{"id":132534,"date":"2026-07-28T17:51:00","date_gmt":"2026-07-28T15:51:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=132534"},"modified":"2026-07-28T08:47:22","modified_gmt":"2026-07-28T06:47:22","slug":"31-09-65","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=132534","title":{"rendered":"Jeremiada ateisty"},"content":{"rendered":"

Fragment obrazu Rembranta przedstawiaj\u0105cy Jeremiasza op\u0142akuj\u0105cego zburzenie \u015bwi\u0105tyni. (1630)<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Jeremiada ateisty<\/a><\/strong><\/span><\/h3>\n

Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

J\u00f3zef Tischner zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce najpierw jest nauczycielem, potem filozofem, a na ko\u0144cu ksi\u0119dzem. Nasza to\u017csamo\u015b\u0107 jest sk\u0142adank\u0105, ale to, co w tej sk\u0142adance plasujemy na pierwszym miejscu, a co na ostatnim, mo\u017ce silnie wp\u0142ywa\u0107 na to, kim tak naprawd\u0119 jeste\u015bmy. Jedno wydaje si\u0119 pewne: wszelkie pr\u00f3by zapisania si\u0119 do jakiego\u015b stowarzyszenia m\u0105drych i dobrych s\u0105 skazane na niepowodzenie.<\/span><\/p>\n

Ateizm jest dla mnie wnioskiem z nauk przyrodniczych \u2013 przekonaniem, \u017ce prawdopodobie\u0144stwo istnienia jakiej\u015b inteligencji wcze\u015bniejszej ni\u017c materia jest tak ma\u0142e, i\u017c nie mog\u0119 podziela\u0107 wyobra\u017ce\u0144 moich przodk\u00f3w i musz\u0119 sobie w \u017cyciu radzi\u0107 bez tej konstrukcji. Nie oznacza to, \u017ce jestem m\u0105drzejszy od ludzi wierz\u0105cych ani tym bardziej, \u017ce jestem od nich bardziej moralny. Je\u015bli idzie o m\u0105dro\u015b\u0107, to sam ateizm m\u0105drym mnie nie czyni, nie chroni mnie r\u00f3wnie\u017c przed uprzedzeniami, b\u0142\u0119dami logicznymi ani przed fanatyzmem; do sokratejskiej ostro\u017cno\u015bci sk\u0142ania mnie filozofia, a nie sam fakt pow\u0105tpiewania w nadnaturaln\u0105 i wszechmocn\u0105 inteligencj\u0119. Wiem, \u017ce moja wiedza jest bardzo ograniczona, i zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce cz\u0119\u015bciej jestem w b\u0142\u0119dzie, ni\u017c sobie to u\u015bwiadamiam. Religie by\u0142y ca\u0142kiem logicznym wnioskiem istot rozumnych, zdolnych do zadawania pyta\u0144 i konstruowania odpowiedzi na nie w oparciu o dost\u0119pn\u0105 naszym przodkom wiedz\u0119. Stawa\u0142y si\u0119 spoiwem ludzkich wsp\u00f3lnot i tworzy\u0142y kodeksy moralne, kt\u00f3re (przynajmniej w cz\u0119\u015bci) powinny by\u0107 nadal dla nas wa\u017cne.<\/span><\/p>\n

W m\u0142odo\u015bci nie zawsze przyznawa\u0142em si\u0119 do ateizmu, poniewa\u017c ateizm by\u0142 w pa\u0144stwie komunistycznym religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105. Kiedy Ayaan Hirsi Ali og\u0142osi\u0142a publicznie, \u017ce porzuci\u0142a ateizm i zosta\u0142a chrze\u015bcijank\u0105, by\u0142em przekonany, \u017ce mia\u0142a do\u015b\u0107 ogl\u0105dania mi\u0142uj\u0105cych ludob\u00f3jczy islam ateist\u00f3w w kefijach. Wychowana w islamie i we wczesnej m\u0142odo\u015bci zradykalizowana, dosz\u0142a do wniosku, \u017ce jedyn\u0105 alternatyw\u0105 religijnego fanatyzmu jest ateizm. Podczas debaty z Richardem Dawkinsem<\/a> okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce prawdziwym powodem powrotu do wiary religijnej i wyboru chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142y d\u0142ugotrwa\u0142a depresja, poczucie duchowego bankructwa oraz potrzeba transcendencji. Ta fascynuj\u0105ca rozmowa przypomnia\u0142a mi si\u0119 podczas lektury bardzo obszernego eseju<\/a>, napisanego przez r\u00f3wnie\u017c wychowanego w islamskiej tradycji Egipcjanina Husseina Aboubakra Mansoura oraz ameryka\u0144skiego ortodoksyjnego rabina Shnayora Burtona.<\/span><\/p>\n

W podpisanym przez dw\u00f3ch autor\u00f3w tek\u015bcie nie spos\u00f3b powiedzie\u0107, kt\u00f3re pogl\u0105dy s\u0105 czyje, ale mamy prawo zak\u0142ada\u0107, \u017ce obaj ca\u0142kowicie zgadzaj\u0105 si\u0119 z tezami zawartymi w opublikowanym eseju.<\/span><\/p>\n

Autorzy zaczynaj\u0105 od opisu procesu rozpadu autorytet\u00f3w i tradycyjnych wi\u0119zi spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n

\u201eWszystko, co sta\u0142e, rozp\u0142ywa si\u0119 w powietrzu\u201d. To zdanie by\u0142o cytowane tak cz\u0119sto, \u017ce samo r\u00f3wnie\u017c si\u0119 rozp\u0142yn\u0119\u0142o, rozpu\u015bci\u0142o w atmosferze, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142o opisywa\u0107. Rozpad i up\u0142ynnienie nale\u017c\u0105 dzi\u015b chyba do najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanych poj\u0119\u0107 socjologicznych.<\/em><\/span><\/p>\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwa rozpadaj\u0105 si\u0119 przy pierwszym wstrz\u0105sie wywo\u0142anym niezadowoleniem, a te, kt\u00f3re przetrwaj\u0105, nawiedza podejrzenie, \u017ce trwaj\u0105 jedynie z tch\u00f3rzostwa, a nie z przekonania. Dzieci, wychowywane przez rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 powiedzie\u0107, jakich ludzi chc\u0105 wychowa\u0107, ucz\u0105 si\u0119 w szko\u0142ach, kt\u00f3re nie potrafi\u0105 wyja\u015bni\u0107, ku czemu w\u0142a\u015bciwie prowadzi ich edukacja, i dorastaj\u0105 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry pytanie: \u201eCo stanowi dobre \u017cycie?\u201d zast\u0105pi\u0142 pytaniem: \u201eCzego chcesz?\u201d, jak gdyby samo pragnienie by\u0142o wystarczaj\u0105cym uzasadnieniem.<\/em><\/span><\/p>\n

Narody, kt\u00f3re jeszcze pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu mog\u0142y odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do wsp\u00f3lnego dziedzictwa, dzi\u015b uwa\u017caj\u0105 sam\u0105 tak\u0105 sugesti\u0119 za co\u015b g\u0142\u0119boko \u017cenuj\u0105cego i kontrowersyjnego. Czyjego dziedzictwa? Okre\u015blonego przez kogo? Narzuconego komu? A poza tym zapewne b\u0119d\u0105cego fikcj\u0105 stworzon\u0105 po to, by s\u0142u\u017cy\u0107 okre\u015blonym interesom, kt\u00f3re nale\u017cy teraz zdemaskowa\u0107 i napi\u0119tnowa\u0107.<\/em><\/span><\/p>\n

Na kolejnych dwudziestu stronach eseju autorzy przekonuj\u0105, \u017ce jest to efekt laicyzacji, odrzucenia idei Boga, zgubienia zewn\u0119trznej si\u0142y \u0142\u0105cz\u0105cej autorytet i kodeks moralny. Pierwszy zarzut wobec tego rozumowania dotyczy podejrzenia, \u017ce mamy do czynienia z pr\u00f3b\u0105 jednoczynnikowego wyja\u015bniania historii. To podej\u015bcie pomija efekty urbanizacji, wzrostu ruchliwo\u015bci spo\u0142ecznej, rewolucji w systemach komunikacyjnych i wielu innych zmiennych wyst\u0119puj\u0105cych niezale\u017cnie od procesu laicyzacji. Poczucie ci\u0105g\u0142o\u015bci oraz osadzonych w tradycji system\u00f3w warto\u015bci rozp\u0142ywa si\u0119 pod naporem przyspieszonych zmian na wielu polach \u017cycia spo\u0142ecznego. R\u00f3wnocze\u015bnie racjonalizm, jako idea mog\u0105ca teoretycznie zast\u0105pi\u0107 zewn\u0119trzny autorytet Boga, okaza\u0142 si\u0119 utopi\u0105.<\/span><\/p>\n

Autorzy tego eseju stwierdzaj\u0105:<\/span><\/p>\n

\u201eNarasta wi\u0119c ha\u0142as \u2013 nieustanny, gor\u0105czkowy, wyczerpuj\u0105cy ha\u0142as cz\u0142owieka pr\u00f3buj\u0105cego sam\u0105 tylko obfito\u015bci\u0105 s\u0142\u00f3w, nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 wytwarzaniem kiczu stworzy\u0107 autorytet i znaczenie, kt\u00f3re kiedy\u015b wyp\u0142ywa\u0142y ze \u017ar\u00f3d\u0142a niewymagaj\u0105cego \u017cadnych uzasadnie\u0144.<\/em><\/p>\n

Czym by\u0142y te nadrz\u0119dne prawdy i w jaki spos\u00f3b utraci\u0142y swoj\u0105 moc?<\/em><\/p>\n

Odpowied\u017a jest jednocze\u015bnie oczywista i zaskakuj\u0105co trudna do sformu\u0142owania, poniewa\u017c utrata okaza\u0142a si\u0119 tak ca\u0142kowita, \u017ce sam j\u0119zyk, kt\u00f3rym mo\u017cna by opisa\u0107 to, co utracono, r\u00f3wnie\u017c uleg\u0142 degradacji\u201d.<\/em><\/p>\n

Zdaniem autor\u00f3w tego eseju:<\/span><\/p>\n

\u201eKultura Zachodu przesz\u0142a nie tylko proces sekularyzacji, lecz znacznie g\u0142\u0119bsz\u0105 przemian\u0119: dewaluacj\u0119 biblijnych \u017ar\u00f3de\u0142 sensu, warto\u015bci i porz\u0105dku.<\/em><\/p>\n

Ta dewaluacja \u2013 odmienna od zwyk\u0142ej utraty wiary \u2013 doprowadzi\u0142a do niestabilno\u015bci charakterystycznej dla p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci: rozpadu instytucji, rodzin, edukacji, narod\u00f3w, a nawet samego cia\u0142a. Rozmywa ka\u017cd\u0105 granic\u0119 i usuwa wszelk\u0105 pewno\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n

Nasze niegdy\u015b nadrz\u0119dne prawdy nie zosta\u0142y jedynie utracone \u2013 z tym mo\u017cna by\u0142oby jeszcze \u017cy\u0107. Sta\u0142o si\u0119 co\u015b znacznie gorszego: zosta\u0142y gruntownie pozbawione warto\u015bci\u201d.<\/em><\/p>\n

Wypada si\u0119 zgodzi\u0107, i\u017c wiara w si\u0142\u0119 rozumu okaza\u0142a si\u0119 z\u0142udna. Istotnie \u2013 jak sami stwierdzaj\u0105 \u2013 ludzie O\u015bwiecenia nie zamierzali odchodzi\u0107 od prawdy i dobra, ale chcieli je oprze\u0107 na bardziej racjonalnych podstawach, uwolni\u0107 od przes\u0105d\u00f3w i fanatyzmu kap\u0142an\u00f3w. \u201eRozum mia\u0142 dawa\u0107 prawdzie pewniejszy fundament ni\u017c objawienie. Natura mia\u0142a lepiej uzasadni\u0107 dobro ni\u017c teologia\u201d.<\/span><\/p>\n

Tak si\u0119 nie sta\u0142o. \u015awieckie instytucje zawodz\u0105 w r\u00f3wnym stopniu jak instytucje religijne. Stany Zjednoczone \u2013 moim zdaniem najbardziej udany eksperyment O\u015bwiecenia \u2013 mimo i\u017c tw\u00f3rcy ameryka\u0144skiej konstytucji byli ca\u0142kowicie \u015bwiadomi podst\u0119pnej natury ludzkiej i wszelkimi si\u0142ami pr\u00f3bowali stworzy\u0107 instytucje odporne na ludzk\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do nieuczciwo\u015bci, dominacji i przemocy, przechodz\u0105 dzi\u015b kryzys, kt\u00f3rego przyczyn szuka na ameryka\u0144skiej ziemi egipski racjonalista i \u017cydowski rabin.<\/span><\/p>\n

Szukaj\u0105c jej w \u017cydowskiej Torze, pisz\u0105:<\/span><\/p>\n

\u201eKiedy upadaj\u0105 nadrz\u0119dne prawdy, nie nast\u0119puje spokojny nihilizm ludzi pogodzonych z bezsensem. Nast\u0119puje gor\u0105czkowy, niewyczerpany wysi\u0142ek, aby wy\u0142\u0105cznie ludzkimi \u015brodkami wytworzy\u0107 sens, kt\u00f3ry wcze\u015bniej by\u0142 otrzymywany z zewn\u0105trz.<\/em><\/p>\n

Tym w\u0142a\u015bnie jest nasz nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 kicz.<\/em><\/p>\n

Jego zakres wykracza daleko poza estetyk\u0119.<\/em><\/p>\n

Kicz jest pr\u00f3b\u0105 wywo\u0142ania poczucia kontaktu z sensem poprzez systematyczne wytwarzanie znak\u00f3w tego poczucia: wi\u0119cej sentymentalizmu, wi\u0119cej widowiska, wi\u0119cej moralnego uniesienia, wi\u0119cej terapeutycznej g\u0142\u0119bi, wi\u0119cej inspiruj\u0105cych tre\u015bci \u2013 wi\u0119cej wszystkiego, co wygl\u0105da, brzmi i porusza si\u0119 tak, jak sens\u201d.<\/em><\/p>\n

W eseju nieustannie powraca problem wieczno\u015bci \u2013 o kt\u00f3rej nie bardzo wiadomo, czy dotyczy wiary w \u017cycie wieczne, zewn\u0119trznego os\u0105du naszego \u017cycia czy ponadczasowych warto\u015bci moralnych. Mamy tu r\u00f3wnie\u017c powracaj\u0105ce proroctwa Jeremiasza.<\/span><\/p>\n

Jeremiasz, kt\u00f3ry ponad dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat temu, w obliczu kl\u0119ski przegranej wojny i wygnania do Babilonu, dawa\u0142 \u2013 jako s\u0142owo Pana \u2013 zalecenie, by trwa\u0107 przy wierze, nie poddawa\u0107 si\u0119 rozpaczy i budowa\u0107 codzienno\u015b\u0107 w nowych warunkach. Modlitwa pozwala\u0142a zachowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 i by\u0142a fundamentem zbiorowych warto\u015bci.<\/span><\/p>\n

Autorzy eseju sugeruj\u0105, \u017ce w tamtych czasach prorocy mieli bezpo\u015bredni kontakt z Bogiem, \u017ce Go do\u015bwiadczali, \u017ce p\u00f3\u017aniej B\u00f3g zamilk\u0142 oraz \u017ce nie maj\u0105 ani nie mog\u0105 dostarczy\u0107 dowod\u00f3w Jego istnienia. Pisz\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w postchrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiecie nast\u0119puje rozproszenie, dewaluacja warto\u015bci i tragiczne zagubienie jednostki skazanej na dobrowolne wybory. Przypominaj\u0105 s\u0142owa z Miszny, spisanej w II wieku naszej ery:<\/span><\/p>\n

\u201eM\u00f3dlcie si\u0119 o pomy\u015blno\u015b\u0107 kr\u00f3lestwa, bo gdyby nie boja\u017a\u0144 przed nim, jeden cz\u0142owiek po\u017car\u0142by drugiego \u017cywcem.\u201d<\/em><\/p>\n

\u2014 Miszna, Pirke Awot<\/em> 3,2<\/p>\n

To \u015bwiadomo\u015b\u0107 natury ludzkiej, kt\u00f3ra bez piel\u0119gnacji, wspartej przymusem, powraca do brutalnej dziko\u015bci i przemocy. Mimo up\u0142ywu wiek\u00f3w i post\u0119p\u00f3w naszej wiedzy natura ludzka nie zmieni\u0142a si\u0119. Jeremiasz pisa\u0142 swoje proroctwa w czasach chaosu i zagubienia. Jego rady by\u0142y rozs\u0105dne i opiera\u0142y si\u0119 na fundamencie, kt\u00f3ry nie by\u0142 kwestionowany.<\/span><\/p>\n

Podejrzewam, \u017ce autorzy eseju pope\u0142niaj\u0105 dwa b\u0142\u0119dy. Podczas gdy sekularyzacja to przede wszystkim gwarancja swobody sumienia, laicyzacja jest procesem zast\u0119powania wiary religijnej nowymi formami wsp\u00f3lnotowych fundament\u00f3w. Opisywane przez nich zjawiska s\u0105 faktem. Nie s\u0105 jednak zjawiskiem nowym. Przypomnijmy okres reformacji i wojen religijnych, zar\u00f3wno w ramach chrze\u015bcija\u0144stwa, jak i islamu czy innych wyzna\u0144 religijnych. Wy\u017cszy porz\u0105dek, do kt\u00f3rego mo\u017cna si\u0119 odwo\u0142a\u0107, nie by\u0142 nigdy ani wewn\u0119trznie jednorodny, ani uniwersalny. Uniwersalna wydaje si\u0119 natomiast t\u0119sknota do zewn\u0119trznego autorytetu, kt\u00f3ry uwolni\u0142by nas od dylematu samodzielnych wybor\u00f3w. Je\u015bli jeste\u015bmy produktem ewolucji gatunk\u00f3w, pytanie o sens \u017cycia zmienia si\u0119 w pytanie: co robimy z naszym \u017cyciem?<\/span>
\n<\/p>\n

Ateizm mo\u017ce by\u0107 przymierzem z humanizmem, ale mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przymierzem z utopi\u0105, nierzadko z tak\u0105 czy inn\u0105 zbrodnicz\u0105 ide\u0105 totalitarn\u0105. Nie brak fa\u0142szywych prorok\u00f3w w\u015br\u00f3d ateist\u00f3w. Nasze warto\u015bci, r\u00f3wnie\u017c te sprawdzone w d\u0142ugiej tradycji, nieustannie podlegaj\u0105 interpretacjom i mog\u0105 zmienia\u0107 sens. Mo\u017cemy ulec potrzebie zewn\u0119trznego autorytetu, ale nieodmiennie b\u0119dzie si\u0119 okazywa\u0107, \u017ce potrzebujemy kogo\u015b, kto zinterpretuje go dla nas na potrzeby rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej wyl\u0105dowali\u015bmy.<\/span><\/p>\n

We wspomnianej na pocz\u0105tku rozmowie Richarda Dawkinsa z Ayaan Hirsi Ali Ayaan m\u00f3wi, \u017ce musimy pozosta\u0107 przy ramach moralno\u015bci, kt\u00f3re otrzymali\u015bmy w dziedzictwie od judeochrze\u015bcija\u0144stwa. Na to Dawkins odpowiada, \u017ce nie potrzebujemy do tego wiary w nonsens istnienia nadnaturalnych byt\u00f3w. Ayaan m\u00f3wi o kryzysie \u2013 o tym samym kryzysie, kt\u00f3ry opisuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c autorzy omawianego eseju. Przypomina, \u017ce kiedy porzuci\u0142a islam i zosta\u0142a ateistk\u0105, by\u0142a przekonana, i\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo jest r\u00f3wnie z\u0142e jak islam, ale by\u0142 to b\u0142\u0105d. Odrzucenie tradycji judeochrze\u015bcija\u0144skiej w o\u015bwiacie i wychowaniu m\u0142odego pokolenia prowadzi do pr\u00f3\u017cni i chaosu.<\/span><\/p>\n

To ciekawa historia, bo sam Dawkins okre\u015bli\u0142 si\u0119 w pewnym momencie jako niewierz\u0105cy kulturowy chrze\u015bcijanin. Nie odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 jednak do kodeksu moralnego, lecz do \u015bwiata, w kt\u00f3rym dorasta\u0142 i kt\u00f3ry nadal lubi. Ta rozmowa jest rozmow\u0105 przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy nie przestaj\u0105 by\u0107 przyjaci\u00f3\u0142mi z powodu r\u00f3\u017cnicy pogl\u0105d\u00f3w, poniewa\u017c nadal \u0142\u0105czy ich wi\u0119cej, ni\u017c dzieli.<\/span><\/p>\n

Ja sam wielokrotnie zastanawia\u0142em si\u0119 nad pytaniem, czy chrze\u015bcija\u0144scy rodzice mog\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 z odej\u015bciem ich dzieci od wiary w istoty nadprzyrodzone i wychowa\u0107 je w poszanowaniu tradycji oraz akceptacji, \u017ce wierz\u0105cych i niewierz\u0105cych mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 wi\u0119cej, ni\u017c ich dzieli.<\/span><\/p>\n

Czy tajemnica ukrywa si\u0119 w umiej\u0119tno\u015bci rozmowy?<\/span><\/p>\n

Ayaan m\u00f3wi, \u017ce w imi\u0119 walki o wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, wolno\u015b\u0107 wyznania i wolno\u015b\u0107 stowarzysze\u0144 dali\u015bmy przyzwolenie na kult przemocy i szerzenie totalitarnej ideologii islamistycznej, dodaj\u0105c, \u017ce nie mamy na to zjawisko odpowiedzi i widzimy, jak ten kult d\u0105\u017cy do zniszczenia naszych wolno\u015bci i rozszerza swoje wp\u0142ywy. Ona sama podkre\u015bla, \u017ce nikogo nie zamierza nawraca\u0107 na chrze\u015bcija\u0144stwo, a jedynie odpowiada na pytanie, dlaczego z przyczyn osobistych porzuci\u0142a ateizm dla chrze\u015bcija\u0144stwa. Richard Dawkins w ostatnim s\u0142owie m\u00f3wi, \u017ce religia nie jest odpowiedzi\u0105 na zagro\u017cenie, kt\u00f3remu absolutnie nie przeczy.<\/span><\/p>\n

Autorzy omawianego tu eseju przywo\u0142uj\u0105 s\u0142owa Jeremiasza:<\/span><\/p>\n

Tak m\u00f3wi PAN Zast\u0119p\u00f3w, B\u00f3g Izraela, do wszystkich wygna\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych zes\u0142a\u0142em z Jerozolimy do Babilonu: Budujcie domy i mieszkajcie w nich; zak\u0142adajcie ogrody i spo\u017cywajcie ich owoce. Bierzcie sobie \u017cony i p\u0142\u00f3d\u017acie syn\u00f3w i c\u00f3rki; znajd\u017acie \u017cony swoim synom i wydawajcie c\u00f3rki za m\u0105\u017c, aby rodzi\u0142y syn\u00f3w i c\u00f3rki. Rozmna\u017cajcie si\u0119 tam i nie zmniejszajcie swojej liczby. Zabiegajcie o pok\u00f3j miasta, do kt\u00f3rego zes\u0142a\u0142em was na wygnanie, i m\u00f3dlcie si\u0119 za nie do PANA, bo w jego pokoju b\u0119dzie i wasz pok\u00f3j. Tak bowiem m\u00f3wi PAN Zast\u0119p\u00f3w, B\u00f3g Izraela: Nie dajcie si\u0119 zwodzi\u0107 prorokom i wr\u00f3\u017cbitom, kt\u00f3rzy s\u0105 po\u015br\u00f3d was, i nie s\u0142uchajcie sn\u00f3w, kt\u00f3re \u015bni\u0105. Fa\u0142szywie prorokuj\u0105 wam w moim imieniu. Nie pos\u0142a\u0142em ich \u2014 wyrocznia PANA.<\/em><\/p>\n

\u2014 Jeremiasz 29,4\u20139<\/p>\n

Interpretuj\u0105 te s\u0142owa jako ostrze\u017cenie przed marzycielami, kt\u00f3rzy cz\u0119sto, w najlepszych intencjach, dostarczaj\u0105 nam kiczu. Terapeutyczny guru dostarcza nam warto\u015bci jako produktu stylu \u017cycia, przyw\u00f3dca polityczny wyst\u0119puje w roli proroka w ramach swojej kampanii wyborczej, aktywista u\u017cywa poj\u0119\u0107 sprawiedliwo\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia, namawiaj\u0105c nas do akceptacji tyranii, a artysta dostarcza g\u0142\u0119bi, kt\u00f3ra jest zaledwie g\u0142adko\u015bci\u0105 powierzchni \u2013 zazwyczaj w szczerym przekonaniu, \u017ce g\u0142osi prawd\u0119.<\/span><\/p>\n

W ostatnim akapicie autorzy eseju pisz\u0105:<\/span><\/p>\n

\u201eZ postchrze\u015bcija\u0144skiej pustyni nie wyjdziemy przez wytworzenie lub wymuszenie nowego fundamentu, stworzenie nowego mitu, odzyskanie prorockiej pewno\u015bci ani przez wt\u0142oczenie odkupienia w histori\u0119, lecz przez odmow\u0119 pozwolenia, by nieobecno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 dewaluacj\u0105. Modlitwa zachowuje t\u0119 odmow\u0119 jako prze\u017cywan\u0105 dyscyplin\u0119 przyjmowania; to, co zwyczajne, staje si\u0119 polem jej wierno\u015bci, a kr\u00f3lestwo \u2014 jej konieczn\u0105, lecz nieodkupion\u0105 form\u0105 polityczn\u0105\u201d.<\/em><\/p>\n

Pozostaj\u0119 nieprzekonany. Tak, ateizm nie jest odpowiedzi\u0105 na zgie\u0142k fa\u0142szywych prorok\u00f3w. Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c kupi\u0107 prawdy przez ma\u0142e \u201ep\u201d w kiosku z gazetami. Przedzieramy si\u0119 po ni\u0105 przez d\u017cungl\u0119, buduj\u0105c wsp\u00f3lnoty niepokornych, umiej\u0105cych rozmawia\u0107 mimo odmienno\u015bci pogl\u0105d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Na pytanie, kim jestem, odpowiadam, \u017ce najpierw jestem bli\u017anim lub \u2013 jak wolisz \u2013 s\u0105siadem, potem dziedzicem tych, kt\u00f3rzy szukali drogi przede mn\u0105, bywam m\u00f3wc\u0105 w gigantycznym Hyde Parku, a na samym ko\u0144cu jestem ateist\u0105.<\/span><\/p>\n

Nie dziwi mnie modlitwa o kr\u00f3lestwo troszcz\u0105ce si\u0119 o to, by\u015bmy si\u0119 wzajemnie nie po\u017cerali \u017cywcem. Mo\u017ce pomaga\u0107, chocia\u017c brak mi wiary, \u017ce zostanie wys\u0142uchana. Nie t\u0119skni\u0119 do pewno\u015bci (niech mnie przed ni\u0105 B\u00f3g broni), podzielam obawy i nie mam recepty innej ni\u017c szukanie drogi. Z wielu wzgl\u0119d\u00f3w najbli\u017cej mi do Ayaan Hirsi Ali.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragment obrazu Rembranta przedstawiaj\u0105cy Jeremiasza op\u0142akuj\u0105cego zburzenie \u015bwi\u0105tyni. (1630) Jeremiada ateisty Andrzej Koraszewski J\u00f3zef Tischner zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce najpierw jest nauczycielem, potem filozofem, a na ko\u0144cu ksi\u0119dzem. Nasza to\u017csamo\u015b\u0107 jest sk\u0142adank\u0105, ale to, co w tej sk\u0142adance plasujemy na pierwszym miejscu, a co na ostatnim, mo\u017ce silnie wp\u0142ywa\u0107 na to, kim tak naprawd\u0119 jeste\u015bmy. Jedno […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/132534"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=132534"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/132534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132573,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/132534\/revisions\/132573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=132534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=132534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=132534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}