{"id":122707,"date":"2025-07-25T17:09:53","date_gmt":"2025-07-25T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=122707"},"modified":"2025-07-22T05:40:49","modified_gmt":"2025-07-22T03:40:49","slug":"23-09-110","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=122707","title":{"rendered":"Historia wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie jest nieznana"},"content":{"rendered":"

Adolf Ludwik Szyszko-Bohusz, krakowski tw\u00f3rca Adolf Szyszko-Bohusz. W czasie trwania jego kadencji na stanowisku prezesa SARP wprowadzono \u201eparagraf aryjski\u201d. \/\u0179r\u00f3d\u0142o: NAC<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Historia wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie jest nieznana<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Rozmawia\u0142a<\/em><\/span> Zuzanna Piwek (PAP) \/ zzp\/ dki\/ lm\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
Historia wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie jest nieznana – powiedzia\u0142y PAP architektki Joanna Majczyk i Agnieszka Tomaszewicz, autorki ksi\u0105\u017cki \u201eArchitekci i paragraf aryjski. Przypadek SARP-u (1934\u20131939)\u201d. Doda\u0142y, \u017ce przez dyskryminacyjne zapisy w latach 30. pozbawiono pracy wielu architekt\u00f3w \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/h5>\n
\n

Polska Agencja Prasowa: Czym by\u0142 \u201eparagraf aryjski\u201d?<\/strong><\/p>\n

Agnieszka Tomaszewicz:<\/strong> \u201eParagrafy aryjskie\u201d by\u0142y aktami prawnymi albo zapisami w statutach stowarzysze\u0144 i organizacji, na mocy kt\u00f3rych wykluczano z nich \u201enie-Aryjczyk\u00f3w\u201d, g\u0142\u00f3wnie \u017byd\u00f3w. W SARP-ie \u201eparagraf aryjski\u201d wprowadzono w 1938 roku, a po jego uprawomocnieniu wyrzucono z organizacji ludzi, kt\u00f3rych rodzice byli wyznania moj\u017ceszowego i tych, kt\u00f3rzy nie zostali ochrzczeni przed 1918 rokiem.<\/span><\/p>\n

Joanna Majczyk:<\/strong> Warto doda\u0107, \u017ce koncepcj\u0119 \u201eparagraf\u00f3w aryjskich\u201d zaczerpni\u0119to z prawodawstwa III Rzeszy, przy czym nie odwo\u0142ywano si\u0119 do teorii rasowych. Polskie prawo nie definiowa\u0142o u\u017cytych tam sformu\u0142owa\u0144 – nie wiadomo by\u0142o kim s\u0105 Aryjczycy, nie by\u0142o te\u017c definicji narodowo\u015bci, wi\u0119c organizacje indywidualnie kreowa\u0142y kryteria, na podstawie kt\u00f3rych wykluczano osoby pochodzenia \u017cydowskiego. W ksi\u0105\u017cce u\u017cywamy sformu\u0142owania \u201euznani za \u017byd\u00f3w\u201d, poniewa\u017c stworzono w SARP-ie specjaln\u0105 komisj\u0119, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o \u201ekwalifikowanie\u201d os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego do cz\u0142onkostwa w stowarzyszeniu. Mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce wspomniana, pi\u0119cioosobowa komisja wskazywa\u0142a kto by\u0142, a kto nie by\u0142 \u017bydem.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak t\u0142umaczono w SARP-ie dzia\u0142ania dyskryminacyjne?<\/strong><\/p>\n

\n

\u201eDzia\u0142ania dyskryminacyjne t\u0142umaczono pewnego rodzaju solidaryzmem narodowym, w kt\u00f3rego rozumieniu Polacy i \u017bydzi stanowili odr\u0119bne grupy, ale w tle cz\u0119sto pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wzgl\u0119dy ekonomiczne.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

A.T.:<\/strong> Dzia\u0142ania dyskryminacyjne t\u0142umaczono pewnego rodzaju solidaryzmem narodowym, w kt\u00f3rego rozumieniu Polacy i \u017bydzi stanowili odr\u0119bne grupy, ale w tle cz\u0119sto pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wzgl\u0119dy ekonomiczne. Wykluczenie \u017byd\u00f3w wi\u0105zano z tzw. r\u00f3wnowag\u0105 gospodarcz\u0105, szczeg\u00f3lnie w okresie kryzysu, w kt\u00f3rym wielu architekt\u00f3w pozostawa\u0142o bez pracy, na rynku nie by\u0142o zlece\u0144. W skrajnej fazie eskalacji dyskryminacji postulowano nawet, \u017ceby dostosowa\u0107 liczb\u0119 zatwierdzanych projekt\u00f3w przygotowanych przez architekt\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego do odsetka \u017byd\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie, cho\u0107 ostatecznie nie wprowadzono takiego zapisu.<\/span><\/p>\n

J.M.:<\/strong> Poza wspomnianymi zarzutami, ch\u0119tnie si\u0119gano r\u00f3wnie\u017c po inne antysemickie narracje. Do najbardziej popularnych nale\u017ca\u0142y oskar\u017cenia o wrogi Polsce judeokomunizm, czyli zwi\u0105zek architekt\u00f3w \u017byd\u00f3w z komunistami. Forsowano tez\u0119, \u017ce \u017bydzi s\u0105 zagro\u017ceniem dla bezpiecze\u0144stwa Polski, architekci pochodzenia \u017cydowskiego nie zostali zaanga\u017cowani np. w projektowanie i budow\u0119 schron\u00f3w tu\u017c przed wybuchem wojny. Podnoszono tak\u017ce, \u017ce \u017bydzi nie s\u0105 w stanie rozumie\u0107 \u201epolskiego ducha\u201d, wi\u0119c nie powinni projektowa\u0107 polskiej architektury. Ta ostatnia narracja by\u0142a szczeg\u00f3lnie mocno akcentowana przez ob\u00f3z narodowy, kt\u00f3ry umownie nazwa\u0142y\u015bmy w ksi\u0105\u017cce \u201eprawic\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

A.T.:<\/strong> Zatem drug\u0105 grup\u0119 cz\u0142onk\u00f3w SARP-u nazwa\u0142y\u015bmy \u201elewic\u0105\u201d, cho\u0107 ona sama okre\u015bla\u0142a si\u0119 mianem architekt\u00f3w \u201eprogresywnych\u201d, albo \u201edemokratycznych\u201d. Oczywi\u015bcie absolutnie nie mo\u017cna odnosi\u0107 poj\u0119\u0107 \u201elewicy\u201d i \u201eprawicy\u201d do ich wsp\u00f3\u0142czesnego rozumienia.<\/span><\/p>\n

PAP: Umowny podzia\u0142 na \u201elewic\u0119\u201d i \u201eprawic\u0119\u201d przebiega\u0142 tylko ze wzgl\u0119du na pogl\u0105dy polityczne czy tak\u017ce styl projektowania?<\/span><\/strong><\/p>\n

J.M.:<\/strong> Ten podzia\u0142 by\u0142 g\u0142\u0119bszy. Z jednej strony mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o podziale politycznym, \u201elewa\u201d strona by\u0142a raczej \u201esocjalizuj\u0105ca\u201d, niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie SARP-u byli zwi\u0105zani z partiami socjalistycznymi, cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a wr\u0119cz komunizuj\u0105ca. Ta frakcja stowarzyszeniowa skupia\u0142a tak\u017ce dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych, cz\u0119\u015bciej nale\u017celi do niej architekci \u017bydzi. Natomiast trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce jest to pewne uog\u00f3lnienie i w oczywisty spos\u00f3b nie dotyczy wszystkich cz\u0142onk\u00f3w SARP-u pochodzenia \u017cydowskiego. Do grupy architekt\u00f3w lewicuj\u0105cych nale\u017celi m.in.: Bohdan Lachert, Szymon Syrkus, Romuald Miller, Anatolia i Roman Piotrowscy oraz Stanis\u0142aw i Barbara Brukalscy.<\/span><\/p>\n

\u201ePrawa\u201d strona \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z obozem sanacyjnym, jej m\u0142odsza cz\u0119\u015b\u0107 reprezentowa\u0142a te\u017c ruch narodowy, radykalny, kojarzony z Obozem Wielkiej Polski albo ONR-em. Trzon tej grupy stanowili w du\u017cej mierze akademicy, profesorowie i ich asystenci, pracownicy Wydzia\u0142u Architektury Politechniki Warszawskiej. Na prawej stronie sceny stowarzyszeniowej stali m.in.: Rudolf \u015awierczy\u0144ski, Juliusz \u017b\u00f3rawski, Kazimierz To\u0142\u0142oczko oraz szerokie grono m\u0142odych w\u00f3wczas tw\u00f3rc\u00f3w, np. Stanis\u0142aw Murczy\u0144ski, Piotr Biega\u0144ski czy Marek Leykam.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy sarpowsk\u0105 \u201elewic\u0105\u201d i \u201eprawic\u0105\u201d przejawia\u0142a si\u0119 w odmiennym stosunku do \u017byd\u00f3w. \u201eLewa\u201d strona przyjmowa\u0142a model obywatelski, dzi\u015b powiedzieliby\u015bmy – inkluzywny, a \u201eprawa\u201d widzia\u0142a przysz\u0142o\u015b\u0107 polskiej architektury w rozumieniu narodowym, ograniczonym do os\u00f3b narodowo\u015bci i pochodzenia polskiego. Podzia\u0142 ten mia\u0142 tak\u017ce prze\u0142o\u017cenie na podejmowane prace projektowe. Architekci lewicuj\u0105cy promowali budownictwo spo\u0142eczne, cz\u0119\u015b\u0107 z nich pracowa\u0142a w organizacjach takich, jak Towarzystwo Osiedli Robotniczych czy Warszawska Sp\u00f3\u0142dzielnia Mieszkaniowa. Architekci \u201eprawicowi\u201d nie traktowali zawodu architekta jako s\u0142u\u017cby spo\u0142ecznej, a raczej jako pos\u0142annictwo \u2013 widzieli siebie w roli artyst\u00f3w, kreator\u00f3w kultury narodowej. Rozd\u017awi\u0119k dotyczy\u0142 samej filozofii uprawiania zawodu, powinno\u015bci architekta oraz znaczenia architektury w \u017cyciu publicznym.<\/span><\/p>\n

A.T.:<\/strong> Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie wszyscy architekci pochodzenia \u017cydowskiego byli powi\u0105zani z \u201elew\u0105\u201d stron\u0105 stowarzyszenia. Warto to podkre\u015bla\u0107, \u017ceby nie utrwala\u0107 stereotypu \u017byda-komunisty. Zastosowany przez nas podzia\u0142 na \u201elewic\u0119\u201d i \u201eprawic\u0119\u201d dotyczy g\u0142\u00f3wnie kwestii ideowych, w czasie naszych bada\u0144 okazywa\u0142o si\u0119 niekiedy, \u017ce ludzie, kt\u00f3rych wi\u0105za\u0142y\u015bmy z \u201eprawic\u0105\u201d, pod wzgl\u0119dem np. pogl\u0105d\u00f3w gospodarczych byli lewicuj\u0105cy.<\/span><\/p>\n

PAP: Jakie postawy dominowa\u0142y w \u015brodowisku architektonicznym wobec wykluczenia \u017byd\u00f3w z SARP-u?<\/span><\/strong><\/p>\n

A.T.:<\/strong> SARP zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1934 roku wielkim wysi\u0142kiem ca\u0142ego \u015brodowiska architektonicznego. Pierwszym prezesem stowarzyszenia zosta\u0142 Romuald Miller, do\u015bwiadczony architekt i dzia\u0142acz PPS-u. W zarz\u0105dzie znale\u017ali si\u0119 jednak ludzie o zr\u00f3\u017cnicowanych pogl\u0105dach politycznych. Przynale\u017cno\u015b\u0107 architekt\u00f3w \u017byd\u00f3w do SARP-u by\u0142a w\u00f3wczas oczywisto\u015bci\u0105, zreszt\u0105 w statucie by\u0142o wyra\u017anie napisane, \u017ce do organizacji mo\u017ce nale\u017ce\u0107 \u201eka\u017cdy architekt posiadaj\u0105cy wy\u017csze wykszta\u0142cenie akademickie i niezdyskwalifikowany s\u0105downie\u201d. W maju 1937 roku w\u0142adz\u0119 w SARP-ie przej\u0119li architekci \u201enarodowi\u201d. Prezesem zosta\u0142 krakowski tw\u00f3rca Adolf Szyszko-Bohusz i to w czasie trwania jego kadencji wprowadzono \u201eparagraf aryjski\u201d. Historia roz\u0142amu w SARP-ie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 pod koniec 1936 roku od interwencji lewicuj\u0105cego zarz\u0105du organizacji w sprawie antysemickich wydarze\u0144, g\u0142\u00f3wnie burd, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Po tych wydarzeniach SARP sta\u0142 si\u0119 skrajnie spolaryzowany. Wraz z przej\u0119ciem w\u0142adzy przez \u015brodowisko \u201eprawicy\u201d, w r\u0119ce tej grupy wesz\u0142y wszystkie najwa\u017cniejsze organy stowarzyszenia. \u201eLewa\u201d strona przesta\u0142a mie\u0107 wp\u0142yw na to, co si\u0119 dzieje w SARP-ie, wi\u0119c przenios\u0142a si\u0119 do innych organizacji. Stworzono np. ko\u0142o architekt\u00f3w przy Klubie Demokratycznym.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w SARP-u byli ludzie, kt\u00f3rzy otwarcie przeciwstawiali si\u0119 antysemickim zapisom?<\/span><\/strong><\/p>\n

J.M.:<\/strong> Cz\u0142onkiem SARP-u, kt\u00f3ry publicznie sprzeciwia\u0142 si\u0119 wykluczeniu \u017byd\u00f3w by\u0142 Zygmunt Balicki. Og\u0142osi\u0142 na \u0142amach prasy, \u017ce wstydzi si\u0119 jako Polak tego, co si\u0119 wydarzy\u0142o, dodaj\u0105c, \u017ce zaszczytem i honorem jest by\u0107 w Polsce prze\u015bladowanym \u017bydem. Za t\u0119 deklaracj\u0119 straci\u0142 prac\u0119. Nie by\u0142 jedyn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra otwarcie sprzeciwia\u0142a si\u0119 wykluczeniu \u017byd\u00f3w, jednak ta grupa by\u0142a w mniejszo\u015bci. Oszacowa\u0142y\u015bmy j\u0105 na ok. 30 proc. aktywnych cz\u0142onk\u00f3w sto\u0142ecznego oddzia\u0142u SARP-u.<\/span><\/p>\n

A.T.:<\/strong> Warto mo\u017ce przypomnie\u0107 w tym kontek\u015bcie Zbigniewa Rzepeckiego, kt\u00f3ry by\u0142 delegatem katowickiego oddzia\u0142u SARP-u na V Walne Zebranie Delegat\u00f3w stowarzyszenia, w czasie kt\u00f3rego niemal jednog\u0142o\u015bnie przeg\u0142osowano wprowadzenie \u201eparagrafu aryjskiego\u201d. Ten jeden g\u0142os sprzeciwu pochodzi\u0142 w\u0142a\u015bnie od Rzepeckiego.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy przypadek SARP-u jest odosobniony czy raczej wpisuje si\u0119 w szerszy obraz funkcjonowania elit zawodowych w II RP?<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

\u201ePrzypadek SARP-u nie by\u0142, niestety, odosobniony. Podobne zapisy wprowadzi\u0142o w Polsce co najmniej kilkadziesi\u0105t organizacji bran\u017cowych i zawodowych. Bardzo g\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142 si\u0119 konflikt na tym tle w stowarzyszeniu lekarzy.\u201d<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

J.M.:<\/strong> Przypadek SARP-u nie by\u0142, niestety, odosobniony. Podobne zapisy wprowadzi\u0142o w Polsce co najmniej kilkadziesi\u0105t organizacji bran\u017cowych i zawodowych. Bardzo g\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142 si\u0119 konflikt na tym tle w stowarzyszeniu lekarzy. \u201eParagrafy\u201d przeforsowano r\u00f3wnie\u017c w \u015brodowisku in\u017cynierskim, prawniczym, artystycznym, sportowym i akademickim, kt\u00f3re jako pierwsze, wiele lat wcze\u015bniej, rozpocz\u0119\u0142o procedury ograniczania praw student\u00f3w \u017byd\u00f3w. Pod koniec lat 30. XX wieku przez Polsk\u0119 przetoczy\u0142a si\u0119 fala \u201eparagraf\u00f3w aryjskich\u201d wykluczaj\u0105ca \u017byd\u00f3w z kolejnych organizacji. Dotyczy\u0142o to te\u017c zwi\u0105zk\u00f3w rzemie\u015blniczych, handlowych, rolniczych i wojskowych.<\/span><\/p>\n

A.T.:<\/strong> Wykluczano \u017byd\u00f3w nawet z organizacji, w kt\u00f3rych stanowili kilka procent cz\u0142onk\u00f3w. Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce statuty stowarzysze\u0144 podlega\u0142y prawu pa\u0144stwowemu, a zatem zapisy usuwaj\u0105ce \u017byd\u00f3w z organizacji, do kt\u00f3rych nale\u017celi, musia\u0142y zosta\u0107 zatwierdzone przez administracj\u0119 pa\u0144stwow\u0105 i w przypadku SARP-u tak si\u0119 w\u0142a\u015bnie sta\u0142o. Mimo \u017ce podnoszono niekonstytucyjno\u015b\u0107 tego typu dzia\u0142a\u0144, to jednak Komisariat Rz\u0105du na miasto sto\u0142eczne Warszaw\u0119 zatwierdzi\u0142 w czerwcu 1939 roku \u201eparagraf aryjski\u201d w statucie stowarzyszenia, daj\u0105c przyzwolenie na dyskryminacj\u0119.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak \u015brodowisko architektoniczne w Polsce dzisiaj odnosi si\u0119 do tego tematu? Czy SARP odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do swojej przedwojennej historii?<\/span><\/strong><\/p>\n

A.T.:<\/strong> P\u00f3ki co SARP nie zaj\u0105\u0142 stanowiska w tej sprawie.<\/span><\/p>\n

J.M.:<\/strong> Podkre\u015blamy, \u017ce ksi\u0105\u017cka nie jest atakiem na SARP, a pokazaniem wycinka jego historii. Sama jestem cz\u0142onkini\u0105 SARP-u, wi\u0119c bliski jest mi dobrostan stowarzyszenia. Chcia\u0142yby\u015bmy rozmawia\u0107 na ten temat, poniewa\u017c uwa\u017camy, \u017ce po ponad 80 latach od tych wydarze\u0144, architektom, kt\u00f3rzy zostali wykluczeni z SARP-u, a dzia\u0142ali na rzecz architektury polskiej, nale\u017cy si\u0119 pami\u0119\u0107, a nawet przeprosiny. Zdajemy sobie r\u00f3wnie\u017c spraw\u0119, \u017ce historia wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie jest nieznana, dlatego tym bardziej dialog wydaje nam si\u0119 po\u017c\u0105dany.<\/span><\/p>\n

PAP: Dlaczego zaj\u0119\u0142y si\u0119 panie tym tematem?<\/span><\/strong><\/p>\n

J.M.:<\/strong> Do podj\u0119cia tematu zainspirowa\u0142a nas Ewa Ma\u0144kowska (w\u0142a\u015bcicielka wydawnictwa EMG – PAP). Wiedzia\u0142y\u015bmy o historii wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d do statutu SARP-u bardzo niewiele, chcia\u0142y\u015bmy j\u0105 zg\u0142\u0119bi\u0107 i zrozumie\u0107.<\/span><\/p>\n

A.T.:<\/strong> Niestety tej historii towarzyszy g\u0142\u00f3wnie cisza. Powstaj\u0105 ksi\u0105\u017cki o architekturze, wybitnych architektach 20-lecia mi\u0119dzywojennego, modernizmie, ale ten temat jest w nich zwykle albo pomijany, albo wspominany w lakoniczny spos\u00f3b, gdzie\u015b na marginesie. Pisz\u0105c o tw\u00f3rczo\u015bci architekta cz\u0119sto uznaje si\u0119, \u017ce jego pogl\u0105dy nie mia\u0142y znaczenia. W przedstawionej przez nas historii okaza\u0142y si\u0119 kluczowe.<\/span><\/p>\n

PAP: Pracuj\u0105 panie nad nast\u0119pn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 publikacj\u0105?<\/span><\/strong><\/p>\n

A.T.: <\/strong>Chcia\u0142abym, \u017ceby\u015bmy napisa\u0142y ci\u0105g dalszy \u2013 interesuj\u0105 mnie losy tej niewielkiej garstki architekt\u00f3w \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119, a tak\u017ce powojenne \u017cycie najg\u0142o\u015bniejszych or\u0119downik\u00f3w wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie.<\/span><\/p>\n

J.M.:<\/strong> Wola\u0142abym, \u017ceby\u015bmy napisa\u0142y ksi\u0105\u017ck\u0119 o \u201eparagrafach aryjskich\u201d jako o zjawisku w latach 30. w Polsce, poniewa\u017c ten temat jest bardzo szeroki i ma\u0142o znany, a dotyka wa\u017cnej i trudnej historii polskiego antysemityzmu. Chcia\u0142abym zarysowa\u0107 go na tle spo\u0142ecznym i prawnym oraz pokaza\u0107 r\u00f3\u017cnice w ich stosowaniu w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach zawodowych. Musimy przeprowadzi\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 dyskusj\u0119, kt\u00f3rym tematem zajmiemy si\u0119 jako pierwszym.<\/span><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka \u201eArchitekci i paragraf aryjski. Przypadek SARP-u (1934\u20131939)<\/strong>\u201d autorstwa architektek Agnieszki Tomaszewicz<\/strong> i Joanny Majczyk<\/strong> jest 10. tomem z cyklu “Architektura jest najwa\u017cniejsza<\/strong>” ukazuj\u0105cego si\u0119 od 2015 r. w wydawnictwie EMG. Publikacja stanowi analiz\u0119 procesu wykluczania \u017byd\u00f3w z zawodu architekta w Polsce oraz cz\u0142onkostwa w Stowarzyszeniu Architekt\u00f3w Rzeczypospolitej Polskiej (SARP) w okresie mi\u0119dzywojennym.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Adolf Ludwik Szyszko-Bohusz, krakowski tw\u00f3rca Adolf Szyszko-Bohusz. W czasie trwania jego kadencji na stanowisku prezesa SARP wprowadzono \u201eparagraf aryjski\u201d. \/\u0179r\u00f3d\u0142o: NAC Historia wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie jest nieznana Rozmawia\u0142a Zuzanna Piwek (PAP) \/ zzp\/ dki\/ lm\/ Historia wprowadzenia \u201eparagrafu aryjskiego\u201d w SARP-ie jest nieznana – powiedzia\u0142y PAP architektki Joanna Majczyk i Agnieszka Tomaszewicz, autorki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122707"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122707"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122707\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122726,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122707\/revisions\/122726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122707"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}