Dlaczego nie zamierzam debatowa\u0107 z krytykami Izraela<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nSam Harris<\/strong><\/span><\/p>\n
\nWielu czytelnik\u00f3w i s\u0142uchaczy podcastu wyra\u017ca\u0142o rozczarowanie moim niezmiennym poparciem dla Izraela i obecnie namawia mnie do debaty z kim\u015b – w\u0142a\u015bciwie z kimkolwiek – z coraz liczniejszego grona uczonych, naci\u0105gaczy i moralnych szale\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy uczynili z tego obl\u0119\u017conego kraju swoj\u0105 zawodow\u0105 lub psychiatryczn\u0105 obsesj\u0119. Wygl\u0105da na to, \u017ce spo\u0142eczno\u015b\u0107 Making Sense przej\u0119\u0142a t\u0119 fascynacj\u0119, co w ostatnich dniach doprowadzi\u0142o do kilku gor\u0105cych spor\u00f3w. Wyja\u015bnia\u0142em swoje stanowisko wobec Izraela w wielu podcastach i wyst\u0105pieniach publicznych, ale by\u0107 mo\u017ce pomocne b\u0119dzie kr\u00f3tkie podsumowanie go tutaj.<\/span><\/p>\nPo pierwsze, moje og\u00f3lne nastawienie: nie interesuje mnie analizowanie wszystkich sposob\u00f3w, na jakie Izrael zawi\u00f3d\u0142 – od skorumpowanego sojuszu premiera Netanjahu ze skrajn\u0105 prawic\u0105, przez liczne przest\u0119pstwa pope\u0142niane przez osadnik\u00f3w na Zachodnim Brzegu, po \u015bmier\u0107 niewinnych cywil\u00f3w w kilku wojnach – poniewa\u017c \u017cadne z tych uchybie\u0144, niezale\u017cnie od ich wagi, nie zmieni mojego przekonania, \u017ce (1) etyczna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy Izraelem a jego wrogami pozostaje ogromna oraz \u017ce (2) \u015bwiatowa obsesja na punkcie pa\u0144stwa \u017cydowskiego, traktowanego tak, jakby by\u0142o najwi\u0119kszym z\u0142oczy\u0144c\u0105 po\u015br\u00f3d narod\u00f3w, jest godna pogardy, poniewa\u017c wyrasta z odwiecznych k\u0142amstw i uroje\u0144.<\/span><\/p>\nNast\u0119pnie prosta heurystyka: jak zasugerowa\u0142em ju\u017c przynajmniej w jednym w\u0105tku spo\u0142eczno\u015bci, je\u015bli moja nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 w tych kwestiach wydaje si\u0119 wam niezrozumia\u0142a, mo\u017ce pom\u00f3c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce z jakiego\u015b powodu uwa\u017cam wojuj\u0105cy islam za dziesi\u0119ciokrotnie gorszy, ni\u017c wy go postrzegacie. Kiedy m\u00f3wi\u0119 o \u201ed\u017cihadystach\u201d i r\u00f3\u017cnych ich organizacjach – Hamasie, Hezbollahu, Al-Kaidzie, Pa\u0144stwie Islamskim, IRGC itd. – mam na my\u015bli ludzi, kt\u00f3rych uwa\u017cam za gorszych od nazist\u00f3w (d\u017cihady\u015bci s\u0105 w istocie nazistami pewnymi istnienia Raju). Moje pogl\u0105dy na konflikt na Bliskim Wschodzie nie zmieni\u0105 si\u0119 zasadniczo, dop\u00f3ki moi krytycy nie przedstawi\u0105 dowod\u00f3w, \u017ce Izrael sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie z\u0142y jak jego wrogowie.<\/span><\/p>\nMo\u017cecie jednak by\u0107 pewni, \u017ce je\u015bli Si\u0142y Obronne Izraela przekszta\u0142c\u0105 si\u0119 w kult \u015bmierci wykorzystuj\u0105cy w\u0142asn\u0105 ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 jako \u017cywe tarcze (a mimo to pozostaj\u0105cy szeroko popieranym), je\u015bli zwykli Izraelczycy zaczn\u0105 stawia\u0107 m\u0119cze\u0144stwo ponad wszelkie ziemskie priorytety, wychowuj\u0105c kolejne pokolenia pe\u0142nych zapa\u0142u fanatycznych samob\u00f3jc\u00f3w, je\u015bli mieszka\u0144cy Tel Awiwu zaczn\u0105 aprobowa\u0107 porywanie palesty\u0144skich niemowl\u0105t, starszych kobiet i innych cywil\u00f3w jako zak\u0142adnik\u00f3w, a nast\u0119pnie gromadzi\u0107 si\u0119 w tysi\u0105cach, domagaj\u0105c si\u0119 ich krwi – je\u015bli, innymi s\u0142owy, Izraelczycy zaczn\u0105 przypomina\u0107 Palesty\u0144czyk\u00f3w – w\u00f3wczas nie b\u0119dzie mnie obchodzi\u0142o, kto wygra t\u0119 wojn\u0119. Dop\u00f3ki do tego nie dojdzie, mi\u0119dzy obiema stronami istnieje przepa\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnic, a ja uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy skupi\u0107 si\u0119 na tym, jak brutalizuj\u0105ce jest dla ka\u017cdego wolnego spo\u0142ecze\u0144stwa mierzenie si\u0119 z wrogami, kt\u00f3rzy mog\u0105 szczerze twierdzi\u0107, \u017ce \u201ekochaj\u0105 \u015bmier\u0107\u201d bardziej, ni\u017c inni kochaj\u0105 \u017cycie – poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie taka by\u0142a sytuacja Izraela przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ostatniego stulecia.<\/span><\/p>\nProblemem na Bliskim Wschodzie nie jest i nigdy nie by\u0142o istnienie pa\u0144stwa Izrael. Problemem jest d\u017cihadyzm, islamizm, islamski ekstremizm, islamofaszyzm, wojuj\u0105cy islam – lub jakichkolwiek s\u0142\u00f3w chcecie u\u017cy\u0107, by opisa\u0107 agresj\u0119 i triumfalistyczne szale\u0144stwo tych, kt\u00f3rzy zbyt powa\u017cnie traktuj\u0105 najbardziej zgubne doktryny islamu.<\/span><\/p>\nNie b\u0119d\u0119 debatowa\u0142 o historii Bliskiego Wschodu, poniewa\u017c jest ona nieistotna dla rozwi\u0105zania tamtejszego konfliktu. Oczywi\u015bcie wiele os\u00f3b twierdzi, \u017ce musimy rozpl\u0105ta\u0107 i ponownie przeanalizowa\u0107 ka\u017cdy w\u0105tek tej historii, si\u0119gaj\u0105c co najmniej wieku wstecz. Pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego jestem przekonany, \u017ce to ja\u0142owe zaj\u0119cie, jest prosty: Palesty\u0144czycy i Izraelczycy przedstawiaj\u0105 rozbie\u017cne wersje przesz\u0142o\u015bci, a \u017cadna ilo\u015b\u0107 bada\u0144 czy debat ich nie pogodzi.<\/span><\/p>\nZnacznie wa\u017cniejsze do zrozumienia – i uwa\u017cam, \u017ce jest to jedyna rzecz naprawd\u0119 warta rozwa\u017cenia – jest to, czego obecni mieszka\u0144cy Izraela, terytori\u00f3w palesty\u0144skich i otaczaj\u0105cych pa\u0144stw arabskich chc\u0105 dzi\u015b od \u017cycia. (Nie tego, czego udaj\u0105, \u017ce chc\u0105, ani tego, czego chce garstka rodzin kr\u00f3lewskich, podczas gdy ich spo\u0142ecze\u0144stwa pragn\u0105 czego\u015b zupe\u0142nie innego). Do czego naprawd\u0119 d\u0105\u017c\u0105 \u017bydzi i muzu\u0142manie w tym regionie? Co s\u0105 gotowi po\u015bwi\u0119ci\u0107? Za co s\u0105 gotowi umrze\u0107? I za co s\u0105 gotowi pozwoli\u0107 umrze\u0107 swoim dzieciom?<\/span><\/p>\nKiedy w ten spos\u00f3b skupiamy si\u0119 na tera\u017aniejszo\u015bci, musimy – je\u015bli jeste\u015bmy uczciwi – przyzna\u0107, \u017ce po obu stronach tego konfliktu istniej\u0105 dwie bardzo r\u00f3\u017cne rzeczywisto\u015bci: kulturowo, psychologicznie, etycznie, duchowo – pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem, kt\u00f3ry ma znaczenie. Tak, Izrael ma r\u00f3wnie\u017c swoich religijnych fanatyk\u00f3w. Nie s\u0105 oni jednak tego samego rodzaju fanatykami, jakich spotykamy w Hamasie czy Hezbollahu, i znacznie s\u0142abiej reprezentuj\u0105 otaczaj\u0105c\u0105 ich kultur\u0119. Niezale\u017cnie od wszystkiego, co mo\u017cna powiedzie\u0107 przeciwko premierowi Netanjahu, izraelskiej skrajnej prawicy i osadnikom na Zachodnim Brzegu \u2014 a jest wiele rzeczy zas\u0142uguj\u0105cych na pot\u0119pienie – uwa\u017cam, \u017ce nast\u0119puj\u0105ce stwierdzenie pozostaje prawdziwe:<\/span><\/p>\nGdyby Palesty\u0144czycy z\u0142o\u017cyli bro\u0144, nasta\u0142by pok\u00f3j. Mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do rozwi\u0105zania dwupa\u0144stwowego; mog\u0142oby nawet doj\u015b\u0107 do rozwi\u0105zania jednopa\u0144stwowego; nie mia\u0142oby to znaczenia. Gdyby Palesty\u0144czycy po prostu przestali zabija\u0107 \u017byd\u00f3w i przestali budowa\u0107 kultur\u0119, kt\u00f3ra celebruje bezsensowne morderstwo i m\u0119cze\u0144stwo jako najwy\u017csze warto\u015bci, mi\u0119dzy Jordanem a Morzem \u015ar\u00f3dziemnym mog\u0142oby istnie\u0107 r\u00f3\u017cnorodne, tolerancyjne i zamo\u017cne spo\u0142ecze\u0144stwo. Mog\u0142o istnie\u0107 ju\u017c osiemdziesi\u0105t lat temu. Ale gdyby Izraelczycy z\u0142o\u017cyli bro\u0144, dosz\u0142oby do ludob\u00f3jstwa. By\u0142o to oczywiste 7 pa\u017adziernika 2023 roku. I dla ka\u017cdego, kto zwraca\u0142 uwag\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107, by\u0142o to prawd\u0105 ka\u017cdego dnia od momentu powstania pa\u0144stwa Izrael.<\/span><\/p>\nPrawda jest taka, \u017ce nigdy nie wiedzia\u0142em, jak Izrael powinien by\u0142 odpowiedzie\u0107 na wydarzenia z 7 pa\u017adziernika. Wiem jedynie, \u017ce on, podobnie jak ka\u017cde inne wolne spo\u0142ecze\u0144stwo, musi ostatecznie pokona\u0107 wojuj\u0105cy islam. To, jak nale\u017cy to zrobi\u0107, rzeczywi\u015bcie podlega debacie. Nie o to jednak toczy si\u0119 sp\u00f3r w\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w Izraela, zw\u0142aszcza po lewej stronie. Dla nich martwienie si\u0119 o wojuj\u0105cy islam – nawet w Izraelu, nawet po najwi\u0119kszej masakrze \u017byd\u00f3w od czas\u00f3w Holokaustu – jest jedynie kolejnym przejawem \u201eislamofobii\u201d. To po prostu kolejny przejaw \u201ekolonializmu\u201d i \u201erasizmu\u201d (jakby ten ostatni zarzut mia\u0142 na Bliskim Wschodzie jakikolwiek sens).<\/span><\/p>\nJe\u015bli chcecie zrozumie\u0107 m\u00f3j pogl\u0105d na ten konflikt, zadajcie jedno pytanie, kt\u00f3re wyja\u015bnia wszystko w tera\u017aniejszo\u015bci:<\/span><\/p>\nCo zrobi\u0142aby ka\u017cda ze stron, gdyby mia\u0142a moc zrobi\u0107 dok\u0142adnie to, czego chce?<\/strong><\/h4>\nCho\u0107 wielu udaje, \u017ce jest inaczej, wszyscy znaj\u0105 odpowied\u017a na to pytanie z moraln\u0105 pewno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\nGdyby Hamas mia\u0142 tak\u0105 w\u0142adz\u0119, przeprowadzi\u0142by rzeczywiste ludob\u00f3jstwo w Izraelu. Organizacja wielokrotnie potwierdza\u0142a swoje zaanga\u017cowanie w ten projekt, zar\u00f3wno przed 7 pa\u017adziernika, jak i po tej dacie. I cho\u0107 prawd\u0105 jest, \u017ce nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w w \u015bwiecie muzu\u0142ma\u0144skim zosta\u0142a ogromnie wzmocniona przez trwaj\u0105c\u0105 od stulecia fascynacj\u0119 nazistowsk\u0105 propagand\u0105 i teoriami spiskowymi, nie jest to zjawisko wy\u0142\u0105cznie wsp\u00f3\u0142czesne. Istnieje na przyk\u0142ad s\u0142ynny hadis przepowiadaj\u0105cy, \u017ce Dzie\u0144 S\u0105du nie nadejdzie, dop\u00f3ki kamienie i drzewa nie zawo\u0142aj\u0105: \u201eO muzu\u0142maninie, za mn\u0105 ukrywa si\u0119 \u017byd, przyjd\u017a i go zabij\u201d. Nic dziwnego, \u017ce Hamas przywo\u0142a\u0142 ten hadis w swojej karcie za\u0142o\u017cycielskiej.<\/span><\/p>\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 Palesty\u0144czyk\u00f3w o tym wie, a mimo to Hamas pozostaje popularny. Przez ponad dekad\u0119 Hamas przekierowywa\u0142 zagraniczn\u0105 pomoc, kt\u00f3ra mia\u0142a poprawi\u0107 \u017cycie w Gazie, i wykorzystywa\u0142 j\u0105 do budowy najwi\u0119kszego schronu przeciwbombowego, jaki kiedykolwiek stworzy\u0142 nasz gatunek – setek kilometr\u00f3w tuneli – a mimo to podczas wojny nie pozwolono cywilom palesty\u0144skim si\u0119 w nich schroni\u0107. Dlaczego? Poniewa\u017c Hamas wykorzystywa\u0142 tych m\u0119\u017cczyzn, kobiety i dzieci jako \u017cywe tarcze. A kiedy Izrael wykonywa\u0142 telefony i wysy\u0142a\u0142 miliony wiadomo\u015bci tekstowych, wzywaj\u0105c cywil\u00f3w do ewakuacji, g\u0142o\u015bniki w najbli\u017cszych meczetach ostrzega\u0142y ich, by pozostali na miejscu. Snajperzy Hamasu zabili wielu tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali przenie\u015b\u0107 si\u0119 w bezpieczne miejsce. Palesty\u0144czycy wiedz\u0105 o tym wszystkim, a mimo to Hamas pozostaje popularny. Nawet po ca\u0142ym spustoszeniu, jakie sprowadzi\u0142 na w\u0142asny nar\u00f3d, pozostaje najpopularniejsz\u0105 frakcj\u0105 palesty\u0144sk\u0105, wyra\u017anie wyprzedzaj\u0105c swojego rywala, Fatah. Dlatego w\u0142a\u015bnie na Bliskim Wschodzie nie ma pokoju.<\/span><\/p>\nCierpienie w Gazie jest straszliwe i nigdy nie udawa\u0142em, \u017ce jest inaczej. Ale cierpienie gdzie indziej – cierpienie, o kt\u00f3rym nie my\u015blicie – jest r\u00f3wnie realne. Powinni\u015bcie zada\u0107 sobie pytanie, dlaczego obchodzi was ono mniej. Ta r\u00f3\u017cnica, emocjonalna i polityczna, pokazuje, jak wygl\u0105da przegrana wojna informacyjna.<\/span><\/p>\nNie widzieli\u015bmy wszystkich martwych dzieci w Jemenie, Syrii czy Sudanie, gdzie liczby ofiar s\u0105 znacznie wy\u017csze ni\u017c w Gazie, ale wszyscy byli\u015bmy \u015bwiadkami pornografii n\u0119dzy i \u015bmierci, systematycznie wytwarzanej przez zwolennik\u00f3w Hamasu. Mo\u017cecie uwa\u017ca\u0107, \u017ce wasza szczeg\u00f3lna troska o Izrael wynika z faktu, \u017ce my, Amerykanie, dostarczamy wiele broni u\u017cywanej przez izraelsk\u0105 armi\u0119 do zabijania Palesty\u0144czyk\u00f3w. Ale dostarczali\u015bmy bro\u0144 tak\u017ce Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonym Emiratom Arabskim w wojnie w Jemenie, kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a szacunkowo 377 tysi\u0119cy istnie\u0144 ludzkich. Gdzie by\u0142y wtedy protesty? Gdzie by\u0142o moralizatorstwo celebryt\u00f3w w sprawie jeme\u0144skich ofiar? Dlaczego Zohran Mamdani nie uczyni\u0142 sprzeciwu wobec tego z\u0142a jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w swojej kampanii na burmistrza Nowego Jorku? Jemen przez lata by\u0142 najgorszym kryzysem humanitarnym na \u015bwiecie, przy pe\u0142nym udziale ameryka\u0144skiej broni i wsparcia logistycznego, a mimo to nigdy nie sta\u0142 si\u0119 centraln\u0105 obsesj\u0105 moraln\u0105 uniwersytet\u00f3w, medi\u00f3w, sieci aktywistycznych czy polityki lewicowej w taki spos\u00f3b, jak Gaza.<\/span><\/p>\nZwr\u00f3cenie na to uwagi nie jest retorycznym grzechem \u201ewhataboutismu\u201d. Ujawnia raczej ra\u017c\u0105c\u0105 dysproporcj\u0119 moraln\u0105: \u015bwiat po prostu nie przejmuje si\u0119 tym, gdy muzu\u0142manie zabijaj\u0105 innych muzu\u0142man\u00f3w – zdumiewaj\u0105ce, ale niewiele bardziej przejmuje si\u0119 tak\u017ce wtedy, gdy zabijaj\u0105 chrze\u015bcijan – natomiast bardzo przejmuje si\u0119 tym, gdy robi\u0105 to \u017bydzi. Zgromadzenie Og\u00f3lne ONZ i Rada Praw Cz\u0142owieka przyj\u0119\u0142y wi\u0119cej rezolucji przeciwko Izraelowi ni\u017c przeciwko wszystkim innym pa\u0144stwom \u0142\u0105cznie, w tym Korei P\u00f3\u0142nocnej, Iranowi, Rosji, Chinom, Syrii, Sudanowi i Jemenowi. Kilka z tych kraj\u00f3w dopu\u015bci\u0142o si\u0119 rzeczywistych ludob\u00f3jstw. Nic z tego nie ma sensu. A jednak taki jest \u015bwiat, w kt\u00f3rym \u017cyjemy.<\/span><\/p>\nSpo\u015br\u00f3d 193 pa\u0144stw \u015bwiata dwie trzecie zosta\u0142y stworzone przez kartograf\u00f3w, kt\u00f3rzy po prostu wyobrazili sobie ich granice, nie zwracaj\u0105c wi\u0119kszej uwagi na plemienne interesy ludzi zamieszkuj\u0105cych te terytoria. W rzeczywisto\u015bci ponad po\u0142owa z nich powsta\u0142a po 1948 roku, czyli po roku za\u0142o\u017cenia Izraela. A jednak istnieje tylko jedno pa\u0144stwo, kt\u00f3rego legitymacja jest nieustannie kwestionowana na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jest tylko jeden nar\u00f3d na Ziemi, kt\u00f3ry musi stale uzasadnia\u0107 swoje prawo do istnienia, nawet wtedy, gdy samo przetrwanie jego mieszka\u0144c\u00f3w jest zagro\u017cone przez otwarcie ludob\u00f3jczych wrog\u00f3w.<\/span><\/p>\nTa obsesja na punkcie Izraela oraz podw\u00f3jne standardy stosowane wobec jego obywateli stanowi\u0105 dzi\u015b g\u0142\u00f3wny rdze\u0144 tej zmiennej moralnej przypad\u0142o\u015bci powszechnie znanej jako \u201eantysemityzm\u201d.<\/span><\/p>\nPrzez wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia wierzy\u0142em, \u017ce niebezpieczny antysemityzm nale\u017cy ju\u017c do przesz\u0142o\u015bci, przynajmniej na Zachodzie. Niestety reakcja na wydarzenia z 7 pa\u017adziernika mocno podwa\u017cy\u0142a to przekonanie. Zbrodnie pope\u0142nione przez Hamas ujawni\u0142y poziom nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w na \u015bwiecie, kt\u00f3ry zszokowa\u0142 nawet tych z nas, kt\u00f3rzy przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia zajmowali si\u0119 badaniem antysemityzmu. Co istotne, nienawi\u015b\u0107 ta ujawni\u0142a si\u0119 jeszcze przed izraelsk\u0105 inwazj\u0105 na Gaz\u0119. Kiedy wci\u0105\u017c identyfikowano cia\u0142a m\u0142odych ludzi okaleczonych i zamordowanych podczas festiwalu muzycznego Nova, studenci Harvardu i profesorowie Uniwersytetu Columbia – a tak\u017ce demonstranci w Nowym Jorku, Londynie, Sydney i Toronto – \u015bwi\u0119towali dzia\u0142ania ich zab\u00f3jc\u00f3w.<\/span><\/p>\nDlaczego antysemityzm ma znaczenie? Dla \u017byd\u00f3w odpowied\u017a jest oczywista, ale dlaczego mia\u0142by mie\u0107 znaczenie dla wszystkich pozosta\u0142ych? Ma znaczenie dlatego, \u017ce kiedy przyjrzymy si\u0119 temu, czego jeszcze nienawidz\u0105 antysemici, odkryjemy, \u017ce nienawidz\u0105 wszystkiego, co umo\u017cliwia istnienie bogatych kulturowo, r\u00f3\u017cnorodnych i otwartych spo\u0142ecze\u0144stw. Prawdziwi antysemici przynosz\u0105 ze sob\u0105 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w: przynosz\u0105 cenzur\u0119, represje polityczne, my\u015blenie spiskowe oraz polityk\u0119 odcz\u0142owieczania i szukania koz\u0142\u00f3w ofiarnych. Pot\u0119pianie antysemityzmu nie jest wi\u0119c szczeg\u00f3lnym uprzywilejowaniem jednej grupy. Jest obron\u0105 moralnej i instytucjonalnej architektury, kt\u00f3ra umo\u017cliwia istnienie wolnych spo\u0142ecze\u0144stw.<\/span><\/p>\nNa zako\u0144czenie chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci Making Sense z jeszcze jedn\u0105 og\u00f3ln\u0105 uwag\u0105. Wielu z was pisa\u0142o do mnie, \u017ce stracili\u015bcie do mnie szacunek z powodu tej kwestii (lub \u017ce nadal cenicie moj\u0105 prac\u0119 i robicie mi \u201ewyj\u0105tek\u201d w sprawie Izraela). Odrzucam taki spos\u00f3b my\u015blenia i wy r\u00f3wnie\u017c powinni\u015bcie go odrzuci\u0107. Nikt nie powinien by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 tej spo\u0142eczno\u015bci tylko dlatego, \u017ce zgadza si\u0119 ze mn\u0105. Nie prowadz\u0119 partii politycznej i nie istnieje \u017cadna linia, kt\u00f3rej ja lub ktokolwiek inny mia\u0142by si\u0119 trzyma\u0107. Je\u015bli spad\u0142em z piedesta\u0142u dlatego, \u017ce powiedzia\u0142em co\u015b, z czym si\u0119 nie zgadzacie, problemem by\u0142 piedesta\u0142, a nie niezgoda. Oczywi\u015bcie, je\u015bli uwa\u017cacie, \u017ce was ok\u0142amuj\u0119 lub \u017ce brakuje mi uczciwo\u015bci, powinni\u015bcie odej\u015b\u0107 i nigdy nie ogl\u0105da\u0107 si\u0119 za siebie. Je\u015bli jednak s\u0105dzicie po prostu, \u017ce si\u0119 myl\u0119, nawet w wa\u017cnej sprawie – a zw\u0142aszcza w wa\u017cnej sprawie – zach\u0119cam was, by\u015bcie nadal przedstawiali lepsze dowody i argumenty. W ko\u0144cu w\u0142a\u015bnie temu s\u0142u\u017cy prawdziwa wsp\u00f3lnota intelektualna i moralna.<\/span><\/p>\n
\nLink do orygina\u0142u:<\/em><\/span><\/p>\n\n
![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!hyY4!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0778597b-9888-429d-b6b6-271da4e8f2b4_606x404.jpeg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!HozL!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc08194ac-5a99-42fb-b27a-4a1d29723922_635x635.png\")