{"id":126464,"date":"2025-12-08T17:09:00","date_gmt":"2025-12-08T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=126464"},"modified":"2025-12-08T08:49:53","modified_gmt":"2025-12-08T06:49:53","slug":"10-09-111","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=126464","title":{"rendered":"55 lat temu Willy Brandt ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta"},"content":{"rendered":"

Warszawa 07.12.1970. Kanclerz Niemieckiej Republiki Federalnej (NRF) Willy Brandt z\u0142o\u017cy\u0142 wieniec i ukl\u0105k\u0142 przed pomnikiem Bohater\u00f3w Getta. Fot PAP\/Stanis\u0142aw Czarnog\u00f3rski<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>55 lat temu Willy Brandt ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Anna Kruszy\u0144ska (PAP)  <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

55 lat temu, 7 grudnia 1970 r., kanclerz RFN Willy Brandt ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta w Warszawie. Jest to jeden z najbardziej poruszaj\u0105cych symboli politycznych wsp\u00f3\u0142czesnej historii, a zdj\u0119cie kl\u0119cz\u0105cego Brandta obieg\u0142o ca\u0142y \u015bwiat.<\/strong><\/h4>\n
\n

Kanclerz RFN wykona\u0142 ten gest w trakcie wizyty zwi\u0105zanej z podpisaniem uk\u0142adu z Polsk\u0105 dotycz\u0105cego normalizacji stosunk\u00f3w, w kt\u00f3rym Bonn po raz pierwszy od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej uzna\u0142o polsk\u0105 granic\u0119 zachodni\u0105.<\/span><\/p>\n

– Wizyta Brandta w Warszawie by\u0142a historyczna, prze\u0142omowa. By\u0142a to pierwsza wizyta zachodnioniemieckiego szefa rz\u0105du w Polsce \u2013 a od powstania RFN min\u0119\u0142o wtedy ju\u017c 21 lat. Pami\u0119tajmy, \u017ce gdy polityk przylecia\u0142 do Warszawy, znalaz\u0142 si\u0119 w pa\u0144stwie, z kt\u00f3rym RFN nie utrzymywa\u0142a nawet stosunk\u00f3w dyplomatycznych; to pokazuje skal\u0119 problemu \u2013 przypomnia\u0142 w rozmowie z PAP dr Robert \u017burek, historyk i cz\u0142onek Zarz\u0105du Fundacji \u201eKrzy\u017cowa\u201d.<\/span><\/p>\n

Brandt przyby\u0142 do Warszawy, by podpisa\u0107 uk\u0142ad z PRL, kt\u00f3ry, jak okre\u015bli\u0142 to dr \u017burek, \u201emia\u0142 zako\u0144czy\u0107 epok\u0119 lodowcow\u0105 we wzajemnych relacjach\u201d. W uk\u0142adzie tym RFN uzna\u0142a bowiem granic\u0119 na Odrze i Nysie, co sta\u0142o w sprzeczno\u015bci z dotychczasow\u0105 doktryn\u0105 polityczn\u0105 Bonn \u2013 rewizja granicy by\u0142a jednym z jej g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w.<\/span><\/p>\n

– Ale na wizyt\u0119 Brandta nale\u017cy spojrze\u0107 szerzej ni\u017c tylko jako na prze\u0142om w relacjach mi\u0119dzy PRL a RFN. Ona tak naprawd\u0119 by\u0142a punktem zwrotnym w relacjach polsko-niemieckich od po\u0142owy XVIII wieku \u2013 oceni\u0142 historyk. Jak zauwa\u017cy\u0142, wcze\u015bniej by\u0142y to relacje wrogie: Prusy, a potem Niemcy d\u0105\u017cy\u0142y do realizacji swoich interes\u00f3w kosztem Polski, nieraz w bardzo brutalny spos\u00f3b.<\/span><\/p>\n

– Wizyta Brandta to zerwanie z t\u0105 \u2013 jak to nazywa\u0142 nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c niemiecki historyk, Klaus Zernack \u2013 \u201enegatywn\u0105 polityk\u0105 wobec Polski\u201d. Po raz pierwszy podj\u0119to powa\u017cn\u0105 pr\u00f3b\u0119 dogadania si\u0119 z Polakami, po raz pierwszy po\u015bwi\u0119cono w\u0142asne interesy na rzecz budowy dobrych relacji z Polsk\u0105 \u2013 zaznaczy\u0142 rozm\u00f3wca PAP.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eNiczego nie planowa\u0142em, ale (…) mia\u0142em poczucie, \u017ce musz\u0119 da\u0107 wyraz szczeg\u00f3lnej pami\u0119ci przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta. Na dnie niemieckiej historii, czuj\u0105c na sobie ci\u0119\u017car milion\u00f3w zamordowanych, uczyni\u0142em to, co czyni\u0105 ludzie, gdy s\u0142owa zawodz\u0105\u201d.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W wizycie widoczne by\u0142y odwaga i determinacja Brandta oraz jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z szereg\u00f3w koalicji rz\u0105dz\u0105cej \u2013 socjaldemokrat\u00f3w i libera\u0142\u00f3w. Uznanie granicy by\u0142o du\u017cym ryzykiem politycznym, gdy\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo zachodnioniemieckie by\u0142o w sprawie relacji z Polsk\u0105 mocno podzielone i opozycyjna wtedy CDU mog\u0142a ugra\u0107 na kontrowersyjnej decyzji Brandta spory kapita\u0142 polityczny. Rzeczywi\u015bcie kanclerza czeka\u0142y burzliwe dwa lata \u2013 dopiero w 1972 r. Bundestag ratyfikowa\u0142 uk\u0142ad, a rz\u0105d Brandta ledwie ocala\u0142 w procedurze wotum nieufno\u015bci.<\/span><\/p>\n

W czasie wizyty Brandta dosz\u0142o do jeszcze jednego prze\u0142omowego wydarzenia. Jak wynika z \u00f3wczesnych relacji, w\u0142adze PRL przed wizyt\u0105 sugerowa\u0142y kanclerzowi z\u0142o\u017cenie wie\u0144ca przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza. Uzale\u017cni\u0142 on jednak zgod\u0119 na to od umo\u017cliwienia mu udania si\u0119 pod Pomnik Bohater\u00f3w Getta. \u201eAlbo oba wie\u0144ce, albo \u017caden\u201d \u2013 zanotowa\u0142 szef niemieckiego protoko\u0142u dyplomatycznego po konsultacji z urz\u0119dem kanclerskim. Polska strona powstrzyma\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas od komentarza, pozwalaj\u0105c na z\u0142o\u017cenie wie\u0144ca pod pomnikiem na terenie by\u0142ego getta. Komunistyczne w\u0142adze, nawet po sugestiach niemieckiego MSZ, nie zaproponowa\u0142y jednak \u017cadnego ceremonia\u0142u dyplomatycznego \u2013 odegrania hymn\u00f3w pa\u0144stwowych czy wy\u0142o\u017cenia ksi\u0119gi pami\u0105tkowej.<\/span><\/p>\n

– Najbardziej poruszaj\u0105cym momentem wizyty Brandta by\u0142o odwiedzenie Pomnika Bohater\u00f3w Getta. Kanclerz spontanicznie przykl\u0119kn\u0105\u0142 przed pomnikiem i trwa\u0142 w tej pozycji kilkadziesi\u0105t sekund \u2013 m\u00f3wi\u0142 PAP dr \u017burek.<\/span><\/p>\n

\u201e(…) ukl\u0105k\u0142 ten, kt\u00f3ry nie musia\u0142, w imieniu wszystkich, kt\u00f3rzy powinni byli kl\u0119kn\u0105\u0107, ale tego nie zrobili.\u201d<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Decyzja o ukl\u0119kni\u0119ciu nie by\u0142a jednak zaplanowana, lecz \u2013 jak zapewnia\u0142 p\u00f3\u017aniej Brandt \u2013 by\u0142a wynikiem impulsu. W opublikowanych w 1989 r. wspomnieniach tak pisa\u0142 o swoim ge\u015bcie: \u201eCi\u0105gle pytano mnie, co chcia\u0142em przez ten gest wyrazi\u0107. Czy mo\u017ce ten gest by\u0142 zaplanowany? Nie, nie by\u0142. (…) Niczego nie planowa\u0142em, ale opuszczaj\u0105c pa\u0142ac w Wilanowie, gdzie mieszka\u0142em, mia\u0142em poczucie, \u017ce musz\u0119 da\u0107 wyraz szczeg\u00f3lnej pami\u0119ci przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta. Na dnie niemieckiej historii, czuj\u0105c na sobie ci\u0119\u017car milion\u00f3w zamordowanych, uczyni\u0142em to, co czyni\u0105 ludzie, gdy s\u0142owa zawodz\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Jednak Brandt nie by\u0142 osobi\u015bcie obci\u0105\u017cony spu\u015bcizn\u0105 nazizmu, a po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy przebywa\u0142 na emigracji w Norwegii i Szwecji. Wyra\u017caj\u0105c zatem skruch\u0119 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta, uczyni\u0142 to w imieniu pa\u0144stwa i narodu niemieckiego. Tygodnik \u201eDer Spiegel\u201d skomentowa\u0142 zachowanie Brandta: \u201eukl\u0105k\u0142 ten, kt\u00f3ry nie musia\u0142, w imieniu wszystkich, kt\u00f3rzy powinni byli kl\u0119kn\u0105\u0107, ale tego nie zrobili\u201d.<\/span><\/p>\n

W Niemczech Zachodnich gest Brandta przyj\u0119to ambiwalentnie. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 medi\u00f3w i opinii publicznej uzna\u0142a go za przesadzony. – Dopiero z biegiem czasu lepiej zrozumiano i doceniono wag\u0119 tego przykl\u0119kni\u0119cia, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 symbolem nowego, odpowiedzialnego podej\u015bcia przez Niemcy do ich historii \u2013 zauwa\u017cy\u0142 dr Robert \u017burek.<\/span><\/p>\n

Gest kanclerza wywo\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c konsternacj\u0119 w Polsce. – Polscy komuni\u015bci woleliby, by Brandt r\u00f3wnie poruszaj\u0105co zachowa\u0142 si\u0119 przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza, tam z\u0142o\u017cy\u0142 on jednak jedynie wieniec i uk\u0142oni\u0142 si\u0119. Zachodzi\u0142o wi\u0119c podejrzenie, \u017ce kanclerz z wi\u0119kszym pietyzmem podchodzi do ofiar \u017cydowskich ni\u017c polskich, co dla w\u0142adz PRL mog\u0142o by\u0107 k\u0142opotliwe, zw\u0142aszcza \u017ce dwa lata wcze\u015bniej urz\u0105dzi\u0142y w Polsce antysemick\u0105 nagonk\u0119 \u2013 wskaza\u0142 dr \u017burek.<\/span><\/p>\n

Sam Brandt w swoich wspomnieniach podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u017caden z jego polskich partner\u00f3w nie nawi\u0105za\u0142 do tego gestu: \u201eWywnioskowa\u0142em z tego, i\u017c inni tak\u017ce jeszcze nie rozliczyli si\u0119 z t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historii\u201d. Brandt wspomina\u0142 te\u017c, \u017ce rozm\u00f3wcy polscy pytali, dlaczego nie ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza. Oficjalnie bowiem w\u0142adze polskie ani s\u0142owem nie ustosunkowa\u0142y si\u0119 do zachowania Brandta. Gest kanclerza ca\u0142kowicie zignorowa\u0142 I sekretarz PZPR W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka. Premier J\u00f3zef Cyrankiewicz, sam wi\u0119zie\u0144 oboz\u00f3w koncentracyjnych Auschwitz i Mauthausen, jedynie w prywatnej rozmowie w przerwie oficjalnego programu wyrazi\u0142 uznanie dla Brandta.<\/span><\/p>\n

Konsternacj\u0119 mo\u017cna by\u0142o tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107 w polskich mediach. Jak wspomina\u0142 Artur Hajnicz, \u00f3wczesny redaktor \u201e\u017bycia Warszawy\u201d, w redakcji jego dziennika cenzura skonfiskowa\u0142a fotografi\u0119 kl\u0119cz\u0105cego Brandta. Jedyn\u0105 warszawsk\u0105 gazet\u0105, w kt\u00f3rej zdj\u0119cie si\u0119 ukaza\u0142o, by\u0142a wychodz\u0105ca w j\u0119zyku jidisz \u201eFo\u0142ksztyme\u201d. Natomiast prasa \u015bwiatowa szeroko relacjonowa\u0142a uroczysto\u015b\u0107 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta, a obraz kl\u0119cz\u0105cego Brandta obieg\u0142 ca\u0142y \u015bwiat.<\/span><\/p>\n

W Polsce fotografi\u0119 Willy\u2019ego Brandta zreszt\u0105 wyretuszowano. Publikowano jej dwie wersje: przedstawiaj\u0105c\u0105 Brandta kl\u0119cz\u0105cego przed stoj\u0105cym na warcie polskim \u017co\u0142nierzem albo skadrowan\u0105 w ten spos\u00f3b, \u017ce ukazywa\u0142a tylko popiersie kanclerza. Dopiero po 1989 r. w polskich podr\u0119cznikach historii zacz\u0119to publikowa\u0107 zdj\u0119cie w ca\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Czy Brandt rzeczywi\u015bcie dzieli\u0142 obywateli polskich wed\u0142ug klucza etnicznego i jednym okaza\u0142 wi\u0119cej czci ni\u017c innym? – Nawet gdyby tak si\u0119 sta\u0142o, by\u0142oby to w jaki\u015b spos\u00f3b zrozumia\u0142e, gdy\u017c Holokaust by\u0142 najstraszliwszym elementem nazistowskich zbrodni. Ale prof. Krzysztof Ruchniewicz, kt\u00f3ry intensywnie bada\u0142 ten temat, twierdzi, \u017ce Brandt chcia\u0142 uczci\u0107 wszystkich obywateli polskich zamordowanych przez Niemc\u00f3w, a uroczysto\u015b\u0107 przy Grobie Nieznanego \u017bo\u0142nierza po prostu mia\u0142a inny charakter ni\u017c przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta \u2013 podsumowuje dr Robert \u017burek.<\/span><\/p>\n

6 grudnia 2000 r., w przeddzie\u0144 30. rocznicy symbolicznego gestu, kanclerz Niemiec Gerhard Schr\u00f6der, premier Jerzy Buzek, \u017cona Brandta Brigitte Seebacher-Brandt oraz pisarz G\u00fcnter Grass uczestniczyli w ods\u0142oni\u0119ciu Pomnika Willy\u2019ego Brandta w pobli\u017cu Pomnika Bohater\u00f3w Getta.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Warszawa 07.12.1970. Kanclerz Niemieckiej Republiki Federalnej (NRF) Willy Brandt z\u0142o\u017cy\u0142 wieniec i ukl\u0105k\u0142 przed pomnikiem Bohater\u00f3w Getta. Fot PAP\/Stanis\u0142aw Czarnog\u00f3rski 55 lat temu Willy Brandt ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta Anna Kruszy\u0144ska (PAP)   55 lat temu, 7 grudnia 1970 r., kanclerz RFN Willy Brandt ukl\u0119kn\u0105\u0142 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta w Warszawie. Jest to jeden z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/126464"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=126464"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/126464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":126482,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/126464\/revisions\/126482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=126464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=126464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=126464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}