{"id":125731,"date":"2026-01-12T17:09:00","date_gmt":"2026-01-12T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=125731"},"modified":"2026-01-07T12:44:31","modified_gmt":"2026-01-07T10:44:31","slug":"11-09-104","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=125731","title":{"rendered":"Pu\u0142apka nie\u015bmiertelno\u015bci"},"content":{"rendered":"

Bo\u017cen\u0105 Keff \/ archiwum prywatne<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Pu\u0142apka nie\u015bmiertelno\u015bci<\/a><\/strong><\/span><\/h3>\n

DAM PLUSZKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Rozmowa z Bo\u017cen\u0105 Keff<\/strong><\/span><\/em><\/p>\n

Kultura polska jest kultur\u0105 okaleczonych ludzi, co wida\u0107 tak\u017ce po tym wsp\u00f3\u0142czesnym \u201echamstwie\u201d, g\u0142uchym na innych, zawsze owini\u0119tym wok\u00f3\u0142 swojej krzywdy. Co to jest, dlaczego tak trwa i trwa?<\/span><\/em><\/p>\n
\n

ADAM PLUSZKA<\/strong>: Anonsuj\u0105c twoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, wydawca pisze, \u017ce to tw\u00f3j debiut beletrystyczny. Po wszystkich ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re do tej pory napisa\u0142a\u015b, czujesz si\u0119 debiutantk\u0105?
\n<\/strong><\/p>\n

BO\u017bENA KEFF<\/strong>: I tak, i nie. Z pochodzenia jestem poetk\u0105, napisa\u0142am trzy ksi\u0105\u017cki dyskursywne, trzy poetyckie, ale fikcji literackiej, prozy, faktycznie nie. Pisania prozy naprawd\u0119 si\u0119 uczy\u0142am. Uczy\u0142am si\u0119, pisz\u0105c, i nie ukrywam, \u017ce z jednych rzeczy by\u0142am zadowolona, inne zwyczajnie wyrzuca\u0142am. Uczy\u0142am si\u0119 konstrukcji postaci, czego nie wymaga poezja. W poezji operujesz na poziomie s\u0142\u00f3w i zda\u0144, masz przed oczami przestrze\u0144 kartki czy strony ekranu. W prozie to zupe\u0142nie inne przestrzenie, rzeczy dziej\u0105 si\u0119 du\u017co d\u0142u\u017cej, cz\u0142owiek si\u0119 pojawia w ilu\u015b tam ods\u0142onach i trzeba zadba\u0107 o to, \u017ceby by\u0142a to sp\u00f3jna osoba. Na tym mi szczeg\u00f3lnie zale\u017ca\u0142o \u2013 chocia\u017c nie uwa\u017cam, \u017ce pisz\u0119 proz\u0119 psychologiczn\u0105, to strasznie cierpi\u0119 od braku umiej\u0119tno\u015bci psychologicznej w polskiej prozie. I uwa\u017cam, \u017ce to jaki\u015b kulturowy problem.<\/span><\/p>\n

W czym to si\u0119 przejawia?<\/strong><\/h4>\n

W do\u015b\u0107 p\u0142ytkich postaciach albo w og\u00f3le w odp\u0142ywaniu od wszelkiej problematyki, gdzie trzeba by pog\u0142\u0119bi\u0107 psychologi\u0119. Zastanawiam si\u0119, czy polska proza psychologiczna obecnie w og\u00f3le istnieje. Mo\u017ce to nie jest odpowiedni moment. Mo\u017ce nie musi jej by\u0107. Jest to jednak co\u015b, co inni maj\u0105 na wyposa\u017ceniu warsztatu jako rzecz niezb\u0119dn\u0105 i konieczn\u0105. Pami\u0119tam, \u017ce kiedy\u015b otworzy\u0142am jaki\u015b podr\u0119cznik ameryka\u0144ski do pisania scenariuszy filmowych jednego ze znanych re\u017cyser\u00f3w i on zaczyna\u0142 od polecenia lektury podstawowej. By\u0142a to lektura psychologiczna, Karen Horney chyba, jako podstawa do uczenia si\u0119 budowania postaci. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby zdoby\u0107 podstawy wiedzy psychologicznej, pr\u00f3cz w\u0142asnych umiej\u0119tno\u015bci. \u017beby sytuacja wynika\u0142a z postaci, nie za\u015b \u017ceby posta\u0107 pasowa\u0142a do sytuacji.<\/span><\/p>\n

W takim razie kt\u00f3ry z polskich pisarzy odrobi\u0142 lekcj\u0119?<\/strong><\/h4>\n

Spore wyczucie psychologiczne mia\u0142y Zapolska, Na\u0142kowska, Kuncewiczowa. Moja ukochana tr\u00f3jka, czyli Gombrowicz, Schulz, Witkacy, s\u0105 z zupe\u0142nie innej parafii. W Polsce jednak nie ma g\u0142osu psychologicznego na poziomie wielkiego realizmu, a potem Virginii Woolf, Joyce\u2019a czy pisarzy rosyjskich. Nie twierdz\u0119, \u017ce proza psychologiczna to moje powo\u0142anie, ale podczas pisania musia\u0142am pilnowa\u0107 motywacji swoich bohater\u00f3w, ich konsekwencji. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, musisz si\u0119 nauczy\u0107 tego wszystkiego, do czego ci\u0119 obliguje d\u0142ugo\u015b\u0107 trwania i g\u0142\u0119bia trwania opowie\u015bci, kt\u00f3r\u0105 tkasz. Je\u015bli m\u00f3wimy o dzisiejszej prozie, to nie umiem na to odpowiedzie\u0107. Mo\u017ce ona w og\u00f3le jest w innej sprawie. Moja te\u017c.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

Zastanawiam si\u0119, czy polska proza psychologiczna w og\u00f3le istnieje. Mo\u017ce nie musi jej by\u0107. To jednak co\u015b, co inni maj\u0105 na wyposa\u017ceniu warsztatu<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nie\u015bmiertelny to pierwsza beletrystyczna ksi\u0105\u017cka Bo\u017ceny Keff \u2013 autorki znanej z poezji i esej\u00f3w. W tych opowiadaniach centraln\u0105 postaci\u0105, pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci utwor\u00f3w, jest Marzanna, kt\u00f3ra niczym w powie\u015bci zmienia si\u0119 i starzeje, a wraz z ni\u0105 ewoluuj\u0105 historyczne okoliczno\u015bci. Jeste\u015bmy \u015bwiadkami wci\u0105\u017c \u017cywej pami\u0119ci po Zag\u0142adzie, obserwujemy rok 1968, ale te\u017c karnawa\u0142 Solidarno\u015bci, wreszcie tworzenie si\u0119 nowego, liberalnego porz\u0105dku. Ka\u017cdy z tych kontekst\u00f3w jest dla bohaterki Keff na sw\u00f3j spos\u00f3b nie do zniesienia.<\/em><\/span><\/p>\n
\n<\/div>\n

Podczas lektury \u201eNie\u015bmiertelnego\u201d, zw\u0142aszcza tytu\u0142owego opowiadania, zastanawia\u0142em si\u0119, na ile kreujesz postaci, a na ile opierasz si\u0119 na osobach istniej\u0105cych.<\/strong><\/p>\n

To jest dla mnie samej zaskoczenie ju\u017c od \u201eUtworu o Matce i Ojczy\u017anie\u201d \u2013 zawsze uwa\u017ca\u0142am, \u017ce je\u015bli b\u0119d\u0119 pisa\u0107 fikcj\u0119, to postaci wymy\u015bl\u0119, skonstruuj\u0119. I czasem tak jest w \u201eNie\u015bmiertelnym\u201d. Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce m\u00f3j talent idzie w inn\u0105 stron\u0119 i nie ma si\u0119 co z nim spiera\u0107. W \u201eUtworze o Matce\u2026\u201d, kt\u00f3ry jest niew\u0105tpliwie biograficzny, os\u0142oni\u0142am si\u0119 jako posta\u0107 poematu j\u0119zykiem, kt\u00f3ry stworzy\u0142 warstw\u0119 ochronn\u0105, bohaterka dzi\u0119ki niemu nie jest w pe\u0142ni to\u017csama ze mn\u0105. Marzanna, posta\u0107 z \u201eNie\u015bmiertelnego\u201d, jest to\u017csama w tym znaczeniu, \u017ce jej \u017cycie to fragmenty, migawki z mojego bardzo minionego \u017cycia, a posta\u0107 pisana jest z wewn\u0119trznie ironicznego dystansu. W gruncie rzeczy jest to proza egzystencjalna. Jest w niej i politowanie, i zrozumienie, i pretensja.<\/span><\/p>\n

Swoj\u0105 drog\u0105, to bardzo ciekawe, na ile dzi\u015b w og\u00f3le oczekujemy \u2013 jako pisarze i czytelnicy \u2013 postaci wykreowanych w spos\u00f3b tradycyjny, bo sporo wiemy na temat tego, czym jest spo\u0142ecze\u0144stwo, jak funkcjonuje, co to za tw\u00f3r, tylko \u017ce wiemy to bardziej na poziomie abstrakcyjnym. Na poziomie konkretnym mamy opowie\u015b\u0107 pisarza o samym sobie, tak jak chcia\u0142 Gombrowicz. Z pewnym zdziwieniem czyta\u0142am \u201eCia\u0142a\u201d Annie Ernaux. To nie jest pisarstwo mi bliskie \u2013 nie z powodu tematu, tylko temperamentu \u2013 ale stwierdzi\u0142am, \u017ce w gruncie rzeczy robi\u0119 co\u015b podobnego: na tle historii opowiadam w\u0142asn\u0105 histori\u0119 indywidualn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105, t\u0119, w kt\u00f3rej \u017cyj\u0119 i \u017cy\u0142am i kt\u00f3ra mnie tworzy. Wprawdzie nie tworz\u0119 z siebie obiektu spo\u0142eczno-historycznej analizy, jak Ernaux, lecz poddaj\u0119 swoj\u0105 bohaterk\u0119 analizie egzystencjalnej. Sama czuj\u0119 si\u0119 insiderk\u0105-outsiderk\u0105, wewn\u0119trzn\u0105 u\u017cytkowniczk\u0105 polskiej kultury, a jednocze\u015bnie zewn\u0119trzn\u0105 wobec niej osob\u0105, bo nie mam ch\u0119ci uto\u017csamia\u0107 si\u0119 z ni\u0105, z jej wieloma tre\u015bciami.<\/span><\/p>\n

Przy wielu puentach odnosi\u0142em wra\u017cenie, \u017ce twoi bohaterowie nie maj\u0105 ruchu, tkwi\u0105 w \u015blepym zau\u0142ku. Bohaterka \u201eErica\u201d mo\u017ce wyjecha\u0107, ale boi si\u0119 zostawi\u0107 matk\u0119 i w zasadzie wszystko. Przyjaci\u00f3\u0142ki z \u201ePodr\u00f3\u017cy z Mojrami\u201d jad\u0105 nad morze, tyle \u017ce cel wyprawy nie ma najmniejszego znaczenia.<\/strong><\/p>\n

Tyle naszej wygranej, na ile umiemy ten \u015blepy zau\u0142ek opisa\u0107. Je\u015bli ju\u017c mo\u017cesz to zrobi\u0107, pojawia si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ruchu. W pierwszym opowiadaniu Marzanna wie, \u017ce nie da rady, jest tch\u00f3rzem i wykr\u0119ca si\u0119 sama przed sob\u0105. Nie dojrza\u0142a do tego, \u017ceby porzuci\u0107 \u017cycie, kt\u00f3rego nie lubi, ale jeszcze o tym nie do ko\u0144ca wie. Eric j\u0105 zaprasza do siebie, do Belgii, a nie do zmiany \u017cycia, to ona tak s\u0142yszy jego zaproszenie. Albowiem \u201ena z\u0142odzieju czapka gore\u201d. Nie \u017cyje w dobrej wierze, w zgodzie ze sob\u0105, w propozycji wyjazdu s\u0142yszy co\u015b innego, jak w pomy\u0142ce freudowskiej. W \u201ePodr\u00f3\u017cy z Mojrami\u201d, kt\u00f3re te\u017c lubi\u0119, mamy dwie doros\u0142e kobiety, tr\u00f3jk\u0119 dzieci, Syrenk\u0119 Bosto, kt\u00f3ra si\u0119 psuje, i psa. Jedna z nich, Marzanna, gra doros\u0142\u0105 wobec dzieci. Ale nie jest zbyt doros\u0142a wobec siebie. Podobnie druga. Obie s\u0105 zanurzone w swoim nieszcz\u0119\u015bciu. Tak naprawd\u0119 to opowiadanie o weso\u0142ej podr\u00f3\u017cy, lekturach, przygodach i o tym, jak oszuka\u0107 \u015bmier\u0107 bardzo prostym sposobem, deklamuj\u0105c wierszyki, jedz\u0105c pierogi, mimo \u017ce ta spirala si\u0119 zwija i coraz bli\u017cej jeste\u015bmy nieszcz\u0119\u015bcia i \u015bmierci. Na ko\u0144cu tego opowiadania Marzanna w nocy s\u0142yszy morze, a to \u017cywio\u0142, kt\u00f3ry otwiera. Ona m\u00f3wi zreszt\u0105, \u017ce chce innego \u017cycia, a skoro ju\u017c wiesz, \u017ce chcesz innego \u017cycia, to jest jaka\u015b diagnoza, mo\u017ce da\u0107 czemu\u015b pocz\u0105tek. W innym opowiadaniu, \u201eJolka, Jolka\u201d, Marzanna, wci\u0105\u017c ta sama bohaterka, tylko doro\u015blejsza albo starsza, jest ju\u017c rozwiedziona, ma inne \u017cycie, stoi na w\u0142asnych nogach, kt\u00f3re si\u0119 jej trz\u0119s\u0105, ale jako\u015b stoj\u0105. Nam wszystkim egzystencjalnie nogi si\u0119 cz\u0119sto trz\u0119s\u0105.<\/span><\/p>\n

Z czu\u0142o\u015bci\u0105 traktujesz swoich bohater\u00f3w i bohaterki.<\/strong><\/h4>\n

A ja mam wra\u017cenie, \u017ce raczej ich lubi\u0119. Ale czu\u0142o\u015b\u0107? To jest lubienie, do kt\u00f3rego wkrada si\u0119 co\u015b lirycznego, zmys\u0142owego, czasem niespokojnego, a to chyba dostaje u mnie tylko bohaterka o imieniu Ada. Lubi\u0119 ich, bo s\u0105 ze sob\u0105 bezpieczni i lubi\u0105 si\u0119 nawzajem, przynajmniej niekt\u00f3rzy, niekt\u00f3re raczej. I przynajmniej Marzanna doro\u015bleje.<\/span><\/p>\n

Powiedzia\u0142a\u015b,<\/strong> \u017ce Marzanna doro\u015bleje, jest starsza. A ja si\u0119 zastanawiam, na ile mo\u017cna dojrze\u0107. I czy mo\u017cna w og\u00f3le zm\u0105drze\u0107 na czas.<\/strong><\/p>\n

Te\u017c si\u0119 nad tym zastanawiam, jednakowo\u017c za\u0142\u0105cza si\u0119 pytanie: czy jakakolwiek uniwersalna m\u0105dro\u015b\u0107 istnieje? Podejmuj\u0119 ten w\u0105tek w \u201eNie\u015bmiertelnym\u201d, pada tam zdanie: \u201eCzy jestem mniej osadzona w istnieniu ni\u017c mistrz zen, kt\u00f3ry medytuje oddechem, osadzony w chwili, w tu i teraz; czy bardziej umr\u0119?\u201d. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, co jest t\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105? Khalil Gibran napisa\u0142 kiedy\u015b ksi\u0105\u017ck\u0119 pod tytu\u0142em \u201eProrok\u201d, z prawdami uniwersalnymi, m\u0105dr\u0105, ale nieu\u017cyteczn\u0105 dla tych, kt\u00f3rzy sami nie doszli do tych zasad, do tych prawd. Mo\u017cemy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce kto\u015b powie: \u201eNo, g\u0142upia narratorka. M\u00f3wi, \u017ceby si\u0119 buntowa\u0107 przeciwko \u015bmierci, bo z punktu widzenia \u015bwiadomo\u015bci my sobie z ni\u0105 nie radzimy, te\u017c co\u015b\u201d. Kto\u015b inny powie, \u017ce trzeba by\u0107 dojrza\u0142ym jak stoik. Stoicy w ko\u0144cu byli w zgodzie z tym, co si\u0119 wydarza, i wiedzieli, \u017ce nie ma co fika\u0107. Ale my\u015bmy przerabiali ju\u017c r\u00f3\u017cne romantyzmy i awangardy i po prostu fikanie nam wesz\u0142o w nawyk. I fikamy. Nie jeste\u015bmy pokorni wobec wspania\u0142o\u015bci Boga i istnienia, bo brak tej wspania\u0142o\u015bci wielokrotnie by\u0142 przerabiany i tylko ludzie bezrefleksyjni mog\u0105 by\u0107 wdzi\u0119czni i zachwyceni, nawet ci religijni.<\/span><\/p>\n

W ca\u0142ej swojej tw\u00f3rczo\u015bci skupiasz si\u0119 na nietolerancji, na jej r\u00f3\u017cnych odcieniach. Twoja nowa ksi\u0105\u017cka r\u00f3wnie\u017c opowiada o wyobcowaniu i zaszczuciu. Dlaczego podj\u0119\u0142a\u015b ten sam temat, tylko w innej formie?<\/strong><\/p>\n

Bo to jest m\u00f3j temat. \u017byj\u0119 w nietolerancyjnej polskiej kulturze. Je\u015bli spojrze\u0107 na prawa kobiet, to w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna tylko sobie wydrze\u0107 w\u0142osy z g\u0142owy, nie m\u00f3wi\u0105c o prawach os\u00f3b LGBTQ+. A wykluczenie ekonomiczne, a bieda? A polski rasizm? A jak spojrze\u0107 na to, co dotyczy \u017byd\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie antysemityzmu, bo \u017byd\u00f3w jako istotnej mniejszo\u015bci w Polsce nie ma, to wtedy rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej \u017cyjesz, raz za razem wybucha kwiatami z drut\u00f3w kolczastych i rani ci\u0119, podobnie jak uchod\u017ac\u00f3w na granicy. W opowiadaniach pojawia si\u0119 to mimochodem: a tu jaki\u015b przezroczysty j\u0119zyk antysemityzmu, \u017ce jaki\u015b \u017bydek co\u015b namalowa\u0142, a to \u201eRzydy\u201d napisane na drzwiach, a to pan, kt\u00f3remu Waleria otworzy\u0142a baga\u017cnik samochodu, on za\u015b z wdzi\u0119czno\u015bci opowiedzia\u0142 t\u0119 pi\u0119kn\u0105 histori\u0119, na dnie kt\u00f3rej byli \u017bydzi, kt\u00f3rzy wszystkim rz\u0105dz\u0105. To jest przera\u017caj\u0105ce. Bo to nie pojawia si\u0119 przelotnie ani nie manifestuje si\u0119 lekko. Nie. To jest g\u0142\u0119boko wryte, ukorzenione w wiekach \u015brednich polskiej katolickiej kultury, to by\u0107 mo\u017ce hemoglobina krwiobiegu naszej kultury lub potas czy cynk i potas potrzebny do jej funkcjonowania.<\/span><\/p>\n

W trzecim moim ulubionym opowiadaniu, \u201eC\u00f3rczance\u201d, bohaterk\u0105 jest lesbijka, kt\u00f3ra trafi\u0142a do szpitala i musi ukrywa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 p\u0142ciow\u0105 po to, \u017ceby nikt nie zrobi\u0142 jej krzywdy. Czy twoim zdaniem Polska jest krajem niebezpiecznym?<\/strong><\/p>\n

Je\u017celi ludzie nie czuj\u0105 si\u0119 bezpieczni, i to z jakiegokolwiek powodu \u2013 \u017ce maj\u0105 jak\u0105\u015b cech\u0119, kt\u00f3ra ich odr\u00f3\u017cnia, albo cech\u0119, kt\u00f3ra ich pi\u0119tnuje \u2013 to jest to niebezpieczny kraj. Kiedy\u015b uczestniczy\u0142am w panelu, kt\u00f3rego temat brzmia\u0142: Czy pochodzenie z mniejszo\u015bci w Polsce jest sportem ekstremalnym? By\u0142 tam mi\u0119dzy innymi m\u0142ody rabin z \u0141odzi. Powiedzia\u0142: \u201eOczywi\u015bcie, jest to sport ekstremalny, tylko \u017ce ja jestem ch\u0142opak z Ba\u0142ut, umiem skl\u0105\u0107 tak, jak tu si\u0119 klnie, i w razie czego przy\u0142o\u017c\u0119\u201d, a by\u0142 kwadratowy. I doda\u0142: \u201eJa to mog\u0119 podj\u0105\u0107, ale to wcale nie znaczy, \u017ce polecam wszystkim\u201d. Wi\u0119c tak, jest to sport ekstremalny, bo dop\u00f3ki nie masz ustawowo zagwarantowanych praw i ochrony, dop\u00f3ki nie b\u0119d\u0105c na przyk\u0142ad cz\u0142onkini\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, p\u0142acisz na niego i \u017cyjesz w orbicie jego wp\u0142ywu, to \u017cyjesz w szarej strefie. To kraj niebezpieczny dla twojej wra\u017cliwo\u015bci, na przyk\u0142ad dla poczucia tego, co si\u0119 ludziom nale\u017cy. Albo gdy patrzysz na to, co si\u0119 dzieje na polsko-bia\u0142oruskiej granicy. Bo patrzysz i my\u015blisz: ile ju\u017c os\u00f3b le\u017cy w tej ziemi, w tym lesie? Sto? Sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t? Obok tych ko\u015bci \u017cydowskich? Czy dla podtrzymania tradycji trzeba do\u0142o\u017cy\u0107 nowe? A tu jeszcze rz\u0105d og\u0142asza powr\u00f3t do strefy buforowej. Jest to kraj niebezpieczny r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce rozumie bezpiecze\u0144stwo jako dodawanie si\u0142y tym, kt\u00f3rzy j\u0105 maj\u0105, i odbieranie jej tym, kt\u00f3rzy s\u0105 jej pozbawieni.<\/span><\/p>\n

Ile ju\u017c os\u00f3b le\u017cy w tej ziemi, w tym lesie? Obok tych ko\u015bci \u017cydowskich? Czy dla podtrzymania tradycji trzeba do\u0142o\u017cy\u0107 nowe? A tu jeszcze rz\u0105d og\u0142asza powr\u00f3t do strefy buforowej<\/span><\/div>\n

W tym kontek\u015bcie wypisa\u0142em sobie cytat z twojej ksi\u0105\u017cki. \u201eK<\/strong>iedy tyka w nim Polak, to jest to bomba zegarowa i w ko\u0144cu nast\u0105pi d\u0142uga nacjonalistyczna eksplozja\u201d. Pojawia si\u0119 ono w opowiadaniu \u201eBruno\u201d, a sam tytu\u0142owy bohater to <\/strong>fascynuj\u0105ca posta\u0107: student filozofii, gej, \u017byd, kt\u00f3ry zmienia si\u0119 w katolicki beton. Widzisz go jako alegori\u0119 Polski?<\/strong><\/p>\n

Alegori\u0119? Mam ochot\u0119 powiedzie\u0107 \u201enie\u201d, ale po chwili wcale nie jestem pewna. Dla wielu (z tych niewielu) \u017byd\u00f3w z tak zwanej opozycji demokratycznej by\u0142 konieczny jaki\u015b rodzaj stopienia si\u0119, zlania si\u0119 z wi\u0119kszo\u015bci\u0105. Na katolicyzm ruchu Solidarno\u015b\u0107 mogli odpowiedzie\u0107 powrotem do judaizmu, bo \u017byd religijny wskazuje na to, \u017ce nie ma nic wsp\u00f3lnego z \u201e\u017cydokomun\u0105\u201d. Mo\u017cna te\u017c by\u0142o zosta\u0107 katolikiem lub chrze\u015bcijaninem. Rzadko lewicow\u0105 osob\u0105 \u017cydowsk\u0105, bo to jednak budzi podejrzenie co do kontynuacji jakich\u015b tradycji podejrzanych, bolszewickich, a niechby i mie\u0144szewickich. I to nadal wskazuje na to, jakim Polska jest straszliwym skansenem. Jak bardzo nie ma tu miejsca dla tych, kt\u00f3rzy id\u0105 \u201ew\u0142asn\u0105 drog\u0105 \/ zawsze obok\u201d, \u017ce zacytuj\u0119 Mari\u0119 Peszek.<\/span><\/p>\n

\u017bydokomuna jest rozumiana jako synonim wszelkiego z\u0142a, jakiego\u015b prze\u015bladowczego radykalizmu, kat\u00f3w AK i innych patriot\u00f3w, bardziej wykl\u0119tych. Ale przecie\u017c nie wiemy dzi\u015b, o czym m\u00f3wimy, kiedy m\u00f3wimy o \u201ekomunizmie\u201d: czy o PRL-u, czy o jakim\u015b momencie PRL-u, o takiej dekadzie, kwakiej dekadzie, a mo\u017ce o ideologii? O czym, do cholery, m\u00f3wimy, gdy m\u00f3wimy o \u201ez\u0142ym komunizmie\u201d? Tak mi niedawno powiedzia\u0142 pewien go\u015b\u0107, gdy m\u00f3wili\u015bmy o rozporz\u0105dzeniu Trzaskowskiego, by przestrzeni publicznej przywr\u00f3ci\u0107 \u015bwiecko\u015b\u0107: \u201eZdejmujemy krzy\u017ce, a przecie\u017c tak robiono za komunizmu, a komunizm by\u0142 z\u0142y\u201d. By\u0142 z\u0142y i koniec. Pocz\u0105tek, \u015brodek i koniec. Och, jak ma\u0142o ambitnie. Wracaj\u0105c do \u201eBruna\u201d \u2013 to historia o tym, \u017ce pod koniec XX wieku w Polsce, w kt\u00f3rej jest \u017byd\u00f3w tyle co kot nap\u0142aka\u0142, nadal obowi\u0105zuje wzorzec asymilacyjny z prze\u0142omu XIX i XX wieku. Upodobnij si\u0119, nie upieraj si\u0119 przy lewicowo\u015bci swoich przodk\u00f3w, zaznacz tym lojalno\u015b\u0107, to mo\u017ce ci\u0119 przyjmiemy. No i dobrze. Budz\u0105 ci\u0119 w \u015brodku nocy i pytaj\u0105, kim jeste\u015b \u2013 no, ja to ja, Bo\u017cena Keff, a ty pewnie \u2013 Adam Pluszka. Je\u015bli najpierw kojarzysz siebie jako to\u017csamego z pewn\u0105 zbiorowo\u015bci\u0105, a nie ze sob\u0105, to jest to bardzo niepokoj\u0105ce, to w\u0142a\u015bnie ta tykaj\u0105ca bomba. Z to\u017csamo\u015bci\u0105 jak to z to\u017csamo\u015bci\u0105: ludzie chc\u0105 przede wszystkim by\u0107 w porz\u0105dku lub jeszcze wi\u0119cej: dobrzy, szlachetni, rzadko chc\u0105 by\u0107 zbirami. \u201ePolak\u201d to raczej sztywna to\u017csamo\u015b\u0107. Mo\u017ce eksplodowa\u0107, zw\u0142aszcza kiedy si\u0119 j\u0105 skrytykuje. Ale c\u00f3\u017c, ten znajomy opiera\u0142 si\u0119 o tego \u201ePolaka\u201d, kt\u00f3rym czu\u0142 si\u0119 zawsze, nawet we \u015bnie. A o kogo ma si\u0119 oprze\u0107 Bruno? O ojca komunist\u0119, co nikomu nic z\u0142ego nie zrobi\u0142 i zgin\u0105\u0142 w powstaniu w getcie, ale o kt\u00f3rym nie mo\u017cna powiedzie\u0107 ca\u0142ej prawdy?<\/span><\/p>\n

Dlaczego nie mo\u017cna?<\/strong><\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie ja tak\u017ce zadaj\u0119 takie g\u0142upie pytania. Dlaczego nie? Bo ojciec by\u0142 komunist\u0105, a to znaczy, \u017ce by\u0142 po z\u0142ej stronie! Nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 patriot\u0105! Do starych stereotyp\u00f3w dosz\u0142y nowsze i klops, nie wolno, bo b\u0119dzie napa\u015b\u0107, podejrzenia. W polskim dyskursie publicznym jest tyle tabu. Pami\u0119tam, \u017ce raz zg\u0142upia\u0142am, kiedy w rozmowie z odwieczn\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 feministk\u0105 powiedzia\u0142am, \u017ce w PRL-u by\u0142o niez\u0142e prawo pracy i kobiety by\u0142y dobrze chronione, mia\u0142y pe\u0142ne prawo do aborcji, na co ona m\u00f3wi do mnie: \u201eTy by\u015b chcia\u0142a, \u017ceby PRL wr\u00f3ci\u0142?\u201d. Feministka. A to przecie\u017c nie o to chodzi. Nie mo\u017cna, bo pewne s\u0142owa, poj\u0119cia ob\u0142o\u017cone s\u0105 tabu. Powiesz, \u017ce ojciec by\u0142 komunist\u0105, to mo\u017ce spytaj\u0105: A jakiego ty chcesz komunizmu? A mo\u017ce nie chcesz \u017cadnego, chcesz tylko powiedzie\u0107 prawd\u0119 o ojcu czy matce.<\/span><\/p>\n

Do starych stereotyp\u00f3w dosz\u0142y nowsze i klops, nie wolno, bo b\u0119dzie napa\u015b\u0107, podejrzenia. W polskim dyskursie publicznym jest tyle tabu<\/span><\/div>\n

O czym jeszcze nie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107?<\/strong><\/h4>\n

O tradycjach lewicowych. O swoim ciele, o seksie, o uczuciach, tych osobistych, o ambicjach, zw\u0142aszcza du\u017cych. Ju\u017c nie chodzi o \u201e\u017cydokomun\u0119\u201d, tw\u00f3r mitologiczny uwa\u017cany powszechnie za realny, ale w og\u00f3le o polskie lewicowe tradycje. O tym, \u017ce na przyk\u0142ad Sendlerowa by\u0142a raczej komunistk\u0105 ni\u017c \u015bwi\u0119t\u0105 katolick\u0105 (patrz: Bikont). Cz\u0119\u015b\u0107 rzeczy, kt\u00f3rych nie mo\u017cna by\u0142o wyartyku\u0142owa\u0107 lub kt\u00f3re by\u0142y zbyt sztampowo, u\u017cytkowo artyku\u0142owane, wraca, i bardzo dobrze. Wracaj\u0105 ch\u0142opi i ch\u0142opki. Koszmarna pa\u0144szczyzna. Bardzo bym chcia\u0142a, \u017ceby tych ch\u0142op\u00f3w i ch\u0142opki pokaza\u0107 jeszcze w kontek\u015bcie d\u0142ugich konsekwencji tego okaleczonego wzorca, okaleczonego przez to cz\u0142owieka. Kultura polska jest kultur\u0105 okaleczonych ludzi, co wida\u0107 tak\u017ce po tym wsp\u00f3\u0142czesnym \u201echamstwie\u201d, g\u0142uchym na innych, zawsze owini\u0119tym wok\u00f3\u0142 swojej krzywdy, chamstwie macho, mizoginicznym, antysemickim, ono ma zwi\u0105zki z tym historycznym, ch\u0142opskim chamstwem (patrz: \u201eChamstwo\u201d Kacpra Pob\u0142ockiego). Co to jest, dlaczego tak trwa i trwa?<\/span><\/p>\n

Jedna z twoich<\/strong> bohaterek m\u00f3wi, \u017ce ma alergi\u0119 na s\u0142owa B\u00f3g, Ko\u015bci\u00f3\u0142, ojczyzna, patriotyzm i honor. Dla jednych s\u0105 to rzeczy wa\u017cne, w innych wzbudzaj\u0105 co najmniej nieufno\u015b\u0107 albo niepok\u00f3j.<\/strong><\/p>\n

No tak, poniewa\u017c one po 1989 roku s\u0105 u\u017cywane jako wykluczaj\u0105ce. Siedzia\u0142am kiedy\u015b w okolicach kina Muran\u00f3w na skwerku Pami\u0119ci Ofiar Stalinizmu. Mo\u017ce z powodu nazwy nie jest to jakie\u015b bardzo fajne miejsce do siedzenia, ale jest zielono, \u0142adnie, s\u0105 \u0142awki, i stoi tam kamie\u0144, a na tym kamieniu jest napisane, \u017ce jest to skwer ofiar stalinizmu wiernych has\u0142u B\u00f3g \u2013 Honor \u2013 Ojczyzna. Ale innych nie. I dlatego Marzanna m\u00f3wi, \u017ce ma alergi\u0119 na te has\u0142a. One s\u0105 jak wierszyk: \u201eKim ty jeste\u015b? Polak ma\u0142y\u201d \u2013 rymowanka, kt\u00f3ra definiuje dziecko i wi\u0105\u017ce je tymi definicjami jak baleron sznurkami. I od razu w\u0142\u0105cza mi si\u0119 dalszy ci\u0105g, ale z \u201eDnia \u015bwira\u201d Marka Koterskiego. \u201ePolak ma\u0142y, ma\u0142y zawistny i pod\u0142y\u201d \u2013 prosz\u0119, i jemu si\u0119 tak kojarzy. I mi\u0119dzy innymi dlatego, po\u015br\u00f3d tej niech\u0119ci do analizy w\u0142asnej, nieskorygowanej politycznie historii, u\u017cywam takich poj\u0119\u0107 jak cho\u0107by \u201e\u017cydokomuna\u201d neutralnie, opisowo, w prote\u015bcie przeciwko temu, \u017ce zanim tym poj\u0119ciom, tej \u017cydokomunie zajrzy si\u0119 w z\u0119by, to zapyta, o co w tym chodzi\u0142o, jakie\u015b racje mo\u017ce mia\u0142a? Ju\u017c jest wykluczona, wykopana, oskar\u017cona, zes\u0142ana i og\u00f3lnie wiadomo, \u017ce zabi\u0142a Chrystusa, zrobi\u0142a rewolucj\u0119 francusk\u0105 i bolszewick\u0105.<\/span><\/p>\n

My\u015blisz, \u017ce dok\u0105d to zmierza? Twoi bohaterowie nie s\u0105 szcz\u0119\u015bliwi, nie s\u0105 bezpieczni i s\u0105 w punkcie, w kt\u00f3rym woleliby nie by\u0107. I Polska jest w takim punkcie.<\/strong><\/p>\n

Pewnie tak jest, \u017ce zazwyczaj jeste\u015b w punkcie, w kt\u00f3rym wola\u0142by\u015b nie by\u0107. Nawet Goethe\u2019owskie \u201echwilo, trwaj\u201d mo\u017ce przyprawi\u0107 o b\u00f3l g\u0142owy, bo ile\u017c ona mo\u017ce trwa\u0107? Nawet je\u015bli b\u0119d\u0119 si\u0119 napawa\u0107 tym i owym, to wszystko ma swoje granice. Ja w og\u00f3le, o czym zreszt\u0105 pisz\u0119, jestem sartrystk\u0105, jestem cz\u0142owiekiem w projektach, jak nie mam planu, projektu na jutro i na za rok, to jestem przygn\u0119biona. Nie za bardzo umiem \u017cy\u0107 tu i teraz, no, teraz bardziej, ale to ju\u017c kwestia wieku, wesz\u0142am w staro\u015b\u0107. Przy czym nie jestem chyba skrajn\u0105 pesymistk\u0105 i nie uwa\u017cam, \u017ce moi bohaterowie nie maj\u0105 przysz\u0142o\u015bci, bo ona jest wiadoma, nazywa si\u0119 Nie\u015bmiertelny! Ha, ha! A poza tym jest sie\u0107 powi\u0105za\u0144 pomi\u0119dzy lud\u017ami i zwierz\u0119tami, i ta sie\u0107 jest sieci\u0105 egzystencji. Co do Polski, to by\u0142o wida\u0107 przez osiem lat, w jakim jest punkcie, a dzisiejszy punkt te\u017c jest chybotliwy. Ale ca\u0142y \u015bwiat tak ma. Nie wiemy, w jakim jeste\u015bmy punkcie, bo nasze projekty na dzi\u015b i jutro s\u0105 za s\u0142abe. Planeta si\u0119 pali, a my nie za bardzo wiemy, czy w og\u00f3le chcemy j\u0105 gasi\u0107.<\/span><\/p>\n

Nie wiemy, w jakim jeste\u015bmy punkcie, bo nasze projekty na dzi\u015b i jutro s\u0105 za s\u0142abe. Planeta si\u0119 pali, a my nie za bardzo wiemy, czy w og\u00f3le chcemy j\u0105 gasi\u0107<\/span><\/div>\n

Ja z kolei tutaj widz\u0119 optymizm, w relacjach ze zwierz\u0119tami. Podoba mi si\u0119 posta\u0107 ch\u0142opca, kt\u00f3remu doros\u0142y podpowiada, \u017ceby przypali\u0142 robaka lup\u0105, a on odpowiada: \u201eRobalowi w\u0142os z g\u0142owy nie spadnie\u201d. Albo gdy Marzanna i Waleria staraj\u0105 si\u0119 uwolni\u0107 psa z \u0142a\u0144cucha. Albo gdy w tytu\u0142owym opowiadaniu trwa bunt przeciwko \u015bmierci najbli\u017cszej osoby, z kt\u00f3r\u0105 sp\u0119dzi\u0142o si\u0119 za ma\u0142o czasu. I pojawia si\u0119 pytanie, czy zwierz\u0119ta s\u0105 od tego, \u017ceby\u015bmy stali si\u0119 lud\u017ami?<\/strong><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce w du\u017cym stopniu tak. Tylko oczywi\u015bcie nale\u017ca\u0142oby je uwolni\u0107 tak\u017ce od nas. Nie mam na my\u015bli oczywi\u015bcie ps\u00f3w czy kot\u00f3w, tylko zwierz\u0119ta hodowane jako mi\u0119so. Jako. Bo to jest straszne.<\/span><\/p>\n

Ale pochodzimy wszyscy z kultury \u2013 niewa\u017cne, czy jeste\u015bmy religijni czy niereligijni \u2013 w kt\u00f3rej funkcjonuje bardzo archaiczny, g\u0142\u0119boko osadzony w mentalno\u015bci i w j\u0119zyku podzia\u0142 na dusz\u0119 i cia\u0142o, ducha i materi\u0119. I jest jasne, \u017ce po stronie duszy i ducha jest cz\u0142owiek, a zwierz\u0119 po stronie cia\u0142a, materii. Chodzi\u0142o o to, \u017ce cz\u0142owiek musia\u0142 si\u0119 lokowa\u0107 du\u017co wy\u017cej od zwierz\u0105t \u2013 to dla teolog\u00f3w by\u0142o nies\u0142ychanie istotne, w ko\u0144cu mamy dusz\u0119 nie\u015bmierteln\u0105, a zwierz\u0119ta na pewno jej nie maj\u0105. Mo\u017ce to pomsta za te czasy, kiedy dzikie zwierz\u0119ta mia\u0142y nad hominidami kolosaln\u0105 przewag\u0119, nie wiem. Teraz trzeba zyska\u0107 \u2013 nie odzyska\u0107, ale zyska\u0107 \u2013 to \u015bmiertelne cia\u0142o, kt\u00f3re si\u0119 ma wsp\u00f3lne ze zwierz\u0119tami, dzi\u0119ki czemu rodzi si\u0119 nadzieja na poszerzenie naszego \u015bwiata. Mo\u017ce gdyby\u015bmy my\u015bleli od dziecka, \u017ce natura jest tak\u017ce wewn\u0105trz nas, \u017ce nie jest ani brzydka, ani \u0142adna, a mo\u017ce tylko \u0142adna, byliby\u015bmy jakimi\u015b innymi stworzeniami.<\/span><\/p>\n

Opowiadanie zamykaj\u0105ce zbi\u00f3r, \u201eTwoje serce\u201d, nie jest napisane z perspektywy istoty pozaludzkiej, ale empatycznie przemodelowa\u0142a\u015b w nim j\u0119zyk: nie ma pana, pani ani opiekuna, jest ma\u0142pa Ady. Czy to te\u017c odpowied\u017a na pytanie, jak cz\u0142owieka uwra\u017cliwi\u0107?<\/strong><\/p>\n

Chodzi bardziej o r\u00f3wno\u015b\u0107, kt\u00f3ra ma wiele wsp\u00f3lnego z uwra\u017cliwieniem. Nie my\u015bla\u0142am o tym teoretycznie, pisa\u0142am na odruchu, bo pies Ada by\u0142a psem nies\u0142ychanie zindywidualizowanym i moj\u0105 kochan\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105. I ja wcale nie czu\u0142am si\u0119 specjalnie inna od niej, w zasadzie jako\u015b podobna. By\u0107 mo\u017ce maj\u0105 tak ludzie, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 blisko ze zwierz\u0119tami, \u017ce gdy patrz\u0105 na kota albo gdy ja patrz\u0119 na mord\u0119 mojego psa, to nie czuj\u0119, \u017ce to jest inny gatunek. Owszem, wygl\u0105da inaczej ni\u017c ja, ale zasadniczo jeste\u015bmy w pryncypiach tacy podobni.<\/span><\/p>\n

Mnie jako osob\u0119 doros\u0142\u0105 wychowa\u0142 kot \u0141ysy. Pokaza\u0142, co jest w \u017cyciu najwa\u017cniejsze \u2013 \u017ce on jest na pierwszym miejscu, na drugim te\u017c on i na trzecim. On i jego potrzeby. Pokaza\u0142 mi, \u017ce nie jestem p\u0119pkiem \u015bwiata i \u017ce liczy si\u0119 to, co mog\u0119 dla niego zrobi\u0107, czyli, jak si\u0119 okaza\u0142o, co mog\u0119 zrobi\u0107 dla innych.<\/strong><\/p>\n

To, co m\u00f3wisz, jest dla mnie przejmuj\u0105ce, ale te\u017c znaczy, \u017ce ty mog\u0142e\u015b przyj\u0105\u0107 t\u0119 jego nauk\u0119. Kto\u015b inny m\u00f3g\u0142by zlekcewa\u017cy\u0107. W \u201eTwoim sercu\u201d ma\u0142pa Ady zostaje ze strasznym wyrzutem sumienia: nie zrozumia\u0142a, \u017ce pies poprosi\u0142 o ratunek, \u017ce gdy Ada wesz\u0142a do \u0142\u00f3\u017cka, chcia\u0142a by\u0107 razem ze wszystkimi, bo si\u0119 \u017ale czu\u0142a, a ma\u0142pa zachowa\u0142a si\u0119 jak paniusia i powiedzia\u0142a: \u201eAdusiu! Adusiu, chyba wiesz, gdzie kto \u015bpi\u201d. Bo nic nie poj\u0119\u0142a. Z drugiej strony my\u015bl\u0119, \u017ce nie wiemy takich rzeczy z g\u00f3ry. Sami si\u0119 uczymy i sami \u017ca\u0142ujemy. I m\u00f3wi\u0119 to jako osoba, kt\u00f3ra d\u0142ugie lata w nosie mia\u0142a istoty pozaludzkie, ro\u015bliny i zwierz\u0119ta, ja by\u0142am czysto miejskim cz\u0142owiekiem. Dopiero z czasem, dzi\u0119ki przyjacio\u0142om, kt\u00f3rzy dawali mi na lato swoje siedziby w\u015br\u00f3d przyrody, i dzi\u0119ki zwierz\u0119tom, pomy\u015bla\u0142am, \u017ce sami si\u0119 wymazujemy ze \u015bwiata, do kt\u00f3rego nale\u017cymy.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce gdyby\u015bmy my\u015bleli od dziecka, \u017ce natura jest tak\u017ce wewn\u0105trz nas, \u017ce nie jest ani brzydka, ani \u0142adna, a mo\u017ce tylko \u0142adna, byliby\u015bmy jakimi\u015b innymi stworzeniami<\/span><\/div>\n

Bo cz\u0142owiek nie jest nie\u015bmiertelny.<\/strong><\/h4>\n

No, nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 jest anomali\u0105, tak jak bohater filmu \u201eNie\u015bmiertelny\u201d by\u0142 anomali\u0105. Czy bym ni\u0105 pogardzi\u0142a, gdyby by\u0142a oferta? Sama nie wiem. Wampir jest nie\u015bmiertelny, a to straszna anomalia, jak zreszt\u0105 wszystkie upiory i demony. Nie spos\u00f3b si\u0119 z tym mierzy\u0107, tak jak bardzo trudno mierzy\u0107 si\u0119 z w\u0142asnym nieistnieniem, skoro mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra funkcjonuje tylko i jedynie w istnieniu. Kiedy bohaterka tytu\u0142owego opowiadania idzie do \u0142azienki, tam sobie robi lekki makija\u017c, \u017ceby wygl\u0105da\u0107 lepiej \u2013 wszystko to robi pod czujnym okiem Nie\u015bmiertelnego, bo gdyby tego oka nie by\u0142o, to czy by nas tak bardzo przejmowa\u0142o, \u017ce mamy zmarszczk\u0119 albo co\u015b nam obwis\u0142o? Staro\u015b\u0107 dotyczy wszystkich, a jest tak obci\u0105\u017cona estetycznie. Dlaczego? Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie z powodu idei tych zawsze pi\u0119knych heros\u00f3w, tych nie\u015bmiertelnych w\u0142a\u015bnie, tych babilo\u0144skich, greckich, hinduistycznych bogi\u0144 i bog\u00f3w, tego Szkota z filmu. To ona sama, bohaterka, na siebie tak patrzy, tym spojrzeniem Nie\u015bmiertelnego, m\u0142odego boga, idea\u0142u, kt\u00f3ry dr\u0119czy nas nasz\u0105 ni\u017cszo\u015bci\u0105 w ka\u017cdej mitologii. A mo\u017ce gdyby\u015bmy si\u0119 z natur\u0105 troch\u0119 zbli\u017cyli, to by\u015bmy si\u0119 z tej pu\u0142apki zacz\u0119li wydostawa\u0107?<\/span><\/p>\n

\n

Bo\u017cena Keff<\/strong> – Uprawia poezj\u0119, proz\u0119, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 akademick\u0105 i publicystyk\u0119. Jest r\u00f3wnie\u017c wyk\u0142adowczyni\u0105. Pisze nieustaj\u0105co, ale do\u015b\u0107 rzadko publikuje, bo cho\u0107 szuka, to niecz\u0119sto znajduje ten rodzaj refleksji i form\u0119, kt\u00f3re uwa\u017ca za godne utrwalenia. T\u0142umaczy (z angielskiego) i bywa t\u0142umaczona. Jest autork\u0105 wszechstronn\u0105. Opublikowa\u0142a tom wierszy \u201eNie jest gotowy\u201d (2000), esej \u201ePosta\u0107 z cieniem\u201d (nominacja do Nagrody Nike 2000), esej \u201eBarykady\u201d. Kroniki obsesyjne (2006), ksi\u0105\u017ck\u0119 poetyck\u0105 \u201eUtw\u00f3r o Matce <\/em><\/span>i Ojczy\u017anie\u201d (nominacja do Nagrody Nike 2008), studium naukowe \u201eAntysemityzm. Niezamkni\u0119ta historia\u201d (2013), esej \u201eStra\u017cnicy fatum\u201d (nominacja do Nagrody Nike 2021). Wydany w roku 2024 \u201eNie\u015bmiertelny\u201d jest zbiorem tekst\u00f3w zar\u00f3wno beletrystycznych, jak i eseistycznych<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"logo\"<\/a><\/p>\n

Tekst powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z miastem sto\u0142ecznym Warszaw\u0105, fundatorem i organizatorem Nagrody Literackiej m.st. Warszawy<\/a>.<\/em><\/p>\n

\n

Adam Pluszka<\/strong> – Ur. 1976, poeta, prozaik, t\u0142umacz, redaktor, krytyk literacki i filmowy. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eWte i wewte. Z t\u0142umaczami o przek\u0142adach\u201d (Gda\u0144sk 2016). Redaktor prowadz\u0105cy w Wydawnictwie Marginesy. Mieszka w Warszawie z \u017con\u0105 i trzema kotami. Stale wsp\u00f3\u0142pracuje z dwutygodnik.com.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bo\u017cen\u0105 Keff \/ archiwum prywatne Pu\u0142apka nie\u015bmiertelno\u015bci DAM PLUSZKA Rozmowa z Bo\u017cen\u0105 Keff Kultura polska jest kultur\u0105 okaleczonych ludzi, co wida\u0107 tak\u017ce po tym wsp\u00f3\u0142czesnym \u201echamstwie\u201d, g\u0142uchym na innych, zawsze owini\u0119tym wok\u00f3\u0142 swojej krzywdy. Co to jest, dlaczego tak trwa i trwa? ADAM PLUSZKA: Anonsuj\u0105c twoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, wydawca pisze, \u017ce to tw\u00f3j debiut beletrystyczny. Po wszystkich ksi\u0105\u017ckach, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125731"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=125731"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125731\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":125751,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125731\/revisions\/125751"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=125731"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=125731"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=125731"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}