{"id":124589,"date":"2025-09-28T17:09:00","date_gmt":"2025-09-28T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=124589"},"modified":"2025-09-28T14:46:35","modified_gmt":"2025-09-28T12:46:35","slug":"30-00-101","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=124589","title":{"rendered":"Warszawa skapitulowa\u0142a 86 lat temu, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 lata niemieckiej okupacji"},"content":{"rendered":"

Warszawa, wrzesie\u0144 1939 roku. Fot. PAP\/zdj\u0119cie archiwalne<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Warszawa skapitulowa\u0142a 86 lat temu, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 lata niemieckiej okupacji<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Marta Sta\u0144czyk (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

28 wrze\u015bnia 1939 roku o godzinie 13.15 podpisano kapitulacj\u0119 stolicy. Umilk\u0142a artyleria, Warszawa wkroczy\u0142a w czas okupacji – powiedzia\u0142 w rozmowie z PAP kustosz Muzeum Warszawy Julian Borkowski.<\/strong><\/h4>\n
\n

Warszawa pod koniec wrze\u015bnia 1939 roku by\u0142a oblegana ze wszystkich stron przez oddzia\u0142y niemieckie. 22 wrze\u015bnia ko\u0144czy\u0142a si\u0119 kilkunastodniowa bitwa nad Bzur\u0105 po\u0142\u0105czonych oddzia\u0142\u00f3w Armii \u201ePomorze\u201d gen. dywizji W\u0142adys\u0142awa Bortnowskiego i Armii \u201ePozna\u0144\u201d pod dow\u00f3dztwem gen. dywizji Tadeusza Kutrzeby z 8 Armi\u0105 gen. Johannesa Blaskowitza i 10 Armi\u0105 gen. Waltera von Reichenau.<\/span><\/p>\n

– Jednostki polskie w krwawych bojach torowa\u0142y sobie drog\u0119 od zachodu, przez Puszcz\u0119 Kampinosk\u0105 do Warszawy. W tym czasie w mie\u015bcie funkcjonowa\u0142y s\u0142u\u017cby cywilne, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y bardzo sprawnie i m.in. opiekowa\u0142y si\u0119 mieszka\u0144cami, ale tak\u017ce uchod\u017acami – opowiada Borkowski.<\/span><\/p>\n

W nast\u0119pnych dniach Niemcy przygotowali si\u0119 do szturmu na Warszaw\u0119. Atakowali z powietrza budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej, kamienice mieszkalne, ko\u015bcio\u0142y, muzea.<\/span><\/p>\n

– 23 wrze\u015bnia zosta\u0142a zniszczona elektrownia i filtry warszawskie, co spowodowa\u0142o, \u017ce miasto pozbawione zosta\u0142o pr\u0105du i wody. Przesta\u0142o dzia\u0142a\u0107 Polskie Radio, w kt\u00f3rym przemawia\u0142 Stefan Starzy\u0144ski, prezydent stolicy, komisarz cywilny przy Dow\u00f3dztwie Obrony Warszawy. Przesta\u0142a si\u0119 ukazywa\u0107 codzienna prasa. R\u00f3wnie\u017c 24 wrze\u015bnia zosta\u0142y przerwane linie telefoniczne – przekaza\u0142 kustosz.<\/span><\/p>\n

Zaznaczy\u0142, \u017ce kluczowym dniem bombardowa\u0144 by\u0142 25 wrze\u015bnia, kt\u00f3ry warszawiacy okre\u015blili jako \u201elany poniedzia\u0142ek\u201d – najbardziej \u201eczarny\u201d dzie\u0144 w bombardowaniu lewobrze\u017cnej cz\u0119\u015bci miasta. – Przez ponad 10 godzin spad\u0142o na miasto 560 ton bomb burz\u0105cych i 72 tony bomb zapalaj\u0105cych, zrzuconych przez ponad 400 niemieckich samolot\u00f3w. Z czego polska obrona zestrzeli\u0142a 10 niemieckich maszyn – doda\u0142.<\/span><\/p>\n

Miasto ostrzeliwa\u0142a tak\u017ce niemieckie artyleria – oko\u0142o 900 dzia\u0142. – W tym czasie ginie du\u017ca liczba ludno\u015bci cywilnej – oko\u0142o 10 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. W bombardowanym ratuszu umiera wiceprezydent miasta Jan Oko\u0142o-Ku\u0142ak – zaznaczy\u0142 kustosz.<\/span><\/p>\n

W tym czasie ataki piechoty niemieckiej s\u0105 odpierane w Babicach, Wawrzyszewie i Bielanach. Utrzymany jest Fort Mokotowski. – Mimo wszystko Niemcy, maj\u0105c du\u017c\u0105 przewag\u0119 w postaci czterech korpus\u00f3w armijnych i oczywi\u015bcie techniczn\u0105 – czo\u0142gi, artyleria, zdobywaj\u0105 Kr\u00f3likarni\u0119 i Fort D\u0105browskiego, posuwaj\u0105 si\u0119 te\u017c na Grochowie – powiedzia\u0142 Borkowski.<\/span><\/p>\n

– Tragiczna sytuacja miasta wp\u0142ywa na dzia\u0142ania wewn\u0119trzne, by doprowadzi\u0107 do zako\u0144czenia dzia\u0142a\u0144 na terenie Warszawy. Szczeg\u00f3lnie optowali za tym gen. Walerian Czuma i p\u0142k. Tadeusz Tomaszewski z Dow\u00f3dztwa Obrony Warszawy, kt\u00f3rzy wezwali dow\u00f3dc\u0119 Armii Warszawa gen. Juliusza R\u00f3mmla do rozpocz\u0119cia rokowa\u0144 z Niemcami. Takie same dzia\u0142ania podejmuje Komitet Obywatelski z gen. Micha\u0142em Tokarzewskim-Karaszewiczem. Podczas wsp\u00f3lnych rozm\u00f3w uznano, \u017ce dalsza obrona jest niemo\u017cliwa – podkre\u015bli\u0142 historyk.<\/span><\/p>\n

26 wrze\u015bnia polskie wojsko pr\u00f3buje jeszcze odbi\u0107 Fort Szcz\u0119\u015bliwice, a piechota niemiecka atakuje Fort Czerniakowski i zdobywa go. Wkr\u00f3tce Niemcy zajmuj\u0105 ca\u0142y Czerniak\u00f3w i przygotowuj\u0105 szturm generalny.<\/span><\/p>\n

– W gmachu Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci przy ulicy \u015awi\u0119tokrzyskiej na Radzie Wojennej zdecydowano o wszcz\u0119ciu rozm\u00f3w o zawieszeniu broni. Po po\u0142udniu do pozycji niemieckich uda\u0142 si\u0119 parlamentariusz kpt. Tadeusz Wojciechowski. Do rozm\u00f3w z Niemcami wyznaczeni zostali gen. Tadeusz Kutrzeba i p\u0142k. Aleksander Prag\u0142owski – przekaza\u0142 historyk.<\/span><\/p>\n

Strona polska proponowa\u0142a, \u017ceby wszyscy zawodowi \u017co\u0142nierze poszli do niewoli na warunkach honorowych, zgodnie z konwencj\u0105 genewsk\u0105 – mieli zatrzyma\u0107 przy sobie bro\u0144 bia\u0142\u0105. \u017bo\u0142nierze z poboru mieli by\u0107 puszczeni wolno. Niemieckie dow\u00f3dztwo mia\u0142o dostarczy\u0107 ludno\u015bci oko\u0142o miliona porcji jedzenia, a tak\u017ce pomoc i \u015brodki dla 60 tys. rannych i chorych.<\/span><\/p>\n

– W tym czasie Tokarzewski zamierza wdro\u017cy\u0107 dzia\u0142ania konspiracyjne, kt\u00f3re zwie\u0144czone zosta\u0142y powstaniem S\u0142u\u017cby Zwyci\u0119stwu Polski 27 wrze\u015bnia 1939 roku. Staje na jej czele, uzyskuje akceptacj\u0119 R\u00f3mmla i Starzy\u0144skiego. Dow\u00f3dca Armii \u201eWarszawa\u201d przekaza\u0142 pomoc finansow\u0105 (750 tys. z\u0142), a prezydent Warszawy – dokumenty legalizacje dla dzia\u0142aczy konspiracyjnych wspomnianej organizacji w postaci blankiet\u00f3w dowod\u00f3w osobistych – opowiedzia\u0142 Borkowski.<\/span><\/p>\n

Tego samego dnia Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego podejmuje decyzj\u0119 o przej\u015bciu do konspiracji. Tworz\u0105 si\u0119 konspiracyjne: Organizacja Harcerzy i Organizacja Harcerek, dla kt\u00f3rych w lutym 1940 roku zostanie ustanowiony kryptonim \u201eSzare Szeregi\u201d.<\/span><\/p>\n

27 wrze\u015bnia 1939 roku, po raz pierwszy od czterech dni, ukazuje si\u0119 \u201eGazeta Wsp\u00f3lna\u201d sk\u0142adana r\u0119cznie. Prezydent Warszawy odmawia opuszczenia miasta, cho\u0107 by\u0142 dla niego przygotowany samolot.<\/span><\/p>\n

– W ko\u0144cu 28 wrze\u015bnia polska delegacja spotka\u0142a si\u0119 z dow\u00f3dztwem 8 Armii Niemieckiej gen. Blaskowitza w poszerzonym o przedstawicieli miasta – ze Stefanem Starzy\u0144skim na czele – sk\u0142adzie. W\u015br\u00f3d delegacji znalaz\u0142 si\u0119 m.in. Stanis\u0142aw Lorentz – dyrektor Muzeum Narodowego, Felicjan Jab\u0142o\u0144ski – szef s\u0142u\u017cby aprowizacyjnej, czy Konrad Orzechowski – szef wydzia\u0142u szpitalnictwa – przekaza\u0142 kustosz.<\/span><\/p>\n

O godzinie 13.15 na terenie fabryki Skody na Rakowcu podpisano warunki kapitulacji. W imieniu dow\u00f3dcy Armii \u201eWarszawa\u201d podpis z\u0142o\u017cy\u0142 gen. Tadeusz Kutrzeba, ze strony niemieckiej by\u0142 to gen. Blaskowitz. Zgodnie z postanowieniami obydwu stron – oficerowie WP mieli p\u00f3j\u015b\u0107 do niewoli na warunkach honorowych, szeregowcy mieli zosta\u0107 zwolnieni.<\/span><\/p>\n

Polacy do 30 wrze\u015bnia do godz. 12 mieli z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144. Mi\u0119dzy 1 a 3 pa\u017adziernika oficerowie mieli opu\u015bci\u0107 miasto. Na \u017c\u0105danie Niemc\u00f3w porz\u0105dkiem w mie\u015bcie mia\u0142y si\u0119 zaj\u0105\u0107 Policja i Stra\u017c Obywatelska. – Gdyby strona polska nie zrealizowa\u0142a postanowie\u0144, to Niemcy wzi\u0119liby 12 zak\u0142adnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zostaliby wypuszczeni w pa\u017adzierniku – powiedzia\u0142 kustosz.<\/span><\/p>\n

Czasowo funkcje nadzorcze nad miastem mia\u0142 sprawowa\u0107 Stefan Starzy\u0144ski. W obwieszczeniu, kt\u00f3re skierowa\u0142 do mieszka\u0144c\u00f3w na \u017c\u0105danie Niemc\u00f3w, prezydent wprowadzi\u0142 godzin\u0119 policyjn\u0105 mi\u0119dzy 19 a 5 rano.<\/span><\/p>\n

– Jednocze\u015bnie z R\u00f3mmlem zaapelowali w odezwach do mieszka\u0144c\u00f3w o zachowanie spokoju. Polskie wojsko wymaszerowa\u0142o z miasta. Zacz\u0119to porz\u0105dkowa\u0107 miasto pod kierunkiem kierownika Pogotowia Technicznego Zarz\u0105du Miejskiego in\u017c. Antoniego Olszewskiego. Likwidowano przekopy i barykady mi\u0119dzy innymi w \u015ar\u00f3dmie\u015bciu, dotyczy\u0142o to ulic: Marsza\u0142kowskiej, \u017belaznej, Nowego \u015awiatu czy Nowogrodzkiej, aby umo\u017cliwi\u0107 Niemcom poruszanie si\u0119 po mie\u015bcie – zaznaczy\u0142 Borkowski.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1939 roku Niemcy wystawili wart\u0119 przed komend\u0105 miasta, zosta\u0142a stworzona nowa organizacja niemiecka z komendantem miasta, kt\u00f3rym zosta\u0142 gen. Friedrich von Cochenhausen. Ustanowiono te\u017c komisarza rz\u0105du niemieckiego na Warszaw\u0119 – dr. Helmuta Otto – a stron\u0105 cywiln\u0105 administracji zarz\u0105dza\u0142 Harry von Craushaar.<\/span><\/p>\n

W wyniku dzia\u0142a\u0144 obrony Warszawy \u015bmier\u0107 ponios\u0142o ponad 6 tys. \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego, oko\u0142o 16 tys. zosta\u0142o rannych. Do niewoli dosta\u0142o si\u0119 5 tys. oficer\u00f3w i oko\u0142o 97 tys. podoficer\u00f3w i szeregowych. – Je\u015bli chodzi o bilans strat w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej, to \u0142\u0105cznie ocenia si\u0119, \u017ce zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 25 tys. ludzi – mieszka\u0144c\u00f3w i uchod\u017ac\u00f3w, w tym 10 tys. zgin\u0119\u0142o 25 wrze\u015bnia 1939 roku. Rannych zosta\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy os\u00f3b – zaznaczy\u0142 Borkowski.<\/span><\/p>\n

Warszawa utraci\u0142a 12 proc. substancji miejskiej, zniszczono elektrowni\u0119, filtry, ko\u015bcio\u0142y, budynki u\u017cyteczno\u015bci publicznej, Zamek Kr\u00f3lewski, a od 2 pa\u017adziernika rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces prac porz\u0105dkowych w mie\u015bcie.<\/span><\/p>\n

– 5 pa\u017adziernika Adolf Hitler przyj\u0105\u0142 w Alejach Ujazdowskich parad\u0119 zwyci\u0119stwa i od tej pory Warszawa wkroczy\u0142a w epok\u0119 okupacji, terroru, g\u0142odu, a z drugiej strony zacz\u0119\u0142y si\u0119 tworzy\u0107 pierwsze organizacje konspiracyjne – przekaza\u0142 kustosz.<\/span><\/p>\n

Opowiedzia\u0142, \u017ce w trakcie walk o miasto mieszka\u0144cy przebywali w ci\u0119\u017ckich warunkach, mieszkali w piwnicach, mieli problemy, by dosta\u0107 si\u0119 do \u017cywno\u015bci. – Nieraz p\u0142acili cen\u0119 \u017cycia, bo np. ogr\u00f3dki dzia\u0142kowe by\u0142y ostrzeliwane przez Niemc\u00f3w, czy te\u017c stoj\u0105c w kolejkach, stawali si\u0119 celem dla lotnik\u00f3w niemieckich – doda\u0142.<\/span><\/p>\n

Podkre\u015bli\u0142, \u017ce 28 wrze\u015bnia zamilk\u0142a artyleria, ale pojawi\u0142a si\u0119 niepewno\u015b\u0107 o przysz\u0142o\u015b\u0107. – Warszawiacy wkraczali w okres trudny, w czas okupacji – doda\u0142.<\/span><\/p>\n

Prezydent Warszawy, komisarz cywilny przy dow\u00f3dztwie obrony Warszawy mjr rezerwy Stefan Starzy\u0144ski zosta\u0142 aresztowany i by\u0142 przes\u0142uchiwany przez w\u0142adze niemieckie.<\/span><\/p>\n

– Ostatecznie mi\u0119dzy 21 a 23 grudnia 1939 roku zosta\u0142 zastrzelony przez funkcjonariuszy gestapo. R\u00f3\u017cne s\u0105 te\u017c miejsca, w kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 pochowany. Jednym z takich miejsc s\u0105 warszawskie Palmiry – przekaza\u0142 Borkowski.<\/span><\/p>\n

– W uznaniu wybitnych czyn\u00f3w wojennych genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Sikorski, Naczelny W\u00f3dz, nada\u0142 Warszawie 9 listopada 1939 roku w Pary\u017cu najwy\u017csze wojskowe odznaczenie – Krzy\u017c Virtuti Militari \u2013 powiedzia\u0142 kustosz Muzeum Warszawy.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Warszawa, wrzesie\u0144 1939 roku. Fot. PAP\/zdj\u0119cie archiwalne Warszawa skapitulowa\u0142a 86 lat temu, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 lata niemieckiej okupacji Marta Sta\u0144czyk (PAP) 28 wrze\u015bnia 1939 roku o godzinie 13.15 podpisano kapitulacj\u0119 stolicy. Umilk\u0142a artyleria, Warszawa wkroczy\u0142a w czas okupacji – powiedzia\u0142 w rozmowie z PAP kustosz Muzeum Warszawy Julian Borkowski. Warszawa pod koniec wrze\u015bnia 1939 roku by\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124589"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=124589"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124589\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124605,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124589\/revisions\/124605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=124589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=124589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=124589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}