![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!sDgI!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6943486a-dd09-46d1-8577-3eb4e711eb86_605x406.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>Jak rozpoznawa\u0107 i zwalcza\u0107 w\u0142asne uprzedzenia poznawcze Rozdzia\u0142 6 ksi\u0105\u017cki How to Think Elder of Ziyon<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nElder of Ziyon<\/strong><\/span><\/p>\n Do tej pory kierowali\u015bmy uwag\u0119 na zewn\u0105trz – na \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3re wprowadzaj\u0105 w b\u0142\u0105d, twierdzenia odporne na falsyfikacj\u0119, ramy interpretacyjne zniekszta\u0142caj\u0105ce obraz rzeczywisto\u015bci oraz techniki manipulacji. Za\u0142o\u017cenie by\u0142o takie, \u017ce czytelnik, wyposa\u017cony w odpowiednie narz\u0119dzia, jest w stanie uczciwie ocenia\u0107 nap\u0142ywaj\u0105ce do niego informacje. Ale czy rzeczywi\u015bcie tak jest? Zanim zapytamy, dlaczego ludzie \u017ale rozumuj\u0105 w konkretnych sytuacjach, warto zada\u0107 wcze\u015bniejsze pytanie: bior\u0105c pod uwag\u0119 to, co wiemy o rzeczywistym funkcjonowaniu ludzkiego umys\u0142u, dlaczego mieliby\u015bmy oczekiwa\u0107, \u017ce ktokolwiek b\u0119dzie rozumowa\u0142 dobrze?<\/span><\/p>\n Uczciwa odpowied\u017a brzmi: nie powinni\u015bmy tego oczekiwa\u0107. Ludzki umys\u0142 nie zosta\u0142 zaprojektowany do poszukiwania prawdy. Jeste\u015bmy biologicznie przystosowani do przetrwania w ma\u0142ych grupach spo\u0142ecznych oraz do unikania wykluczenia z tych grup. Zrozumienie konkretnych si\u0142, kt\u00f3re zniekszta\u0142caj\u0105 my\u015blenie – u ka\u017cdego cz\u0142owieka, w ka\u017cdej kulturze, jeszcze zanim zostanie zastosowana jakakolwiek celowa manipulacja – sprawia, \u017ce narz\u0119dzia opisane w poprzednich rozdzia\u0142ach staj\u0105 si\u0119 jednocze\u015bnie bardziej potrzebne i bardziej wyrozumia\u0142e.<\/span><\/p>\n Wszyscy jeste\u015bmy stronniczy, niezale\u017cnie od tego, jak bardzo chcieliby\u015bmy udawa\u0107, \u017ce jest inaczej.<\/span><\/p>\n Najg\u0142\u0119bsza warstwa zniekszta\u0142conego my\u015blenia to ta, kt\u00f3ra zostaje zainstalowana jeszcze zanim pojawi si\u0119 zdolno\u015b\u0107 do jej oceny.<\/span><\/p>\n Ka\u017cdy cz\u0142owiek przyswaja w dzieci\u0144stwie i w okresie wczesnego kszta\u0142towania si\u0119 osobowo\u015bci zestaw za\u0142o\u017ce\u0144 dotycz\u0105cych tego, komu mo\u017cna ufa\u0107, co uznaje si\u0119 za dow\u00f3d, jakie obowi\u0105zki wobec grupy s\u0105 wi\u0105\u017c\u0105ce i jakie s\u0105 konsekwencje sprzeciwu. Nie s\u0105 to wnioski wypracowane drog\u0105 rozumowania; s\u0105 one \u015brodowiskiem, w kt\u00f3rej owo rozumowanie p\u0142ywa. Nie postrzegasz swoich podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 jako za\u0142o\u017ce\u0144. Do\u015bwiadczasz ich jako oczywistej rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n Amerykanie negocjuj\u0105cy z japo\u0144skimi partnerami w dekadach po II wojnie \u015bwiatowej regularnie interpretowali milczenie jako zgod\u0119, poniewa\u017c w ameryka\u0144skiej kulturze biznesowej milczenie podczas negocjacji oznacza akceptacj\u0119. W japo\u0144skiej kulturze biznesowej milczenie sygnalizuje co\u015b przeciwnego – dyskomfort, brak zgody albo potrzeb\u0119 wi\u0119kszej ilo\u015bci czasu. \u017badna ze stron nie k\u0142ama\u0142a ani nie pr\u00f3bowa\u0142a celowo utrudnia\u0107 rozm\u00f3w. Ka\u017cda dzia\u0142a\u0142a w obr\u0119bie za\u0142o\u017ce\u0144 tak g\u0142\u0119boko zakorzenionych, \u017ce nawet nie by\u0142y postrzegane jako za\u0142o\u017cenia. Amerykanie opuszczali spotkania przekonani, \u017ce osi\u0105gni\u0119to porozumienie. Japo\u0144czycy wychodzili z tych samych spotka\u0144 pewni, \u017ce jasno zakomunikowali swoje powa\u017cne zastrze\u017cenia. Nieporozumienie nie dotyczy\u0142o fakt\u00f3w. Dotyczy\u0142o niewidzialnej architektury komunikacji – architektury, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cda ze stron przyswoi\u0142a, zanim by\u0142a wystarczaj\u0105co doros\u0142a, by u\u015bwiadomi\u0107 sobie jej istnienie.<\/span><\/p>\n Kultury honoru – w kt\u00f3rych podstawowym obowi\u0105zkiem jest obrona reputacji grupy przed ocen\u0105 zewn\u0119trzn\u0105, a domniemane zniewagi wymagaj\u0105 odpowiedzi – kszta\u0142tuj\u0105 systematycznie odmienny stosunek do \u015bwiadectw i m\u00f3wienia prawdy ni\u017c kultury winy, w kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym ograniczeniem jest wewn\u0119trzny koszt nieuczciwo\u015bci. \u017baden z tych system\u00f3w nie jest charakterystyczny wy\u0142\u0105cznie dla jednego narodu czy regionu. Oba pojawia\u0142y si\u0119 w historii w wielu formach, lecz prowadz\u0105 do odmiennych nawyk\u00f3w rozumowania w warunkach konfliktu lub zagro\u017cenia. Cz\u0142onek kultury honoru, poproszony o z\u0142o\u017cenie zezna\u0144 przeciwko w\u0142asnej spo\u0142eczno\u015bci, postrzega takie zeznanie jako form\u0119 zdrady, niezale\u017cnie od jego zgodno\u015bci z faktami. Cz\u0142onek kultury winy odbiera jako zdrad\u0119 w\u0142a\u015bnie niepowiedzenie prawdy. Ten sam czyn ma przeciwstawn\u0105 wag\u0119 moraln\u0105 w zale\u017cno\u015bci od tego, w ramach kt\u00f3rej architektury funkcjonuje dana osoba – i \u017cadna z nich prawdopodobnie nie b\u0119dzie \u015bwiadoma, \u017ce jej reakcja wynika z tej architektury, a nie po prostu z tego, co uwa\u017ca za s\u0142uszne.<\/span><\/p>\n Praktyczna konsekwencja jest taka, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tego, co wydaje si\u0119 rozumowaniem, jest w rzeczywisto\u015bci zastosowaniem wcze\u015bniej wgranych za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3re nigdy nie zosta\u0142y poddane analizie, poniewa\u017c nigdy nie wyp\u0142yn\u0119\u0142y na powierzchni\u0119 \u015bwiadomo\u015bci. Pierwszym krokiem ku uczciwemu my\u015bleniu jest uznanie, \u017ce to \u015brodowisko istnieje – \u017ce p\u0142ywasz w pewnym \u015brodowisku, a ono zosta\u0142o ci narzucone, zanim mog\u0142e\u015b wyrazi\u0107 na nie zgod\u0119.<\/span><\/p>\n Na te kulturowe za\u0142o\u017cenia nak\u0142ada si\u0119 kolejna, bardziej bezpo\u015brednia i r\u00f3wnie pot\u0119\u017cna si\u0142a: to\u017csamo\u015b\u0107 grupowa.<\/span><\/p>\n Ludzie zasadniczo nie dochodz\u0105 do wniosk\u00f3w drog\u0105 rozumowania, a nast\u0119pnie nie do\u0142\u0105czaj\u0105 do grup podzielaj\u0105cych te same wnioski. Najpierw do\u0142\u0105czaj\u0105 do grup – albo si\u0119 w nich rodz\u0105 – a nast\u0119pnie przyjmuj\u0105 pogl\u0105dy podzielane przez grup\u0119. Dopiero p\u00f3\u017aniej konstruuj\u0105 uzasadnienia dla tych pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re z ich w\u0142asnej perspektywy wydaj\u0105 si\u0119 niezale\u017cnym rozumowaniem. Sam proces rozumowania wydaje si\u0119 autentyczny. Jednak wnioski, kt\u00f3rych broni, zosta\u0142y przyj\u0119te jeszcze zanim to rozumowanie si\u0119 rozpocz\u0119\u0142o.<\/span><\/p>\n Psycholog Jonathan Haidt przeprowadzi\u0142 eksperyment dotycz\u0105cy tego zjawiska. Kiedy ludzi proszono o wyja\u015bnienie w\u0142asnych ocen moralnych – dlaczego co\u015b wydaje im si\u0119 odra\u017caj\u0105ce, niesprawiedliwe lub z\u0142e – bez trudu i z du\u017c\u0105 pewno\u015bci\u0105 siebie podawali uzasadnienia. Jednak gdy te uzasadnienia by\u0142y podwa\u017cane kolejnymi pytaniami, nie zmieniali swoich ocen. Zaczynali szuka\u0107 nowych argument\u00f3w. Ocena by\u0142a sta\u0142a; rozumowanie s\u0142u\u017cy\u0142o jej obronie. Haidt nazwa\u0142 to zjawisko \u201emoralnym os\u0142upieniem\u201d (moral dumbfounding<\/em>) – do\u015bwiadczeniem polegaj\u0105cym na ca\u0142kowitej pewno\u015bci, \u017ce co\u015b jest z\u0142e, przy jednoczesnej niemo\u017cno\u015bci wyja\u015bnienia dlaczego, nawet gdy wszystkie wcze\u015bniej podane wyja\u015bnienia zosta\u0142y obalone. Pewno\u015b\u0107 nie by\u0142a produktem rozumowania. To rozumowanie zosta\u0142o wytworzone w obronie tej pewno\u015bci.<\/span><\/p>\n Psychologia polityczna udokumentowa\u0142a konkretn\u0105 form\u0119, jak\u0105 zjawisko to przybiera we wsp\u00f3\u0142czesnym \u017cyciu. Gdy badanym prezentowano identyczne propozycje polityczne, zmieniaj\u0105c jedynie informacj\u0119 o tym, kt\u00f3ra partia polityczna je popiera, oceniali je jako lepsze lub gorsze, bardziej lub mniej rozs\u0105dne, lepiej lub s\u0142abiej uzasadnione – w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3rej partii je przypisano. Ludzie nie oceniali samej propozycji. Oceniali w\u0142asn\u0105 plemienn\u0105 relacj\u0119 z tymi, kt\u00f3rzy j\u0105 przedstawiali. Rozumowanie dotycz\u0105ce zalet danego rozwi\u0105zania by\u0142o konstruowane p\u00f3\u017aniej, aby uzasadni\u0107 os\u0105d podj\u0119ty wcze\u015bniej na gruncie lojalno\u015bci grupowej.<\/span><\/p>\n Wniosek jest taki, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 przekona\u0144 politycznych nie ma u swoich podstaw charakteru politycznego. Ma charakter spo\u0142eczny. Osoba wyznaj\u0105ca okre\u015blony zestaw pogl\u0105d\u00f3w zwykle przyj\u0119\u0142a je dlatego, \u017ce s\u0105 to pogl\u0105dy jej wsp\u00f3lnoty – rodziny, s\u0105siedztwa, \u015brodowiska edukacyjnego czy zawodowego – a koszt przyj\u0119cia odmiennych stanowisk mia\u0142by charakter spo\u0142eczny, a nie jedynie intelektualny. Rozumowanie towarzysz\u0105ce tym pogl\u0105dom jest szczere. Jest jednak wt\u00f3rne wobec spo\u0142ecznej kalkulacji, kt\u00f3ra zosta\u0142a dokonana, zanim proces rozumowania w og\u00f3le si\u0119 rozpocz\u0105\u0142.\u00a0<\/span><\/p>\n Link do orygina\u0142u:<\/em><\/span><\/p>\n
\nWoda, w kt\u00f3rej p\u0142ywasz<\/strong><\/h4>\n
Umys\u0142 plemienny<\/strong><\/h4>\n
\n\n![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!IAQw!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2306fcab-9860-4a10-a243-3b2eb3dc79c3_280x280.png\")