{"id":12624,"date":"2015-01-15T19:09:37","date_gmt":"2015-01-15T17:09:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=12624"},"modified":"2015-01-15T12:09:09","modified_gmt":"2015-01-15T10:09:09","slug":"jak-to-jest-z-tym-muzeum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=12624","title":{"rendered":"Jak to jest z tym Muzeum ?"},"content":{"rendered":"
\"\"Jak to jest z tym Muzeum ?<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

dla Plotkies Jerzy Halbersztadt <\/strong>(<\/span>2013-06-14)<\/p>\n

\n

\"\"[ * przedruk za zgoda Plotkies i Jerzego Halbersztadt. ]<\/p>\n

W zwi\u0105zku z otwarciem budynku Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich, kt\u00f3re zbieg\u0142o si\u0119 z obchodami 70 rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim Plotkies zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 z kilkoma pytaniami nurtuj\u0105cymi tak redakcj\u0119 jak i wielu czytelnik\u00f3w do Jerzego Halbersztadta, by\u0142ego dyrektora tego Muzeum, kt\u00f3ry w do\u015b\u0107 zagadkowych okoliczno\u015bciach odszed\u0142 z tego stanowiska w kwietniu 2011 r. Jerzy zaznaczy\u0142, \u017ce jego odpowiedzi dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie okresu kiedy by\u0142 dyrektorem ale niew\u0105tpliwie rzutuj\u0105 na obecny stan rzeczy.<\/strong><\/span>
\n Redakcja<\/strong><\/span><\/p>\n

Plotkies: Pozwolisz, \u017ce b\u0119d\u0119 si\u0119 zwraca\u0142 do ciebie po imieniu. Czy mo\u017cesz w kilku s\u0142owach opowiedzie\u0107 czytelnikom Plotkies o sobie. I o swojej karierze w dziedzinie muzealnictwa w og\u00f3le i zwi\u0105zku z muzealnictwem \u017cydowskim w szczeg\u00f3le.<\/em><\/span><\/p>\n

Jerzy Halbersztadt: Chcesz \u017cebym Ci opowiedzia\u0142 w kilku s\u0142owach p\u00f3\u0142 mojego \u017cycia?\u00a0 Jestem z wykszta\u0142cenia historykiem. Najpierw by\u0142em wyk\u0142adowc\u0105 akademickim, prowadzi\u0142em zaj\u0119cia z historii XX wieku. W \u00a0po\u0142owie lat 80. \u00a0zaproponowano mi stworzenie Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, kt\u00f3re do tego czasu istnia\u0142o na papierze. Nowo wybrany rektor Grzegorz Bia\u0142kowski t\u0142umaczy\u0142 mi, \u017ce uniwersytet, otoczony\u00a0 przez toksyczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, musi zadba\u0107 o swoj\u0105 tradycj\u0119 i piel\u0119gnowa\u0107 w\u0142asny system warto\u015bci.\u00a0 Zosta\u0142em\u00a0 autorem kilkunastu wystaw czasowych, a wystaw\u0119 sta\u0142\u0105 uda\u0142o mi si\u0119 stworzy\u0107 w latach 1988-89.\u00a0 To nie by\u0142o du\u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cie, ale w Polsce ca\u0142kiem nowatorskie.\u00a0\u00a0 Od 1990 r. wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em z powstaj\u0105cym Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie, a po roku zosta\u0142em dyrektorem jego programu polskiego.\u00a0 Poza udzia\u0142em w tworzeniu najbardziej ambitnego w\u00f3wczas muzeum historycznego na \u015bwiecie, pozna\u0142em wtedy chyba wszystkie czo\u0142owe muzea, a na pewno muzea \u017cydowskie w USA, Izraelu i w Europie.\u00a0 My\u015bl\u0119, \u017ce sta\u0142em si\u0119 na jaki\u015b czas \u00a0jedynym takim specjalist\u0105 w Polsce, kt\u00f3ry wiedzia\u0142 na czym polega nowoczesne muzealnictwo i mia\u0142 tego rodzaju kontakty w \u015bwiecie, tak\u017ce w \u015brodowiskach akademickich. Przy moich kompetencjach naukowych, j\u0119zykowych i organizacyjnych, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o osobistym i rodzinnym zainteresowaniu tematem, mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce cale moje wcze\u015bniejsze \u017cycie przygotowa\u0142o mnie do tego konkretnego zadania, jakim by\u0142o stworzenie Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich.<\/span><\/p>\n

Jak, kiedy i przez kogo zosta\u0142 sformu\u0142owany pomys\u0142 powstania tego Muzeum? Jak trudno by\u0142o przekona\u0107 polskie w\u0142adze, o warto\u015bci tego Muzeum. Jak odnios\u0142a si\u0119 do tego spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w polskich w Polsce no i zagranic\u0105?<\/em><\/span><\/p>\n

Po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142em o tym pomy\u015ble jesieni\u0105 1993 r. od Jeshajahu Weinberga, mojego dyrektora w USHMM, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 mi wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119 nad tym, kolejnym projektem. Propozycja wysz\u0142a od Stowarzyszenia \u017bIH, a w\u0142a\u015bciwie najpierw od \u017bydowskiego Instytutu Historycznego, lecz pocz\u0105tkowo by\u0142 to zupe\u0142nie inny pomys\u0142, by rozbudowa\u0107 \u00a0sam instytut i urz\u0105dzi\u0107 w nim wystaw\u0119 historyczn\u0105, podobn\u0105 do tej, jaka powsta\u0142a w Waszyngtonie na temat Holokaustu.\u00a0 Bardzo szybko doszli\u015bmy do wniosku, \u017ce to nie ma sensu, z powodu braku miejsca w starym budynku, nawet po jego rozbudowie, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce si\u0119 zacz\u0119\u0142a i po roku utkn\u0119\u0142a. My w tym czasie opracowali\u015bmy kilka wst\u0119pnych dokument\u00f3w programowych, okre\u015blaj\u0105cych skal\u0119 i potrzeby przysz\u0142ego muzeum w nowym budynku. W\u0142a\u015bciwa praca zacz\u0119\u0142a si\u0119\u00a0 dopiero w grudniu 1997 r., g\u0142\u00f3wnie od dokumentacji historycznej i kwerend w zbiorach kilkuset muze\u00f3w.\u00a0 Powsta\u0142y te\u017c szkice historii, kt\u00f3r\u0105 chcieli\u015bmy opowiedzie\u0107. Przez te wszystkie lata pracowa\u0142 nad tym kilkuosobowy zesp\u00f3\u0142, przy czym wi\u0119kszo\u015b\u0107 wysi\u0142ku nakierowana by\u0107 musia\u0142a, niestety, nie na prace merytoryczne, ale na przekonywanie wszystkich wok\u00f3\u0142, \u017ce to muzeum ma sens i ma szanse powsta\u0107.\u00a0 No i na zbieranie pieni\u0119dzy, poniewa\u017c nikt nam ich nigdy nie da\u0142 tak, aby\u015bmy mogli pracowa\u0107 zgodnie z potrzebami i wedle jakiego\u015b w pe\u0142ni racjonalnego planu.\u00a0 W\u00a0 2001 r. z braku funduszy \u00a0musia\u0142em nawet zawiesi\u0107 prawie wszystkie prace. Weinberg przewodzi\u0142 nam do jesieni 1999 r., i wkr\u00f3tce potem zmar\u0142. W tym okresie wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce ca\u0142y projekt upadnie. Sta\u0142o si\u0119 jednak inaczej. W roku 2000 i potem w latach 2002-2003 uda\u0142o mi si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 do naszych dzia\u0142a\u0144 czo\u0142ow\u0105 firm\u0119 brytyjskich designer\u00f3w muzealnych, Event Communications, \u00a0i wtedy \u2013 pracuj\u0105c z nimi i kilkoma wsp\u00f3\u0142pracownikami z Polski i \u015bwiata – uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 og\u00f3lny koncept muzeum i wystawy g\u0142\u00f3wnej. By\u0142 tak przekonuj\u0105cy, \u017ce zacz\u0119li\u015bmy mie\u0107 szans\u0119 na jakie\u015b pieni\u0105dze pozwalaj\u0105ce zrealizowa\u0107 to zamierzenie. .<\/span><\/p>\n

Gdy chodzi o stosunek polskich w\u0142adz (a zmieni\u0142o si\u0119 tu kilka rz\u0105d\u00f3w) i r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk \u017cydowskich ze \u015bwiata \u2013 tych, kt\u00f3re w og\u00f3le si\u0119 Polsk\u0105 interesuj\u0105 – przewa\u017cnie odnosi\u0142y si\u0119 do plan\u00f3w stworzenia tego muzeum ze sporym zainteresowaniem i nawet \u017cyczliwo\u015bci\u0105. Sk\u0105din\u0105d z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, ale to nie przeszkadza\u0142o. Niewiele jednak z tego wynika\u0142o, gdy\u017c przez lata, okazuj\u0105c \u017cyczliwo\u015b\u0107, tylko bardzo nieliczne osoby wierzy\u0142y, \u017ce ten cel zostanie osi\u0105gni\u0119ty. By\u0142y wi\u0119c to ostro\u017cne wyrazy wsparcia, ale zupe\u0142nie bez gotowo\u015bci do przeznaczenia na ten projekt pieni\u0119dzy (bo przecie\u017c mog\u0105 si\u0119 zmarnowa\u0107 i kto w\u00f3wczas b\u0119dzie odpowiada\u0142?), czy nawet po\u0142o\u017cenia na szali swojego autorytetu.\u00a0 Tamte lata to ci\u0119\u017cka walka, krok po kroku, o zdobywanie grant\u00f3w na poszczeg\u00f3lne etapy prac. Pokazuj\u0105c ich wyniki szukali\u015bmy dalszych sposob\u00f3w by je kontynuowa\u0107.\u00a0 To by\u0142 te\u017c dla mnie okres najtrudniejszy, bo ka\u017cdy powa\u017cny b\u0142\u0105d m\u00f3g\u0142\u00a0 przes\u0105dzi\u0107 o za\u0142amaniu si\u0119 ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia.\u00a0 Nie byli\u015bmy ani Muzeum Powstania Warszawskiego, ani np. Muzeum Historii Polski, za kt\u00f3rymi bezwarunkowo sta\u0142y silne wp\u0142ywy polityczne i \u2013 w\u00f3wczas \u2013 nieograniczone fundusze, ani Muzeum Sztuki Nowoczesnej, kt\u00f3re mog\u0142o zawali\u0107 dwa konkursy architektoniczne i dalej trwa\u0107.\u00a0 Nie byli\u015bmy te\u017c muzeum izraelskim, kt\u00f3re mia\u0142o za sob\u0105 pa\u0144stwo, ani \u017cadnym z muze\u00f3w Holokaustu w USA, za kt\u00f3rymi sta\u0142y wp\u0142ywowe i maj\u0119tne spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskie.\u00a0 Nasz\u0105 si\u0142\u0105 by\u0142a tylko jako\u015b\u0107 naszej pracy i to stopniowo robi\u0142o swoje. \u00a0Pierwszymi przekonanymi naprawd\u0119 byli Wiktor Markowicz i Stephen Solender z Nowego Jorku, potem Shimon Peres, W\u0142odzimierz Cimoszewicz i Lech Kaczy\u0144ski, architekt Frank Gehry, Miles Lerman z Filadelfii,\u00a0 Tad Taube z San Francisco, kilkoro przyjaci\u00f3\u0142 z Wlk. Brytanii i Niemiec, a potem ju\u017c posz\u0142o.<\/span>
\n
\nZnacznie gorzej nam wychodzi\u0142y relacje, i w\u00f3wczas i p\u00f3\u017aniej, ze \u015brodowiskiem \u017cydowskim w Polsce. To ma\u0142y \u015bwiatek, w kt\u00f3rym dzia\u0142a kilkana\u015bcie r\u00f3\u017cnych organizacji, zazdrosnych o siebie wzajemnie i zabiegaj\u0105cych o uzyskanie jak najkorzystniejszej pozycji wobec w\u0142adz, donor\u00f3w i w \u017cyciu publicznym. Jest wiele os\u00f3b, kt\u00f3re czuj\u0105 si\u0119 jedynie powo\u0142ane do zajmowania si\u0119 tematyk\u0105 \u017cydowsk\u0105. Czasem zasadnie, cz\u0119sto ma\u0142o zasadnie. Muzeum odbierane by\u0142o przede wszystkim jako zagro\u017cenie. Stopniowo jednak\u00a0 uda\u0142o mi si\u0119 przekona\u0107 wielu potencjalnych partner\u00f3w, \u017ce muzeum mo\u017ce stworzy\u0107 now\u0105 jako\u015b\u0107 w \u017cyciu publicznym w Polsce, a tak\u017ce \u2013 w zakresie swojego dzia\u0142ania \u2013 na\u00a0 skal\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105. \u00a0I \u017ce b\u0119dzie to mia\u0142o dobre skutki dla wszystkich.\u00a0 By\u0142o to jednak bardziej rosn\u0105ce przyzwolenie, ni\u017c rzeczywiste poparcie. \u00a0Z czasem coraz bardziej dochodzi\u0142 do tego respekt dla intelektualnej i profesjonalnej klasy wszystkiego, co robili\u015bmy. Nie ma drugiego \u017cydowskiego projektu w Europie, kt\u00f3ry robi\u0142by takie wra\u017cenie i kt\u00f3ry by\u0142by tak oczekiwany. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce dla tego tematu powinni\u015bmy stworzy\u0107 jedno z czo\u0142owych muze\u00f3w nie tylko w Polsce, ale i na \u015bwiecie, nic mniej. W Polsce to si\u0119 niezbyt podoba\u0142o, dziesi\u0105tki razy by\u0142em atakowany za nadmierne ambicje, bez zrozumienia, \u017ce tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna uzyska\u0107 poparcie w \u015bwiecie (a bez tego nie by\u0142oby te\u017c zaanga\u017cowania polskich w\u0142adz i funduszy publicznych). Ten plan ostatecznie przes\u0105dzi\u0142 o sukcesie, cho\u0107 jego realizacja zabra\u0142a bardzo du\u017co czasu.<\/span><\/p>\n

Dobr\u0105 stron\u0105 umiarkowanego zaanga\u017cowania si\u0142 zewn\u0119trznych w tworzenie muzeum \u00a0by\u0142o to, \u017ce mog\u0142em zorganizowa\u0107 ca\u0142y projekt na stricte<\/em> profesjonalnych zasadach, z udzia\u0142em naukowc\u00f3w, designer\u00f3w i \u00a0m\u0142odych, tw\u00f3rczych fachowc\u00f3w z wielu dziedzin, ludzi kt\u00f3rzy przewa\u017cnie zdobyli swoje kompetencje po 1989 r. i mieli nie tylko inne kwalifikacje (wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac przy tworzeniu muzeum by\u0142a na co dzie\u0144 prowadzona po angielsku), ale i zupe\u0142nie inn\u0105 mentalno\u015b\u0107, ni\u017c osoby ukszta\u0142towane wcze\u015bniej. Do\u0142\u0105czy\u0142o do nas sporo m\u0142odych os\u00f3b ze \u015brodowiska \u017cydowskiego.\u00a0 Za\u015b do komitetu wspierania muzeum w Polsce (i do podobnych komitet\u00f3w w kilku krajach) w\u0142\u0105czyli si\u0119 ci, kt\u00f3rzy chcieli pom\u00f3c dobrym s\u0142owem, zaanga\u017cowa\u0107\u00a0 sw\u00f3j autorytet. By\u0142y to zgromadzenia przyjaci\u00f3\u0142 i w wielu wypadkach ich wyst\u0105pienia\u00a0 i dzia\u0142ania mia\u0142y bardzo pozytywny wp\u0142yw na nasze dalsze mo\u017cliwo\u015bci.\u00a0 Bez takiej \u201ekoalicji ch\u0119tnych\u201d, kt\u00f3ra stopniowo wytworzy\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 muzeum, nie by\u0142oby \u017cadnych szans na dokonanie tego dzie\u0142a. Ludzie polityki, pieni\u0105dza i medi\u00f3w,\u00a0 a od nich zale\u017cy w ogromnym stopniu \u00a0powodzenie takiego przedsi\u0119wzi\u0119cia, jeszcze si\u0119 nie rozpychali.\u00a0 Dopiero potem, im bli\u017cej by\u0142o do osi\u0105gniecia sukcesu, zacz\u0119\u0142y narasta\u0107 ambicje i rywalizacje.<\/span><\/p>\n

Jakie by\u0142y g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia ideologiczne podczas fazy ich formu\u0142owania? Czy w\u0142adze kulturalne w Polsce mia\u0142y du\u017cy wp\u0142yw na nie? Czy by\u0142y naciski polityczne w sprawie polityki personalnej?<\/em><\/span><\/p>\n

Samo sformu\u0142owanie \u201eza\u0142o\u017cenia ideologiczne\u201d budzi u mnie op\u00f3r.\u00a0 Nigdy, nawet przez chwil\u0119, nie my\u015bleli\u015bmy w takich kategoriach i nikt od nas tego nie oczekiwa\u0142. Jasne by\u0142o, \u017ce b\u0119dziemy budowali narracj\u0119 muzealn\u0105 na podstawie uzgodnie\u0144 naukowc\u00f3w i \u017ce wymaga to wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej. \u00a0Oczywi\u015bcie w ka\u017cdym z uczestnik\u00f3w tkwi\u0105 pewne przekonania, ale dla mnie, i nie tylko dla mnie, to nigdy nie by\u0142 problem, a raczej szansa na zbudowanie zr\u00f3\u017cnicowanego obrazu historii.<\/span><\/p>\n

Tworzenie nowoczesnej wystawy to setki, a nawet tysi\u0105ce godzin dyskusji, bynajmniej nie tylko w gronie historyk\u00f3w, antropolog\u00f3w, czy znawc\u00f3w kultury \u017cydowskiej, b\u0105d\u017a uczestnik\u00f3w\/\u015bwiadk\u00f3w wydarze\u0144 historycznych. G\u0142\u00f3wna rola przypada muzealnikom, projektantom, edukatorom i socjologom, bo nie tyle stan wiedzy \u201eo \u017bydach i \u017cydowskiej historii\u201d by\u0142 tu punktem wyj\u015bcia (ta wiedza jest nagromadzona w ksi\u0105\u017ckach i na ka\u017cdym etapie mo\u017ce i musi by\u0107 wydobyta).\u00a0 Najwa\u017cniejsze jest jednak to co potrafimy powiedzie\u0107 o stanie \u015bwiadomo\u015bci r\u00f3\u017cnych kategorii przysz\u0142ych u\u017cytkownik\u00f3w, ich orientacja lub ignorancja,\u00a0 z kt\u00f3r\u0105 przychodz\u0105 do muzeum i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wci\u0105gni\u0119cia ich w dialog oraz pobudzenia do my\u015blenia.\u00a0 Oraz to jakie przyk\u0142ady i obiekty mog\u0105 praktycznie pos\u0142u\u017cy\u0107 w wystawie do zaprezentowania wybranych problem\u00f3w, bo muzeum to nie biblioteka i w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w selekcja materia\u0142u musi by\u0107 nies\u0142ychanie ostra.
\n<\/span>
\n Problem\u00f3w historycznych by\u0142o bez liku, mog\u0119 tu poda\u0107 tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w. Od pierwszych spotka\u0144 w 1997 r. by\u0142o jasne, \u017ce kluczow\u0105 jest kwestia, jak pokazany b\u0119dzie Holokaust. Prof. Israel Gutman proponowa\u0142 by na nim ko\u0144czy\u0142a si\u0119 narracja historyczna (rozwa\u017cany by\u0142 tak\u017ce wariant, by od niego si\u0119 zaczyna\u0142a). Ju\u017c wtedy nie zosta\u0142o to przyj\u0119te. Miejsce, w kt\u00f3rym powsta\u0142o muzeum oraz fundamentalna rola Zag\u0142ady w dziejach \u017cydowskich wymaga\u0142y odpowiedniego wyeksponowania tej narracji, ale nie kosztem zdominowania ca\u0142o\u015bci.\u00a0 W Polsce s\u0105 Auschwitz, Treblinka, Be\u0142\u017cec\u00a0 i wiele innych miejsc, gdzie ta historia powinna by\u0107 opowiedziana (cho\u0107 jeszcze nie zawsze jest).\u00a0 Ostatecznie cz\u0119\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cona Zag\u0142adzie jest najwi\u0119ksza, ale w kontek\u015bcie ca\u0142ej historii ukazanej w uk\u0142adzie chronologiczno-tematycznym. \u00a0Holokaust pokazany jest zreszt\u0105 \u2013 inaczej ni\u017c w jakimkolwiek muzeum \u017cydowskim na \u015bwiecie \u2013 jako nierozerwalnie zwi\u0105zany zar\u00f3wno z obrazem \u017cycia w Polsce przed wojn\u0105 jak i z dziejami po 1945 r. (nie mo\u017cna wej\u015b\u0107 oddzielnie do cz\u0119\u015bci wystawy o wojnie). Chodzi\u0142o o to, by pokaza\u0107 Zag\u0142ad\u0119 nie tylko jako maszyneri\u0119 mordu pope\u0142nionego na ludziach, a tak to przewa\u017cnie si\u0119 robi, ale tak\u017ce jako zamordowanie niemal ca\u0142ej kultury, kt\u00f3rej obraz jest wi\u0119c konieczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narracji, podobnie jak powojenna pustka po tej kulturze (cho\u0107 wyspowo si\u0119 odrodzi\u0142a i istnia\u0142a\u00a0 zar\u00f3wno w latach 1945-1968 r., jak i po 1989 r.).\u00a0 Dodam mo\u017ce jeszcze, \u017ce osobi\u015bcie nie lubi\u0119 sloganu, \u017ce b\u0119dzie to \u201emuzeum \u017cycia, a nie \u015bmierci\u201d, bo historia\u00a0 zawiera w sobie i jedno i drugie, tyle \u017ce proporcje si\u0119 zmieniaj\u0105.
\n<\/span>
\n Inn\u0105 fundamentaln\u0105 kwesti\u0105 by\u0142o to, czy ma to by\u0107 przede wszystkim muzeum \u017cycia \u017cydowskiego, czy stosunk\u00f3w \u017cydowsko-polskich.\u00a0 Do\u015b\u0107 d\u0142ugo pr\u00f3bowali\u015bmy po\u0142\u0105czy\u0107 oba podej\u015bcia, ale w\u0142a\u015bnie w praktycznej pracy z brytyjskimi designerami mniej wi\u0119cej 10 lat temu wysz\u0142o, \u017ce maj\u0105c do czynienia z ogromn\u0105, tysi\u0105cletni\u0105 histori\u0105 nie da si\u0119 zachowa\u0107 sp\u00f3jno\u015bci i wyrazistego wywodu zachowuj\u0105c tak\u0105 r\u00f3wnowag\u0119.\u00a0 G\u0142\u00f3wne cz\u0119\u015bci wystawy pokazuj\u0105 wi\u0119c \u017cycie \u017byd\u00f3w widziane ich oczami, a kontekst polskiej historii i polskiego otoczenia pojawia si\u0119 w bardzo wielu miejscach, ale nie na zasadzie r\u00f3wnorz\u0119dno\u015bci. Uznali\u015bmy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie b\u0119dzie ciekawe dla polskiej i mi\u0119dzynarodowej publiczno\u015bci, ale tak\u017ce dla \u017byd\u00f3w ze \u015bwiata, bo \u2013 poza Holokaustem \u2013 przewa\u017cnie nie znaj\u0105 swojej w\u0142asnej, wschodnioeuropejskiej tradycji i tylko tutaj maj\u0105 szans\u0119 j\u0105 pozna\u0107.<\/span>
\n Du\u017cym polem dyskusji by\u0142a kwestia proces\u00f3w modernizacyjnych i zw\u0142aszcza asymilacyjnych w ostatnich dw\u00f3ch stuleciach.\u00a0 S\u0105 one bardzo wa\u017cne jako jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 dzisiejszej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci (i \u017cydowskiej i \u2013 cz\u0119sto – polskiej), zw\u0142aszcza w kulturze i gospodarce. Uznali\u015bmy jednak, \u017ce nie mo\u017cemy si\u0119 na tym skupi\u0107 (jak chcieliby niekt\u00f3rzy), bo do 1939 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w polskich tylko cz\u0119\u015bciowo im uleg\u0142a. Muzeum w Warszawie musi by\u0107 inne ni\u017c w Berlinie, czy Filadelfii, bo historia by\u0142a inna.
\n<\/span>
\n Wiele tego rodzaju kwestii rozstrzygn\u0105\u0142 \u00a0tzw. masterplan z 2003 r.\u00a0 Ca\u0142o\u015bci\u0105 prac nad stworzeniem wystawy kierowa\u0142em bezpo\u015brednio do pocz\u0105tku 2006 r., a potem – gdy ju\u017c sprawy muzeum ruszy\u0142y z miejsca po wyborze projektu architektonicznego\u00a0 – zaprosi\u0142em prof. Barbar\u0119 Kirshenblatt-Gimblett z NYU do pokierowania procesem wykonania projektu szczeg\u00f3\u0142owego, tworz\u0105c jednocze\u015bnie kilkunastoosobowy, mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142 , z udzia\u0142em m.in. naukowc\u00f3w z Izraela i USA oraz z Polski. Zasad\u0105 by\u0142o, \u017ce je\u015bli szef prac nad dan\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy by\u0142 ze \u015bwiata, to jego zast\u0119pc\u0105 musia\u0142 by\u0107 kto\u015b z Polski. I odwrotnie. Ten system funkcjonowa\u0142 dop\u00f3ki nie zosta\u0142em usuni\u0119ty. Prof. Kirshenblatt, \u00a0kt\u00f3ra niebawem zamieszka\u0142a w Polsce, najpierw mia\u0142a do czynienia z tutejszymi zazdrosnymi koteriami, niezdolnymi do zrozumienia jej intelektualnej kompetencji, ale stopniowo zbudowa\u0142a sobie ogromny autorytet, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odszej cz\u0119\u015bci zespo\u0142u i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w.\u00a0 Jest dzisiaj jedynym filarem podtrzymuj\u0105cym mi\u0119dzynarodowy program prac wystaw\u0105, a tym samym broni\u0105cym wiarygodno\u015bci muzeum\u00a0 w \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n

W sprawie nacisk\u00f3w na program lub decyzje personalne mog\u0119 zdecydowanie powiedzie\u0107, \u017ce ich prawie nie by\u0142o. Proces, w kt\u00f3rym powstawa\u0142o to muzeum dawa\u0142 mu, i mnie osobi\u015bcie, bardzo du\u017c\u0105 autonomi\u0119.\u00a0 W\u0142adze rz\u0105dowe i politycy polscy d\u0142ugo woleli nie miesza\u0107 si\u0119 za bardzo w to przedsi\u0119wzi\u0119cie. Zdarza\u0142y si\u0119 pojedyncze przypadki presji na mnie, bym zatrudni\u0142 kogo\u015b w muzeum, ale chodzi\u0142o raczej o protekcj\u0119 os\u00f3b (z regu\u0142y nieudan\u0105), a nie pr\u00f3by wp\u0142yni\u0119cia na sprawy programowe.\u00a0 Pierwszy nacisk na muzeum – bardzo zreszt\u0105 zawoalowany – pojawi\u0142 si\u0119 w 2007 r., gdy PiS-owska ju\u017c w\u0142adza zacz\u0119\u0142a wyra\u017anie nag\u0142a\u015bnia\u0107\u00a0 spraw\u0119 Sprawiedliwych W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata i instrumentalizowa\u0107 j\u0105 politycznie. To budzi\u0142o nieufno\u015b\u0107, uwa\u017ca\u0142em jednak, \u017ce oddanie ho\u0142du tym wspania\u0142ym ludziom ma wielk\u0105 warto\u015b\u0107 edukacyjn\u0105 i trzeba to zrobi\u0107, je\u015bli tylko jest okazja. Zgodzi\u0142em si\u0119 aby muzeum dzia\u0142a\u0142o na tym polu tak\u017ce dlatego, \u017ce chodzi\u0142o mi przede wszystkim o utrwalenie pami\u0119ci o nich (w ten spos\u00f3b powsta\u0142a m.in. \u015bwietna strona internetowa \u201ePolscy Sprawiedliwi\u201d).<\/span><\/p>\n

Inna,\u00a0 bardziej frontalna pr\u00f3ba ingerencji w program muzeum zdarzy\u0142a si\u0119 w 2006 r. w Izraelu, gdy pojawi\u0142y si\u0119 \u017c\u0105dania, by nasza cz\u0119\u015b\u0107 wystawy o Holokau\u015bcie powstawa\u0142a pod kuratel\u0105 Izraelczyk\u00f3w. Odrzuci\u0142em to zdecydowanie, a nasi izraelscy partnerzy i przyjaciele zdo\u0142ali spacyfikowa\u0107 te naciski, kt\u00f3re ju\u017c nigdy potem si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142y, a dalsza wsp\u00f3\u0142praca na tym polu rozwin\u0119\u0142a si\u0119 pomy\u015blnie.<\/span><\/p>\n

Pewne spory personalne trwa\u0142y za kulisami w latach 2006-2007, gdy \u00a0PiS-owskie ministerstwo kultury usi\u0142owa\u0142o wprowadzi\u0107 kilkuosobow\u0105 reprezentacj\u0119 os\u00f3b niekompetentnych w sprawach \u017byd\u00f3w polskich do Rady Muzeum. Efekt by\u0142 taki, \u017ce rada w og\u00f3le nie zosta\u0142a powo\u0142ana i nast\u0105pi\u0142o to dopiero w 2009 r., gdy te zakusy zosta\u0142y zarzucone.\u00a0 Z perspektywy czasu mog\u0119 jednak powiedzie\u0107, \u017ce to by jednak wiele nie zmieni\u0142o, bo rada ma praktycznie rol\u0119 doradczo-opiniodawcz\u0105, a w jej sk\u0142adzie z regu\u0142y znajduje si\u0119 rozs\u0105dna wi\u0119kszo\u015b\u0107.\u00a0 Obecnie r\u00f3wnie\u017c trwaj\u0105 zakulisowe spory na temat kolejnego sk\u0142adu tej rady i muzeum jako\u015b istnieje mimo jej braku.<\/span><\/p>\n

Presje polityk\u00f3w d\u0142ugo by\u0142y czym\u015b hipotetycznym (cho\u0107 zawsze obawia\u0142em si\u0119, \u017ce w decyduj\u0105cej chwili si\u0119 pojawi\u0105) , natomiast ambicje i rywalizacje prywatnych darczy\u0144c\u00f3w to by\u0142 wielki problem na co dzie\u0144.\u00a0 Regu\u0142a by\u0142a taka, \u017ce im kto mniej zrobi\u0142 dla powstania tego muzeum, tym bardziej chcia\u0142 mie\u0107 wp\u0142yw nie tylko na swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w promocji muzeum, ale nawet na sprawy merytoryczne.\u00a0 Do tego ostatniego nie dopuszcza\u0142em, bo zawsze gwarantowa\u0142em naukowcom i projektantom prawo do pracy bez dyktat\u00f3w zewn\u0119trznych.\u00a0 I wtedy zacz\u0119\u0142y si\u0119 intrygi za moimi plecami. Ostatnie lata i miesi\u0105ce to ju\u017c prawdziwy wy\u015bcig do udzia\u0142u w przecinaniu wst\u0119g i ustawianiu si\u0119 do pami\u0105tkowych zdj\u0119\u0107 z politykami. Szcz\u0119\u015bliwie, nie musz\u0119 ju\u017c w tym uczestniczy\u0107.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Nied\u0142ugo, jak zosta\u0142em poinformowany, MH\u017bP ma przej\u015b\u0107 pod piecz\u0119 polskiego Ministerstwa Kultury. Oczywi\u015bcie interesuje nas czy nie wp\u0142ynie to na otrzymywania dyktat\u00f3w politycznych co do ideologicznego przes\u0142ania, kt\u00f3re b\u0119dzie emanowa\u0107 z tego Muzeum?\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

W 2005 r. wynegocjowa\u0142em takie zapisy umowy o utworzeniu Muzeum i jego statutu, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 trzech czynnik\u00f3w: Ministerstwa Kultury, Miasta Warszawy i Stowarzyszenia \u017bydowski Instytut Historyczny.\u00a0 Najwa\u017cniejsze decyzje dotycz\u0105ce muzeum mog\u0105 by\u0107 podejmowane tylko przez wszystkich wsp\u00f3lnie. Z tego punktu widzenia zmiana g\u0142\u00f3wnego organizatora na ministra kultury (obecnie jest nim prezydent m.st. Warszawy) nie jest wielk\u0105 zmian\u0105. Otwiera nawet mo\u017cliwo\u015b\u0107 utworzenia tzw. Rady Powierniczej, kt\u00f3ra zgodnie z polskim prawem o muzeach mo\u017ce znacznie wzmocni\u0107 samodzielno\u015b\u0107\u00a0 muzeum i zwi\u0119kszy\u0107 dystans od bie\u017c\u0105cych rozgrywek politycznych.\u00a0 Nadal jednak – pod kierunkiem ministra \u2013 b\u0119dzie to instytucja tr\u00f3jstronna z kluczowym udzia\u0142em Stowarzyszenia \u017bIH.\u00a0\u00a0 Na ile to Stowarzyszenie b\u0119dzie chcia\u0142o i potrafi\u0142o korzysta\u0107 ze swoich uprawnie\u0144, a na ile b\u0119dzie kontynuowa\u0142o obecny serwilizm, trudno powiedzie\u0107. Przyznam, \u017ce jeszcze par\u0119 miesi\u0119cy temu przekracza\u0142o moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119, \u017ce muzeum mo\u017ce zarz\u0105dza\u0107 – z wyra\u017anym naruszeniem statutu \u2013 urz\u0119dnik miejski, mianowany tymczasowo wbrew stanowisku Stowarzyszenia \u017bIH, a taka sytuacja – przy ca\u0142ej mojej sympatii dla wielu os\u00f3b pracuj\u0105cych na rzecz jak najszybszego doko\u0144czenia prac nad muzeum \u2013 obecnie istnieje.<\/span><\/p>\n

Jak mo\u017ce wiesz do dzi\u015b dnia w\u015br\u00f3d emigrant\u00f3w z Polski (i to nie tylko marcowych) panowa\u0142a i nadal panuje postawa sceptyczna co do potrzeby otwarcia takiego Muzeum w Polsce (a nie np. w Izraelu). Otrzymywa\u0142em listy od czytelnik\u00f3w Plotkies, i to niedawno, wprost prosz\u0105cych o nie budowanie tego obiektu. By\u0107 mo\u017ce zbyt dobrze pami\u0119tamy, \u017ce po wojnie \u017bydzi, tak mieszkaj\u0105cy w Polsce jak i z zagranicy wybudowali lub odbudowali wiele obiekt\u00f3w kulturalnych (np. Teatr \u017bydowski we Wroc\u0142awiu lub Klub im. Dua w Legnicy), kt\u00f3re zosta\u0142y po prostu przej\u0119te przez w\u0142adze polskie. \u00a0Jak by\u015b uspokoi\u0142 i przekona\u0142 naszych sceptyk\u00f3w o s\u0142uszno\u015bci wybudowania tego Muzeum w Warszawie.<\/em><\/span><\/p>\n

Opinie bywaj\u0105 rozmaite, tak\u017ce w Polsce, i ca\u0142y koncept tego Muzeum nie polega\u0142 i nie polega na przekonywaniu wszystkich, bo to nierealne, ale na tworzeniu mo\u017cliwie szerokiej koalicji tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 budowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 lepsz\u0105 ni\u017c by\u0142a przesz\u0142o\u015b\u0107. Chcia\u0142bym, \u017ceby tak\u017ce \u201esceptycy\u201d, po wszystkich stronach, przekonali si\u0119 do tego sposobu my\u015blenia i dzia\u0142ania, ale my\u015bl\u0119 \u017ce nast\u0105pi to dopiero po otwarciu ca\u0142ego muzeum, a mo\u017ce dopiero po paru latach jego funkcjonowania.\u00a0 Tak by\u0142o np. z Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie, kt\u00f3re w trakcie tworzenia nie cieszy\u0142o si\u0119 wsparciem znacznej cz\u0119\u015bci \u017byd\u00f3w ameryka\u0144skich, a w Izraelu by\u0142o wr\u0119cz zwalczane lub w najlepszym razie ignorowane.\u00a0 Co do do\u015bwiadcze\u0144 historycznych, to jednak prosi\u0142bym,\u00a0 aby nie miesza\u0107 rzeczywisto\u015bci systemu komunistycznego, gdzie wszystko by\u0142o nacjonalizowane, czy konfiskowane,\u00a0 z realiami demokratycznej i rynkowej Polski. Mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 jaki\u015b bardzo ksenofobiczny i nieprzyjemny rz\u0105d w Polsce za ile\u015b lat, ale raczej nie rz\u0105d konfiskuj\u0105cy to muzeum.\u00a0\u00a0 Budynek powsta\u0142 zreszt\u0105 na koszt polskich podatnik\u00f3w, a ci, kt\u00f3rzy znaj\u0105 polskich decydent\u00f3w, nie w\u0105tpi\u0105 chyba, \u017ce przekonanie ich do tej decyzji zaj\u0119\u0142o mi i moim wsp\u00f3\u0142pracownikom wiele lat.\u00a0 Fundusze zebrane w \u015bwiecie te\u017c pocz\u0105tkowo pochodzi\u0142y g\u0142\u00f3wnie od fundacji niemieckich, brytyjskiej korporacji, a nawet polskiej fundacji emigracyjnej z Wielkiej Brytanii. Dopiero w ostatnich 6-7 latach zosta\u0142y zebrane du\u017ce kwoty od \u017cydowskich filantrop\u00f3w\u00a0 na projektowanie i produkcj\u0119 wystawy, cho\u0107 i to s\u0105 jakie\u015b u\u0142amki tego, czym jest \u017cydowska filantropia w jednym, du\u017cym mie\u015bcie ameryka\u0144skim. Wszyscy, kt\u00f3rzy znaj\u0105 \u017cydowskich filantrop\u00f3w wiedz\u0105, \u017ce dobrze si\u0119 zastanowili na co i dlaczego daj\u0105, wi\u0119c \u00a0naprawd\u0119 istnia\u0142y mocne argumenty za stworzeniem tego muzeum.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cliwe \u017ce to naiwne pytanie, ale jest ono dla nas kluczowe. Na ile \u017cydowskie b\u0119dzie to Muzeum, tzn. b\u0119dzie reprezentowa\u0107\u00a0 jaki\u015b og\u00f3lnie \u017cydowski punkt widzenia. Oczywi\u015bcie tych \u017cydowskich punkt\u00f3w widzenia jest bardzo wiele, ale, na przyk\u0142ad, \u00a0wielu z nas by chcia\u0142a, aby emigracja mia\u0142a jaki\u015b wk\u0142ad do tego co jest przedstawione w Muzeum. O ile mi wiadomo, takiego kana\u0142u komunikacji z emigracjami nie ma, cho\u0107 jak wiesz, przed kilku laty\u00a0mia\u0142em kilka propozycji na ten temat .<\/em><\/span><\/p>\n

A to ju\u017c jest w du\u017cym stopniu w r\u0119kach Twoich i innych os\u00f3b o podobnych oczekiwaniach.\u00a0 Zach\u0119cam gor\u0105co do wsp\u00f3\u0142pracy z muzeum i jego komitetami wspierania w r\u00f3\u017cnych krajach. Gdy kogo\u015b nie ma w jakiej\u015b instytucji, to nie ma na ni\u0105 wp\u0142ywu, to chyba jasne?\u00a0 \u00a0Z tego co powiedzia\u0142em w odpowiedzi na Twoje poprzednie pytania wynika, \u017ce jestem \u015bwiadom r\u00f3\u017cnych niebezpiecze\u0144stw, na kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 nara\u017cone to muzeum w przysz\u0142o\u015bci. Najlepszym sposobem, by nie sta\u0142o si\u0119 ono instrumentem w jakich\u015b rozgrywkach politycznych, czy cho\u0107by narz\u0119dziem kolejnej \u201epolityki historycznej\u201d,\u00a0 jest stworzenie\u00a0 szerokiego \u015brodowiska zainteresowanego wsp\u00f3\u0142prac\u0105 i maj\u0105cego wp\u0142yw na to, co tam si\u0119 dzieje.\u00a0 Nie chodzi tylko o wystaw\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105, ale i o programy edukacyjne, kt\u00f3re uruchomi\u0142em ju\u017c kilka lat temu (wymiany, spotkania m\u0142odzie\u017cy), programy internetowe \u201eWirtualny sztetl\u201d i \u201ePolscy Sprawiedliwi\u201d, dzia\u0142ania kulturalne. My\u015bl\u0119, \u017ce wielu czytelnik\u00f3w Plotkies ma z tym kontakt, a b\u0119dzie tego coraz wi\u0119cej. Na to potrzebne s\u0105 pieni\u0105dze, ale te\u017c partnerzy do wsp\u00f3\u0142pracy (muzea \u017cydowskie, instytucje kulturalne,\u00a0 organizacje), a przede wszystkim uczestnicy.\u00a0 Gdy chodzi o wystaw\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105, to ju\u017c co najmniej dwukrotnie by\u0142a ona prezentowana w Aszkelonie (nie m\u00f3wi\u0105c o dziesi\u0105tkach innych miejsc) i nie ma powod\u00f3w, by nie przyjrze\u0107 si\u0119 jej jeszcze raz, je\u015bli jest taka ch\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

P. Dzi\u0119kujemy za interesuj\u0105cy i wyczerpuj\u0105cy wywiad i do zobaczenia w ju\u017c w pe\u0142ni dzia\u0142aj\u0105cym Muzeum..<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak to jest z tym Muzeum ? dla Plotkies Jerzy Halbersztadt (2013-06-14) [ * przedruk za zgoda Plotkies i Jerzego Halbersztadt. ] W zwi\u0105zku z otwarciem budynku Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich, kt\u00f3re zbieg\u0142o si\u0119 z obchodami 70 rocznicy wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim Plotkies zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 z kilkoma pytaniami nurtuj\u0105cymi tak redakcj\u0119 jak i wielu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12624"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12624"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12694,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12624\/revisions\/12694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}