{"id":128828,"date":"2026-03-12T17:09:00","date_gmt":"2026-03-12T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=128828"},"modified":"2026-03-12T09:34:33","modified_gmt":"2026-03-12T07:34:33","slug":"15-09-112","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=128828","title":{"rendered":"Jak umiera lewica (prawie spleen)"},"content":{"rendered":"

Photo: 1 \u2013 Le Monde, 2, 3 \u2013 Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Jak umiera lewica (prawie spleen)<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Anna Grabowska (Anne Goldschmid)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pomimo, ale te\u017c przede wszystkim wobec nowych gor\u0105cych wydarze\u0144 na Bliskim Wschodzie, ponownie wracam do 7 pa\u017adziernika, bo to nie by\u0142 tylko pocz\u0105tek kolejnej wojny w regionie ale moment, w kt\u00f3rym nagle co\u015b p\u0119k\u0142o r\u00f3wnie\u017c w Europie. I to co\u015b ma swoj\u0105 nazw\u0119: sumienie. Kiedy ogl\u0105da\u0142o si\u0119 obrazy z po\u0142udnia Izraela, i kiedy dociera\u0142y relacje o ludziach zabijanych w swoich domach, o ca\u0142ych rodzinach z dzie\u0107mi i o festiwalu zamienionym w rze\u017a, w wielu miejscach Zachodu wcale nie pojawi\u0142o si\u0119 wsp\u00f3\u0142czucie, tylko kalkulacja. To ona w\u0142a\u015bnie ods\u0142oni\u0142a stan ducha wsp\u00f3\u0142czesnej lewicy.<\/span><\/p>\n

Filozof Michel Onfray powiedzia\u0142 jasno, \u017ce to, co nast\u0105pi\u0142o p\u00f3\u017aniej, jest odpowiedzi\u0105 na 7 pa\u017adziernika. Izrael, zaatakowany z brutalno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej nie da si\u0119 zrelatywizowa\u0107 \u017cadnym komentarzem socjologicznym, odpowiedzia\u0142 tak, jak odpowiada pa\u0144stwo przekonane, \u017ce chodzi o jego istnienie. Onfray przypomina przy tym, \u017ce europejskie dyskusje wol\u0105 cz\u0119sto milcze\u0107, albo sprowadzi\u0107 dyskusj\u0119 do frazy : tak, ale. Kiedy w 2005 r., Izrael wycofa\u0142 si\u0119 ze Strefy Gazy, pozostawiaj\u0105c j\u0105 bez swojej armii i bez osiedli, pojawi\u0142a si\u0119 realna mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia struktury pa\u0144stwowej, bo ziemia by\u0142a w r\u0119kach Palesty\u0144czyk\u00f3w. P\u0142yn\u0119\u0142y ogromne \u015brodki finansowe z Europy i z ca\u0142ego \u015bwiata. Mo\u017cna by\u0142o wi\u0119c budowa\u0107 instytucje, gospodark\u0119 i administracj\u0119. Mo\u017cna by\u0142o, a przynajmniej w teorii, wybra\u0107 drog\u0119 do powolnej normalizacji i stopniowego uznania pa\u0144stwowo\u015bci. Wed\u0142ug Onfraya ten wyb\u00f3r nigdy nie zosta\u0142 podj\u0119ty, bo zamiast instytucji powsta\u0142a infrastruktura wojny. Gospodark\u0119 cywiln\u0105 zast\u0105piono gospodark\u0105 podziemn\u0105 z sieci\u0105 kilometrowych tuneli ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 pod domami, szpitalami i szko\u0142ami. A w miejsce projektu politycznego wdro\u017cono logik\u0119 permanentnej konfrontacji. Nad tym wszystkim, m\u00f3wi filozof, od dawna unosi si\u0119 cie\u0144 Teheranu. Hezbollah w po\u0142udniowym Libanie, wspierany przez Iran, regularnie ostrzeliwuje p\u00f3\u0142noc Izraela, a retoryka o zniszczeniu pa\u0144stwa \u017cydowskiego powraca tam jak mantra z monotonn\u0105 regularno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna oczywi\u015bcie dyskutowa\u0107 z t\u0105 diagnoz\u0105, mo\u017cna j\u0105 niuansowa\u0107, a nawet wskazywa\u0107 na inne przyczyny konfliktu. Ale jedno pozostaje faktem: atak z 7 pa\u017adziernika postawi\u0142 Europ\u0119 przed bardzo prostym pytaniem moralnym. I to w\u0142a\u015bnie odpowied\u017a na to jedno pytanie okaza\u0142a si\u0119 najbardziej niepokoj\u0105ca.<\/span><\/p>\n

Bo w tym samym czasie drugi wielki francuski filozof, Alain Finkielkraut, zrobi\u0142 co\u015b wi\u0119cej swoim osobistym wyznaniem, jednocze\u015bnie oskar\u017caj\u0105c w\u0142asny ob\u00f3z polityczny: \u201cto dlatego, \u017ce jestem cz\u0142owiekiem lewicy, nie jestem ju\u017c lewic\u0105\u201d. Prosz\u0119 zwrocic uwag\u0119, \u017ce nie powiedzia\u0142 tego konserwatysta, ani dajmy na to ideolog prawicy. Powiedzia\u0142 to intelektualista, kt\u00f3ry sam przez dziesi\u0119ciolecia nale\u017ca\u0142 do tej republika\u0144skiej tradycji francuskiej lewicy, dla kt\u00f3rej laicko\u015b\u0107 pa\u0144stwa, szko\u0142a publiczna i solidarno\u015b\u0107 spo\u0142eczna by\u0142y fundamentami. Finkielkraut twierdzi, \u017ce to w\u0142a\u015bnie te fundamenty zosta\u0142y porzucone. Laicko\u015b\u0107, kt\u00f3ra mia\u0142a przecie\u017c by\u0107 zasad\u0105 wsp\u00f3lnej przestrzeni obywatelskiej, jest dzi\u015b, jego zdaniem, przywo\u0142ywana g\u0142\u00f3wnie wtedy, gdy chodzi o usuni\u0119cie symboli chrze\u015bcija\u0144skich z przestrzeni publicznej. Jednak kiedy pojawia si\u0119 kwestia religijnego nacisku ze strony islamu, nagle zaczyna si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o islamofobii i krzyczy o rasizmie. Reasumuj\u0105c, szko\u0142a republika\u0144ska, kt\u00f3ra mia\u0142a wyr\u00f3wnywa\u0107 szanse i otwiera\u0107 drog\u0119 do awansu spo\u0142ecznego dzieciom z rodzin robotniczych zosta\u0142a os\u0142abiona przez ideologi\u0119 egalitaryzmu, w kt\u00f3rej obni\u017canie wszelkich wymaga\u0144 przedstawia teraz si\u0119 jako akt sprawiedliwo\u015bci. Jeszcze bardziej dramatyczna jest, wed\u0142ug Finkielkrauta, zmiana w stosunku do ludzi, kt\u00f3rzy kiedy\u015b sami stanowili jej naturalne zaplecze. Dawna lewica by\u0142a g\u0142osem klas robotniczych, tymczasem dzi\u015b mobilizacja polityczna kierowana jest przede wszystkim do m\u0142odzie\u017cy i do tzw. banlieues \u2013 imigranckich przedmie\u015b\u0107 wielkich miast, podczas gdy dawni wyborcy robotniczy zostali w og\u00f3le wypchni\u0119ci poza centrum tej debaty. Tu filozof przywo\u0142uje analiz\u0119 geografa Christopha Guilluyego, kt\u00f3ry opisa\u0142 zjawisko \u201cFrancji peryferyjnej\u201d jako kraju ludzi \u017cyj\u0105cych poza wielkimi metropoliami, coraz bardziej niewidzialnych dla elit politycznych i medialnych. Najostrzejsze zdanie Finkielkrauta dotyczy jednak czego\u015b jeszcze powa\u017cniejszego. Stwierdza, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej lewicy, zw\u0142aszcza \u015brodowiska skupione wok\u00f3\u0142 Jean-Luc M\u00e9lenchon i ruchu La France Insoumise, przyj\u0119\u0142a wobec Izraela retoryk\u0119, kt\u00f3ra nie wynika ju\u017c z analizy konfliktu, lecz z czystej kalkulacji wyborczej. Dlatego w\u0142a\u015bnie m\u00f3wi, \u017ce jest dzi\u015b \u201cw \u017ca\u0142obie po lewicy\u201d. Jak\u017ce go rozumiem.<\/span><\/p>\n

I w tym miejscu musz\u0119 pozwoli\u0107 sobie na osobist\u0105 dygresj\u0119. To w\u0142a\u015bnie z tych powod\u00f3w lewica by\u0142a mi kiedy\u015b bliska, bo broni\u0142a tych zasad, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0105 dzi\u015b Onfray i Finkielkraut \u2013 laicko\u015bci pa\u0144stwa, szko\u0142y jako narz\u0119dzia emancypacji oraz r\u00f3wno\u015bci szans i przede wszystkim solidarno\u015bci spo\u0142ecznej. Zawsze patrzy\u0142am na te kwestie z pozycji ateistki, czyli z perspektywy raczej socjologicznej i filozoficznej ni\u017c religijnej. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego tak \u0142atwo odnajduj\u0119 si\u0119 dzi\u015b w s\u0142owach tych dw\u00f3ch filozof\u00f3w, bo diagnoza nie jest dla mnie manifestem ideologicznym, lecz raczej gorzkim opisem rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra zmieni\u0142a si\u0119 szybciej, ni\u017c wielu z nas chcia\u0142o to zauwa\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

S\u0142owa Onfraya i Finkielkrauta przybieraj\u0105 bardzo r\u00f3\u017cny ton, ale prowadz\u0105 w gruncie rzeczy do tej samej konkluzji. Obaj s\u0105 ateistami i wywodz\u0105 si\u0119 z tej francuskiej tradycji intelektualnej, kt\u00f3ra przez lata uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za spadkobierczyni\u0119 o\u015bwiecenia i republika\u0144skiego uniwersalizmu. I obaj m\u00f3wi\u0105 dzi\u015b z rosn\u0105cym niepokojem o przemianie lewicy w co\u015b, czego sami ju\u017c nie rozpoznaj\u0105, i z czym nie maj\u0105 ju\u017c nic wsp\u00f3lnego. Trzeba przy tym pami\u0119ta\u0107 o jednej rzeczy: we Francji nie istnieje tylko jedna lewica. Istnieje tradycja socjaldemokratyczna, republika\u0144ska i intelektualna, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c odwo\u0142uje si\u0119 do dziedzictwa takich postaci jak Jean Jaur\u00e8s. Istniej\u0105 tak\u017ce \u015brodowiska radykalne, dla kt\u00f3rych polityka staje si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej spektaklem moralnej indygancji i permanentnego konfliktu. I to w\u0142a\u015bnie ta druga lewica coraz cz\u0119\u015bciej narzuca ton ca\u0142ej debacie.<\/span><\/p>\n

Dlatego powr\u00f3t do diagnozy Onfraya nabiera dzi\u015b zupe\u0142nie innego znaczenia. Kiedy m\u00f3wi on o permanentnym konflikcie z ideologiami, kt\u00f3re celebruj\u0105 m\u0119cze\u0144stwo i \u015bmier\u0107 jako drog\u0119 do zbawienia, nie m\u00f3wi wy\u0142\u0105cznie o Bliskim Wschodzie. W pewnym sensie m\u00f3wi tak\u017ce o Europie, kt\u00f3ra coraz cz\u0119\u015bciej traci zdolno\u015b\u0107 nazwania rzeczy po imieniu zast\u0119puj\u0105c j\u0105 co najwy\u017cej milczeniem.<\/span><\/p>\n

7 pa\u017adziernika by\u0142 wi\u0119c nie tylko tragedi\u0105, a momentem prawdy, w kt\u00f3rym okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 europejskiej lewicy nie potrafi ju\u017c rozpozna\u0107 w\u0142asnych warto\u015bci, a jej dawni filozofowie patrz\u0105 na to z mieszanin\u0105 gniewu i smutku, jak na co\u015b, co jeszcze niedawno by\u0142o ich politycznym domem, a dzi\u015b przypomina ruin\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy:<\/em><\/span><\/p>\n

1.Michel Onfray \u2013 program CNews (\u201dFace \u00e0 Michel Onfray\u201d)<\/em><\/span><\/p>\n

\n

2. Michel Onfray \u2013 materia\u0142 wideo na stronie CNews (\u201dCette guerre est la suite du 7 octobre\u201d)<\/em><\/span><\/p>\n

https:\/\/www.cnews.fr\/videos\/monde\/2026-03-07\/les-frappes-iraniennes-sont-la-suite-du-7-octobre-lance-michel-onfray\u2060<\/strong><\/span><\/a><\/em><\/span><\/p>\n

3.Michel Onfray \u2013 pe\u0142ny fragment programu (wideo)<\/em><\/span><\/p>\n

https:\/\/www.dailymotion.com\/video\/xa1ggba\u2060<\/a><\/strong><\/span><\/em><\/span><\/p>\n

4. Alain Finkielkraut \u2013 wywiad w programie LCI (fragment z cytatem o lewicy)\u00a0https:\/\/www.facebook.com\/24hPujadas\/videos\/1820062778706075\/\u2060<\/strong><\/span><\/a><\/em><\/span><\/p>\n

Alain Finkielkraut \u2013 rozmowa o kryzysie lewicy (telewizja francuska)<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Photo: 1 \u2013 Le Monde, 2, 3 \u2013 Wikipedia Jak umiera lewica (prawie spleen) Anna Grabowska (Anne Goldschmid) Pomimo, ale te\u017c przede wszystkim wobec nowych gor\u0105cych wydarze\u0144 na Bliskim Wschodzie, ponownie wracam do 7 pa\u017adziernika, bo to nie by\u0142 tylko pocz\u0105tek kolejnej wojny w regionie ale moment, w kt\u00f3rym nagle co\u015b p\u0119k\u0142o r\u00f3wnie\u017c w Europie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128828"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=128828"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":128838,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128828\/revisions\/128838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=128828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=128828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=128828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}