![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!Vgl1!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6805cc5-2428-42fe-8728-eb6cc0a7b02f_605x907.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>Prawo mi\u0119dzynarodowe i inne sposoby na kaca<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nPaul Finlayson<\/strong><\/span><\/p>\n Gdyby kto\u015b chcia\u0142 wymy\u015bli\u0107 najbardziej efektywn\u0105 gr\u0119 alkoholow\u0105 w historii, m\u00f3g\u0142by zebra\u0107 kilku znajomych, postawi\u0107 na stole porz\u0105dn\u0105 butelk\u0119 i w\u0142\u0105czy\u0107 dowolny wsp\u00f3\u0142czesny panel dyskusyjny o polityce zagranicznej.<\/span><\/p>\n Zasady by\u0142yby proste: za ka\u017cdym razem, gdy polityk taki jak Mark Carney, Keir Starmer albo kt\u00f3ry\u015b z ich starannie odpicowanych koleg\u00f3w z progresywnego establishmentu wypowie fraz\u0119\u00a0prawo mi\u0119dzynarodowe<\/em>, uczestnicy musz\u0105 si\u0119 napi\u0107.<\/span><\/p>\n W ci\u0105gu godziny wszyscy straciliby przytomno\u015b\u0107. W ci\u0105gu dw\u00f3ch w\u0105troba sk\u0142ada\u0142aby pozew rozwodowy. Bo to wyra\u017cenie sta\u0142o si\u0119 wszechobecne. Powtarza si\u0119 je z rytmiczn\u0105 natarczywo\u015bci\u0105 liturgicznego \u015bpiewu: prawo mi\u0119dzynarodowe, prawo mi\u0119dzynarodowe, prawo mi\u0119dzynarodowe. Przywo\u0142uje si\u0119 je nie jako argument, lecz jako sakrament \u2014 jakby samo jego wypowiedzenie rozstrzyga\u0142o spraw\u0119. \u0141atwo sobie wyobrazi\u0107, \u017ce fraza ta zst\u0119puje z g\u00f3ry Synaj wyryta na kamiennych tablicach niesionych nie przez Moj\u017cesza, lecz przez dyplomat\u00f3w.<\/span><\/p>\n Problem polega na tym, \u017ce to wyra\u017cenie skrywa do\u015b\u0107 niezr\u0119czn\u0105 prawd\u0119. Prawo, w jakimkolwiek sensownym znaczeniu, wymaga egzekwowania. Prawo krajowe dzia\u0142a, poniewa\u017c istniej\u0105 s\u0105dy, policja i wi\u0119zienia. Istnieje suwerenna w\u0142adza zdolna wymusi\u0107 pos\u0142usze\u0144stwo, gdy to pos\u0142usze\u0144stwo zawodzi.<\/span><\/p>\n Je\u015bli w\u0142amywacz wejdzie do twojego domu, pa\u0144stwo dysponuje si\u0142\u0105 potrzebn\u0105, by go powstrzyma\u0107. Prawo mi\u0119dzynarodowe nie ma niczego takiego. Nie ma globalnego suwerena, nie ma mi\u0119dzynarodowej policji zdolnej egzekwowa\u0107 podporz\u0105dkowanie, nie ma rz\u0105du \u015bwiatowego uprawnionego do wymuszania pos\u0142usze\u0144stwa. W rzeczywisto\u015bci mamy zbi\u00f3r traktat\u00f3w, konwencji i porozumie\u0144 zawieranych mi\u0119dzy suwerennymi pa\u0144stwami, kt\u00f3re przestrzegaj\u0105 ich g\u0142\u00f3wnie wtedy, gdy im to odpowiada.<\/span><\/p>\n I tu w\u0142a\u015bnie tkwi paradoks, kt\u00f3ry grzeczna formu\u0142a\u00a0prawo mi\u0119dzynarodowe<\/em>\u00a0ukrywa: kraje najbardziej ograniczane przez prawo mi\u0119dzynarodowe to dok\u0142adnie te kraje, kt\u00f3re i tak s\u0105 najbardziej sk\u0142onne przestrzega\u0107 zasad \u2014 zachodnie liberalne demokracje. Re\u017cimy najmniej sk\u0142onne do przestrzegania zasad \u2014 autokracje, teokracje, dyktatury wojskowe \u2014 nie napotykaj\u0105 \u017cadnego realnego mechanizmu egzekwowania, gdy postanawiaj\u0105 je zignorowa\u0107.<\/span><\/p>\n Tak wi\u0119c to rzekomo uniwersalne prawo dzia\u0142a nie tyle jako uniwersalny system, ile raczej jako moralny kaganiec nak\u0142adany przede wszystkim na te narody, kt\u00f3re i tak s\u0105 najmniej sk\u0142onne do barbarzy\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Mo\u017cna bezpiecznie za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce w pokojach planowania strategicznego talib\u00f3w, w paranoicznych podziemnych kompleksach Korei P\u00f3\u0142nocnej, w gabinetach W\u0142adimira Putina w Moskwie czy w klerykalnej biurokracji Teheranu zwrot\u00a0prawo mi\u0119dzynarodowe<\/em>\u00a0nie ma tej samej niemal nabo\u017cnej wagi, jak\u0105 ma podczas paneli dyskusyjnych w Ottawie.<\/span><\/p>\n Ajatollahowie nie powstrzymuj\u0105 si\u0119 przed wys\u0142aniem policji obyczajowej na ulice, by zapyta\u0107, czy konwencje genewskie pochwala\u0142yby ich zachowanie.<\/span><\/p>\n Boko Haram nie konsultuje si\u0119 z Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Sprawiedliwo\u015bci pomi\u0119dzy kolejnymi porwaniami. Milicje morduj\u0105ce cywil\u00f3w w Sudanie nie robi\u0105 przerwy, by sprawdzi\u0107 przypisy do Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych.<\/span><\/p>\n A jednak ta fraza pojawia si\u0119 z zadziwiaj\u0105c\u0105 regularno\u015bci\u0105 wtedy, gdy zachodnie demokracje rozwa\u017caj\u0105 dzia\u0142ania przeciwko takim re\u017cimom. Oto osobliwa asymetria wsp\u00f3\u0142czesnego dyskursu moralnego. W Syrii setki tysi\u0119cy ludzi zgin\u0119\u0142y pod rz\u0105dami Asada, a przeciw cywilom u\u017cywano broni chemicznej. W Jemenie wojna i g\u0142\u00f3d poch\u0142on\u0119\u0142y setki tysi\u0119cy istnie\u0144. W Sudanie przemoc milicji zamieni\u0142a ca\u0142e regiony w rze\u017anie. W Nigerii d\u017cihadystyczne masakry trwaj\u0105 od lat. A jednak wyra\u017cenie to pojawia si\u0119 z najwi\u0119ksz\u0105 pilno\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy demokratyczne pa\u0144stwa rozwa\u017caj\u0105 interwencj\u0119 przeciw sprawcom takich okrucie\u0144stw.<\/span><\/p>\n Cz\u0142owiek zaczyna podejrzewa\u0107, \u017ce odwo\u0142anie do prawa mi\u0119dzynarodowego dzia\u0142a mniej jako zasada uniwersalna, a bardziej jako mechanizm selektywnego pow\u015bci\u0105gania Zachodu.<\/span><\/p>\n Ta selektywna pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 staje si\u0119 szczeg\u00f3lnie dziwna, gdy we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 niech\u0119\u0107 do idei dzia\u0142a\u0144 wyprzedzaj\u0105cych. Dominuj\u0105ca interpretacja prawa mi\u0119dzynarodowego upiera si\u0119, \u017ce demokracje musz\u0105 czeka\u0107, a\u017c agresja w pe\u0142ni si\u0119 zmaterializuje, zanim zareaguj\u0105.<\/span><\/p>\n To troch\u0119 tak, jakby nakaza\u0107 w\u0142a\u015bcicielowi domu, by poczeka\u0142, a\u017c w\u0142amywacz wejdzie do sypialni, zanim zacznie si\u0119 broni\u0107.<\/span><\/p>\n Historia dostarcza niewygodnych przyk\u0142ad\u00f3w absurdalno\u015bci takiej logiki. Kanada przyst\u0105pi\u0142a do II wojny \u015bwiatowej w 1939 roku nie dlatego, \u017ce zosta\u0142a najechana, lecz dlatego, \u017ce nazistowskie Niemcy stanowi\u0142y zagro\u017cenie dla samej cywilizacji. Gdyby obowi\u0105zywa\u0142a dzisiejsza legalistyczna interpretacja, Kanadzie mo\u017cna by by\u0142o zaleci\u0107 neutralno\u015b\u0107, podczas gdy Europa wali\u0142aby si\u0119 pod naporem totalitaryzmu. Tego rodzaju historyczne refleksje rzadko jednak wdzieraj\u0105 si\u0119 na scen\u0119 moralnego teatru wsp\u00f3\u0142czesnej dyplomacji.<\/span><\/p>\n Zamiast tego ogl\u0105damy spektakl polityk\u00f3w przywo\u0142uj\u0105cych \u201emi\u0119dzynarodowy porz\u0105dek oparty na zasadach\u201d \u2014 fraz\u0119, kt\u00f3ra brzmi imponuj\u0105co, dop\u00f3ki nie przyjrzymy si\u0119 jej z bliska. Porz\u0105dek oparty na zasadach zak\u0142ada uniwersalno\u015b\u0107. Ale je\u015bli tylko garstka pa\u0144stw przestrzega zasad, podczas gdy reszta \u0142amie je bezkarnie, to nie mamy do czynienia z porz\u0105dkiem mi\u0119dzynarodowym, lecz zachodnim. Ta fraza przetrwa\u0142a, bo jest u\u017cyteczna. Pozwala politykom ubra\u0107 swoje stanowiska w j\u0119zyk moralnej powagi bez konieczno\u015bci zmierzenia si\u0119 z praktycznym faktem, \u017ce prawo mi\u0119dzynarodowe nie ma mechanizmu egzekwowania potrzebnego, by dzia\u0142a\u0107 jak prawdziwe prawo.<\/span><\/p>\n Co nieuchronnie prowadzi nas do osobliwego przypadku obecnego premiera Kanady. Mark Carney ostrzeg\u0142 niedawno, \u017ce reakcje na kryzysy geopolityczne musz\u0105 respektowa\u0107 mi\u0119dzynarodowy porz\u0105dek oparty na zasadach. By\u0142 to wyst\u0119p wyg\u0142oszony z wywa\u017con\u0105 powag\u0105 kogo\u015b, kto przemawia na lekcji dobrego wychowania w szkole \u015bredniej.<\/span><\/p>\n Ton by\u0142 szczery. Sformu\u0142owania \u2014 obowi\u0105zkowe. Mo\u017cna by\u0142o niemal oczekiwa\u0107, \u017ce przemowa zako\u0144czy si\u0119 oklaskami delegacji uczniowskiej z Luksemburga.<\/span><\/p>\n Tym, co czyni\u0142o ten wyst\u0119p szczeg\u00f3lnie uderzaj\u0105cym, by\u0142 jednak kontekst, kt\u00f3ry go otacza\u0142. Szacunki nadal pozostaj\u0105 niejasne, ale doniesienia sugeruj\u0105, \u017ce w ostatnich tygodniach w Teheranie mog\u0142o zosta\u0107 zabitych od trzydziestu do czterdziestu tysi\u0119cy protestuj\u0105cych.<\/span><\/p>\n M\u0142ode kobiety wychodz\u0105 z dom\u00f3w, by do\u0142\u0105czy\u0107 do demonstracji, i nie wracaj\u0105. Rodzice stoj\u0105 nad \u015bwie\u017co wykopanymi grobami. Protestuj\u0105cy, kt\u00f3rzy odnosz\u0105 obra\u017cenia i szukaj\u0105 pomocy medycznej, odkrywaj\u0105, \u017ce same szpitale sta\u0142y si\u0119 narz\u0119dziami zastraszania: lekarzom Korpus Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej grozi, \u017ce leczenie rannych demonstrant\u00f3w sko\u0144czy si\u0119 wi\u0119zieniem albo \u015bmierci\u0105.<\/span><\/p>\n Oto re\u017cim, o kt\u00f3rym mowa. Re\u017cim, kt\u00f3ry od 1979 roku odpowiada za \u015bmier\u0107 znacznie ponad miliona ludzi \u2014 zar\u00f3wno wskutek w\u0142asnych represji, jak i dzia\u0142a\u0144 milicji oraz organizacji najemnych finansowanych przeze\u0144 na ca\u0142ym Bliskim Wschodzie. Re\u017cim, kt\u00f3ry uczyni\u0142 terroryzm trwa\u0142ym elementem swojej polityki zagranicznej. Re\u017cim, kt\u00f3ry nadal zagra\u017ca stabilno\u015bci szerszego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n To pa\u0144stwo, kt\u00f3re z bezczeln\u0105 otwarto\u015bci\u0105 m\u00f3wi inspektorom, \u017ce b\u0119dzie posiada\u0107 bro\u0144 j\u0105drow\u0105 i \u017ce zetrze Izrael z mapy.<\/span><\/p>\n A kiedy Izrael i Stany Zjednoczone reaguj\u0105 na t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 \u2014 na dekady terroru, na trwaj\u0105ce represje, na zbiorowe mogi\u0142y zape\u0142niaj\u0105ce si\u0119 w Teheranie \u2014 odpowiedzi\u0105 kanadyjskiego przyw\u00f3dztwa jest poinformowanie pogr\u0105\u017conych w \u017ca\u0142obie rodzic\u00f3w stoj\u0105cych przy tych grobach, \u017ce Kanada woli pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Nie odsuni\u0119cie mu\u0142\u0142\u00f3w od w\u0142adzy. Nie zdecydowane dzia\u0142anie. Zamiast tego kolejny panel dyskusyjny \u2014 kolejne uroczyste spotkanie prowadzone przez Marka Carneya, podczas kt\u00f3rego b\u0142\u0119dnie cytuje Tukidydesa.<\/span><\/p>\n Tukidydes, pierwotny anatom realpolitik, zauwa\u017cy\u0142, \u017ce w brutalnej arytmetyce stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych silni czyni\u0105 to, co mog\u0105, a s\u0142abi cierpi\u0105 to, co musz\u0105 \u2014 nie jako moraln\u0105 aprobat\u0119, lecz jako trze\u017awy opis rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n Mo\u017cna podejrzewa\u0107, \u017ce doradzi\u0142by Kanadzie trzyma\u0107 si\u0119 swoich demokratycznych sojusznik\u00f3w, zamiast dryfowa\u0107 ku strategicznej orbicie pot\u0119g autorytarnych. Ten niuans najwyra\u017aniej umkn\u0105\u0142 jednak gorliwemu sta\u017cy\u015bcie, kt\u00f3ry poprzedniego popo\u0142udnia w po\u015bpiechu przeczyta\u0142 streszczenie Tukidydesa w ChatGPT, zanim Carney zachwyci\u0142 Davos.<\/span><\/p>\n Rezultat jest jak zwykle ten sam: Carney b\u0142\u0119dnie przywo\u0142uje Tukidydesa, fa\u0142szywie przedstawia V\u00e1clava Havla i wywo\u0142uje jeszcze jeden autorytet literacki, kt\u00f3rego dzie\u0142a najwyra\u017aniej jedynie przekartkowano gdzie\u015b pomi\u0119dzy komunikatem prasowym a wej\u015bciem na m\u00f3wnic\u0119.<\/span><\/p>\n Trudno by\u0142oby zaprojektowa\u0107 bardziej groteskowy kontrast mi\u0119dzy retoryk\u0105 a rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n Ironia pog\u0142\u0119bia si\u0119 jeszcze bardziej, gdy uwzgl\u0119dnimy geopolityczne realia, kt\u00f3re uprzejmy j\u0119zyk dyplomacji zwykle zaciera.<\/span><\/p>\n Iran nie istnieje w izolacji. Jego re\u017cim dzia\u0142a w ramach sieci sojuszy, obejmuj\u0105cej jednego szczeg\u00f3lnie pot\u0119\u017cnego partnera: Chiny. Chiny kupuj\u0105 ogromne ilo\u015bci ira\u0144skiej ropy \u2014 wed\u0142ug doniesie\u0144 90 proc. \u2014 zapewniaj\u0105c re\u017cimowi gospodarczy tlen. Inwestuj\u0105 w infrastruktur\u0119 wzmacniaj\u0105c\u0105 aparat bezpiecze\u0144stwa Iranu.<\/span><\/p>\n Teheran pod wieloma wzgl\u0119dami s\u0142u\u017cy jako regionalne narz\u0119dzie w szerszej strategii Pekinu maj\u0105cej os\u0142abi\u0107 wp\u0142ywy Zachodu. A jednak, podczas gdy ta o\u015b wsp\u00f3\u0142pracy trwa, kanadyjskie przyw\u00f3dztwo wydaje si\u0119 coraz bardziej skore do dystansowania si\u0119 od Stan\u00f3w Zjednoczonych \u2014 najpot\u0119\u017cniejszej liberalnej demokracji w historii i najbli\u017cszego sojusznika Kanady \u2014 jednocze\u015bnie flirtuj\u0105c ze strategicznym zwrotem ku Pekinowi. Mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107, \u017ce takie geopolitycznej zmiany nale\u017ca\u0142oby starannie wyja\u015bni\u0107. Zamiast tego s\u0142yszymy wyk\u0142ady o prawie mi\u0119dzynarodowym.<\/span><\/p>\n Ca\u0142e to przedstawienie ma znajomy rytm polityczny. Najpierw pojawia si\u0119 uroczysta deklaracja zasad. Potem nast\u0119puje nag\u0142y zwrot, gdy dane sonda\u017cowe sugeruj\u0105, \u017ce inny ton m\u00f3g\u0142by przynie\u015b\u0107 wyborcze korzy\u015bci. Bo w\u0142a\u015bnie tu ta historia przestaje dotyczy\u0107 prawa mi\u0119dzynarodowego i zaczyna dotyczy\u0107 polityki krajowej.<\/span><\/p>\n Istnieje dobry pow\u00f3d, by podejrzewa\u0107, \u017ce Kanada mo\u017ce wkr\u00f3tce zmierza\u0107 ku wiosennym wyborom. Choreografia by\u0142aby prosta. Rozdra\u017cni\u0107 Waszyngton. Sprowokowa\u0107 przewidywaln\u0105 reakcj\u0119 Donalda Trumpa. A potem owin\u0105\u0107 si\u0119 kanadyjsk\u0105 flag\u0105 i przedstawi\u0107 ca\u0142\u0105 sytuacj\u0119 jako patriotyczn\u0105 konfrontacj\u0119 z po\u0142udniowym s\u0105siadem.<\/span><\/p>\n Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 lata za granic\u0105, nagle wyst\u0105pi w hokejowej koszulce Team Canada, wzywaj\u0105c do jedno\u015bci narodowej w obliczu zagranicznej presji. A kanadyjscy wyborcy \u2014 kt\u00f3rych polityczne instynkty przypominaj\u0105 czasem podekscytowanych kibic\u00f3w hokeja \u2014 z entuzjazmem stan\u0105 za nim.<\/span><\/p>\n To sprytny manewr. Ma te\u017c bardzo niewiele wsp\u00f3lnego z zasadami. Bo pod retoryk\u0105 prawa mi\u0119dzynarodowego, pod przemowami o porz\u0105dku opartym na zasadach, pod nag\u0142ymi moralnymi pouczeniami kierowanymi do sojusznik\u00f3w, podczas gdy autorytarne re\u017cimy dzia\u0142aj\u0105 bezkarnie, kryje si\u0119 znacznie prostsza prawda polityczna.<\/span><\/p>\n Kanadyjczycy s\u0105 oszukiwani.<\/span><\/p>\n To przedstawienie nie dotyczy sprawiedliwo\u015bci. Nie dotyczy prawa mi\u0119dzynarodowego. Nie dotyczy cierpienia protestuj\u0105cych w Teheranie ani ofiar ira\u0144skich najemnik\u00f3w na ca\u0142ym Bliskim Wschodzie. Chodzi o w\u0142adz\u0119. A w\u0142adza, w przeciwie\u0144stwie do prawa mi\u0119dzynarodowego, jest czym\u015b, co politycy rozumiej\u0105 doskonale.<\/span><\/p>\n Czas broni\u0107 niewinnych ludzi wielkiego perskiego narodu Iranu. Niech tyrani mu\u0142\u0142okracji zostan\u0105 odsuni\u0119ci od w\u0142adzy. Niech sprawiedliwo\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107 i przedstawicielska demokracja zostan\u0105 przywr\u00f3cone narodowi ira\u0144skiemu. I niech jego d\u0142ugie cierpienie \u2014 znoszone od 1979 roku pod tyrani\u0105 klerykalnego re\u017cimu \u2014 wreszcie dobiegnie ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n Chwa\u0142a Stanom Zjednoczonym, Izraelowi i ich sojusznikom, gdy mierz\u0105 si\u0119 z tyranami Iranu, rzucaj\u0105 im wyzwanie i ich niszcz\u0105.<\/span><\/p>\n I niech obywatele Kanady, Stan\u00f3w Zjednoczonych, Zachodu i Iranu pami\u0119taj\u0105 o czym\u015b, o czym nasza epoka zdaje si\u0119 usilnie chcie\u0107 zapomnie\u0107: wolno\u015bci nie zachowuj\u0105 ci, kt\u00f3rzy recytuj\u0105 formu\u0142ki o \u201eprawie mi\u0119dzynarodowym\u201d, podczas gdy tyrania trwa bez przeszk\u00f3d. W pewnym momencie \u015bwiat musi zdecydowa\u0107, czy woli sprawiedliwo\u015b\u0107 \u2014 czy jedynie d\u017awi\u0119k w\u0142asnego moralnego be\u0142kotu.<\/span><\/p>\n Niech pami\u0119taj\u0105, \u017ce prawo do \u017cycia w wolno\u015bci \u2014 do chodzenia ulic\u0105 bez strachu, do m\u00f3wienia bez cenzury, do odkrywania g\u0142owy bez prze\u015bladowa\u0144 i do istnienia bez buta Korpusu Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej na karku czy dekret\u00f3w klerykalnych kleptokrat\u00f3w \u2014 nie jest nadawane przez konferencje dyplomat\u00f3w.<\/span><\/p>\n I niech ludzie nigdy nie pozwol\u0105, by sprawiedliwo\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107, prawda i prawo do \u017cycia bez ucisku ukl\u0119k\u0142y przed arbitralnymi orzeczeniami tych, kt\u00f3rzy stylizuj\u0105 si\u0119 na stra\u017cnik\u00f3w prawa mi\u0119dzynarodowego \u2014 a najmniej ze wszystkich przed w\u0142asnym Markiem Carneyem Kanady.<\/span><\/p>\n Link do orygina\u0142u:<\/em><\/span><\/p>\n
\n
\n\n![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!ccQh!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F825c3cd0-e32f-48c4-810f-cf4b1522dbef_1200x1200.png\")
\u00a0