{"id":130077,"date":"2026-05-01T17:09:00","date_gmt":"2026-05-01T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=130077"},"modified":"2026-05-01T07:48:36","modified_gmt":"2026-05-01T05:48:36","slug":"01-05-115","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=130077","title":{"rendered":"1 maja \u2013 burzliwa historia \u015awi\u0119ta Pracy"},"content":{"rendered":"

1 maja 1978 r. Poch\u00f3d w Warszawie. Fot. PAP \/ Zbigniew Matuszewski<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>1 maja \u2013 burzliwa historia \u015awi\u0119ta Pracy<\/a><\/strong><\/span><\/h3>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Od pochod\u00f3w i strajk\u00f3w lewicy niepodleg\u0142o\u015bciowej w czasie zabor\u00f3w, przez burzliwe \u015bwi\u0119towanie w II RP i propagandowe defilady w PRL po pielgrzymki ludzi pracy na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 \u2013 tak 1 maja obchodzono w Polsce na przestrzeni lat Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 Solidarno\u015bci Ludzi Pracy zwany \u015awi\u0119tem Pracy.<\/strong><\/h4>\n
\n

\u201eJa te\u017c \u015bpiewam. A kolor jego jest czerwony. A kolor jego jest czerwony, bo na nim robotnicza krew. A kolor jego jest czerwony, bo na nim robotnicza krew! T\u0142um jak wielkie zwierz\u0119. (\u2026) Ja mieszkam w t\u0142umie. Jestem Jonaszem, w kieszeni mam wype\u0142nion\u0105 o\u0142owiem pa\u0142k\u0119. T\u0142um wa\u017cy sze\u015b\u0107set ton, tyle, co cztery p\u0142etwale, sze\u015b\u0107set ton ludzkiego cielska, a kolor jego jest czerwony, bo na nim robotnicza krew. Idziemy Wolsk\u0105, w stron\u0119 Starego Miasta, idziemy powoli i \u015bpiewamy. Z okien czasem kto\u015b powiewa flag\u0105, czerwon\u0105, bia\u0142o-czerwon\u0105, krzyczy: \u00bbNiech \u017cyje!\u00ab. Na Ch\u0142odnej do\u0142\u0105czaj\u0105 do nas bundowcy i Poalej Syjon Lewica, chwilowo w stanie rozejmu, pochody mieszaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, pami\u0119tam to tak dok\u0142adnie, chwila zamieszania, pokrzykiwania przodownik\u00f3w i poch\u00f3d formuje si\u0119 ponownie, polskie transparenty, transparenty w jidysz, a ja zaraz za Szapir\u0105, Szapiro rozlu\u017aniony i uwa\u017cny, idziemy dalej. Za nasz\u0105 boj\u00f3wk\u0105 boj\u00f3wka Bundu, prawilne, zadziorne ch\u0142opaki, potem boj\u00f3wka Poalej Syjon\u201d \u2013 tak plastycznie opisywa\u0142 poch\u00f3d 1 maja w powie\u015bci \u201eKr\u00f3l\u201d Szczepan Twardoch. <\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy bohaterowie \u201eKr\u00f3la\u201d id\u0105cy ulicami Warszawy po\u0142owy lat trzydziestych mogli mie\u0107 w pami\u0119ci pochody z czas\u00f3w panowania rosyjskiego, gdy przedstawiciele lewicy niepodleg\u0142o\u015bciowej ryzykowali nie tylko ranami odniesionymi w walkach z przeciwnikami politycznymi, ale tak\u017ce \u015bmierci\u0105 z r\u0105k rosyjskiej \u017candarmerii.<\/span><\/p>\n

\u201e\u015awi\u0119to Funkcjonariuszy Pracy\u201d<\/strong><\/h4>\n

Obchody Mi\u0119dzynarodowego Dnia Solidarno\u015bci Ludzi Pracy na ziemiach polskich s\u0105 zwi\u0105zane z rozwojem ruchu robotniczego w ostatnich dekadach XIX wieku. W 1886 r. policja st\u0142umi\u0142a strajk robotnik\u00f3w w Chicago. Co ciekawe, powodem protestu w McCormick Harvester Co. nie by\u0142o \u0142amanie praw pracownik\u00f3w, lecz planowana modernizacja fabryki, kt\u00f3ra oznacza\u0142a zwolnienie du\u017cej cz\u0119\u015bci za\u0142ogi. 1 maja rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 starcia z policj\u0105. 4 maja jeden z robotnik\u00f3w rzuci\u0142 w funkcjonariuszy bomb\u0105. Zgin\u0119\u0142o jedenastu robotnik\u00f3w i siedmiu policjant\u00f3w. S\u0105d skaza\u0142 siedmiu przyw\u00f3dc\u00f3w zamieszek na kary \u015bmierci (wyrok wykonano wobec czterech). <\/span><\/p>\n

Trzy lata p\u00f3\u017aniej kongres II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki uzna\u0142 rocznic\u0119 rozpocz\u0119cia tych krwawych zamieszek za \u015awi\u0119to Funkcjonariuszy Pracy. Socjali\u015bci okre\u015blali skazanych jako m\u0119czennik\u00f3w bitwy o prawa robotnicze. Og\u0142oszony przy tej okazji hymn \u201eNa dzie\u0144 1 maja\u201d wykorzystywa\u0142 melodi\u0119 \u201eWarszawianki\u201d Wac\u0142awa \u015awi\u0119cickiego (p\u00f3\u017aniej nazywanej \u201eWarszawiank\u0105 1905\u201d).<\/span><\/p>\n

Ruch socjalistyczny na ziemiach polskich odradza\u0142 si\u0119 w tym czasie po kl\u0119sce I Proletariatu. Pierwsze pochody i strajki organizowa\u0142y II Proletariat i Zwi\u0105zek Robotnik\u00f3w Polskich. W 1891 r. w \u0141odzi i \u017byrardowie dosz\u0142o do star\u0107 z wojskiem, a nast\u0119pnie do represji w\u0142adz carskich. Z p\u00f3\u017aniejszych demonstracji najwi\u0119ksze rozmiary przybra\u0142y wyst\u0105pienia w okresie rewolucji 1905 r. Na 1 maja wydawano r\u00f3wnie\u017c specjalne ulotki i jednodni\u00f3wki. <\/span><\/p>\n

Najwi\u0119kszy autorytet polskiej lewicy niepodleg\u0142o\u015bciowej, Boles\u0142aw Limanowski, z perspektywy Pary\u017ca w kolportowanej w Warszawie odezwie podsumowywa\u0142 dotychczasowe efekty rewolucji: \u201eTen niespodziewany w swej pot\u0119dze przejaw woli ludowej zatrwo\u017cy\u0142 i naje\u017ad\u017ac\u00f3w, i wyzyskiwaczy. Naje\u017ad\u017acy zacz\u0119li przemawia\u0107 do ludu w jego ojczystym j\u0119zyku, kt\u00f3ry przedtem pogardliwie psim nazywali. Wyzyskiwacze spostrzegli, i\u017c trzeba poczyni\u0107 robotnikom ust\u0119pstwa, pomiarkowa\u0107 nieco swoj\u0105 chciwo\u015b\u0107\u201d. <\/span><\/p>\n

W przes\u0142aniu Limanowski akcentowa\u0142 w\u0105tki niepodleg\u0142o\u015bciowe: \u201eMusimy przygotowa\u0107 si\u0119 nale\u017cycie do wymiatania \u015bmieci z kraju, kiedy na nas zawo\u0142aj\u0105: ju\u017c pora. A gdy wymieciemy \u015bmiecie z kraju, to maj\u0105c bro\u0144 w r\u0119ku, nie pozwolimy, aby kto\u015b nieproszony gospodarzy\u0142 w naszym domu, ale sami zostaniemy gospodarzami w naszej Rzeczypospolitej i urz\u0105dzimy si\u0119 tak, jak nam b\u0119dzie najlepiej\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eCzerwony sztandar\u201d, \u201eWarszawianka 1905\u201d<\/strong><\/h4>\n

W zupe\u0142nie innym tonie, ju\u017c u zarania niepodleg\u0142o\u015bci utrzymane by\u0142y pierwszomajowe odezwy organizacji lewicowych, kt\u00f3re nie d\u0105\u017cy\u0142y do budowy w\u0142asnego pa\u0144stwa. 1 maja 1918 r. Socjaldemokracja Kr\u00f3lestwa Polskiego i Litwy wzywa\u0142a do strajku generalnego wymierzonego w okupant\u00f3w z Niemiec i Austro-W\u0119gier oraz \u201ena chwa\u0142\u0119 robotnikom rosyjskim, ich pot\u0119\u017cnemu zwyci\u0119stwu nad caratem i bur\u017cuazj\u0105, ich przes\u0142awnej rewolucji socjalnej\u201d. Ostatecznym celem mia\u0142o by\u0107 zjednoczenie z rewolucj\u0105 bolszewick\u0105 w Rosji.<\/span><\/p>\n

Nieprzypadkowo wi\u0119c w czasach II Rzeczypospolitej 1 maja na ulicach toczy\u0142y si\u0119 walki nie tylko pomi\u0119dzy ugrupowaniami lewicowymi a Narodow\u0105 Demokracj\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c zwolennikami lewicy niepodleg\u0142o\u015bciowej i Komunistycznej Partii Polski. Oddzielne pochody organizowa\u0142a te\u017c \u017cydowska partia Bund. <\/span><\/p>\n

W niekt\u00f3rych regionach w\u0142asne uroczysto\u015bci mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u015brodowiska ch\u0142opskie. By\u0142y one wyj\u0105tkowo okaza\u0142e ze wzgl\u0119du na udzia\u0142 orkiestr ludowych. Wszystkie pochody i wiece by\u0142y chronione przez uzbrojone (czasami w bro\u0144 paln\u0105) boj\u00f3wki partyjne.<\/span><\/p>\n

W najwi\u0119kszych o\u015brodkach przemys\u0142owych \u2013 Warszawie, \u0141odzi i na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku \u2013 robotnicy zbierali si\u0119 w swoich fabrykach lub dzielnicach i wsp\u00f3lnie do\u0142\u0105czali do wielkiego marszu w centrum miasta. \u201eW fabryce Lilpopa o godz. 9 otwarto bram\u0119 dla umo\u017cliwienia publiczno\u015bci wzi\u0119cia jak najliczniejszego udzia\u0142u w obchodzie. [\u2026] Nast\u0119pnie uformowa\u0142 si\u0119 poch\u00f3d w liczbie ponad 3000 os\u00f3b, reprezentuj\u0105cych fabryki Lilpopa, Franaszka oraz dzielnic\u0119 Wola i podmiejsk\u0105 Chrzan\u00f3w. W pochodzie zwraca\u0142 uwag\u0119 liczny oddzia\u0142 rowerzyst\u00f3w, m\u0142odzie\u017c ze sztandarami oraz kobiety i dzieci\u201d \u2013 pisano w jednej z relacji w latach trzydziestych. <\/span><\/p>\n

Niekiedy w pochodach z tamtego czasu niesiono portrety teoretyk\u00f3w socjalizmu \u2013 Karola Marksa i Fryderyka Engelsa \u2013 oraz Ignacego Daszy\u0144skiego i zamordowanego przez w\u0142oskich faszyst\u00f3w przyw\u00f3dc\u0119 socjalist\u00f3w Giacoma Matteottiego. Od wiec\u00f3w odbywaj\u0105cych si\u0119 w innych krajach Europy te organizowane przez polsk\u0105 lewic\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 odr\u00f3\u017cnia\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u015bpiewane pie\u015bni: \u201eMi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119\u201d zast\u0119powano \u201eCzerwonym sztandarem\u201d i \u201eWarszawiank\u0105 1905\u201d. Sto\u0142eczne zgromadzenia PPS ko\u0144czy\u0142y si\u0119 z regu\u0142y na placu D\u0105browskiego, gdzie przyw\u00f3dcy formacji wyg\u0142aszali p\u0142omienne przem\u00f3wienia.<\/span><\/p>\n

\u201eW oparciu o przymierze ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim\u201d<\/strong><\/h4>\n

\u201e1 maj w roku bie\u017c\u0105cym jest \u015bwi\u0119tem o wyj\u0105tkowym znaczeniu. Tradycyjne \u015bwi\u0119to pracy w warunkach odzyskanej niepodleg\u0142o\u015bci, w momencie odbudowy naszej pa\u0144stwowo\u015bci, w momencie dobijania potwora hitlerowskiego w jego w\u0142asnym, zb\u00f3jeckim gnie\u017adzie \u2013 urasta do roli \u015bwi\u0119ta og\u00f3lnonarodowego\u201d \u2013 stwierdza\u0142o wydawane na warszawskiej Pradze \u201e\u017bycie Warszawy\u201d w 1946 roku. Artyku\u0142 \u201e\u015awi\u0119to 1 Maja w Polsce Odrodzonej\u201d jest manifestem ideologicznego przes\u0142ania komunist\u00f3w w pierwszych latach ich w\u0142adzy. <\/span><\/p>\n

1 maja, podobnie jak pocz\u0105tkowo tolerowane \u015awi\u0119to Konstytucji 3 Maja, mia\u0142 by\u0107 wykorzystywany do propagowania idea\u0142\u00f3w \u201ewolno\u015bci, demokracji, post\u0119pu\u201d. Walka o nie mia\u0142a by\u0107 kontynuacj\u0105 walki z \u201ere\u017cimem sanacji\u201d oraz okupantem niemieckim. \u201eTylko konsekwentne odgrodzenie si\u0119 od sanacyjno-ozonowych tradycyj \u2013 tylko gruntowne wykorzenienie ich w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 mo\u017ce by\u0107 warunkiem, \u017ce cele, jakie postawili\u015bmy przed sob\u0105 na drodze do Polski demokratycznej, b\u0119d\u0105 w pe\u0142ni zrealizowane\u201d \u2013 podkre\u015blano w artykule podpisanym przez pp\u0142k. Stefana Matuszewskiego, ministra informacji i propagandy w rz\u0105dzie tymczasowym. \u201eW oparciu o przymierze ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim potrafimy w ca\u0142ej pe\u0142ni zapewni\u0107 naszemu demokratycznemu Pa\u0144stwu si\u0142\u0119 i rozkwit w przysz\u0142o\u015bci\u201d \u2013 dodawa\u0142 Matuszewski.<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce stolica by\u0142a w gruzach, propagandowy dziennik wydawany na Pradze zapowiada\u0142 uroczysto\u015bci maj\u0105ce odby\u0107 si\u0119 na lewym brzegu Wis\u0142y. \u201eJu\u017c wczoraj w godzinach popo\u0142udniowych Warszawa przybra\u0142a od\u015bwi\u0119tn\u0105 szat\u0119. Gmach Opery na Placu Teatralnym i ca\u0142y szereg ocala\u0142ych w\u015br\u00f3d ruin dom\u00f3w udekorowano portretami Prezydenta Bieruta, Premiera Os\u00f3bki-Morawskiego, gen. broni Roli-\u017bymierskiego i opasano olbrzymimi wst\u0119gami i wie\u0144cami zieleni. Wieczorem na g\u0142\u00f3wnych arteriach Warszawy po raz pierwszy od d\u0142u\u017cszego czasu zaja\u015bnia\u0142y \u017car\u00f3wki elektryczne latarni ulicznych. [\u2026] Radosny nastr\u00f3j t\u0142um\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w tej wieczornej manifestacji w przeddzie\u0144 \u015awi\u0119ta 1 Maja, jasno o\u015bwietlone ulice stolic, artystycznie wykonane dekoracje usun\u0119\u0142y nieco w cie\u0144 smutny obraz gruz\u00f3w i ruin Warszawy\u201d \u2013 opisywali redaktorzy \u201e\u017bycia Warszawy\u201d. <\/span><\/p>\n

1 maja pierwsza defilada w Polsce rz\u0105dzonej przez komunist\u00f3w przesz\u0142a od placu Teatralnego, przez Krakowskie Przedmie\u015bcie do skrzy\u017cowania z Alejami Jerozolimskimi. Gazeta \u201eszacowa\u0142a\u201d liczb\u0119 manifestant\u00f3w na 100 tysi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

Poza powtarzaj\u0105cymi si\u0119 \u201erytualnymi\u201d przem\u00f3wieniami podkre\u015blaj\u0105cymi wag\u0119 przyja\u017ani ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim i \u201eprzemian demokratycznych\u201d przedstawiciele nowej w\u0142adzy ostrzegali \u201ewrog\u00f3w ludu\u201d. \u201eUsi\u0142uje jeszcze bru\u017adzi\u0107 reakcja. My umiemy doskonale odr\u00f3\u017cni\u0107 nieznanych \u017co\u0142nierzy i bojownik\u00f3w, kt\u00f3rzy gin\u0119li pod gruzami Warszawy w walce z Hitlerem, od przyw\u00f3dc\u00f3w, od tej z\u0142ej kliki, przez kt\u00f3r\u0105 Warszawa zosta\u0142a zniszczona. Niech reakcja nie usi\u0142uje zainkasowa\u0107 zas\u0142ug tych, kt\u00f3rzy nie dla niej gin\u0119li, lecz gin\u0119li dla Polski\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 reprezentuj\u0105cy PPR minister o\u015bwiaty Stanis\u0142aw Skrzeszewski.<\/span><\/p>\n

Co charakterystyczne dla pierwszego okresu istnienia \u201ePolski ludowej\u201d, obok informacji o obchodach 1 maja zamieszczano zapowiedzi uroczysto\u015bci w rocznic\u0119 Konstytucji 3 maja. W mszy za ojczyzn\u0119 w ocala\u0142ym ko\u015bciele seminaryjnym mia\u0142y wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w\u0142adze pa\u0144stwowe i wojsko.<\/span><\/p>\n

\u201eZobacz, dziecko, to nasz w\u00f3dz, nauczyciel, przyjaciel\u201d<\/strong><\/h4>\n

W kolejnych latach wraz z umacnianiem si\u0119 nowego systemu obchody 1 maja stawa\u0142y si\u0119 coraz bardziej masowe i przymusowe dla robotnik\u00f3w, uczni\u00f3w i \u201einteligencji pracuj\u0105cej\u201d. Oficjalne og\u0142oszenie 1 maja \u015bwi\u0119tem pa\u0144stwowym by\u0142o tylko formalnym potwierdzeniem tego procesu. \u201eDla zadokumentowania osi\u0105gni\u0119\u0107 i zwyci\u0119stw klasy robotniczej, przoduj\u0105cej si\u0142y Narodu, buduj\u0105cego socjalizm, jako wyraz umocnienia si\u0119 w\u0142adzy ludowej, w ho\u0142dzie dla tysi\u0119cy bojownik\u00f3w wolno\u015bci i post\u0119pu, dla zamanifestowania solidarno\u015bci narodu Polskiego z si\u0142ami post\u0119pu i pokoju na ca\u0142ym \u015bwiecie, w 60-t\u0105 rocznic\u0119 pierwszego obchodu mi\u0119dzynarodowego \u015bwi\u0119ta proletariatu w Polsce stanowi si\u0119, co nast\u0119puje: Dzie\u0144 1 maja jest dniem \u015bwi\u0119ta pa\u0144stwowego, wolnym od pracy\u201d \u2013 g\u0142osi\u0142a ustawa z kwietnia 1950 r. o ustanowieniu 1 maja \u015bwi\u0119tem pa\u0144stwowym.<\/span><\/p>\n

Propaganda komunistyczna w okresie stalinizmu wydaje si\u0119 dok\u0142adnym odzwierciedleniem zapis\u00f3w ustawy z kwietnia 1950 r. Podczas wielkiego pochodu 1 maja 1950 r. szczeg\u00f3lnie wiele transparent\u00f3w i s\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119cono \u201ewsp\u00f3\u0142pracy i przyja\u017ani\u201d ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim. Symbolem \u201ebudowy socjalizmu\u201d by\u0142y liczne has\u0142a zapewniaj\u0105ce o wykonaniu tzw. planu sze\u015bcioletniego. Wzorem pochod\u00f3w moskiewskich wa\u017cnymi aktorami ich polskich odpowiednik\u00f3w byli przodownicy pracy przepasani szarfami informuj\u0105cymi o przekroczeniu norm prac. Na niekt\u00f3rych wiecach byli obecni weterani ruchu z czas\u00f3w przewrotu 1905 r. \u201eCze\u015b\u0107 wielkim rewolucyjnym tradycjom 60-letnich walk pierwszomajowych\u201d \u2013 g\u0142osi\u0142 jeden z transparent\u00f3w. Konsekwentnie pomijano ich \u00f3wczesne barwy partyjne. Przynale\u017cno\u015b\u0107 do niepodleg\u0142o\u015bciowego PPS k\u0142\u00f3ci\u0142aby si\u0119 z czczonymi przez komunist\u00f3w \u201etradycjami internacjonalistycznymi\u201d przeciwnej odbudowie niepodleg\u0142o\u015bci Socjaldemokracji Kr\u00f3lestwa Polskiego i Litwy.<\/span><\/p>\n

1 maja by\u0142 tak\u017ce okazj\u0105 do budowy polskiego odpowiednika stalinowskiego kultu jednostki. W \u201ePolskiej Kronice Filmowej\u201d z maja 1950 r. mo\u017cna by\u0142o obejrze\u0107 relacj\u0119 z wizyty delegacji m\u0142odzie\u017cy szkolnej u prezydenta RP Boles\u0142awa Bieruta. \u201ePrezydent \u017cyczy\u0142 swym go\u015bciom \u2013 przodownikom w nauce \u2013 \u017ceby w przysz\u0142o\u015bci stali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przodownikami pracy\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 lektor PKF Andrzej \u0141apicki. Mimo \u017ce podczas uroczysto\u015bci w ogrodach Belwederu uczestniczyli te\u017c premier J\u00f3zef Cyrankiewicz i sowiecki marsza\u0142ek w polskim mundurze Konstanty Rokossowski, to Bierut by\u0142 jedynym bohaterem tego wydarzenia. W PKF z 1953 r., szczytowego okresu polskiego stalinizmu, kamera uchwyci\u0142a scen\u0119, w kt\u00f3rej matka pokazywa\u0142a kilkuletniemu synowi Bieruta na trybunie honorowej. \u201eZobacz, dziecko, to nasz w\u00f3dz, nauczyciel, przyjaciel\u201d \u2013 g\u0142osi\u0142 komentarz. Zbli\u017ca\u0142o to dyktatora do propagandowego wizerunku nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c w\u00f3wczas przyw\u00f3dcy ZSRS.<\/span><\/p>\n

\u201ePrawd\u0119 dzi\u015b m\u00f3wi \u00bbMi\u015b\u00ab\u201d, \u201eCzytajcie \u00bb\u015awierszczyk\u00ab, bo nie k\u0142amie\u201d<\/strong><\/h4>\n

Po prze\u0142omie roku 1956 r. ideologiczne nat\u0119\u017cenie propagandy nieco zel\u017ca\u0142o. Znikn\u0119\u0142o te\u017c wiele \u201erekwizyt\u00f3w\u201d epoki stalinowskiej \u2013 portrety przyw\u00f3dc\u00f3w ZSRS (poza wizerunkami \u201ewodza rewolucji\u201d W\u0142odzimierza Lenina) i ho\u0142ubieni przez propagand\u0119 przodownicy pracy. Rezygnacja z uczestnictwa w pochodzie nie wi\u0105za\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z du\u017cym ryzykiem utraty pracy. W przem\u00f3wieniu W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki nie pojawia\u0142y si\u0119 w\u0105tki dotycz\u0105ce konieczno\u015bci nasilenia walki z \u201ekrajami imperialistycznymi\u201d, ale raczej podj\u0119cia wsp\u00f3\u0142zawodnictwa. \u201eO tempie naszego marszu naprz\u00f3d w ostateczno\u015bci decyduje bowiem cz\u0142owiek \u2013 jego poziom, jego praca, jego patriotyzm, jego poczucie spo\u0142eczne, jego tw\u00f3rcza i dalekosi\u0119\u017cna my\u015bl\u201d \u2013 zaznacza\u0142 nowy lider PZPR. Gomu\u0142ka nie odni\u00f3s\u0142 si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b do entuzjazmu spo\u0142ecznego pa\u017adziernika 1956 r., kt\u00f3ry wyni\u00f3s\u0142 go do w\u0142adzy. Wydaje si\u0119, \u017ce by\u0142 to jeden z kolejnych przejaw\u00f3w ko\u0144ca odwil\u017cy.<\/span><\/p>\n

Rozczarowanie rz\u0105dami Gomu\u0142ki i wydarzenia roku 1968 sk\u0142oni\u0142y \u015brodowiska studenckie do protestu przeciwko represjom. Do najbarwniejszego dosz\u0142o we Wroc\u0142awiu, gdzie studenci przemaszerowali przed trybun\u0105 honorow\u0105 z has\u0142ami: \u201ePrawd\u0119 dzi\u015b m\u00f3wi +Mi\u015b+\u201d oraz \u201eCzytajcie +\u015awierszczyk+, bo nie k\u0142amie\u201d. Ironicznie skandowano tak\u017ce imi\u0119 I sekretarza, na\u015bladuj\u0105c w ten spos\u00f3b zwyczaje partyjne. Podobnie by\u0142o w maju 1971 r., kilka miesi\u0119cy po masakrach na Wybrze\u017cu.<\/span><\/p>\n

Atmosfera 1 maja w latach siedemdziesi\u0105tych mia\u0142a by\u0107 w zamierzeniu w\u0142adz partii bardzo swobodna. Polska Kronika Filmowa ukazywa\u0142a \u015bwi\u0119to 1 maja raczej jako radosny dzie\u0144 skupiaj\u0105cy przedstawicieli wszystkich profesji. Szczeg\u00f3lnie okazale wygl\u0105da\u0142 warszawski poch\u00f3d 1 maja 1975 r. \u2013 u szczytu okresu gierkowskiej prosperity. Propagandowa narracja PKF niemal ca\u0142kowicie pomija\u0142a ideologiczny wymiar \u015bwi\u0119ta. Przypominano jedynie o sukcesach ostatniego czterolecia. \u201eNa VII Zjazd Partia przyjdzie z poczuciem dobrze spe\u0142nionego obowi\u0105zku i programem dalszego rozkwitu Polski\u201d. Kamery pokazywa\u0142y uj\u0119cia z wn\u0119trza pochodu. Skupia\u0142y si\u0119 one nie tylko na robotnikach reprezentuj\u0105cych kluczowe zak\u0142ady przemys\u0142owe, ale r\u00f3wnie\u017c na ho\u0142ubionych przez w\u0142adz\u0119 luminarzach polskiej kultury, szczeg\u00f3lnie popularnych aktorach i re\u017cyserach filmowych. Ogromn\u0105 si\u0142\u0119 przyci\u0105gania mia\u0142y te\u017c imprezy odbywaj\u0105ce si\u0119 po zako\u0144czeniu wiecu, na kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 \u201etowary deficytowe\u201d \u2013 s\u0142odycze czy owoce cytrusowe.<\/span><\/p>\n

\u201ePrecz z komun\u0105\u201d, \u201eNie st\u00f3j z boku, chod\u017a na poch\u00f3d\u201d<\/strong><\/h4>\n

W 1981 r. do oficjalnych obchod\u00f3w przy\u0142\u0105czali si\u0119 dzia\u0142acze \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Biuro Polityczne KC PZPR odnotowa\u0142o wiele przypadk\u00f3w \u201enacjonalizmu i antyradziecko\u015bci\u201d. Od roku 1982 wiele \u015bwi\u0105t 1 maja przeradza\u0142o si\u0119 w zamieszki. W 1985 r. oficjalny poch\u00f3d w Gda\u0144sku zosta\u0142 niemal ca\u0142kowicie rozbity nie przez \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ra zorganizowa\u0142a niewielki marsz prowadzony przez Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119, lecz anarchistyczny Ruch Spo\u0142ecze\u0144stwa Alternatywnego. W 1986 r. opozycji uda\u0142o si\u0119 zmniejszy\u0107 frekwencj\u0119 na pochodach dzi\u0119ki akcji telefon\u00f3w do zak\u0142ad\u00f3w pracy \u2013 rozm\u00f3wcy podszywali si\u0119 pod dzia\u0142aczy miejscowych komitet\u00f3w partyjnych i zawiadamiali, \u017ce z powodu katastrofy w Czarnobylu obchody odwo\u0142ano. W latach osiemdziesi\u0105tych ci\u0119\u017car autentycznego \u015bwi\u0119ta pracy przej\u0119\u0142y organizowane przez ks. Jerzego Popie\u0142uszk\u0119 pielgrzymki ludzi pracy na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119.<\/span><\/p>\n

Wyj\u0105tkowy wymiar mia\u0142y obchody z 1 maja 1989 r. W atmosferze pierwszej w dziejach PRL prawdziwej kampanii wyborczej ulicami Warszawy przeszed\u0142 legalny poch\u00f3d opozycji, kt\u00f3ry wyruszy\u0142 sprzed grobu ks. Popie\u0142uszki przy \u017coliborskim ko\u015bciele \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki. Na trasie prowadz\u0105cej na Podzamcze skandowano m.in. has\u0142a: \u201ePrecz z komun\u0105\u201d i \u201eNie st\u00f3j z boku, chod\u017a na poch\u00f3d\u201d. Niezwykle blado wygl\u0105da\u0142 z kolei zorganizowany przez w\u0142adze wiec na placu Zwyci\u0119stwa. \u201eWartki bieg wydarze\u0144 odmienia nasz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. \u0141atwo nieraz o utrat\u0119 r\u00f3wnowagi, poczucia kierunku, a my musimy i\u015b\u0107 tylko naprz\u00f3d, usuwa\u0107 wszystko to, co si\u0119 prze\u017cy\u0142o, broni\u0107 tego, co trwa\u0142e, rozwija\u0107 to, co jest jutrem socjalizmu\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 I sekretarz KC PZPR Wojciech Jaruzelski. Zaledwie kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107, \u017ce by\u0142 ostatnim przyw\u00f3dc\u0105 swojej partii, kt\u00f3ry przemawia\u0142 1 maja. W 1989 r. tradycj\u0119 pochod\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c tylko cieniem dawnych uroczysto\u015bci, uda\u0142o si\u0119 podtrzyma\u0107 m.in. w Bydgoszczy, Poznaniu i Szczecinie. Gdzie indziej ograniczano si\u0119 do wiec\u00f3w i festyn\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eO zachowanie godno\u015bci pracy ludzkiej\u201d<\/strong><\/h4>\n

Po 1989 r. widoczny w sferze publicznej sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c religijny wymiar obchod\u00f3w tego dnia. 1 maja jest tak\u017ce \u015awi\u0119tem J\u00f3zefa Rzemie\u015blnika. Proklamowa\u0142 je papie\u017c Pius XII 1 maja 1955 r. W nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a kszta\u0142towanym od pontyfikatu Leona XIII znaczenie pracy jest jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w rozwa\u017ca\u0144 o spo\u0142ecze\u0144stwie. \u201ePraca ludzka stanowi klucz, i to chyba najistotniejszy klucz, do ca\u0142ej kwestii spo\u0142ecznej, je\u017celi staramy si\u0119 j\u0105 widzie\u0107 naprawd\u0119 pod k\u0105tem dobra cz\u0142owieka\u201d \u2013 podkre\u015bla\u0142 papie\u017c Jan Pawe\u0142 II w encyklice \u201eLaborem exercens\u201d. Najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem kultu \u015bw. J\u00f3zefa w Polsce jest Narodowe Sanktuarium pod jego wezwaniem w Kaliszu. 1 maja przybywa tam Og\u00f3lnopolska Pielgrzymka Pracownik\u00f3w i Pracodawc\u00f3w, organizowana przez NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Ustawa z roku 1950 w niezmienionym kszta\u0142cie obowi\u0105zywa\u0142a przez ponad p\u00f3\u0142 wieku. W styczniu 2007 r. Sejm RP uchwali\u0142 jej nowelizacj\u0119. \u201eW ho\u0142dzie wszystkim tym, kt\u00f3rzy swoj\u0105 prac\u0105 tworzyli wielko\u015b\u0107 Naszej Ojczyzny, wspierali jej rozw\u00f3j i budowali przysz\u0142o\u015b\u0107 dla nast\u0119pnych pokole\u0144, dla podkre\u015blenia warto\u015bci pracy ludzkiej \u2013 rozumianej jako moralny obowi\u0105zek cz\u0142owieka, ale te\u017c jako doskonalenie \u015bwiata nas otaczaj\u0105cego \u2013 dokonuj\u0105cej si\u0119 poprzez wszechstronny rozw\u00f3j osoby ludzkiej, w trosce o zachowanie godno\u015bci pracy ludzkiej i wi\u0105\u017c\u0105cej si\u0119 z tym wolno\u015bci i m\u0105dro\u015bci\u201d \u2013 brzmi nowa preambu\u0142a uzasadniaj\u0105ca zachowanie \u015awi\u0119ta Pracy.(PAP)<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 maja 1978 r. Poch\u00f3d w Warszawie. Fot. PAP \/ Zbigniew Matuszewski 1 maja \u2013 burzliwa historia \u015awi\u0119ta Pracy Micha\u0142 Szuka\u0142a Od pochod\u00f3w i strajk\u00f3w lewicy niepodleg\u0142o\u015bciowej w czasie zabor\u00f3w, przez burzliwe \u015bwi\u0119towanie w II RP i propagandowe defilady w PRL po pielgrzymki ludzi pracy na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119 \u2013 tak 1 maja obchodzono w Polsce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130077"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=130077"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130183,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130077\/revisions\/130183"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=130077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=130077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=130077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}