{"id":129440,"date":"2026-04-03T17:09:00","date_gmt":"2026-04-03T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=129440"},"modified":"2026-04-03T07:07:46","modified_gmt":"2026-04-03T05:07:46","slug":"08-09-109","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=129440","title":{"rendered":"\u201eWygnanie Judasza\u201d – dawny obrz\u0119d wielkanocny, kt\u00f3ry zanik\u0142 w XX wieku"},"content":{"rendered":"

Na zdj\u0119ciu Ochotnicza Stra\u017c Po\u017carna ze Skoczowa. \/Muzeum “G\u00f3rno\u015bl\u0105ski Park Etnograficzny w Chorzowie”\/facebook<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>\u201eWygnanie Judasza\u201d – dawny obrz\u0119d wielkanocny, kt\u00f3ry zanik\u0142 w XX wieku<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

szb\/ dki\/<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Niegdy\u015b popularny w wielu regionach Europy wielkanocny obrz\u0119d symbolicznego \u201ewygnania Judasza\u201d dzi\u015b przetrwa\u0142 jedynie w przekazach i rekonstrukcjach folklorystycznych. Ten widowiskowy zwyczaj by\u0142 jednym z wyrazistych element\u00f3w ludowej obrz\u0119dowo\u015bci pasyjnej jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku.<\/strong><\/h3>\n
\n
\n

Zwyczaj by\u0142 szeroko rozpowszechniony w Europie \u015arodkowej i Po\u0142udniowej \u2013 m.in. na terenach dzisiejszych Czech, S\u0142owacji, Polski, W\u0119gier, a tak\u017ce w krajach niemieckoj\u0119zycznych oraz na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim i Ba\u0142kanach. W zale\u017cno\u015bci od regionu obrz\u0119d nazywano \u201ewygnaniem Judasza\u201d, \u201epaleniem Judasza\u201d czy \u201es\u0105dem nad Judaszem\u201d i przyjmowa\u0142 on r\u00f3\u017cne formy, jednak jego istot\u0105 by\u0142o symboliczne ukaranie jednego z aposto\u0142\u00f3w \u2013 biblijnego zdrajcy.<\/span><\/p>\n

W Polsce \u201ewygnanie Judasza\u201d by\u0142o szczeg\u00f3lnie popularne w Ma\u0142opolsce, na Podhalu, S\u0105decczy\u017anie, \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim oraz w niekt\u00f3rych cz\u0119\u015bciach Podkarpacia i Wielkopolski. Obrz\u0119d odbywa\u0142 si\u0119 zazwyczaj w Wielki Czwartek lub Wielki Pi\u0105tek i anga\u017cowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie dzieci i m\u0142odzie\u017c. Polega\u0142 na przygotowaniu kuk\u0142y ze s\u0142omy i starych ubra\u0144, kt\u00f3r\u0105 \u2013 w zale\u017cno\u015bci od regionu \u2013 obnoszono po wsi, bito kijami, wleczono, zrzucano z ko\u015bcielnej wie\u017cy, a na ko\u0144cu wieszano, palono lub topiono.<\/span><\/p>\n

Jak podkre\u015bla\u0142a w swoich badaniach etnografka Urszula Janicka-Krzywda, cz\u0142owiek w tradycyjnych kulturach funkcjonowa\u0142 w rytmie cykli przyrody i wydarze\u0144 granicznych, a obrz\u0119dy \u2013 zw\u0142aszcza w okresie prze\u0142om\u00f3w \u2013 mia\u0142y na celu zapewnienie \u0142adu, ochron\u0119 i pozyskanie przychylno\u015bci si\u0142 wy\u017cszych. W tym kontek\u015bcie ogie\u0144 i woda pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 oczyszczaj\u0105c\u0105, a palenie kuk\u0142y symbolizuj\u0105cej z\u0142o wpisywa\u0142o si\u0119 w szerszy, przedchrze\u015bcija\u0144ski model rytua\u0142\u00f3w wiosennych.<\/span><\/p>\n

Badaczka wskazywa\u0142a, \u017ce wielkotygodniowe palenie Judasza by\u0142o jednym z takich obrz\u0119d\u00f3w oczyszczaj\u0105cych, praktykowanych w Polsce po\u0142udniowej jeszcze do XX wieku. Obrz\u0119d \u0142\u0105czy\u0142 elementy religijne i ludowe \u2013 kuk\u0142a by\u0142a niszczona jako symbol zdrady i z\u0142a, ale jednocze\u015bnie wpisywa\u0142a si\u0119 w szerszy schemat rytua\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z przej\u015bciem zimy w wiosn\u0119.<\/span><\/p>\n

Jak odnotowywali etnografowie, w XIX wieku zwyczaj ten mia\u0142 bardzo rozbudowan\u0105 form\u0119 i by\u0142 szeroko opisywany w literaturze pami\u0119tnikarskiej i ludoznawczej. Kronikarz polskich tradycji Zygmunt Gloger opisywa\u0142 procesj\u0119 z kuk\u0142\u0105 Judasza, jej symboliczne \u201es\u0105dy\u201d, bicie, obwo\u017cenie po wsi, a nast\u0119pnie palenie lub topienie. Podobne relacje pozostawili m.in. \u0141ukasz Go\u0142\u0119biowski oraz Oskar Kolberg, kt\u00f3rzy dokumentowali jego powszechno\u015b\u0107 w Polsce po\u0142udniowej.<\/span><\/p>\n

W niekt\u00f3rych regionach obrz\u0119d przybiera\u0142 jeszcze bardziej dramatyczn\u0105 form\u0119 \u2013 kuk\u0142\u0119 zrzucano z wie\u017cy ko\u015bcielnej, wieszano, wleczono przez wie\u015b, a nast\u0119pnie palono i wrzucano do wody. Opisy tego typu praktyk pozostawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c J\u0119drzej Kitowicz, kt\u00f3ry wskazywa\u0142 na ich dawne zakorzenienie w tradycji ludowej.<\/span><\/p>\n

Obrz\u0119d zacz\u0105\u0142 zanika\u0107 w pierwszej po\u0142owie XX wieku. W Polsce najd\u0142u\u017cej przetrwa\u0142 \u2013 do lat 50. XX wieku \u2013 na Podbeskidziu oraz w okolicach Krakowa i My\u015blenic. Przyczyn\u0105 zaniku by\u0142y m.in. przemiany spo\u0142eczne, urbanizacja oraz odchodzenie od tradycyjnej kultury wiejskiej. Istotne znaczenie mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c zmieniaj\u0105ca si\u0119 wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczna oraz krytyka brutalnych form obrz\u0119du. Badacze zwracaj\u0105 tak\u017ce uwag\u0119, \u017ce w niekt\u00f3rych przypadkach zwyczaj nabiera\u0142 wyd\u017awi\u0119ku antysemickiego, co w XX wieku \u2013 w kontek\u015bcie tragicznych do\u015bwiadcze\u0144 historycznych i zmiany postaw spo\u0142ecznych \u2013 spotka\u0142o si\u0119 z jednoznaczn\u0105 krytyk\u0105.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b \u201ewygnanie Judasza\u201d przetrwa\u0142o g\u0142\u00f3wnie jako element opracowa\u0144 naukowych i rekonstrukcji folklorystycznych, pozostaj\u0105c \u015bwiadectwem dawnych wyobra\u017ce\u0144 o cykliczno\u015bci \u015bwiata, rytua\u0142ach przej\u015bcia oraz ludowym rozumieniu symboliki Wielkiego Tygodnia.<\/span><\/p>\n

Przypomnieniem tego typu dawnych praktyk sta\u0142o si\u0119 odtworzenie w 2019 r. w Wielki Pi\u0105tek w Pruchniku tzw. \u201es\u0105du nad Judaszem\u201d, podczas kt\u00f3rego kuk\u0142a symbolizuj\u0105ca zdrajc\u0119 zosta\u0142a poddana biciu, obci\u0119to jej g\u0142ow\u0119, a nast\u0119pnie spalono j\u0105 i wrzucono do rzeki. Wydarzenie wywo\u0142a\u0142o szerok\u0105 debat\u0119 publiczn\u0105 oraz interwencj\u0119 naczelnego rabina Polski Michaela Schudricha i przedstawicieli Konferencji Episkopatu Polski, kt\u00f3rzy jednoznacznie odnie\u015bli si\u0119 do sprawy, wskazuj\u0105c na jej antysemicki wyd\u017awi\u0119k.(PAP)<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na zdj\u0119ciu Ochotnicza Stra\u017c Po\u017carna ze Skoczowa. \/Muzeum “G\u00f3rno\u015bl\u0105ski Park Etnograficzny w Chorzowie”\/facebook \u201eWygnanie Judasza\u201d – dawny obrz\u0119d wielkanocny, kt\u00f3ry zanik\u0142 w XX wieku szb\/ dki\/ Niegdy\u015b popularny w wielu regionach Europy wielkanocny obrz\u0119d symbolicznego \u201ewygnania Judasza\u201d dzi\u015b przetrwa\u0142 jedynie w przekazach i rekonstrukcjach folklorystycznych. Ten widowiskowy zwyczaj by\u0142 jednym z wyrazistych element\u00f3w ludowej obrz\u0119dowo\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129440"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=129440"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129453,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129440\/revisions\/129453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=129440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=129440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=129440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}