{"id":125904,"date":"2025-11-17T17:09:00","date_gmt":"2025-11-17T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=125904"},"modified":"2025-11-15T09:03:42","modified_gmt":"2025-11-15T07:03:42","slug":"17-09-100","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=125904","title":{"rendered":"Dramaty Hanocha Levina"},"content":{"rendered":"

Gadi Dagon: Hanoch Levin, 1996 \/ Givon Art Gallery<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Dramaty Hanocha Levina<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Agata D\u0105bek<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W Polsce na dramaty Levina wci\u0105\u017c patrzy si\u0119 przez pryzmat jego polskiego pochodzenia. Tyle, \u017ce autorowi \u201eKruma\u201d znacznie bli\u017cej do tradycji Becketta, a wymiar polityczny jego sztuk otwieraj\u0105 dopiero izraelskie realia<\/strong><\/h4>\n

O zwi\u0105zkach Levina z naszym krajem m\u00f3wi si\u0119 niezwykle cz\u0119sto. Nieustannie podkre\u015blany jest fakt, \u017ce jego rodzice wychowali si\u0119 w Polsce, a on sam, cho\u0107 urodzi\u0142 si\u0119\u00a0 w Izraelu, dorasta\u0142 w spo\u0142eczno\u015bci polskich \u017byd\u00f3w. Poznawa\u0142 ich zwyczaje, wzajemne relacje, kt\u00f3re nast\u0119pnie w formie karykaturalnej przedstawia\u0142 w swoich tekstach. S\u0142uchaj\u0105c tych g\u0142os\u00f3w, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, jak gdyby ci\u0105g\u0142e podkre\u015blanie \u201egenetycznej\u201d przynale\u017cno\u015bci sztuk Levina do \u201enaszego podw\u00f3rka\u201d by\u0142o jedynym sposobem, aby przekona\u0107 do nich polskiego czytelnika.<\/span><\/p>\n

Tylko, \u017ce teksty Levina doskonale broni\u0105 si\u0119 same i\u00a0polska publiczno\u015b\u0107 nie potrzebuje wcale zach\u0119ty krytyk\u00f3w, aby ogl\u0105da\u0107 je w\u00a0teatrze. Potwierdza to bez w\u0105tpienia wype\u0142niona po brzegi widownia na dw\u00f3ch wystawianych u\u00a0nas sztukach Levina \u2013 \u201eKrumie\u201d\u00a0<\/em>i\u00a0\u201ePakujemy manatki\u201d. Zreszt\u0105 sam wspomniany ju\u017c spos\u00f3b m\u00f3wienia o\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci izraelskiego dramatopisarza, wydaje mi si\u0119 nieco problematyczny. Owszem \u2013 jak pisa\u0142 Dani Tracz \u2013 Levin \u201edorasta\u0142 w\u015br\u00f3d d\u017awi\u0119k\u00f3w j\u0119zyka polskiego\u201d i\u00a0d\u017awi\u0119ki te nieustannie \u201ewybrzmiewaj\u0105\u201d w\u00a0jego sztukach. Pisz\u0105c dla sceny, cz\u0119sto powraca\u0142 te\u017c do (mitycznej) krainy dzieci\u0144stwa. Trudno jednak zaprzeczy\u0107 temu, \u017ce Levin \u2013 og\u00f3lnie rzecz ujmuj\u0105c \u2013 nie \u017cy\u0142 w\u00a0kulturze polskiej, a\u00a0w hebrajskiej i\u00a0izraelskiej. I w\u0142a\u015bnie z\u00a0my\u015bl\u0105 o\u00a0tej kulturze tworzy\u0142 swoje sztuki, nierzadko wymierzaj\u0105c w\u00a0ni\u0105 ostrze krytyki, zw\u0142aszcza w\u00a0\u00a0takich tekstach jak \u00a0\u201eMorderstwo\u201d, gdzie bezpo\u015brednio odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do konfliktu izraelsko-palesty\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b, jak s\u0105dz\u0119, skuteczny wabik na polskich czytelnik\u00f3w stanowi\u0107 mo\u017ce nie tyle rzekoma swojsko\u015b\u0107 czy \u201elokalno\u015b\u0107\u201d sztuk Levina, o jakiej si\u0119 powszechnie m\u00f3wi, ile wpisany w nie \u201euniwersalizm\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span>Hanoch Levin \u201eJa i\u00a0Ty i\u00a0nast\u0119pna wojna:
\nTeatr \u017cycia i\u00a0\u015bmierci\u201d, t\u0142um. Irit Amiel,
\nAgnieszka Olek, Jacek Poniedzia\u0142ek, Micha\u0142
\nSobelman. ADiT, Austeria, Krak\u00f3w 2009,
\n700 stron<\/span><\/em><\/span><\/a><\/p>\n

Kim s\u0105 bohaterowie sztuk Levina? Z pewno\u015bci\u0105 cierpi\u0105 na \u201esamotno\u015b\u0107\u201d. Cho\u0107 \u0142akn\u0105 blisko\u015bci, to ze wzgl\u0119du na pe\u0142nione role spo\u0142eczne, a\u00a0tak\u017ce uwik\u0142anie w\u00a0system finansowych zale\u017cno\u015bci i\u00a0zobowi\u0105za\u0144, skazani s\u0105 na \u201e\u017cycie w\u00a0pojedynk\u0119\u201d nawet przy boku drugiego cz\u0142owieka. W zamieszczonych w\u00a0antologii \u201ekomediach domowych\u201d, takich jak \u201eSzyc\u201d, \u201eJakobi\u201d\u00a0<\/em>i\u00a0\u201e<\/em>Leidental\u201d, czy \u201eSprzedawcy gumek\u201d, mi\u0142osne tyrady zast\u0105pione zostaj\u0105 scenami targowania si\u0119, a\u00a0s\u0142owem-kluczem do serca kochanki\/kochanka, m\u0119\u017ca\/\u017cony, czy dzieci staje si\u0119 \u201eczek\u201d.<\/span><\/p>\n

\u00d3w \u201em\u0119ski \u015bwiat biznesu\u201d zostaje oczywi\u015bcie przez Levina dosadnie wykpiony \u2013 w\u00a0jego teatrze to kobiety wydaj\u0105 si\u0119 dominowa\u0107 nad m\u0119\u017cczyznami, mami\u0105c ich wizj\u0105 fizycznych rozkoszy. Sprowadzone przez m\u0119\u017cczyzn do roli \u201ezaspokajacza\u201d cielesnych \u017c\u0105dz, odp\u0142acaj\u0105 im pi\u0119knym za nadobne. Poni\u017caj\u0105 ich i\u00a0wystawiaj\u0105 na \u015bmieszno\u015b\u0107, drwi\u0105c z\u00a0ich pop\u0119d\u00f3w, wieku, mankament\u00f3w fizycznych, stale zarzucaj\u0105 im impotencj\u0119. Sprowadzenie \u017cycia cz\u0142owieka do zaspokajania potrzeb fizjologicznych uwypukla dosadno\u015b\u0107 j\u0119zykowych sformu\u0142owa\u0144 oraz zwrot\u00f3w Levina, nasuwaj\u0105cych skojarzenie z\u00a0tradycj\u0105 satyry spod znaku Arystofanesa, Rabelais czy Becketta.<\/span><\/p>\n

Walcz\u0105c ze sob\u0105, bohaterowie sztuk izraelskiego dramatopisarza tocz\u0105 r\u00f3wnie\u017c zaciek\u0142y b\u00f3j z\u00a0losem \u2013 ze \u015bmierci\u0105 (sta\u0142y motyw, pojawiaj\u0105cy si\u0119 cho\u0107by w\u00a0sztukach \u201ePakujemy manatki\u201d, \u201eZimowy pogrzeb\u201d, \u201eRequiem\u201d ), przemijaniem, stagnacj\u0105, cierpieniem. Dziwna to jednak wojna, gdy\u017c w\u0142a\u015bciwie nie ma w\u00a0niej bitew. Cz\u0142owiek w\u00a0teatrze Levina, niczym postacie ze sztuk Czechowa, bezwolnie poddaje si\u0119 losowi. To kto\u015b, kto pragnie wyjecha\u0107, ruszy\u0107 si\u0119 z\u00a0miejsca, by zmieni\u0107 co\u015b w\u00a0swoim \u017cyciu, lecz zamiast wzi\u0105\u0107 sprawy w\u00a0swoje r\u0119ce, siada na walizce i\u00a0siedzi na niej, dop\u00f3ki nie przyjdzie po niego anio\u0142 \u015bmierci. Kiedy anio\u0142 nadchodzi, cz\u0142owiek ten nie potrafi uwierzy\u0107, \u017ce ostatni poci\u0105g do \u201ekrainy szcz\u0119\u015bcia\u201d ju\u017c dawno odjecha\u0142.<\/span><\/p>\n

\u201e\u017bycie jest gdzie indziej\u201d \u2013 powtarza smutno Krum, tytu\u0142owa posta\u0107 sztuki Levina znanej ju\u017c polskim widzom. Sprol, Cingerbaj i\u00a0Berlo \u2013 bohaterowie \u201eSprzedawc\u00f3w gumek\u201d \u2013 nieustannie uciekaj\u0105 przed m\u0119k\u0105 ludzkiej egzystencji do kina czy teatru, bezskutecznie szukaj\u0105c tam pocieszenia. B\u00f3lu istnienia nie koi nawet my\u015bl o\u00a0wieczno\u015bci. \u201ePo drugiej stronie\u201d jest przecie\u017c tylko nico\u015b\u0107 \u2013 czytamy w\u00a0\u201e\u015ani\u0105cym ch\u0142opcu\u201d i\u00a0\u201eM\u0119kach Hioba\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie ma racji jednak ten, kto s\u0105dzi, \u017ce lektura antologii sztuk Levina mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 tylko gorzk\u0105 refleksj\u0119 i\u00a0smutek. Shimon Levy, por\u00f3wnuj\u0105c te dramaty z\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Becketta, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na to, \u017ce Levin wykazuje \u201ezaskakuj\u0105cy optymizm: na przek\u00f3r wszystkiemu (\u2026) wykraczaj\u0105c poza grotesk\u0119 poni\u017conego cia\u0142a i\u00a0cierpi\u0105cej duszy. Jest to optymizm walki\u201d. Ta walka wyra\u017ca si\u0119 w\u00a0przemo\u017cnej t\u0119sknocie bohater\u00f3w sztuk Levina za lepszym \u015bwiatem.<\/span><\/p>\n

\n

Agata D\u0105bek<\/strong> –\u00a0Dramatolo\u017cka, teatrolo\u017cka, kierownik dramaturg\u00f3w w\u00a0Narodowym Starym Teatrze. Autorka ksi\u0105\u017cki \u201ePolski Faust. W\u0105tki faustyczne w\u00a0polskiej dramaturgii XX wieku\u201d (2007), wsp\u00f3\u0142redaktorka monografii zbiorowych \u201ePubliczno\u015b\u0107 (z)wymy\u015blana. Relacje widz \u2013 scena w\u00a0polskiej praktyce dramatopisarskiej i\u00a0inscenizacyjnej\u201d (2009) oraz \u201eRzemios\u0142o teatru. Etos \u2013 profesje \u2013 materia\u201d (2015). Publikowa\u0142a na \u0142amach m.in \u201eDialogu\u201d, \u201eDidaskali\u00f3w\u201d, \u201eTeatru\u201d oraz na portalu teatralny.pl.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gadi Dagon: Hanoch Levin, 1996 \/ Givon Art Gallery Dramaty Hanocha Levina Agata D\u0105bek W Polsce na dramaty Levina wci\u0105\u017c patrzy si\u0119 przez pryzmat jego polskiego pochodzenia. Tyle, \u017ce autorowi \u201eKruma\u201d znacznie bli\u017cej do tradycji Becketta, a wymiar polityczny jego sztuk otwieraj\u0105 dopiero izraelskie realia O zwi\u0105zkach Levina z naszym krajem m\u00f3wi si\u0119 niezwykle cz\u0119sto. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125904"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=125904"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":125920,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125904\/revisions\/125920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=125904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=125904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=125904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}