jest kluczowe. Shylock nie odpowiada po prostu \u201enie\u201d. Odpowiada, \u017ce Gratiano nie ma wystarczaj\u0105cej inteligencji, by z\u0142o\u017cy\u0107 modlitw\u0119 (w tamtym kontek\u015bcie: pro\u015bb\u0119), kt\u00f3ra mia\u0142aby szans\u0119 zadzia\u0142a\u0107.<\/span><\/p>\n

\nPro\u015bba, kt\u00f3rej \u017caden z chrze\u015bcijan nie ma inteligencji ani wyobra\u017ani, by j\u0105 wyrazi\u0107, musia\u0142aby zawiera\u0107 przeprosiny \u2014 zar\u00f3wno za spos\u00f3b, w jaki potraktowali Shylocka osobi\u015bcie, jak i \u017byd\u00f3w jako grup\u0119. Nawet b\u0142agaj\u0105c o \u017cycie, Antoni nie potrafi zdoby\u0107 si\u0119 na \u0142ask\u0119 okazania skruchy za to, \u017ce opluwa\u0142 i kopa\u0142 Shylocka. Niewielu krytyk\u00f3w zwraca uwag\u0119 na ten osobliwy brak przeprosin.<\/span><\/p>\n

\nShylock nie jest \u201eniezdolny do lito\u015bci\u201d, jak zarzuca mu ksi\u0105\u017c\u0119. Jest natomiast odporny na argumenty \u201echrze\u015bcija\u0144skich or\u0119downik\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy, jak Gratiano, poprzedzaj\u0105 swoje modlitwy obelgami: \u201etwardy \u017bydzie\u201d. Ksi\u0105\u017c\u0119 i Porcja ko\u0144cz\u0105 swoje mowy o mi\u0142osierdziu, zwracaj\u0105c si\u0119 do niego jako do \u017byda, kt\u00f3ry musi przyj\u0105\u0107 chrze\u015bcija\u0144ski argument teologiczny: \u201eA zatem, \u017bydzie, \/ Cho\u0107 domagasz si\u0119 sprawiedliwo\u015bci, rozwa\u017c to \u2014 \/ \u017be w ramach samej sprawiedliwo\u015bci, \u017caden z nas \/ Nie ujrza\u0142by zbawienia.\u201d<\/span><\/p>\n

\nShylock nie jest te\u017c, jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy krytycy, niezdolny do mi\u0142o\u015bci. Jego pe\u0142na b\u00f3lu reakcja, gdy dowiaduje si\u0119, \u017ce jego c\u00f3rka (kt\u00f3ra przesz\u0142a na chrze\u015bcija\u0144stwo i uciek\u0142a z chrze\u015bcijaninem) wymieni\u0142a na ma\u0142pk\u0119 pier\u015bcie\u0144, kt\u00f3ry jej matka da\u0142a jego ojcu, nie wnosi nic do akcji. Istnieje wy\u0142\u0105cznie po to, by pokaza\u0107, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 \u2014 podobnie jak zemsta \u2014 znaczy dla Shylocka wi\u0119cej ni\u017c pieni\u0105dze: \u201eTo by\u0142 m\u00f3j turkus; dosta\u0142em go od Lei, gdy by\u0142em kawalerem. Nie odda\u0142bym go za ca\u0142e stado ma\u0142p.\u201d<\/span><\/p>\n

\nDzi\u015b zar\u00f3wno Izraelczycy, jak i antyizraelscy krytycy, zar\u00f3wno \u017bydzi, jak i antysemici, przywo\u0142uj\u0105 posta\u0107 Shylocka w debacie o Izraelu. Ci, kt\u00f3rzy pot\u0119piaj\u0105 Izrael, por\u00f3wnuj\u0105 go do Shylocka i traktuj\u0105 wojn\u0119 Izraela z Hamasem jako wydarzenie bez precedensu. Pomijaj\u0105 znacznie bardziej krwawe wojny i zbrodnie w Syrii, Kongo, Nigerii, Sudanie czy Chinach, by skoncentrowa\u0107 sw\u00f3j gniew wy\u0142\u0105cznie na Izraelu. Wymagaj\u0105 od Izraela reakcji bez przemocy \u2014 czego nie oczekiwaliby od \u017cadnego innego pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

\nSpos\u00f3b, w jaki postrzega si\u0119 Shylocka, jest tu dok\u0142adnym odpowiednikiem. Ogrom emocji budzi sam fakt, \u017ce ostrzy on sw\u00f3j n\u00f3\u017c. Zar\u00f3wno postacie dramatu, jak i widzowie, czytelnicy czy badacze, wyra\u017caj\u0105 przera\u017cenie. Cz\u0119sto jednak zapomina si\u0119, \u017ce el\u017cbieta\u0144scy widzowie nie byli chronieni przed widokiem rozrywania cia\u0142a i rozlewu krwi tak, jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bni odbiorcy, kt\u00f3rym oszcz\u0119dza si\u0119 nawet obrazu cierpienia zwierz\u0105t, kt\u00f3re zjadaj\u0105. Wielu el\u017cbieta\u0144czyk\u00f3w wybiera\u0142o si\u0119 na publiczne tortury i egzekucje jako form\u0119 rozrywki.<\/span><\/p>\n

\nShylock chce wyci\u0105\u0107 funt cia\u0142a z piersi Antoniego; katowie w Londynie i innych miastach rutynowo \u0107wiartowali \u017cywych ludzi publicznie \u2014 wycinaj\u0105c im genitalia, serca i wn\u0119trzno\u015bci (czyli mniej wi\u0119cej funt cia\u0142a), a nast\u0119pnie pal\u0105c je, po czym rozcz\u0142onkowywali cia\u0142a. Nie tylko mordercy i zdrajcy, anabapty\u015bci czy katolicy poddawani byli takim egzekucjom \u2014 r\u00f3wnie\u017c gwa\u0142ciciele, k\u0142usownicy, rabusie, drobni z\u0142odzieje i podpalacze. Kradzie\u017c powy\u017cej pi\u0119ciu pens\u00f3w albo nawet jaj ptasich mog\u0142a sko\u0144czy\u0107 si\u0119 wyrokiem \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

\nOdcinano uszy, odcinano r\u0119ce za rozmaite przest\u0119pstwa, jak rabunek, napa\u015b\u0107 czy publikowanie tre\u015bci nieprzychylnych w\u0142adcy. W 1579 roku publicznie odci\u0119to prawe d\u0142onie Johnowi Stubbsowi i jego wydawcy. Stubbsowi grozi\u0142a nawet kara \u015bmierci, ale wyrok z\u0142agodzono do okaleczenia.<\/span><\/p>\n

\nPubliczno\u015b\u0107 by\u0142a nie tylko \u015bwiadkiem, ale i uczestnikiem tych akt\u00f3w przemocy. Przest\u0119pcy wystawieni na widok publiczny w dybach byli cz\u0119sto powa\u017cnie ranieni, o\u015blepiani lub nawet zabijani przez t\u0142um. Nawet ci, kt\u00f3rzy nie szukali takich spektakli, nie mogli ich ca\u0142kowicie unikn\u0105\u0107, gdy\u017c odci\u0119te g\u0142owy skaza\u0144c\u00f3w wystawiano na Mo\u015bcie Londy\u0144skim.<\/span><\/p>\n

\nDlaczego wi\u0119c Anglicy, kt\u00f3rzy a\u017c do XIX wieku ogl\u0105dali i cz\u0119sto z upodobaniem uczestniczyli w publicznych egzekucjach, ch\u0142ostach czy pokazach zakutych w dybach (ostatnie \u0107wiartowanie mia\u0142o miejsce w 1782 roku, ostatnie u\u017cycie dyb\u00f3w \u2014 w 1839), odczuwali szczeg\u00f3lne przera\u017cenie na widok Shylocka z no\u017cem? Albo Niemcy, kt\u00f3rzy w 1600 roku poddali rodzin\u0119 Pappenheimer\u00f3w (w tym dziesi\u0119cioletnie dziecko) niewyobra\u017calnym torturom przed egzekucj\u0105 za czary? Odpowied\u017a, jak s\u0105dz\u0119, tkwi w odwr\u00f3ceniu \u201enormalnego\u201d porz\u0105dku.<\/span><\/p>\n

\nNie widok egzekucji wywo\u0142uje wstrz\u0105s. El\u017cbieta\u0144czycy, a nawet wiktorianie, byli do tego przyzwyczajeni w \u017cyciu i na scenie. To widok \u017byda jako kata jest nie do zniesienia. \u017byd, jak doktor Lopez (\u017byd, kt\u00f3ry przeszed\u0142 na chrze\u015bcija\u0144stwo), powieszony, wypatroszony i po\u0107wiartowany w Londynie zaledwie kilka lat przed pierwszym wystawieniem \u201eKupca weneckiego\u201d, musi by\u0107 ofiar\u0105 \u2014 i tylko ofiar\u0105.<\/span><\/p>\n

\nDlatego w\u0142a\u015bnie \u201eTytus Andronikus\u201d Szekspira (kt\u00f3ry zawiera liczne okrucie\u0144stwa, w tym okaleczenia, morderstwa i kanibalizm) okre\u015blany jest jako \u201e\u017ca\u0142osna tragedia\u201d, natomiast kwarto \u201eKupca weneckiego\u201d opisuje sztuk\u0119 jako histori\u0119 \u201eskrajnego okrucie\u0144stwa Shylocka \u017byda wobec rzeczonego kupca, przez wyci\u0119cie dok\u0142adnego funta jego cia\u0142a.\u201d<\/span><\/p>\n

\nPodobnie protestuj\u0105cy na ca\u0142ym \u015bwiecie, przedstawiaj\u0105cy Izraelczyk\u00f3w jako morderc\u00f3w, nie wyra\u017caj\u0105 \u017cadnego oburzenia wobec islamskich ekstremist\u00f3w w Nigerii, kt\u00f3rzy \u015bcinaj\u0105 g\u0142owy chrze\u015bcijanom, wobec Jeme\u0144czyk\u00f3w torturuj\u0105cych i morduj\u0105cych Druz\u00f3w, chi\u0144skiego rz\u0105du wi\u0119\u017c\u0105cego i upokarzaj\u0105cego Ujgur\u00f3w, Iranu wieszaj\u0105cego gej\u00f3w, Arabii Saudyjskiej, Iraku, Afganistanu i Iranu publicznie wykonuj\u0105cych egzekucje za rozmaite przest\u0119pstwa, czy Sudanu odcinaj\u0105cego r\u0119ce za kradzie\u017c. Kpi\u0105, jak jeden z moich by\u0142ych student\u00f3w kpi\u0142, gdy wspomnia\u0142em o 1500-letniej historii prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\nTo nie zabijanie jest przera\u017caj\u0105ce. To \u017bydzi broni\u0105cy si\u0119 s\u0105 przera\u017caj\u0105cy. Bo \u017bydzi maj\u0105 by\u0107 wiecznymi ofiarami \u2014 nie wojownikami.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

Ruth Vanita<\/strong> – Jestem autork\u0105 wielu ksi\u0105\u017cek, w tym dw\u00f3ch powie\u015bci historycznych, Memory of Light (2020) oraz A Slight Angle (2024) obydwie zosta\u0142y wydane przez dom wydawniczy Penguin.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szekspir napisa\u0142 podr\u0119cznik wsp\u00f3\u0142czesnego antysemityzmu Ruth Vanita Maurycy Gottlieb – Shylock i Jessica 01.jpg Szekspir najprawdopodobniej nigdy nie widzia\u0142 \u017byda, poniewa\u017c kr\u00f3l Edward I wyp\u0119dzi\u0142 \u017byd\u00f3w z Anglii w 1290 roku. Jednak, jak zauwa\u017cy\u0142 krytyk literacki Harold Bloom, Szekspir wie o nas wszystko. W\u00a0Kupcu weneckim\u00a0Szekspir przedstawia opis judeofobii (czyli l\u0119ku, niech\u0119ci lub uprzedzenia wobec \u017byd\u00f3w), […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122705"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122705"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122705\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122715,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122705\/revisions\/122715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}