{"id":129331,"date":"2026-04-06T17:09:00","date_gmt":"2026-04-06T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=129331"},"modified":"2026-04-05T07:34:03","modified_gmt":"2026-04-05T05:34:03","slug":"04-09-113","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=129331","title":{"rendered":"Ana Kasparian i osobliwy przypadek ormia\u0144skiego antysemityzmu"},"content":{"rendered":"

Ana Kasparian, jak na ironi\u0119 pozuje jako Ormia\u0144ski szcz\u0119\u015bliwy kupiec. \u0179r\u00f3d\u0142o: Know Your Meme<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Ana Kasparian i osobliwy przypadek ormia\u0144skiego antysemityzmu<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Ben Koan<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n

Gdy mniejszo\u015bci po\u015brednicz\u0105ce nienawidz\u0105 innych mniejszo\u015bci po\u015brednicz\u0105cych<\/strong><\/h3>\n

Ana Kasparian, wsp\u00f3\u0142prowadz\u0105ca internetowy program informacyjny The Young Turks<\/em>, jest c\u00f3rk\u0105 ormia\u0144skich imigrant\u00f3w.\u00b9 Dorasta\u0142a, m\u00f3wi\u0105c po ormia\u0144sku, a jej pradziadkowie ze strony ojca prze\u017cyli ludob\u00f3jstwo Ormian z lat 1915\u20131917 zorganizowane przez\u2026 M\u0142odoturk\u00f3w. (Tak, nazwa programu przysparza jej problem\u00f3w w\u015br\u00f3d innych Ormian.) Anahit Misak Kasparian wyg\u0142asza\u0142a tak\u017ce tyrady w rodzaju: \u201eGoje si\u0119, kurwa, budz\u0105\u201d, \u201eMy\u015blicie, \u017ce jeste\u015bcie narodem wybranym przez Boga, podczas gdy zachowujecie si\u0119 jak absolutne demony\u201d oraz \u017ce \u201eIzrael jest z\u0142y, ludob\u00f3jczy i zniszczy\u0142 nasz kraj\u201d. (Nie sprecyzowa\u0142a, czy chodzi\u0142o jej o Armeni\u0119, czy Ameryk\u0119.) Kasparian jest ma\u0142o wnikliwa jako komentatorka polityczna i ma\u0142o interesuj\u0105ca jako cz\u0142owiek, wi\u0119c zwykle bym o niej nie pisa\u0142. Jednak sam fakt istnienia ormia\u0144skiego antysemity (a nie jest jedynym takim przypadkiem) brzmi intryguj\u0105co. Je\u015bli bowiem jakikolwiek nar\u00f3d zbiorowo przypomina \u017byd\u00f3w, to z pewno\u015bci\u0105 Ormianie. Co zatem osobliwy przypadek ormia\u0144skiego antysemityzmu mo\u017ce nam powiedzie\u0107 o antysemityzmie w og\u00f3le?<\/span><\/p>\n

Ormianie i \u017bydzi \u2014 staro\u017cytni ocaleni<\/strong><\/h4>\n

Zar\u00f3wno Ormianie, jak i \u017bydzi to niewielkie, staro\u017cytne narody zakorzenione w szeroko poj\u0119tym Bliskim Wschodzie. Najwcze\u015bniejsze znane wyst\u0105pienie nazwy \u201eIzrael\u201d znajduje si\u0119 na steli Merenptaha, egipskim dokumencie datowanym na oko\u0142o 1208 r. p.n.e.\u00b2 \u201eArmenia\u201d pojawia si\u0119 po raz pierwszy w inskrypcji z Behistunu, sporz\u0105dzonej z polecenia perskiego cesarza Dariusza oko\u0142o 520 r. p.n.e., cho\u0107 etnogeneza Ormian mia\u0142a miejsce wcze\u015bniej. Je\u015bli spojrze\u0107 na map\u0119 Imperium Rzymskiego w jego szczytowym okresie (117 r. n.e.), zobaczymy wiele nazw miejsc, kt\u00f3re nie odpowiadaj\u0105 ju\u017c istniej\u0105cym narodom, jak Kapadocja, Cyrenajka czy Panonia. Judea i Armenia jednak przetrwa\u0142y w rozpoznawalnej formie \u2014 mimo wiek\u00f3w wygnania, prze\u015bladowa\u0144 i ludob\u00f3jstw \u2014 cho\u0107 dzi\u015b istnieje tylko oko\u0142o 16 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w i 11 milion\u00f3w Ormian.\u00b3<\/span><\/p>\n

Kluczowe dla przetrwania obu grup by\u0142o \u015bcis\u0142e powi\u0105zanie etniczno\u015bci z religi\u0105. Judaizm jest etniczn\u0105 religi\u0105 \u017byd\u00f3w, za\u015b ormia\u0144skie chrze\u015bcija\u0144stwo apostolskie stanowi narodow\u0105 wiar\u0119 Ormian. W 301 r. Armenia sta\u0142a si\u0119 pierwszym pa\u0144stwem, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142o chrze\u015bcija\u0144stwo jako religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105. W przeciwie\u0144stwie do misyjnych od\u0142am\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, Ko\u015bci\u00f3\u0142 ormia\u0144ski s\u0142u\u017cy\u0142 przede wszystkim zachowaniu j\u0119zyka, kultury, historii i to\u017csamo\u015bci narodu. Ormianie, podobnie jak \u017bydzi, byli historycznie endogamiczni, zniech\u0119caj\u0105c do ma\u0142\u017ce\u0144stw nawet z innymi chrze\u015bcijanami (cho\u0107 dzi\u015b diaspora cz\u0119\u015bciej zawiera ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane\u2074). Co ciekawe, w j\u0119zyku ormia\u0144skim istnieje nawet odpowiednik s\u0142owa \u201egoj\u201d: \u201eodar\u201d.<\/span><\/p>\n

Zar\u00f3wno Ormianie, jak i \u017bydzi na przestrzeni wiek\u00f3w tracili i odzyskiwali swoj\u0105 suwerenno\u015b\u0107 polityczn\u0105. Zjednoczone Kr\u00f3lestwo Izraela, idealizowane w Biblii hebrajskiej, datuje si\u0119 zazwyczaj na oko\u0142o 1000 r. p.n.e. Po jego podziale na rywalizuj\u0105ce pa\u0144stwa Kr\u00f3lestwo Izraela upad\u0142o pod naporem Asyryjczyk\u00f3w w 722 r. p.n.e., a Kr\u00f3lestwo Judy zosta\u0142o podbite przez Babilo\u0144czyk\u00f3w w 586 r. p.n.e. Powstanie Machabeuszy przywr\u00f3ci\u0142o \u017cydowsk\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 spod panowania greckich Seleucyd\u00f3w w II wieku p.n.e., cho\u0107 od 63 r. p.n.e. Judea sta\u0142a si\u0119 pa\u0144stwem klienckim Rzymu, a nast\u0119pnie jego prowincj\u0105. Po wcze\u015bniejszych powstaniach przeciwko Rzymowi, \u017cydowskie wyst\u0105pienie podczas wojny bizantyjsko\u2013sasanidzkiej (602\u2013628 n.e.) by\u0142o ostatni\u0105, kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105 pr\u00f3b\u0105 \u017cydowskiego samorz\u0105du w Ziemi \u015awi\u0119tej a\u017c do powstania wsp\u00f3\u0142czesnego Izraela w 1948 r.<\/span><\/p>\n

Ormianie osi\u0105gn\u0119li najwi\u0119kszy zasi\u0119g terytorialny za panowania Tigranesa Wielkiego w I wieku p.n.e., po czym okresowo tracili suwerenno\u015b\u0107 na rzecz Rzymian i Pers\u00f3w. Kr\u00f3lestwo Armenii rz\u0105dzone przez Arsacyd\u00f3w ostatecznie upad\u0142o w V wieku n.e. w wyniku podzia\u0142u mi\u0119dzy te imperia, a nowe pa\u0144stwa ormia\u0144skie pojawia\u0142y si\u0119 w latach 885\u20131375. Ormia\u0144ska suwerenno\u015b\u0107 polityczna zanik\u0142a ponownie w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu i zosta\u0142a przywr\u00f3cona dopiero w XX wieku \u2014 najpierw na kr\u00f3tko po I wojnie \u015bwiatowej, a nast\u0119pnie trwale wraz z uzyskaniem niepodleg\u0142o\u015bci przez Armeni\u0119 w 1991 r.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\"\"<\/picture>\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n

Utrata pa\u0144stwowo\u015bci wi\u0105za\u0142a si\u0119 w obu przypadkach z rozproszeniem demograficznym. W przypadku \u017byd\u00f3w kluczowe by\u0142y wygnania, powstania przeciwko Rzymowi i ich konsekwencje, kt\u00f3re przekszta\u0142ci\u0142y judaizm w religi\u0119 diasporyczn\u0105. Dzi\u015b oko\u0142o po\u0142owa \u017byd\u00f3w mieszka w Izraelu, podczas gdy tylko jedna trzecia Ormian \u017cyje w Armenii.<\/span><\/p>\n

Ormianie przez d\u0142ugi czas pozostawali skupieni na Wy\u017cynie Arme\u0144skiej, ale stworzyli r\u00f3wnie\u017c szerok\u0105 diaspor\u0119 handlow\u0105. Deportacje, wojny i ludob\u00f3jstwo doprowadzi\u0142y do ogromnych zmian demograficznych. Wsp\u00f3\u0142czesna Armenia, podobnie jak Izrael, umo\u017cliwia powr\u00f3t diasporze.<\/span><\/p>\n

Mniejszo\u015bci po\u015brednicz\u0105ce<\/strong><\/h4>\n

Ormianie i \u017bydzi \u2014 podobnie jak Chi\u0144czycy w Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej czy Hindusi w Afryce Wschodniej \u2014 cz\u0119sto funkcjonowali jako tzw. mniejszo\u015bci po\u015brednicz\u0105ce: handlowcy, kredytodawcy, us\u0142ugodawcy. Tworzyli warto\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, ale jednocze\u015bnie budzili niech\u0119\u0107 wi\u0119kszo\u015bci, co prowadzi\u0142o do prze\u015bladowa\u0144.<\/span><\/p>\n

Te same stereotypy \u2014 \u201epaso\u017cyt\u201d, \u201ewyzyskiwacz\u201d, \u201ezamkni\u0119ta grupa\u201d \u2014 pojawia\u0142y si\u0119 wobec takich spo\u0142eczno\u015bci. Jak zauwa\u017ca Thomas Sowell, cechy sprzyjaj\u0105ce przetrwaniu (pracowito\u015b\u0107, oszcz\u0119dno\u015b\u0107, d\u0142ugoterminowe planowanie) cz\u0119sto prowadzi\u0142y do sukcesu \u2014 a ten z kolei do jeszcze wi\u0119kszej wrogo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Dlaczego nie \u201eWieczny Ormianin\u201d?<\/strong><\/h4>\n

Kluczowa r\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce Ormianie nie zajmuj\u0105 negatywnej roli w \u015bwi\u0119tych tekstach religii globalnej. Antysemityzm ma g\u0142\u0119bokie korzenie teologiczne w chrze\u015bcija\u0144stwie, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zosta\u0142y \u201ezsekularyzowane\u201d w formie nienawi\u015bci rasowej. To nada\u0142o mu uniwersalny, niemal metafizyczny charakter.<\/span><\/p>\n

Antyormianizm by\u0142 natomiast zjawiskiem bardziej lokalnym (Turcja, Kaukaz). Ormianie nie s\u0105 te\u017c przedstawiani jako globalni \u201espiskowcy\u201d odpowiedzialni za ca\u0142e z\u0142o \u015bwiata \u2014 w przeciwie\u0144stwie do stereotyp\u00f3w anty\u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

Istotne jest tak\u017ce rozmieszczenie diaspory: \u017bydzi byli licznie obecni w Europie w okresie narodzin nowoczesno\u015bci, co uczyni\u0142o ich \u0142atwym koz\u0142em ofiarnym dla ideologii takich jak kapitalizm czy socjalizm. Ich widoczno\u015b\u0107 spo\u0142eczna po emancypacji tylko to wzmocni\u0142a.<\/span><\/p>\n

Syjonizm i napi\u0119cia<\/strong><\/h4>\n

Syjonizm by\u0142 w du\u017cej mierze odpowiedzi\u0105 na europejski antysemityzm, ale jego realizacja zbieg\u0142a si\u0119 z nowymi konfliktami politycznymi i religijnymi. W przeciwie\u0144stwie do Armenii, Izrael znalaz\u0142 si\u0119 w centrum \u015bwiata arabskiego i islamskiego, co nada\u0142o konfliktowi wymiar globalny.<\/span><\/p>\n

Ludzie s\u0105 tylko lud\u017ami<\/strong><\/h4>\n

Mimo licznych podobie\u0144stw relacje ormia\u0144sko-\u017cydowskie nie zawsze by\u0142y dobre. Istnia\u0142y zar\u00f3wno przyk\u0142ady solidarno\u015bci, jak i napi\u0119\u0107 \u2014 historycznych i wsp\u00f3\u0142czesnych, cz\u0119sto wynikaj\u0105cych z geopolityki.<\/span><\/p>\n

Badania pokazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c obecno\u015b\u0107 uprzedze\u0144: np. w 2018 r. 32% Ormian nie chcia\u0142oby zaakceptowa\u0107 \u017byd\u00f3w jako wsp\u00f3\u0142obywateli \u2014 najwy\u017cszy wynik w regionie.<\/span><\/p>\n

Ostatecznie wniosek jest prosty: ludzie s\u0105 zdolni zar\u00f3wno do empatii, jak i do uprzedze\u0144 \u2014 nawet wobec tych, kt\u00f3rzy s\u0105 do nich bardzo podobni. Przypadek ormia\u0144skiego antysemityzmu jest tylko jednym z przyk\u0142ad\u00f3w tej og\u00f3lnie ludzkiej sprzeczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Link do orygina\u0142u:<\/em><\/span><\/p>\n

\n
The Thousand-Year View<\/span><\/em><\/span><\/div>\n
\n
Ana Kasparian and the Curious Case of Armenian Antisemitism<\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n
\u201cThe ewe had bright eyes, rather like glass grapes. There was something human about her\u2014something Jewish, Armenian, mysterious, indifferent, unintelligent. . . . Oh God, how desperately mankind needs to atone, to beg for forgiveness. \u2026<\/em><\/span><\/div>\n
Read more<\/span><\/em><\/span><\/div>\n
3 days ago \u00b7 49 likes \u00b7 14 comments \u00b7 Ben Koan<\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

The Thousand-Year View, 27 marca 2026<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ana Kasparian, jak na ironi\u0119 pozuje jako Ormia\u0144ski szcz\u0119\u015bliwy kupiec. \u0179r\u00f3d\u0142o: Know Your Meme Ana Kasparian i osobliwy przypadek ormia\u0144skiego antysemityzmu Ben Koan Gdy mniejszo\u015bci po\u015brednicz\u0105ce nienawidz\u0105 innych mniejszo\u015bci po\u015brednicz\u0105cych Ana Kasparian, wsp\u00f3\u0142prowadz\u0105ca internetowy program informacyjny The Young Turks, jest c\u00f3rk\u0105 ormia\u0144skich imigrant\u00f3w.\u00b9 Dorasta\u0142a, m\u00f3wi\u0105c po ormia\u0144sku, a jej pradziadkowie ze strony ojca prze\u017cyli ludob\u00f3jstwo Ormian […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129331"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=129331"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129476,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129331\/revisions\/129476"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=129331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=129331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=129331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}