Odpowied\u017a Izraela na porozumienie z Iranem<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nVanessa Berg<\/strong><\/span><\/p>\n
\n\n
Rozczarowuj\u0105ce porozumienie z Iranem raczej nie zmieni sposobu, w jaki Izraelczycy my\u015bl\u0105, walcz\u0105 i przygotowuj\u0105 si\u0119 na to, co nadejdzie.<\/strong><\/h4>\nDla Izraelczyk\u00f3w najbardziej niepokoj\u0105cym elementem mi\u0119dzynarodowej dyplomacji cz\u0119sto nie jest to, co wiadomo, lecz to, czego nie wiadomo.<\/span><\/p>\nJe\u017celi Stany Zjednoczone i Iran rzeczywi\u015bcie osi\u0105gn\u0119\u0142y Memorandum Porozumienia maj\u0105ce zako\u0144czy\u0107 ostatni konflikt, wielu Izraelczyk\u00f3w natychmiast zada to samo pytanie:\u00a0co dok\u0142adnie zosta\u0142o oddane w zamian?<\/strong><\/span><\/p>\nNa pocz\u0105tku wojny cele Izraela by\u0142y ambitne. Publiczna debata koncentrowa\u0142a si\u0119 nie tylko na powstrzymaniu bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia, ale na zasadniczej zmianie strategicznego uk\u0142adu si\u0142, kt\u00f3ry od dziesi\u0119cioleci definiuje Bliski Wsch\u00f3d: ambicji nuklearnych Iranu, jego programu rakiet balistycznych, wspierania terrorystycznych organizacji zast\u0119pczych, a nawet przetrwania samego re\u017cimu.<\/span><\/p>\nJe\u017celi wynegocjowane porozumienie pozostawi znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tej architektury nienaruszon\u0105, rozczarowanie w Izraelu b\u0119dzie nieuniknione – ale rozczarowania nie nale\u017cy myli\u0107 z pora\u017ck\u0105.<\/span><\/p>\nHistoria sugeruje, \u017ce Izraelczycy reaguj\u0105 na strategiczne niepowodzenia inaczej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 narod\u00f3w. Rzadko postrzegaj\u0105 niekorzystne okoliczno\u015bci jako trwa\u0142y stan rzeczy. Zamiast tego traktuj\u0105 je jako problemy do rozwi\u0105zania.<\/span><\/p>\nTa tendencja wynika z trzech g\u0142\u0119boko zakorzenionych cech izraelskiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n1. Odmowa bycia \u201efrajerem\u201d<\/strong><\/span><\/p>\nNiewiele poj\u0119\u0107 jest bardziej centralnych dla izraelskiej kultury ni\u017c idea niebycia \u201efrajerem\u201d (frier<\/em>, \u05e4\u05e8\u05d0\u05d9\u05d9\u05e8), kt\u00f3rej korzenie si\u0119gaj\u0105 jidysz, gdzie okre\u015blano tak osob\u0119 \u0142atwowiern\u0105 lub \u0142atw\u0105 do oszukania.<\/span><\/p>\nFrajer to kto\u015b, kogo mo\u017cna wykorzysta\u0107 – kto\u015b, kto ufa zbyt mocno, czeka zbyt d\u0142ugo albo pozwala innym decydowa\u0107 o swoim losie. Izraelczycy nie znosz\u0105 bycia frajerami.<\/span><\/p>\nTen kulturowy instynkt zosta\u0142 ukszta\u0142towany przez pokolenia do\u015bwiadcze\u0144. Raz za razem Izraelczycy przekonywali si\u0119, \u017ce obietnice sk\u0142adane na mi\u0119dzynarodowych forach cz\u0119sto rozp\u0142ywaj\u0105 si\u0119 w zderzeniu z geopolityczn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Gwarancje bezpiecze\u0144stwa mog\u0105 si\u0119 zmienia\u0107. Administracje przychodz\u0105 i odchodz\u0105. Sojusze si\u0119 przesuwaj\u0105.<\/span><\/p>\nW rezultacie Izraelczycy maj\u0105 tendencj\u0119 do postrzegania mi\u0119dzynarodowych porozumie\u0144 jako u\u017cytecznych, lecz niewystarczaj\u0105cych. Nawet je\u015bli porozumienie ameryka\u0144sko-ira\u0144skie tymczasowo zmniejszy napi\u0119cia, niewielu Izraelczyk\u00f3w uzna, \u017ce problem znikn\u0105\u0142. Zamiast tego b\u0119d\u0105 pyta\u0107:\u00a0co dalej?<\/strong><\/span><\/p>\nNajbardziej prawdopodobn\u0105 reakcj\u0105 nie b\u0119dzie rezygnacja, lecz adaptacja. Izrael niemal na pewno pog\u0142\u0119bi dzia\u0142ania wywiadowcze, rozbuduje zdolno\u015bci cybernetyczne, przyspieszy innowacje technologiczne, wzmocni partnerstwa regionalne i dopracuje opcje militarne. Ka\u017cda luka pozostawiona przez dyplomacj\u0119 stanie si\u0119 wyzwaniem do pokonania dzi\u0119ki pomys\u0142owo\u015bci i przygotowaniu.<\/span><\/p>\nPytanie, kt\u00f3re zada sobie wielu Izraelczyk\u00f3w, nie b\u0119dzie brzmia\u0142o, czy porozumienie rozwi\u0105zuje problem, lecz czy nie byliby g\u0142upcami, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie jest. A Izraelczycy od dziesi\u0119cioleci udowadniaj\u0105, \u017ce nie maj\u0105 najmniejszej ochoty odgrywa\u0107 takiej roli.<\/span><\/p>\nPrzypomina mi si\u0119 historia pocz\u0105tk\u00f3w \u017belaznej Kopu\u0142y, niegdy\u015b uznawanej za cud \u015bwiatowej klasy, a dzi\u015b b\u0119d\u0105cej czym\u015b niemal oczywistym w izraelskich realiach. Na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Mordechaj Josipow wyemigrowa\u0142 do Izraela z Uzbekistanu. Pewnego letniego poranka w 2004 roku czeka\u0142 na kuzyna, kt\u00f3ry odwozi\u0142 swojego wnuka do przedszkola w Sderot (kilometr od granicy ze Stref\u0105 Gazy), gdy nagle dosz\u0142o do eksplozji.<\/span><\/p>\nUderzenie rakiety Hamasu pozostawi\u0142o po\u015brodku asfaltowej ulicy, przed przedszkolem Lilach, w dzielnicy niskiej zabudowy mieszkaniowej, lej wielko\u015bci du\u017cej patelni. Od\u0142amki metalu przeszy\u0142y cia\u0142a trzyletniego Afika Zahaviego i jego matki Ruthie, gdy oko\u0142o \u00f3smej rano szli w kierunku szko\u0142y. Afik zmar\u0142 w drodze do szpitala, natomiast Ruthie prze\u017cy\u0142a i mog\u0142a opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119.<\/span><\/p>\nCzterdziestodziewi\u0119cioletni dziadek Ilanit oraz trzyletni Afik byli pierwszymi ofiarami rakiet wystrzelonych w stron\u0119 Izraela przez palesty\u0144skich bojownik\u00f3w ze Strefy Gazy. Ich \u015bmier\u0107 sk\u0142oni\u0142a izraelski rz\u0105d do rozpocz\u0119cia projektu, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do powstania innowacyjnego systemu obrony przeciwrakietowej znanego dzi\u015b jako \u017belazna Kopu\u0142a.<\/span><\/p>\nIzraelczycy odm\u00f3wili bycia frajerami wobec dzia\u0142a\u0144 Hamasu. Podj\u0119li dzia\u0142ania, by zmieni\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, i z takim samym zdecydowaniem b\u0119d\u0105 podchodzi\u0107 do zagro\u017cenia ze strony Iranu.<\/span><\/p>\n2. Izraelski optymizm<\/strong><\/span><\/p>\nDla os\u00f3b z zewn\u0105trz Izraelczycy cz\u0119sto wydaj\u0105 si\u0119 zaskakuj\u0105co optymistyczni jak na ludzi \u017cyj\u0105cych w jednym z najbardziej niestabilnych region\u00f3w \u015bwiata. Ich optymizm nie jest naiwny. Jest wypracowany.<\/span><\/p>\nOd 1948 roku Izrael stoczy\u0142 wiele wojen, przyj\u0105\u0142 fale terroryzmu, przetrwa\u0142 kryzysy gospodarcze, do\u015bwiadczy\u0142 dyplomatycznej izolacji i wielokrotnie mierzy\u0142 si\u0119 z zagro\u017ceniami, kt\u00f3re zdaniem wielu obserwator\u00f3w mog\u0142y przyt\u0142oczy\u0107 pa\u0144stwo. A jednak Izrael trwa. Ka\u017cde pokolenie Izraelczyk\u00f3w dorasta w otoczeniu przyk\u0142ad\u00f3w pozornie niemo\u017cliwych przeszk\u00f3d, kt\u00f3re ostatecznie zosta\u0142y pokonane.<\/span><\/p>\nNikt nie uosabia\u0142 tego sposobu my\u015blenia bardziej ni\u017c nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c wybitny izraelski m\u0105\u017c stanu Szimon Peres. W swojej ksi\u0105\u017cce\u00a0No Room for Small Dreams<\/em>\u00a0(\u201eNie ma miejsca na ma\u0142e marzenia\u201d) opisywa\u0142 izraelski optymizm nie jako my\u015blenie \u017cyczeniowe, lecz jako praktyczny spos\u00f3b mierzenia si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Wskazywa\u0142 trzy kluczowe sk\u0142adniki: kreatywne my\u015blenie, odwag\u0119 brania odpowiedzialno\u015bci i determinacj\u0119.<\/span><\/p>\nIzrael narodzi\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki niekonwencjonalnym rozwi\u0105zaniom niekonwencjonalnych problem\u00f3w. Za\u0142o\u017cyciele pa\u0144stwa odziedziczyli bagna, pustynie, skromne zasoby, wrogich s\u0105siad\u00f3w i niemal zerowy margines b\u0142\u0119du. Konwencjonalne my\u015blenie by\u0142o luksusem, na kt\u00f3ry nie mogli sobie pozwoli\u0107. Gdy bagna pe\u0142ne malarii zagra\u017ca\u0142y pierwszym osiedlom, pionierzy sprowadzili z Australii eukaliptusy, aby poch\u0142ania\u0142y nadmiar wody.<\/span><\/p>\nNawet s\u0142ynne izraelskie poj\u0119cie\u00a0balagan<\/em>\u00a0(trwa\u0142y stan nieporz\u0105dku) cz\u0119sto s\u0142u\u017cy jako inkubator kreatywno\u015bci. W spo\u0142ecze\u0144stwie, gdzie struktury bywaj\u0105 niedoskona\u0142e, ludzie ucz\u0105 si\u0119 improwizowa\u0107, dostosowywa\u0107 i wynajdywa\u0107 nowe rozwi\u0105zania. Je\u015bli porozumienie dyplomatyczne stworzy nowe ograniczenia, Izraelczycy nie zaakceptuj\u0105 ich biernie. Zaczn\u0105 szuka\u0107 niekonwencjonalnych sposob\u00f3w ich obej\u015bcia. Tak by\u0142o zawsze.<\/span><\/p>\nIzraelska kultura cz\u0119sto zak\u0142ada, \u017ce je\u015bli co\u015b trzeba zrobi\u0107, kto\u015b musi wyst\u0105pi\u0107 naprz\u00f3d i to zrobi\u0107. Tendencj\u0119 t\u0119 mo\u017cna dostrzec w ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwie. Wida\u0107 j\u0105 w ekosystemie startup\u00f3w, kt\u00f3ry niezmiennie nale\u017cy do najbardziej innowacyjnych na \u015bwiecie. Wida\u0107 j\u0105 w wojsku, gdzie od m\u0142odszych rang\u0105 oczekuje si\u0119 inicjatywy, a nie \u015blepego przestrzegania procedur. Wida\u0107 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c w ruchach m\u0142odzie\u017cowych, takich jak izraelscy skauci, gdzie m\u0142odzi ludzie otrzymuj\u0105 wyj\u0105tkowo wysoki poziom odpowiedzialno\u015bci ju\u017c od najm\u0142odszych lat.<\/span><\/p>\nEfektem jest kultura, kt\u00f3ra rzadko czeka na idealne warunki. Izraelczycy mog\u0105 narzeka\u0107. Mog\u0105 bez ko\u0144ca si\u0119 spiera\u0107. Mog\u0105 nie zgadza\u0107 si\u0119 co do strategii. Jednak w obliczu wyzwania zazwyczaj zak\u0142adaj\u0105, \u017ce ostateczna odpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na nich samych.<\/span><\/p>\nNiewiele historii lepiej oddaje izraelsk\u0105 wytrwa\u0142o\u015b\u0107 ni\u017c wysi\u0142ki Peresa zmierzaj\u0105ce do stworzenia fundament\u00f3w izraelskiego programu nuklearnego.<\/span><\/p>\nW 1956 roku, jako dyrektor generalny izraelskiego Ministerstwa Obrony, Peres pomaga\u0142 koordynowa\u0107 kampani\u0119 synajsk\u0105. Podczas spotka\u0144 z francuskimi urz\u0119dnikami dostrzeg\u0142 okazj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 uzna\u0142aby za nierealn\u0105: przekona\u0107 Francj\u0119 do pomocy Izraelowi w stworzeniu programu energetyki j\u0105drowej. Ku jego zaskoczeniu Francuzi si\u0119 zgodzili.<\/span><\/p>\nJednak przekszta\u0142cenie tej zgody w rzeczywisto\u015b\u0107 okaza\u0142o si\u0119 znacznie trudniejsze. Projekt spotka\u0142 si\u0119 ze sprzeciwem izraelskich przyw\u00f3dc\u00f3w, obawami Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz intensywn\u0105 kontrol\u0105 ze strony Zwi\u0105zku Radzieckiego. Nast\u0119pnie, gdy we wrze\u015bniu 1957 roku ostateczne porozumienie by\u0142o ju\u017c na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki, francuski rz\u0105d zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozpada\u0107.<\/span><\/p>\nPo latach negocjacji brakowa\u0142o ju\u017c tylko zgody politycznego kierownictwa Francji. Peres biega\u0142 od gabinetu do gabinetu, przekonuj\u0105c sceptycznych urz\u0119dnik\u00f3w i gor\u0105czkowo zbieraj\u0105c niezb\u0119dne podpisy, zanim rz\u0105d upadnie. Gdy kryzys si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0142, nawet Dawid Ben Gurion uzna\u0142, \u017ce misja Peresa najprawdopodobniej zako\u0144czy si\u0119 \u201ena niczym\u201d. Myli\u0142 si\u0119.<\/span><\/p>\nPeresowi uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 zgod\u0119 ust\u0119puj\u0105cego premiera dos\u0142ownie w ostatniej chwili. Chocia\u017c rz\u0105d faktycznie ju\u017c si\u0119 rozpada\u0142, porozumienie celowo podpisano i opatrzono dat\u0105 z dnia poprzedzaj\u0105cego jego upadek, toruj\u0105c drog\u0119 francuskiej pomocy. Tym podpisem zasiano ziarno izraelskiego programu nuklearnego.<\/span><\/p>\nPo latach Peres wspomina\u0142 ten epizod z charakterystycznym pragmatyzmem:<\/span><\/p>\n\u201eTa data czy tamta – jakie to ma znaczenie?\u201d – m\u00f3wi\u0142. \u201eJakie ma to znaczenie mi\u0119dzy przyjaci\u00f3\u0142mi?\u201d<\/span><\/p>\n3. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo w przebraniu<\/strong><\/span><\/p>\nIstnieje jeszcze jedna mo\u017cliwo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 wielu Izraelczyk\u00f3w po cichu dostrze\u017ce: je\u015bli porozumienie oka\u017ce si\u0119 rozczarowuj\u0105ce, mo\u017ce ono ostatecznie wzmocni\u0107 strategiczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 Izraela.<\/span><\/p>\nPrzez dziesi\u0119ciolecia Izrael cieszy\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowym wsparciem Stan\u00f3w Zjednoczonych. To partnerstwo pozostaje bezcenne. Jednak ostatnie wydarzenia przypomnia\u0142y lekcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 wielu Izraelczyk\u00f3w ju\u017c zna\u0142o: sojusznicy maj\u0105 interesy, a nie obowi\u0105zki.<\/span><\/p>\nAmeryka\u0144skie administracje si\u0119 zmieniaj\u0105. Ameryka\u0144skie priorytety si\u0119 zmieniaj\u0105. Ameryka\u0144scy wyborcy si\u0119 zmieniaj\u0105. A wraz z nimi zmienia si\u0119 ameryka\u0144ska polityka zagraniczna. D\u0142ugoterminowe bezpiecze\u0144stwo Izraela nie mo\u017ce wi\u0119c opiera\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Waszyngton zawsze b\u0119dzie podziela\u0142 postrzeganie zagro\u017ce\u0144 przez Jerozolim\u0119 lub jej harmonogram strategiczny.<\/span><\/p>\nRozczarowuj\u0105ce porozumienie mo\u017ce przyspieszy\u0107 wysi\u0142ki na rzecz dywersyfikacji relacji Izraela na \u015bwiecie, pog\u0142\u0119biania partnerstw regionalnych, rozwijania niezale\u017cnych zdolno\u015bci oraz ograniczania zale\u017cno\u015bci od pojedynczego zagranicznego partnera.<\/span><\/p>\nHistoria sugeruje, \u017ce okresy strategicznego dyskomfortu cz\u0119sto zmuszaj\u0105 pa\u0144stwa do stawania si\u0119 silniejszymi. Historia Izraela, by\u0107 mo\u017ce bardziej ni\u017c historia jakiegokolwiek innego kraju, pe\u0142na jest przyk\u0142ad\u00f3w, gdy przeciwno\u015bci losu stawa\u0142y si\u0119 nieoczekiwanym \u017ar\u00f3d\u0142em odporno\u015bci. Paradoks mo\u017ce polega\u0107 na tym, \u017ce porozumienie maj\u0105ce ograniczy\u0107 Izrael ostatecznie popchnie go ku wi\u0119kszej samodzielno\u015bci.<\/span><\/p>\nWielu obserwator\u00f3w b\u0119dzie interpretowa\u0107 porozumienie ameryka\u0144sko-ira\u0144skie przez pryzmat dyplomacji. Izraelczycy spojrz\u0105 na nie raczej przez pryzmat adaptacji. Od pokole\u0144 funkcjonuj\u0105 w rzeczywisto\u015bciach, kt\u00f3rych sami nie wybrali.<\/span><\/p>\nNie oznacza to, \u017ce z zadowoleniem przyjmuj\u0105 niekorzystne rezultaty. Oznacza to, \u017ce nie pozwalaj\u0105, by niekorzystne rezultaty ich definiowa\u0142y.<\/span><\/p>\nPorozumienie mo\u017ce zmieni\u0107 strategiczny krajobraz. Mo\u017ce op\u00f3\u017ani\u0107 realizacj\u0119 pewnych cel\u00f3w. Mo\u017ce stworzy\u0107 nowe wyzwania. Jest jednak ma\u0142o prawdopodobne, by zmieni\u0142o fundamentalny charakter spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re wielokrotnie przekszta\u0142ca\u0142o niepowodzenia w szanse.<\/span><\/p>\nIzraelczycy nie nale\u017c\u0105 do ludzi, kt\u00f3rzy u\u017calaj\u0105 si\u0119 nad sob\u0105 – najprawdopodobniej ju\u017c zastanawiaj\u0105 si\u0119, jak zdoby\u0107 ira\u0144ski uran, a przynajmniej od tego zacz\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n
\nLink do orygina\u0142u:<\/em><\/span><\/p>\n\n
![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!x0uM!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd94fa3bc-4187-4561-9103-0dceed7c7d5c_605x403.jpeg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!UODF!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fbucketeer-e05bbc84-baa3-437e-9518-adb32be77984.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b8e5326-6fea-48e6-8cef-5ed73c4535e7_500x500.png\")