![](\"https:\/\/www.listyznaszegosadu.pl\/upload\/article\/bild\/6269\/1086161\/d3166e1d-9ab0-4036-9815-252651b94a26_1024x1536_s.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>Pycha w kitlu: nowy katechizm m\u0105drych g\u0142upc\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nPaul Finlayson<\/strong><\/span><\/p>\n G\u0142upota naszej sprytnej epoki \u2014 rozum spleciony z pych\u0105, arogancja w kitlu laboratoryjnym, ideologia w sutannie, samouwielbienie podniesione do \u015bwi\u0119to\u015bci, b\u0142ogos\u0142awi\u0105ce z\u0142o i nazywaj\u0105ce je post\u0119pem.<\/span><\/p>\n \n Zacznijmy, jak nale\u017cy, od definicji. Rozum to nie, jak wielu s\u0105dzi, sterylne narz\u0119dzie logiki, bezkrwawa maszyna produkuj\u0105ca dowody i sylogizmy. Rozum to uporczywe domaganie si\u0119 sp\u00f3jno\u015bci \u2014 odmowa traktowania sprzeczno\u015bci jako cnoty, odmowa podporz\u0105dkowania prawdy plemieniu. To zdolno\u015b\u0107 konfrontowania przekona\u0144 z dowodami i zmieniania zdania, kiedy dowody tego wymagaj\u0105.<\/span><\/p>\n<\/div>\n \n Wiara natomiast zosta\u0142a karykaturalnie przedstawiona przez ateist\u00f3w jako \u015blepa przes\u0105dno\u015b\u0107, a przez fanatyk\u00f3w \u2014 jako \u015bwi\u0119ta pewno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Tymczasem ju\u017c Biblia Hebrajska g\u0142osi, \u017ce m\u0105dro\u015b\u0107 przemienia umys\u0142:\u00a0\u201eBoja\u017a\u0144 Pana pocz\u0105tkiem wiedzy; g\u0142upcy gardz\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 i karno\u015bci\u0105\u201d<\/em>\u00a0(Prz 1,7). Rozum i wiara nigdy nie by\u0142y z natury wrogami; zosta\u0142y por\u00f3\u017cnione z wygody.<\/span><\/p>\n O\u015bwiecenie wywr\u00f3ci\u0142o st\u00f3\u0142. Locke og\u0142osi\u0142, \u017ce\u00a0\u201eObjawienie musi by\u0107 os\u0105dzane przez rozum\u201d<\/em>, Spinoza rozebra\u0142 Pismo \u015awi\u0119te jako ludzk\u0105 uk\u0142adank\u0119, a Voltaire \u2014 wieczny szyderca z kap\u0142a\u0144stwa \u2014 powiedzia\u0142, \u017ce gdyby B\u00f3g nie istnia\u0142, trzeba by go wymy\u015bli\u0107, najlepiej jako sier\u017canta policji dla mot\u0142ochu. Wiara w ich r\u0119kach nie zosta\u0142a zniesiona, ale zdegradowana, pozbawiona monopolu.<\/span><\/p>\n St\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 nowoczesna mitologia: \u017ce rozum raz na zawsze wyzwoli\u0142 nas z wiary, \u015bwiat\u0142o wypar\u0142o ciemno\u015b\u0107. Uwa\u017casz, \u017ce elitarna arogancja to nowy wynalazek? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie: dawniej nosi\u0142a peruki i m\u00f3wi\u0142a po \u0142acinie. Prawda jest bardziej z\u0142o\u017cona.<\/span><\/p>\n Judaizm i chrze\u015bcija\u0144stwo kwit\u0142y w epoce O\u015bwiecenia. Krytyka biblijna wsp\u00f3\u0142istnia\u0142a z wiar\u0105, a sekularyzm by\u0142 nie tyle triumfem, co zasiewem, kt\u00f3ry mia\u0142 dopiero wzrosn\u0105\u0107. Wiara nie zosta\u0142a zamordowana \u2014 zesz\u0142a do podziemia, zmutowa\u0142a i wci\u0105\u017c si\u0119 odradza.<\/span><\/p>\n Co prowadzi nas, niestety, do naszej w\u0142asnej epoki \u2014 jednocze\u015bnie bystrej i g\u0142upiej.<\/span><\/p>\n Kusi, by powiedzie\u0107, \u017ce cofamy si\u0119 do przedo\u015bwieceniowych zabobon\u00f3w, ale to by\u0142oby zbyt \u0142askawe. \u015aredniowieczny ch\u0142op ba\u0142 si\u0119 komety, bo wiedzia\u0142, \u017ce jej nie rozumie. Nasze zagro\u017cenie jest inne. Nie zmierzamy ku irracjonalnej wierze w b\u00f3stwa i tajemne si\u0142y, lecz ku fuzji rozumu z irracjonaln\u0105 pych\u0105.<\/span><\/p>\n Ona podszywa si\u0119 pod rozum, ale jest czyst\u0105 arogancj\u0105 \u2014 a ta rozrasta si\u0119 w szale\u0144stwo.<\/span><\/p>\n Szale\u0144stwo to nie obelga, lecz diagnoza: niezdolno\u015b\u0107 odr\u00f3\u017cnienia rzeczywistego od wyobra\u017conego. Dla jasno\u015bci: przez \u201eg\u0142upot\u0119\u201d nie rozumiem ignorancji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wyleczy\u0107; ani naiwno\u015bci, z kt\u00f3rej mo\u017cna wyrosn\u0105\u0107; ani niekompetencji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna poprawi\u0107 dzi\u0119ki umiej\u0119tno\u015bciom.<\/span><\/p>\n Dietrich Bonhoeffer, niemiecki pastor i teolog stracony przez nazist\u00f3w za op\u00f3r wobec Hitlera, pisa\u0142 z wi\u0119zienia, \u017ce g\u0142upota to\u00a0\u201ebardziej niebezpieczny wr\u00f3g dobra ni\u017c z\u0142o\u201d<\/em>, twierdz\u0105c, \u017ce nie jest to defekt intelektualny, lecz moralny \u2014 odmowa dostrze\u017cenia, upadek sumienia przebrany za cnot\u0119.<\/span><\/p>\n Istota pychy i arogancji polega na tym, \u017ce nie mo\u017cemy ich dostrzec \u2014 bo wypaczaj\u0105 my\u015blenie od \u015brodka. To jak soczewka zniekszta\u0142cona w samym centrum: obraz nadal dociera, ale jest wygi\u0119ty, za\u0142amany, przekr\u0119cony.<\/span><\/p>\n Umys\u0142 patrzy i m\u00f3wi: \u201eostro, wyra\u017anie\u201d, nie zdaj\u0105c sobie sprawy, \u017ce zniekszta\u0142cenie jest wbudowane w szk\u0142o. W tym sensie pycha jest niewidzialna dla tych, kt\u00f3rzy jej ulegaj\u0105, bo mechanizm os\u0105du zosta\u0142 przej\u0119ty.<\/span><\/p>\n Z\u0142o w tym \u015bwietle to nie tylko szale\u0144stwo czy ignorancja.<\/span><\/p>\n Z\u0142o cz\u0119sto rodzi si\u0119 z pychy. Czujemy si\u0119 nieswojo u\u017cywaj\u0105c tego s\u0142owa \u2014 zbyt religijne, za bardzo zwi\u0105zane z ksi\u0119\u017cmi i czarownicami, zbyt niepasuj\u0105ce do nowoczesnego racjonalisty.<\/span><\/p>\n Samo to zawahanie jest ju\u017c arogancj\u0105, bo dowody krzycz\u0105 inaczej. M\u0119\u017cczyzna dzwoni do domu, by pochwali\u0107 si\u0119, \u017ce zabi\u0142 dziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w, a rodzice si\u0119 ciesz\u0105. Kultura uczy dzieci, \u017ce ich B\u00f3g przybija pi\u0105tki mordercom niemowl\u0105t, a potem obiecuje tym\u017ce mordercom siedemdziesi\u0105t dwie dziewice jako pornograficzn\u0105 nagrod\u0119.<\/span><\/p>\n Albo urz\u0119dnik, kt\u00f3ry z precyzj\u0105 in\u017cyniera uk\u0142ada rozk\u0142ady jazdy do Auschwitz i gratuluje sobie efektywno\u015bci, gdy miliony jad\u0105 na \u015bmier\u0107.<\/span><\/p>\n Albo 54-letni bia\u0142y m\u0119\u017cczyzna z brzuszkiem, kt\u00f3ry zdejmuje koszul\u0119, zak\u0142ada bikini z Walmartu i wchodzi do damskiej toalety \u2014 w pe\u0142ni przekonany, \u017ce ma do tego prawo, bo wypowiedzia\u0142 magiczne zakl\u0119cie: \u201eidentyfikuj\u0119 si\u0119 jako kobieta\u201d.<\/span><\/p>\n Albo mened\u017cerowie w garniturach, kt\u00f3rzy chwal\u0105 si\u0119 algorytmami uzale\u017cniaj\u0105cymi dzieci, rozbijaj\u0105cymi demokracj\u0119 i podsycaj\u0105cymi nienawi\u015b\u0107 plemienn\u0105 \u2014 wszystko w imi\u0119 \u201e\u0142\u0105czenia \u015bwiata\u201d.<\/span><\/p>\n W ka\u017cdym przypadku pycha przywdziewa szaty rozumu, post\u0119pu lub cnoty \u2014 ale owoc jest ten sam: tron dla z\u0142a.<\/span><\/p>\n Czy\u017c nie mamy do czynienia z pych\u0105, kt\u00f3ra twierdzi, \u017ce ma boskie przyzwolenie na okrucie\u0144stwo? Z\u0142y b\u00f3g nie jest Bogiem \u2014 jest diab\u0142em.<\/span><\/p>\n Stary Testament ostrzega\u0142: pycha jest korzeniem upadku, pierwszym grzechem, kt\u00f3ry prowadzi do zguby. Izajasz pisze o Lucyferze:\u00a0\u201eW sercu swoim m\u00f3wi\u0142e\u015b: Wst\u0105pi\u0119 na niebiosa, wznosz\u0119 sw\u00f3j tron nad gwiazdy Bo\u017ce.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n Pycha odwraca porz\u0105dek stworzenia; koronuje siebie samego. Bonhoeffer dostrzega\u0142 to samo w swoich listach z wi\u0119zienia: g\u0142upota i z\u0142o cz\u0119sto rosn\u0105 razem, a to, co wydaje si\u0119 racjonalne, jest w rzeczywisto\u015bci moralnym spaczeniem.<\/span><\/p>\n C.S. Lewis, w \u201eProblemie cierpienia\u201d, pisa\u0142, \u017ce z\u0142o nie jest obcym intruzem, lecz zepsuciem woli. To nie ignorancja \u2014 to \u015bwiadome wypaczenie wolno\u015bci w bunt. W tym sensie z\u0142o nie jest przeciwie\u0144stwem rozumu, lecz jego przej\u0119ciem \u2014 zaprz\u0119gni\u0119ciem go do pychy.<\/span><\/p>\n S\u0142ynny rosyjski powie\u015bciopisarz Fiodor Dostojewski, pisz\u0105c w XIX wieku przeciwko rodz\u0105cemu si\u0119 racjonalistycznemu utopizmowi, dostrzeg\u0142 to z przera\u017caj\u0105c\u0105 jasno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n W\u00a0Zbrodni i karze<\/em>\u00a0Raskolnikow przekonuje samego siebie, \u017ce morderstwo mo\u017cna usprawiedliwi\u0107 arytmetyk\u0105: zabij jedn\u0105 \u201ewsz\u0119\u201d, a spo\u0142ecze\u0144stwo zyska. Ale poczucie winy to nie pozycja w arkuszu kalkulacyjnym; krew nie daje si\u0119 sprowadzi\u0107 do algebry.<\/span><\/p>\n \u2014\u00a0\u201eNie zabi\u0142em cz\u0142owieka, tylko zasad\u0119!\u201d<\/em>\u00a0\u2014 protestuje. Ale zasady te\u017c krwawi\u0105.<\/span><\/p>\n W\u00a0Biesach<\/em>\u00a0Szygalow ujawnia swoj\u0105 s\u0142ynn\u0105 formu\u0142\u0119:\u00a0\u201eZaczynaj\u0105c od nieograniczonej wolno\u015bci, ko\u0144cz\u0119 na nieograniczonej tyranii.\u201d<\/em>\u00a0Dostojewski rozumia\u0142, \u017ce pycha najpierw przemyka si\u0119 w szatach rozumu, potem przeradza si\u0119 w ob\u0142\u0119d, a ostatecznie twardnieje w z\u0142o.<\/span><\/p>\n Taka jest logika pychy: wolno\u015b\u0107 jako slogan, tyrania jako rezultat. W\u00a0Braciach Karamazow<\/em>\u00a0Iwan idzie o krok dalej:\u00a0\u201eJe\u015bli Boga nie ma, wszystko wolno.\u201d<\/em>\u00a0A cz\u0142owiek, dodaje Dostojewski, potrafi przywykn\u0105\u0107 do wszystkiego \u2014 nawet do inkwizycji, nawet do ob\u0142\u0119du \u2014 o ile tylko powtarza si\u0119 je wystarczaj\u0105co d\u0142ugo. Dostojewski jest niezb\u0119dny, bo widzia\u0142, \u017ce rozk\u0142ad zaczyna si\u0119 nie od ignorancji, lecz od racjonalno\u015bci ska\u017conej pych\u0105.<\/span><\/p>\n I je\u015bli my\u015blisz, \u017ce to wszystko dotyczy tylko XIX-wiecznego Petersburga, to znaczy, \u017ce nie zwracasz uwagi.<\/span><\/p>\n Wczesne XX-lecie ubra\u0142o pych\u0119 w szaty nauki i nazwa\u0142o to eugenik\u0105, sterylizuj\u0105c tysi\u0105ce ludzi w imi\u0119 post\u0119pu. Dzi\u015b pycha zak\u0142ada t\u0119czowe smycze i og\u0142asza, \u017ce m\u0119\u017cczyzna staje si\u0119 kobiet\u0105, je\u015bli tylko krzyczy wystarczaj\u0105co g\u0142o\u015bno \u2014 biologia zast\u0105piona ideologi\u0105, sprzeciw \u015bcigany jak herezja.<\/span><\/p>\n Rz\u0105dy, w swojej paternalistycznej arogancji, zapewniaj\u0105 nas, \u017ce cenzura \u201echroni\u201d wra\u017cliwych \u2014 cho\u0107 zwykle s\u0142u\u017cy t\u0142umieniu g\u0142os\u00f3w ideologicznych przeciwnik\u00f3w. Ta buta jest zdumiewaj\u0105ca: wyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce mo\u017cna oddzieli\u0107 \u201ez\u0142\u0105\u201d mow\u0119 od \u201edobrej\u201d, nie okaleczaj\u0105c przy tym samej wolno\u015bci s\u0142owa.<\/span><\/p>\n Na moim uniwersytecie przetestowa\u0142em t\u0119 but\u0119, kontaktuj\u0105c si\u0119 z tzw. \u201eobro\u0144cami wolno\u015bci s\u0142owa\u201d. Ani razu nie odpowiedzieli.<\/span><\/p>\n Ich arogancja by\u0142a kompletna: wy\u015bmiewali sam\u0105 ide\u0119 wolno\u015bci s\u0142owa, traktuj\u0105c j\u0105 jak anachronizm z komiksu. Dla nich \u201ewolno\u015b\u0107\u201d oznacza\u0142a dok\u0142adnie to, co przewidzia\u0142 Dostojewski: wolno\u015b\u0107 powtarzania tego, co chc\u0105 us\u0142ysze\u0107 tyrani.<\/span><\/p>\n Na Uniwersytecie Guelph-Humber tyranami nie byli brutalni despoci, ale przeci\u0119tni mened\u017cerowie, pijani w\u0142asn\u0105 pych\u0105 i o\u015bmieleni swoj\u0105 banalno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n My, m\u0119drcy od smartfon\u00f3w, intelektuali\u015bci TikToka, nie jeste\u015bmy racjonalnymi istotami wst\u0119puj\u0105cymi do Kantowskiego \u201emiej odwagi pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 rozumem\u201d. My dryfujemy w bok, otumanieni my\u015bleniem binarnym, uzale\u017cnieni od emocji, dumnie niepi\u015bmienni w sprawach wymagaj\u0105cych cierpliwo\u015bci. \u017di\u017eek, marksistowski b\u0142azen pij\u0105cy z r\u00f3wn\u0105 rado\u015bci\u0105 z Hegla i Lacana, widzi to doskonale: O\u015bwiecenie nigdy nie zniszczy\u0142o wiary \u2014 jedynie j\u0105 przebra\u0142o.<\/span><\/p>\n Wci\u0105\u017c kurczowo trzymamy si\u0119 fikcji, bo bez nich rzeczywisto\u015b\u0107 si\u0119 rozpada. Dzisiejsza \u201eracjonalna\u201d liberalna tolerancja kryje w sobie bli\u017aniaka \u2014 neurotyczny l\u0119k przed \u201en\u0119kaniem\u201d.<\/span><\/p>\n Nasza chwalona racjonalna debata jest przesi\u0105kni\u0119ta emocj\u0105 i ideologi\u0105. Wiemy lepiej, ale dzia\u0142amy, jakby\u015bmy nie wiedzieli \u2014 to doskona\u0142y opis polityki plemiennej.<\/span><\/p>\n Nasze zdolno\u015bci skupienia malej\u0105 do kilku sekund, nie przez \u201etechnik\u0119\u201d, ale dlatego, \u017ce ideologia nauczy\u0142a nas po\u017c\u0105da\u0107 rozproszenia, kt\u00f3re nas niszczy. A my wmawiamy sobie, \u017ce to post\u0119p \u2014 jakby doomscrolling by\u0142 prawowitym spadkobierc\u0105 Kartezjusza.<\/span><\/p>\n Bonhoeffer, siedz\u0105c w celi pod nazistowskim butem, zauwa\u017cy\u0142 to ju\u017c wtedy: g\u0142upota jest gro\u017aniejsza ni\u017c z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107. Z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 mo\u017cna zwalczy\u0107; g\u0142upota przebiera si\u0119 w cnot\u0119, powtarza slogany i my\u015bli, \u017ce jest \u015bwi\u0119ta. To nie ignorancja \u2014 bo ignorancj\u0119 mo\u017cna wykszta\u0142ci\u0107, a t\u0119pot\u0119 naostrzy\u0107, nieudolno\u015b\u0107 wyszkoli\u0107.<\/span><\/p>\n G\u0142upota, w sensie Bonhoeffera, to co\u015b mroczniejszego: moralna pora\u017cka, odmowa poznania, upadek sumienia przebrany w moralny j\u0119zyk. To \u015blepota wybrana jako cnota.<\/span><\/p>\n To administrator z doktoratem, kt\u00f3ry podpisuje fa\u0142szywe oskar\u017cenie, nie czytaj\u0105c akt. To dziennikarz, kt\u00f3ry feruje wyrok po trzech akapitach. To student, kt\u00f3ry krzyczy \u201ekolonialista!\u201d zamiast u\u017cy\u0107 argumentu. A wszyscy oni wyobra\u017caj\u0105 sobie, \u017ce s\u0105 odwa\u017cnymi wolnomy\u015blicielami.<\/span><\/p>\n I nie miej z\u0142udze\u0144: ta g\u0142upota nie jest bierna. Jest monetyzowana, wzmacniana i nagradzana. Mattias Desmet, belgijski psycholog, kt\u00f3rego uniwersytety zwykle trzymaj\u0105 za szaf\u0105, wskazuje, \u017ce propaganda nie nale\u017cy tylko do re\u017cim\u00f3w z bagnetami \u2014 jest wbudowana w \u201eracjonalistyczne\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa, gdzie nieustanny s\u0105czek nag\u0142\u00f3wk\u00f3w i powiadomie\u0144 trzyma nas pos\u0142usznych jak owce rado\u015bnie maszeruj\u0105ce do rze\u017ani, bo na \u015bcianach wisz\u0105 plakaty z napisem \u201esanatorium odnowy\u201d.<\/span><\/p>\n J\u00fcrgen Habermas, frankfurcki m\u0119drzec, kt\u00f3ry nigdy nie spotka\u0142 zdania, kt\u00f3rego nie m\u00f3g\u0142by wyd\u0142u\u017cy\u0107, ostrzega\u0142 p\u00f3\u0142 wieku temu, \u017ce \u201esfera publiczna\u201d \u2014 niegdy\u015b miejsce argumentu i perswazji \u2014 zamienia si\u0119 w teatr, gdzie mowa s\u0142u\u017cy nie prawdzie, lecz pozorom.<\/span><\/p>\n Widzimy to dzi\u015b z bolesn\u0105 wyrazisto\u015bci\u0105: zdolno\u015b\u0107 koncentracji spad\u0142a z 12 do 8 sekund, przypomina nam Gloria Mark, jakby\u015bmy trenowali do roli z\u0142otej rybki.<\/span><\/p>\n Yuval Noah Harari, historyk TED-talk\u00f3w, zapewnia nas, \u017ce sapiens ju\u017c wkr\u00f3tce odda dusz\u0119 algorytmom. Wed\u0142ug niego nie zmierzamy do o\u015bwieconego uniwersalizmu \u2014 raczej cofamy si\u0119 w kierunku plemienno\u015bci.<\/span><\/p>\n Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce dzisiejsze getta nie s\u0105 tworzone przez inkwizytor\u00f3w z mieczami, lecz przez serwery z Doliny Krzemowej \u2014 nowoczesne kap\u0142a\u0144stwo programist\u00f3w, decyduj\u0105cych, kim s\u0105 twoi s\u0105siedzi, wrogowie i bogowie.<\/span><\/p>\n To nie ignorancja. To triumf g\u0142upoty ze \u015bwi\u0119tym z aureol\u0105. I ludzie pytaj\u0105, czemu Platon nie ufa\u0142 t\u0142umowi; najwyra\u017aniej pozna\u0142 nasze sekcje komentarzy.<\/span><\/p>\n Religia niegdy\u015b stanowi\u0142a fundament post\u0119powania \u2014 przykazania, cnoty, zobowi\u0105zania. Mo\u017cna si\u0119 z ni\u0105 by\u0142o spiera\u0107, reinterpretowa\u0107 j\u0105, nawet odrzuci\u0107 \u2014 ale nadawa\u0142a kszta\u0142t.<\/span><\/p>\n Odrzucaj\u0105c j\u0105 ca\u0142kowicie, uznali\u015bmy si\u0119 za wyzwolonych. A to, co zbudowali\u015bmy w zamian, to pustka. I w t\u0119 pustk\u0119 wtargn\u0105\u0142 nowy katechizm: hashtagi, slogany, oburzenie. Kiedy\u015b kap\u0142an m\u00f3wi\u0142 ci: niebo albo piek\u0142o.<\/span><\/p>\n Dzi\u015b aktywista m\u00f3wi: rasista albo sprawiedliwy, transfob albo sojusznik. Oba systemy nie znosz\u0105 niuans\u00f3w. Oba pal\u0105 heretyk\u00f3w. Oba s\u0105 g\u0142upie od kadzide\u0142. I oba oczekuj\u0105 owacji na stoj\u0105co.<\/span><\/p>\n Sam rozum nie jest panaceum. Nazi\u015bci byli racjonalni w uk\u0142adaniu rozk\u0142ad\u00f3w jazdy do Auschwitz. Ksi\u0119gowy z gu\u0142agu by\u0142 racjonalny, licz\u0105c trupy. To, co ratuje rozum, to jego zakotwiczenie w moralnej jasno\u015bci \u2014 inaczej staje si\u0119 kalkulatorem okrucie\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Einstein widzia\u0142 to jasno:\u00a0\u201eNauka bez religii jest kulawa, religia bez nauki jest \u015blepa.\u201d<\/em>\u00a0Lewis widzia\u0142: z\u0142o jest paso\u017cytem dobra. Bonhoeffer widzia\u0142: g\u0142upota jest gro\u017aniejsza ni\u017c z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107. Lekcja nie brzmi: wiara ma rz\u0105dzi\u0107, ani \u017ce rozum jest nieomylny \u2014 lecz \u017ce bez obu, bez moralnego kompasu i racjonalnej metody, jeste\u015bmy zgubieni.<\/span><\/p>\n A zgubieni, jak si\u0119 wydaje, jeste\u015bmy z determinacj\u0105. Uniwersytety, niegdy\u015b katedry docieka\u0144, dzi\u015b goszcz\u0105 inkwizycj\u0119. Dziennikarze, niegdy\u015b stra\u017cnicy prawdy, dzi\u015b produkuj\u0105 oburzenie. Politycy, niegdy\u015b przynajmniej hipokryci w s\u0142u\u017cbie idea\u0142\u00f3w, dzi\u015b p\u0142awi\u0105 si\u0119 w sprzeczno\u015bci.<\/span><\/p>\n To nie jest ignorancja. To g\u0142upota \u2014 wiedzie\u0107 lepiej, ale wole\u0107 plemi\u0119 od prawdy, emocj\u0119 od faktu. I to pycha w dos\u0142ownym sensie: duma, kt\u00f3ra o\u015blepia sam\u0105 siebie, wypaczona soczewka, kt\u00f3ra nie widzi w\u0142asnego wypaczenia. Wydaje nam si\u0119, \u017ce kieruje nami rozum, gdy tymczasem rozum jest podporz\u0105dkowany arogancji, a arogancja osuwa si\u0119 w ob\u0142\u0119d.<\/span><\/p>\n Zak\u0142ad O\u015bwiecenia \u2014 \u017ce istoty rozumne potrafi\u0105 same sob\u0105 rz\u0105dzi\u0107 \u2014 w\u0142a\u015bnie przegrywamy. Nie przez podb\u00f3j, lecz przez lenistwo. Kap\u0142ani dzi\u015b nosz\u0105 togi akademickie, odpusty p\u0142aci si\u0119 hashtagami, a procesy czarownic odbywaj\u0105 si\u0119 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. Nie jeste\u015bmy \u015bredniowiecznymi ch\u0142opami boj\u0105cymi si\u0119 komet. Jeste\u015bmy absolwentami boj\u0105cymi si\u0119 tweet\u00f3w.<\/span><\/p>\n Kant m\u00f3wi\u0142\u00a0sapere aude!<\/em>\u00a0\u2014 miej odwag\u0119 wiedzie\u0107. Nasze motto dzi\u015b to\u00a0sentire aude!<\/em>\u00a0\u2014 miej odwag\u0119 czu\u0107.<\/span><\/p>\n I dop\u00f3ki b\u0119dziemy koronowa\u0107 emocje i krzy\u017cowa\u0107 rozum, zas\u0142u\u017cymy na los, przed kt\u00f3rym ostrzega\u0142 Bonhoeffer: cywilizacj\u0119, kt\u00f3ra \u015bwiadomie wybiera g\u0142upot\u0119 i z otwartymi oczami wpada w ciemno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Ignorancj\u0119 mo\u017cna wyleczy\u0107; t\u0119pot\u0119 mo\u017cna wyszkoli\u0107; niekompetencj\u0119 poprawi\u0107. Ale g\u0142upota \u2014 moralna odmowa poznania, dobrowolna \u015blepota pychy \u2014 nie mo\u017ce zosta\u0107 pokonana sam\u0105 informacj\u0105. I dlatego jest tak niebezpieczna.<\/span><\/p>\n Ponura diagnoza Bonhoeffera wci\u0105\u017c obowi\u0105zuje:\u00a0\u201eAni protesty, ani u\u017cycie si\u0142y nie odnosz\u0105 skutku wobec g\u0142upoty; argumenty trafiaj\u0105 w pr\u00f3\u017cni\u0119.\u201d<\/em>\u00a0Cz\u0142owiek g\u0142upi nie daje si\u0119 przekona\u0107 \u2014 on jest op\u0119tany.<\/span><\/p>\n Nasza epoka jest do\u015b\u0107 bystra, by budowa\u0107 superkomputery, ale zbyt g\u0142upia, by u\u017cywa\u0107 ich do czego\u015b poza hashtagami; do\u015b\u0107 oczytana, by zna\u0107 Locke\u2019a, ale zbyt leniwa, by go czyta\u0107; do\u015b\u0107 dumna, by nazywa\u0107 si\u0119 o\u015bwiecon\u0105, ale zbyt \u015blepa, by nie maszerowa\u0107 ku ciemno\u015bci.<\/span><\/p>\n A jak powiedzia\u0142 Dostojewski \u2014 cz\u0142owiek potrafi przywykn\u0105\u0107 do wszystkiego. Nawet do inkwizycji z lepszym logo. I uda\u0142o nam si\u0119 go potwierdzi\u0107 z entuzjazmem: dzi\u015b inkwizycje maj\u0105 loga dzia\u0142\u00f3w HR i t\u0119czowe smycze, kaci u\u015bmiechaj\u0105 si\u0119 na zdj\u0119ciach w Facebooku, a t\u0142um rzuca nie kamieniami, lecz hashtagami.<\/span><\/p>\n Je\u015bli to jest post\u0119p, to dom wariat\u00f3w zamieni\u0142 si\u0119 w uniwersytet.<\/span><\/p>\n Je\u015bli nie zaczniemy stawia\u0107 oporu, dostaniemy to, na co zas\u0142ugujemy: cywilizacj\u0119, kt\u00f3ra zamieni\u0142a prawd\u0119 sprawdzon\u0105 na niesprawdzone dogmaty, rozum na pych\u0119, pokor\u0119 na g\u0142upot\u0119 \u2014 i nazwa\u0142a to szale\u0144stwo \u201epost\u0119pem\u201d.<\/span><\/p>\n Lekarstwem nie jest wi\u0119cej sprytu, ale odzyskanie m\u0105dro\u015bci: rozumu sprz\u0119gni\u0119tego z moraln\u0105 jasno\u015bci\u0105, wolno\u015bci zwi\u0105zanej z odpowiedzialno\u015bci\u0105 i pokory do\u015b\u0107 silnej, by oprze\u0107 si\u0119 pysze. Bez tego nie tylko pogr\u0105\u017cymy si\u0119 w ciemno\u015bci \u2014 ale nazwiemy to nowym o\u015bwieceniem.<\/span><\/p>\n Link do orygina\u0142u: https:\/\/www.freedomtoffend.com\/p\/hubris-in-a-lab-coat-the-new-catechism<\/strong><\/a><\/span><\/em><\/p>\n Freedom To Offend, 9 pa\u017adziernika 2025<\/span><\/em><\/p>\n Paul Finlayson<\/strong> \u2013 kanadyjski nauczyciel akademicki, wyk\u0142adowca marketingu na University of Guelph-Humber, od listopada 2023 roku zawieszony i w 2025 roku ostatecznie wyrzucony z pracy w zwi\u0105zku z zarzutem uporczywego dementowania k\u0142amstw o Izraelu.\u00a0Nie jest \u017bydem, gdyby kto\u015b pyta\u0142.<\/span><\/em><\/p>\n<\/div>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Pycha w kitlu: nowy katechizm m\u0105drych g\u0142upc\u00f3w Paul Finlayson G\u0142upota naszej sprytnej epoki \u2014 rozum spleciony z pych\u0105, arogancja w kitlu laboratoryjnym, ideologia w sutannie, samouwielbienie podniesione do \u015bwi\u0119to\u015bci, b\u0142ogos\u0142awi\u0105ce z\u0142o i nazywaj\u0105ce je post\u0119pem. Zacznijmy, jak nale\u017cy, od definicji. Rozum to nie, jak wielu s\u0105dzi, sterylne narz\u0119dzie logiki, bezkrwawa maszyna produkuj\u0105ca dowody i sylogizmy. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124914"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=124914"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124914\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":124953,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/124914\/revisions\/124953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=124914"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=124914"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=124914"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n
\n<\/div>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"