![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!QwFd!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F709c9fad-ba92-4f04-b29f-a31602cfc9ec_605x362.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>Arabowie i globalna lewicaHussein Aboubakr Mansour<\/strong><\/span><\/p>\n Po Wielkiej Wojnie spo\u0142ecze\u0144stwa arabskie, podobnie jak wiele innych, po raz pierwszy zetkn\u0119\u0142y si\u0119 z polityk\u0105 jako nowoczesnym zjawiskiem masowym, w kt\u00f3rym nowoczesne \u015brodki komunikacji wykorzystywane s\u0105 do mobilizacji politycznej na szerok\u0105 skal\u0119. Po raz pierwszy intelektuali\u015bci, dziennikarze, poeci i ludzie pi\u00f3ra wszelkiego rodzaju zast\u0105pili dawne warstwy uczonych religijnych, staj\u0105c si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy moralnej i etycznego wychowania spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Nowy trend polegaj\u0105cy na inspirowaniu ludzi ca\u0142o\u015bciow\u0105 filozoficzn\u0105 \u201ewizj\u0105\u201d, przekszta\u0142caniu wra\u017cliwo\u015bci artystycznej w populistyczne symbole polityczne oraz skupianiu masowego poparcia wok\u00f3\u0142 \u017c\u0105dania, symbolu lub przyw\u00f3dcy, kt\u00f3re mo\u017cna nast\u0119pnie prze\u0142o\u017cy\u0107 na w\u0142adz\u0119, sta\u0142 si\u0119 fundamentem polityki Egiptu i Lewantu. W centrum tego zjawiska znalaz\u0142y si\u0119 dwie najbardziej prze\u0142omowe rewolucyjne ideologie wywodz\u0105ce si\u0119 z filozofii niemieckiej: romantyczny nacjonalizm i marksizm, a tak\u017ce ich wsp\u00f3lna walka z powojennym przeciwnikiem – zachodnim imperializmem.<\/span><\/p>\n Nacjonalizm jako romantyczne zjawisko literackie i artystyczne by\u0142 dostrzegalny ju\u017c w arabskiej literaturze i sztuce ko\u0144ca XIX wieku. Jednak dopiero w okresie mi\u0119dzywojennym nabra\u0142 znaczenia jako rewolucyjny impuls mobilizacyjny, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego mog\u0142y powstawa\u0107 ruchy polityczne, a tak\u017ce jako gatunek romantycznej wyobra\u017ani literackiej.<\/span><\/p>\n Rewolucyjny impuls, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 dojrzewa\u0107 podczas Wielkiej Wojny i przyspieszy\u0142 po jej zako\u0144czeniu, by\u0142 zasadniczo antyimperialistycznym zapa\u0142em pozbawionym wyra\u017anej tre\u015bci ideologicznej i jednoznacznego kierunku. Najlepiej wyobrazi\u0107 go sobie jako pierwotny nurt, do kt\u00f3rego nieustannie nap\u0142ywa\u0142y europejskie pr\u0105dy intelektualne i polityczne – marksizm-leninizm, faszyzm, nazizm oraz antysemityzm – i z kt\u00f3rego wy\u0142oni\u0142y si\u0119 ruchy polityczne, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y wsp\u00f3\u0142czesny Bliski Wsch\u00f3d.<\/span><\/p>\n Arabski nacjonalizm by\u0142 pierwsz\u0105 ide\u0105, kt\u00f3ra sformu\u0142owa\u0142a sp\u00f3jn\u0105 ideologi\u0119 dla regionu w pracach swojego intelektualnego ojca, Satiego al-Husriego (1880\u20131968). By\u0142y oficer osma\u0144ski, Husri sta\u0142 si\u0119 jednym z pierwszych nowoczesnych arabskich pedagog\u00f3w, dla kt\u00f3rych edukacja oznacza\u0142a misj\u0119 przygotowania i wychowania nacjonalistycznej m\u0142odzie\u017cy oraz zaszczepienia jej pruskiego, militarnego poczucia historycznej misji.<\/span><\/p>\n By\u0142a to idea zakorzeniona w heglowskiej koncepcji wsp\u00f3lnoty politycznej jako historycznego podmiotu, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie tworz\u0105 organiczn\u0105 jedno\u015b\u0107 posiadaj\u0105c\u0105 transcendentn\u0105, zbawcz\u0105 misj\u0119 w dziejach, mog\u0105c\u0105 znale\u017a\u0107 swoje nieuchronne urzeczywistnienie wy\u0142\u0105cznie poprzez ustanowienie pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Ca\u0142kowite odrzucenie i delegitymizacja istniej\u0105cej rzeczywisto\u015bci na rzecz rzekomo historycznie nieuniknionej przysz\u0142o\u015bci, uznawanej za jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 i prawomocn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, stanowi warunek wst\u0119pny heglowskiego dzia\u0142ania rewolucyjnego. Ci, kt\u00f3rzy broni\u0105 tera\u017aniejszo\u015bci, z konieczno\u015bci staj\u0105 si\u0119 przeszkod\u0105 i wrogami samej historii.<\/span><\/p>\n Sprowadzenie idei naturalnej legitymizacji politycznej – samej w sobie nowoczesnej koncepcji filozoficznej – do rzeczywisto\u015bci politycznej, kt\u00f3ra musi by\u0107 to\u017csama z abstrakcyjnym i idealnym wyobra\u017ceniem wielkiego narodu arabskiego lub islamskiego, uciele\u015bniaj\u0105cego okre\u015blon\u0105 mistyczn\u0105 istot\u0119, prowadzi\u0142o w spos\u00f3b naturalny do ca\u0142kowitej delegitymizacji ka\u017cdej rzeczywisto\u015bci politycznej odbiegaj\u0105cej od tego idea\u0142u. Jednocze\u015bnie to w\u0142a\u015bnie legitymizacja, a nie suwerenno\u015b\u0107, stawa\u0142a si\u0119 kryterium prawdy politycznej.<\/span><\/p>\n Realnie istniej\u0105ce, mniejsze pa\u0144stwa narodowe uznawano za \u201esztuczne\u201d twory europejskiego kolonializmu. Pogl\u0105d ten zosta\u0142 utrwalony w fikcyjnym i ideologicznym przedstawianiu wydarze\u0144 historycznych, takich jak porozumienie Sykes\u2013Picot.<\/span><\/p>\n Tego rodzaju koncepcj\u0119 filozoficzn\u0105 mo\u017cna wyra\u017anie dostrzec we wszystkich nowoczesnych ideologiach politycznych Bliskiego Wschodu. Przejawia si\u0119 ona na przyk\u0142ad w baasistowskim ha\u015ble: \u201eJeden nar\u00f3d arabski z wieczn\u0105 misj\u0105\u201d, w sloganie Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego: \u201eIslam jest rozwi\u0105zaniem\u201d, czy te\u017c w propagandzie Pa\u0144stwa Islamskiego (ISIS), kt\u00f3re film og\u0142aszaj\u0105cy utworzenie kalifatu zatytu\u0142owa\u0142o \u201eKoniec Sykes\u2013Picot\u201d.<\/span><\/p>\n W czasie gdy heglizm i wywodz\u0105ce si\u0119 z niego ideologie kszta\u0142towa\u0142y my\u015bl arabsk\u0105, w Egipcie i Lewancie pojawi\u0142o si\u0119 nowe pokolenie ludzi pi\u00f3ra. Ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wynosi\u0142a na piedesta\u0142 ekspresj\u0119 w\u0142asnego \u201eja\u201d, poszukiwanie autentyczno\u015bci, romantyczne idea\u0142y oraz artystyczn\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 rozumian\u0105 jako mistyczny obowi\u0105zek wobec jakiego\u015b absolutnego ducha.<\/span><\/p>\n Romantyczne poczucie walki stworzy\u0142o literack\u0105, fantastyczn\u0105 wizj\u0119 bohaterskiej jednostki otoczonej przez \u015bwiat pe\u0142en wrogich si\u0142. D\u0105\u017cenie do przezwyci\u0119\u017cenia tego \u015bwiata poprzez odkrycie autentyczno\u015bci w\u0142asnego najg\u0142\u0119bszego \u201eja\u201d w naturalny spos\u00f3b po\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z nowym rodzajem aktywizmu politycznego, opartego na g\u0142\u0119boko mistycznych poj\u0119ciach natury, krwi, ziemi, wyzwolenia, \u015bmierci, odradzaj\u0105cej przemocy i walki zbrojnej.<\/span><\/p>\n Europejskie zjawiska, takie jak salony literackie, tajne stowarzyszenia czy bojowe organizacje m\u0142odzie\u017cowe kierowane przez intelektualist\u00f3w postrzegaj\u0105cych siebie jako awangard\u0119, nosz\u0105cych charakterystyczne kolorowe koszule i pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 has\u0142ami odwo\u0142uj\u0105cymi si\u0119 do \u015bmierci, \u017celaza i ognia, zacz\u0119\u0142y si\u0119 szybko rozprzestrzenia\u0107.<\/span><\/p>\n By\u0142o zatem nieuniknione, \u017ce takie warunki intelektualne i psychologiczne doprowadz\u0105 do skutk\u00f3w niewiele r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od tych, kt\u00f3re wcze\u015bniej pojawi\u0142y si\u0119 w Europie: powstania masowych ruch\u00f3w politycznych pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 romantyczn\u0105 symbolik\u0105 o charakterze niemal religijnego kultu, zak\u0142adanych przez samozwa\u0144czych \u201ef\u00fchrer\u00f3w\u201d, uciele\u015bniaj\u0105cych charakterystyczne dla leninizmu po\u0142\u0105czenie intelektualisty i polityka przewodz\u0105cego awangardzie w ko\u0144cowej fazie historycznej walki prowadz\u0105cej ku nieuchronnej, zbawczej przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej wszystkie sprzeczno\u015bci zostan\u0105 rozwi\u0105zane.<\/span><\/p>\n W okresie mi\u0119dzywojennym w Egipcie i Lewancie mno\u017cy\u0142y si\u0119 ugrupowania komunistyczne, panarabskie, egipskie nacjonalistyczne, syryjskie nacjonalistyczne oraz islamistyczne, tworz\u0105c \u015brodowisko ideologicznej rywalizacji opartej na wzajemnym na\u015bladownictwie.<\/span><\/p>\n \u0141\u0105cznie ugrupowania te stworzy\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej abstrakcyjne idee filozofii niemieckiej, nacjonalizmu, socjalizmu, zjednoczenia oraz europejskiej my\u015bli rewolucyjnej \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 i przekszta\u0142ca\u0142y wraz z lokalnymi symbolami islamu i kultury arabskiej, zmieniaj\u0105c ca\u0142\u0105 intelektualn\u0105 struktur\u0119 arabskiej my\u015bli.<\/span><\/p>\n Je\u017celi pojawienie si\u0119 arabskiej prasy drukarskiej w XIX wieku umo\u017cliwi\u0142o rozpowszechnienie literackiego nacjonalizmu i idei romantycznych w\u015br\u00f3d nowych warstw wykszta\u0142conych, to radio kr\u00f3tkofalowe otworzy\u0142o zupe\u0142nie nowy etap mo\u017cliwo\u015bci, nios\u0105c na swoich falach dono\u015bne g\u0142osy masowej mobilizacji politycznej.<\/span><\/p>\n Nowe mo\u017cliwo\u015bci, jakie dawa\u0142y nowe technologie, zosta\u0142y po raz pierwszy w pe\u0142ni wykorzystane na Bliskim Wschodzie przez dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych uczestnik\u00f3w og\u00f3lnoeuropejskiej rewolucji znanej jako II wojna \u015bwiatowa – W\u0142ochy i Niemcy. Pierwsze uruchomi\u0142y w 1934 roku arabskoj\u0119zyczn\u0105 rozg\u0142o\u015bni\u0119 Radio Bari, drugie za\u015b – w 1939 roku – G\u0142os Berlina w j\u0119zyku arabskim (Voice of Berlin in Arabic<\/em>).<\/span><\/p>\n Obie stacje wype\u0142ni\u0142y eter propagand\u0105 w j\u0119zyku arabskim o wyj\u0105tkowo sensacyjnym charakterze, \u0142\u0105cz\u0105c motywy i symbole islamskie z antyzachodnio\u015bci\u0105, antysemityzmem oraz pod\u017ceganiem do przemocy na masow\u0105 skal\u0119. Radio Bari i G\u0142os Berlina przedstawia\u0142y si\u0119 jako rzecznicy narodowego wyzwolenia wszystkich narod\u00f3w arabskich i muzu\u0142ma\u0144skich, ostrzega\u0142y przed spiskami mocarstw imperialistycznych i \u201e\u017cydowskich Stan\u00f3w Ameryki\u201d oraz wzywa\u0142y do rewolucji przeciwko Zachodowi.<\/span><\/p>\n Wiele antysemickich slogan\u00f3w i teorii spiskowych, kt\u00f3re do dzi\u015b funkcjonuj\u0105 w kulturze arabskiej, mo\u017cna rzeczywi\u015bcie prze\u015bledzi\u0107 a\u017c do dziedzictwa G\u0142osu Berlina i jego irackiego spikera, Junisa Bahriego.<\/span><\/p>\n Jak pisa\u0142 brytyjski urz\u0119dnik odpowiedzialny za propagand\u0119 Nevill Barbour:<\/span><\/p>\n \u201eNazi\u015bci mieli do\u015b\u0107 umiej\u0119tno\u015bci lub szcz\u0119\u015bcia, aby znale\u017a\u0107 i zatrudni\u0107 Irakijczyka Junisa al-Bahriego, kt\u00f3ry posiada\u0142 niezwyk\u0142y talent do sensacyjnego stylu nadawania audycji, jaki szczeg\u00f3lnie sobie cenili. Radio Berlin nie kr\u0119powa\u0142o si\u0119 \u017cadnymi skrupu\u0142ami i nie przywi\u0105zywa\u0142o najmniejszej wagi do zgodno\u015bci z faktami\u2026 Wykorzystywa\u0142o wi\u0119c wszelkie \u015brodki, aby podsyca\u0107 arabsk\u0105 niech\u0119\u0107 wobec Wielkiej Brytanii za jej poparcie dla syjonizmu, wyzyskiwa\u0107 ka\u017cd\u0105 mo\u017cliw\u0105 podejrzliwo\u015b\u0107 dotycz\u0105c\u0105 dzia\u0142a\u0144 Brytyjczyk\u00f3w oraz szydzi\u0107 z Arab\u00f3w, kt\u00f3rzy publicznie deklarowali poparcie dla wsp\u00f3\u0142pracy z Wielk\u0105 Brytani\u0105. Spiker Radia Berlin regularnie na przyk\u0142ad nazywa\u0142 ksi\u0119cia Abd Allaha \u00bbrabinem Abd Allahem<\/em>\u00ab.\u201d<\/span><\/p>\n Nazizm i faszyzm sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 oraz wzorem dla wielu rodz\u0105cych si\u0119 ruch\u00f3w politycznych, takich jak Syryjska Partia Socjal-Nacjonalistyczna oraz Bractwo Muzu\u0142ma\u0144skie.<\/span><\/p>\n Entuzjazm zwi\u0105zany z perspektyw\u0105 zwyci\u0119stwa Niemiec, w po\u0142\u0105czeniu z fascynacj\u0105 arabskich intelektualist\u00f3w filozofi\u0105 niemieck\u0105, mo\u017cna wyra\u017anie dostrzec niemal we wszystkich wspomnieniach os\u00f3b, kt\u00f3re dojrzewa\u0142y politycznie w tym okresie, w tym p\u00f3\u017aniejszych prezydent\u00f3w Egiptu Gamala Abdela Nasera i Anwara Sadata oraz Antuna Saady w Syrii.<\/span><\/p>\n Jeszcze wi\u0119ksze znaczenie ni\u017c politycy mieli – moim zdaniem – ci, kt\u00f3rzy stali si\u0119 tw\u00f3rcami nowoczesnej my\u015bli arabskiej i muzu\u0142ma\u0144skiej. Nale\u017ca\u0142 do nich egipski my\u015bliciel Abdulrahman Badawi, pierwszy nowoczesny filozof arabski, posta\u0107 o fundamentalnym znaczeniu, kt\u00f3rego pami\u0119tniki ujawniaj\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 sympati\u0119 dla Niemiec i nazizmu oraz niemal patologiczn\u0105 obsesj\u0119 na punkcie \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n Podobnie by\u0142o z najwybitniejszym algierskim my\u015blicielem epoki walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, Malekiem Bennabim, kt\u00f3rego Francja oskar\u017cy\u0142a p\u00f3\u017aniej o kolaboracj\u0119 z nazistami.<\/span><\/p>\n W czasie wojny nieliczni arabscy intelektuali\u015bci i my\u015bliciele zdecydowanie sprzeciwiaj\u0105cy si\u0119 nazizmowi i faszyzmowi nale\u017celi albo do starszego pokolenia sympatyzuj\u0105cego z Wielk\u0105 Brytani\u0105, albo do m\u0142odych komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n Poza tym nie b\u0119dzie przesad\u0105 stwierdzenie, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 sympatyzowa\u0142a z Niemcami i pa\u0144stwami Osi oraz zach\u0119ca\u0142a do tego r\u00f3wnie\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n Dominuj\u0105cym nastrojem politycznym tamtych czas\u00f3w by\u0142a wrogo\u015b\u0107 wobec Wielkiej Brytanii, Francji i \u017byd\u00f3w oraz poparcie dla rewolucyjnej mobilizacji. Kwestie ideologiczne pozostawa\u0142y co najwy\u017cej drugorz\u0119dne.<\/span><\/p>\n To w\u0142a\u015bnie dlatego okre\u015blenia ideologiczne przypisywane znanym postaciom tego okresu, takim jak Had\u017c Amin al-Husajni, nieustannie wahaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy okre\u015blaniem ich mianem arabskich nacjonalist\u00f3w a islamist\u00f3w.<\/span><\/p>\n Pod koniec lat czterdziestych, wraz z pocz\u0105tkiem zimnej wojny, atmosfera rewolucyjnej walki przenikn\u0119\u0142a umys\u0142y najbardziej nowoczesnych warstw spo\u0142ecze\u0144stw arabskich. By\u0142y one ju\u017c dojrza\u0142e do rozpocz\u0119cia w\u0142asnej rewolucji.<\/span><\/p>\n Z dzisiejszej perspektywy wydaje si\u0119 wr\u0119cz naturalne, \u017ce kres epoki kolonialnej na Bliskim Wschodzie zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany przez seri\u0119 wydarze\u0144 stanowi\u0105cych zar\u00f3wno kulminacj\u0119 opisanej wcze\u015bniej historii, jak i zapowied\u017a kolejnych dekad: pierwsz\u0105 wojn\u0119 arabsko-izraelsk\u0105 w 1948 roku oraz masowe wyp\u0119dzenie \u017byd\u00f3w z kraj\u00f3w arabskich, zamach stanu w Syrii w 1949 roku i przewr\u00f3t wojskowy w Egipcie w 1952 roku.<\/span><\/p>\n Fala rewolucyjna, kt\u00f3ra przez dziesi\u0119ciolecia dojrzewa\u0142a w owym pierwotnym tyglu idei rewolucyjnych, wybuch\u0142a w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy zachodzi\u0142o s\u0142o\u0144ce europejskiego kolonializmu, nios\u0105c has\u0142a narodowego wyzwolenia i dekolonizacji do Egiptu, Syrii, Algierii i Iraku.<\/span><\/p>\n \u015arodowisko rewolucyjne, kt\u00f3re nadzorowa\u0142o powstanie Republiki Syryjskiej, obejmowa\u0142o baasist\u00f3w, syryjskich nacjonalist\u00f3w, protoislamist\u00f3w oraz komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n Podobnie zamach stanu w Egipcie w 1952 roku i p\u00f3\u017aniejszy wzrost znaczenia naseryzmu by\u0142y wsp\u00f3lnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem, kt\u00f3re popiera\u0142y i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y wszystkie \u015brodowiska rewolucyjne.<\/span><\/p>\n Innymi s\u0142owy, fala rewolucyjna stanowi\u0142a praktyczne urzeczywistnienie wspomnianego wcze\u015bniej pierwotnego zbioru idei.<\/span><\/p>\n Pocz\u0105tkowo tworzy\u0142a ona jednolite \u015brodowisko rewolucyjne, z kt\u00f3rego w wyniku swoistego procesu \u201epodzia\u0142u kom\u00f3rkowego\u201d wy\u0142oni\u0142y si\u0119 p\u00f3\u017aniej odr\u0119bne, lecz wzajemnie powi\u0105zane nurty: naseryzm, baasizm, islamizm, arabska nowa lewica oraz palesty\u0144ski nacjonalizm. We wszystkich dominowa\u0142a silna mieszanka rewolucyjnego nacjonalizmu, rewolucyjnego socjalizmu, antyzachodnio\u015bci i antysemityzmu.<\/span><\/p>\n Jednym z najbardziej znacz\u0105cych przedstawicieli tego \u015brodowiska rewolucyjnego by\u0142 w\u0142a\u015bnie Sajjid Kutb – krytyk literacki, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej przeszed\u0142 do historii jako ideologiczny tw\u00f3rca islamistycznego d\u017cihadyzmu.<\/span><\/p>\n Kutb nale\u017ca\u0142 do tego \u015brodowiska i by\u0142 cz\u0142owiekiem dobrze znaj\u0105cym kulisy rewolucyjnej w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n Jego p\u00f3\u017aniejszy konflikt z Naserem uczyni\u0142 z niego swoistego muzu\u0142ma\u0144skiego Gramsciego lub Trockiego, z kt\u00f3rym zacz\u0119to uto\u017csamia\u0107 po\u0142\u0105czenie rewolucyjnego egzystencjalizmu, leninizmu oraz romantycznej, literackiej koncepcji islamu.<\/span><\/p>\n Jednym ze sposob\u00f3w interpretowania tw\u00f3rczo\u015bci Kutba jest spojrzenie na ni\u0105 oczami krytyka literackiego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 rewolucjonist\u0105. By\u0142a to pr\u00f3ba wydobycia literackiej wra\u017cliwo\u015bci islamu – rozumianej jako boska podmiotowo\u015b\u0107 – i wykorzystania jej do egzystencjalnego ukszta\u0142towania w\u0142asnej osobowo\u015bci w warunkach zmys\u0142owej izolacji.<\/span><\/p>\n Po takim procesie mia\u0142a powsta\u0107 awangarda, kt\u00f3ra nast\u0119pnie urzeczywistni ducha islamu w historii.<\/span><\/p>\n Rewolucje narodowowyzwole\u0144cze doprowadzi\u0142y do powstania jednopartyjnych pa\u0144stw populistycznych, z kt\u00f3rych najwi\u0119kszym i najwa\u017cniejszym by\u0142 Egipt. By\u0142 to okres euforii mas, opartej na przekonaniu o absolutnej jedno\u015bci ludu, pa\u0144stwa, bohaterskiego przyw\u00f3dcy i intelektualist\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 wychwalano jako prawdziw\u0105 demokracj\u0119 ludow\u0105.<\/span><\/p>\n Istot\u0119 arabskiego socjalizmu stanowi\u0142y rozbudowany sektor publiczny, szeroko zakrojone inwestycje pa\u0144stwowe oraz gospodarka kierowana przez pa\u0144stwo. \u015awi\u0119ta tr\u00f3jca: jedno\u015b\u0107, arabsko\u015b\u0107 i socjalizm – wynalazek partii Baas – sta\u0142a si\u0119 wyznaniem wiary nowej arabskiej \u015bwieckiej religii politycznej.<\/span><\/p>\n Zakrojone na szerok\u0105 skal\u0119 projekty modernizacji po okresie kolonialnym oznacza\u0142y ogromne inwestycje w programy walki z analfabetyzmem, bezp\u0142atn\u0105 edukacj\u0119 oraz rozw\u00f3j szkolnictwa wy\u017cszego, maj\u0105cego wykszta\u0142ci\u0107 kadry administracyjne potrzebne dla rozrastaj\u0105cej si\u0119 biurokracji pa\u0144stwowej i aparatu bezpiecze\u0144stwa. Konfiskata zagranicznego oraz \u017cydowskiego maj\u0105tku dostarczy\u0142a kapita\u0142u niezb\u0119dnego do realizacji wielu z tych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n Dekolonizacja i nacjonalizacja nie ogranicza\u0142y si\u0119 jedynie do przejmowania przemys\u0142u i w\u0142asno\u015bci ziemskiej. W naturalny spos\u00f3b obj\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c wszystkie aspekty \u017cycia kulturalnego, poniewa\u017c kosmopolityczna kultura miejska okresu kolonialnego mia\u0142a zosta\u0107 zast\u0105piona przez scentralizowan\u0105 kultur\u0119 arabsk\u0105.<\/span><\/p>\n W Egipcie pa\u0144stwo stopniowo przej\u0119\u0142o kontrol\u0119 nad wszystkimi instytucjami edukacyjnymi – zar\u00f3wno \u015bwieckimi, jak i religijnymi – a tak\u017ce nad ca\u0142ymi mediami, pras\u0105, radiem, wytw\u00f3rniami p\u0142ytowymi oraz egipskim przemys\u0142em filmowym, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 w\u00f3wczas do najwi\u0119kszych na \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n Nast\u0119pnie post\u0119powa arabska lewica przyst\u0105pi\u0142a do radykalizacji ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa i ca\u0142ej kultury na masow\u0105 skal\u0119.<\/span><\/p>\n Ponad procesem przebudowy kultury popularnej, a zarazem w szerszym kontek\u015bcie zimnej wojny, kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 nowa arabska kultura elitarna. Odchodzi\u0142a ona od inspiracji faszyzmem i nazizmem, kt\u00f3re le\u017ca\u0142y u jej \u017ar\u00f3de\u0142, zwracaj\u0105c si\u0119 ku marksizmowi, radzieckiej strefie wp\u0142yw\u00f3w, a przede wszystkim francuskiej lewicy, pogr\u0105\u017conej w\u00f3wczas w powojennym pesymizmie. Straciwszy nadziej\u0119 na rewolucj\u0119 w Europie, zacz\u0119\u0142a ona upatrywa\u0107 odnowy w by\u0142ych koloniach.<\/span><\/p>\n Na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych Jean-Paul Sartre by\u0142 najcz\u0119\u015bciej czytanym i najbardziej modnym intelektualist\u0105 w \u015bwiecie arabskim, a arabscy studenci i intelektuali\u015bci znale\u017ali sw\u00f3j drugi dom w paryskich kawiarniach.<\/span><\/p>\n W 1955 roku Raymond Aron zwr\u00f3ci\u0142 na to uwag\u0119 w ksi\u0105\u017cce Opium intelektualist\u00f3w<\/em>, ostrzegaj\u0105c francusk\u0105 lewic\u0119 przed indoktrynowaniem m\u0142odych student\u00f3w z kraj\u00f3w arabskich i afryka\u0144skich ideologiami nieprzystaj\u0105cymi do reali\u00f3w ich spo\u0142ecze\u0144stw.<\/span><\/p>\n Mimo to sartre\u2019owskie po\u0142\u0105czenie heroicznego egzystencjalizmu, marksizmu i dekolonizacji, wraz z francusk\u0105 koncepcj\u0105 intelektualisty publicznego jako przewodnika \u015bwi\u0119tej walki, nadal kszta\u0142towa\u0142o kultur\u0119 m\u0142odzie\u017cy w Kairze, Aleksandrii, Damaszku, Bejrucie i Bagdadzie.<\/span><\/p>\n \u201eJego ksi\u0105\u017cki sprzedawa\u0142y si\u0119 jak \u015bwie\u017ce bu\u0142ki\u201d \u2013 pisa\u0142 George Tarabiszi, jeden z t\u0142umaczy Sartre\u2019a na j\u0119zyk arabski.<\/span><\/p>\n Nowe pokolenie rewolucyjnych intelektualist\u00f3w rozpocz\u0119\u0142o \u201edekolonizacj\u0119\u201d \u017cycia intelektualnego, zast\u0119puj\u0105c starsze pokolenie ludzi pi\u00f3ra, dominuj\u0105ce w okresie wp\u0142yw\u00f3w brytyjskich i francuskich – takich jak Taha Husajn czy Abbas al-Akkad – autorami zaanga\u017cowanymi politycznie.<\/span><\/p>\n W tym wzgl\u0119dzie arabscy intelektuali\u015bci rewolucyjni pod\u0105\u017cali \u015bladami francuskiej lewicy, kt\u00f3ra d\u0105\u017cy\u0142a do \u201eodrzucenia ducha powagi\u201d tradycyjnej filozofii europejskiej oraz mieszcza\u0144skiej kultury Europy.<\/span><\/p>\n Na szerok\u0105 skal\u0119 narzucono sartre\u2019owsk\u0105 koncepcj\u0119 zaanga\u017cowania (engagement<\/em>), zgodnie z kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy, kto chcia\u0142 uczestniczy\u0107 w \u017cyciu publicznym lub tworzy\u0107 kultur\u0119, musia\u0142 opowiedzie\u0107 si\u0119 po stronie rewolucyjnej polityki.<\/span><\/p>\n Pod auspicjami tej idei kultura arabska sta\u0142a si\u0119 kultur\u0105 walki.<\/span><\/p>\n Jak uj\u0105\u0142 to w autobiograficznej formule nestor liba\u0144skich komunist\u00f3w Fawaz Tarabulsi:<\/span><\/p>\n \u201ePoetycko by\u0142em komunist\u0105, politycznie arabskim nacjonalist\u0105, ekonomicznie socjalist\u0105, a filozoficznie egzystencjalist\u0105.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n Je\u015bli romantyczny bohater rewolucyjny by\u0142 dominuj\u0105cym wzorcem na\u015bladowania okresu mi\u0119dzywojennego, to w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych jego miejsce zaj\u0105\u0142 lewicowy egzystencjalista siedz\u0105cy w kawiarni, pal\u0105cy papierosa, trzymaj\u0105cy w r\u0119ku ksi\u0105\u017ck\u0119 Sartre\u2019a lub Simone de Beauvoir i wyg\u0142aszaj\u0105cy s\u0105dy r\u00f3wnie powierzchownie g\u0142\u0119bokie, co g\u0142\u0119boko banalne.<\/span><\/p>\n Literacki feminizm egzystencjalistyczny, cechuj\u0105cy si\u0119 niespotykan\u0105 wcze\u015bniej swobod\u0105 ekspresji seksualnej, pojawi\u0142 si\u0119 w tw\u00f3rczo\u015bci takich autorek jak Lajla Baalbaki i Nazik al-Malaika.<\/span><\/p>\n Dobrym przyk\u0142adem jest Suhajl Idris.<\/span><\/p>\n Urodzony w Libanie w 1925 roku w religijnej rodzinie sunnickiej, odebra\u0142 klasyczne wykszta\u0142cenie islamskie z zakresu prawa religijnego w Bejrucie. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w porzuci\u0142 jednak religijno\u015b\u0107, uzyska\u0142 w 1953 roku doktorat z literatury na paryskiej Sorbonie i wr\u00f3ci\u0142 do Libanu, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 najwa\u017cniejsze arabskie czasopismo literackie oraz wydawnictwo swojej epoki. Publikowano w nim przek\u0142ady dzie\u0142 Sartre\u2019a, Camusa, Isaaca Deutschera, R\u00f3\u017cy Luksemburg, Gramsciego, Marksa i wielu innych.<\/span><\/p>\n Styl literacki Idrisa by\u0142 mo\u017cliwie najbardziej odleg\u0142y od stylistyki religijnej.<\/span><\/p>\n W 1956 roku pisa\u0142:<\/span><\/p>\n \u201eDzi\u015b arabski pisarz nie mo\u017ce zanurza\u0107 swojego pi\u00f3ra w niczym innym jak tylko w krwi m\u0119czennik\u00f3w i bohater\u00f3w\u2026 Gdy wi\u0119c unosi pi\u00f3ro, ocieka ono znaczeniem rewolucji przeciw imperializmowi.\u201d<\/em><\/span><\/p>\n W 1958 roku, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 antyradzieckiemu i antynaserowskiemu Paktowi Bagdadzkiemu, stwierdzi\u0142:<\/span><\/p>\n \u201eMy, arabscy nacjonali\u015bci, sprzeciwiamy si\u0119 polityce Turcji, Iraku, Iranu i Pakistanu, mimo \u017ce s\u0105 to pa\u0144stwa muzu\u0142ma\u0144skie\u2026 Gdyby islam rzeczywi\u015bcie wspiera\u0142 imperializm, walczyliby\u015bmy r\u00f3wnie\u017c przeciwko niemu!\u201d<\/em><\/span><\/p>\n Intelektuali\u015bci o bardziej wyrafinowanych sk\u0142onno\u015bciach marksistowskich musieli pod\u0105\u017ca\u0107 za lini\u0105 Zwi\u0105zku Radzieckiego, kt\u00f3ra za najwa\u017cniejsze uznawa\u0142a po\u0142\u0105czenie rewolucyjnej walki nacjonalistycznej drobnej bur\u017cuazji przeciw zachodniemu imperializmowi z marksistowsk\u0105 walk\u0105 przeciw kapitalizmowi.<\/span><\/p>\n Zach\u0119cano arabskich marksist\u00f3w, aby koncentrowali swoje analizy na zachodnim imperializmie, a nie na strukturze klasowej w\u0142asnych spo\u0142ecze\u0144stw.<\/span><\/p>\n Wp\u0142yw ten sprawi\u0142, \u017ce marksizm ograniczy\u0142 si\u0119 zasadniczo do dw\u00f3ch obszar\u00f3w: polemiki z klasami posiadaj\u0105cymi oraz wizji stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych uzupe\u0142niaj\u0105cej romantyczny nacjonalizm.<\/span><\/p>\n Marksistowska wiara w nieuchronno\u015b\u0107 rewolucji i upadku zachodniego kapitalizmu stworzy\u0142a w \u015bwiecie arabskim przekonanie o nieuniknionym zwyci\u0119stwie nad Zachodem i Izraelem. Prowadzi\u0142o ono z kolei do bezwarunkowego poparcia dla re\u017cim\u00f3w rewolucyjnych, mimo narastaj\u0105cej liczby ich pora\u017cek, nadu\u017cy\u0107, eksces\u00f3w i absurd\u00f3w.<\/span><\/p>\n Dlatego arabscy komuni\u015bci w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci popierali przyw\u00f3dztwo Nasera, nawet gdy sami byli torturowani w jego wi\u0119zieniach.<\/span><\/p>\n Rzadkim wyj\u0105tkiem by\u0142 iracki marksistowski intelektualista Ali al-Wardi, kt\u00f3rego badania socjologiczne nad histori\u0105 islamu prowadzone w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych pr\u00f3bowa\u0142y przedstawi\u0107 materialistyczn\u0105 interpretacj\u0119 dziej\u00f3w, podkre\u015blaj\u0105c walk\u0119 klas jako najwa\u017cniejszy czynnik rozwoju wierze\u0144 islamskich.<\/span><\/p>\n Przemiany ideologiczne tego okresu dobrze ilustruj\u0105 losy wielu jego przedstawicieli, mi\u0119dzy innymi Fajeza Sajegha, pierwszego arabskiego intelektualisty, kt\u00f3ry zastosowa\u0142 sartre\u2019owsk\u0105 krytyk\u0119 rasizmu i neokolonializmu do Izraela.<\/span><\/p>\n Twierdzi\u0142 on, \u017ce to, co dotyczy Konga i Wietnamu, odnosi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do Izraela. By\u0142 tak\u017ce g\u0142\u00f3wnym autorem rezolucji Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ z 1975 roku uznaj\u0105cej syjonizm za form\u0119 rasizmu.<\/span><\/p>\n Sajegh urodzi\u0142 si\u0119 w Syrii w 1920 roku jako syn prezbiteria\u0144skiego pastora. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w latach czterdziestych, wst\u0119puj\u0105c do Syryjskiej Partii Socjal-Nacjonalistycznej – syryjskiej imitacji nazizmu kierowanej przez \u201eF\u00fchrera\u201d Antuna Saad\u0119.<\/span><\/p>\n W tym okresie pisa\u0142 i przemawia\u0142 w imieniu partii o \u201ezagro\u017ceniu, jakie syjonizm stanowi dla cywilizacji i ludzkiej duszy\u201d, a tak\u017ce o niebezpiecze\u0144stwach p\u0142yn\u0105cych z \u201e\u017cydowskiej psychiki\u201d.<\/span><\/p>\n Po zwrocie ku lewicy sta\u0142 si\u0119 jednym z czo\u0142owych arabskich znawc\u00f3w Sartre\u2019a i Frantza Fanona.<\/span><\/p>\n W 1965 roku, podczas pobytu na Uniwersytecie Stanforda, napisa\u0142 broszur\u0119 \u201eColonialism in Palestine\u201d (\u201eKolonializm w Palestynie\u201d), opublikowan\u0105 przez Organizacj\u0119 Wyzwolenia Palestyny. Zosta\u0142a ona nast\u0119pnie przet\u0142umaczona na kilkana\u015bcie j\u0119zyk\u00f3w i rozpowszechniona na ca\u0142ym \u015bwiecie przez Afroazjatyck\u0105 Organizacj\u0119 Solidarno\u015bci Lud\u00f3w (AAPSO).<\/span><\/p>\n Broszura ta sta\u0142a si\u0119 dokumentem za\u0142o\u017cycielskim \u015bwiatowej sprawy palesty\u0144skiej, poniewa\u017c zawiera\u0142a wszystkie g\u0142\u00f3wne motywy wykorzystywane p\u00f3\u017aniej przez mi\u0119dzynarodow\u0105 lewic\u0119: supremacj\u0119 rasow\u0105, segregacj\u0119, wykluczenie, prawa obywatelskie, emancypacj\u0119, antykapitalizm, prawo do samoobrony, prawa cz\u0142owieka i op\u00f3r. Odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 przy tym do Algierii, Afroamerykan\u00f3w, Konga i Wietnamu oraz wykorzystywa\u0142a egzystencjalistyczne poj\u0119cie \u201eInnego\u201d.<\/span><\/p>\n To w\u0142a\u015bnie Sajegh wprowadzi\u0142 Palestyn\u0119 do antyzachodniego kanonu mi\u0119dzynarodowej lewicy.<\/span><\/p>\n P\u00f3\u017aniejsze antysyjonistyczne prace czo\u0142owych przedstawicieli francuskiej lewicy, takich jak Maxime Rodinson, stanowi\u0142y jedynie kontynuacj\u0119 jego dzie\u0142a.<\/span><\/p>\n Nowe podr\u0119czniki szkolne, filmy, czasopisma, pie\u015bni i literatura tworzone w takim \u015brodowisku intelektualnym mia\u0142y wsp\u00f3lny cel: ideologiczne ukszta\u0142towanie arabskich mas oraz nowych pokole\u0144.<\/span><\/p>\n By\u0142 to moment narodzin nowoczesno\u015bci arabskiej.<\/span><\/p>\n Nowi zaanga\u017cowani intelektuali\u015bci i tw\u00f3rcy kultury wsp\u00f3lnie stworzyli ca\u0142kowicie zaanga\u017cowan\u0105, rewolucyjn\u0105, antyzachodni\u0105 i antysemick\u0105 interpretacj\u0119 islamu.<\/span><\/p>\n W tym fundamentalnym okresie kszta\u0142towania si\u0119 nowoczesnej arabskiej kultury masowej filmy, audycje radiowe, sztuki teatralne, podr\u0119czniki szkolne i wiele innych \u015brodk\u00f3w przekazu utrwala\u0142y i ujednolica\u0142y nowe odczytanie historii islamu. \u0141\u0105czy\u0142o ono elementy gnostyczne i religijne obecne w heglowskiej my\u015bli rewolucyjnej z religijnym i mistycznym wymiarem islamu.<\/span><\/p>\n W tej nowej interpretacji mo\u017cliwo\u015b\u0107 transcendencji poza histori\u0105 zosta\u0142a przekszta\u0142cona w mo\u017cliwo\u015b\u0107 transcendencji wewn\u0105trz historii, osi\u0105ganej poprzez rewolucj\u0119.<\/span><\/p>\n Zbawienie zosta\u0142o zsekularyzowane i odteologizowane, staj\u0105c si\u0119 doczesnym wybawieniem przynoszonym przez zbiorow\u0105 wol\u0119 polityczn\u0105.<\/span><\/p>\n Przes\u0142aniem sta\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce islam jest filozoficzn\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce zosta\u0107 urzeczywistniona poprzez narodowe wyzwolenie, socjalizm oraz post\u0119pow\u0105 rewolucj\u0119 przeciw si\u0142om kolonializmu, judaizmowi (zw\u0142aszcza uciele\u015bnionemu w Izraelu) oraz \u201ereakcji\u201d, reprezentowanej przez konserwatywne, prozachodnie monarchie arabskie.<\/span><\/p>\n Dla rodz\u0105cej si\u0119 arabskiej kultury masowej nowa interpretacja \u017cycia Mahometa jako rewolucjonisty nios\u0105cego przes\u0142anie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej, walcz\u0105cego z reakcyjn\u0105 elit\u0105 rz\u0105dz\u0105c\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z arabskiej bur\u017cuazji kupieckiej i jej \u201e\u017cydowskich sprzymierze\u0144c\u00f3w\u201d, sta\u0142a si\u0119 podstawowym sposobem przedstawiania historii islamu.<\/span><\/p>\n Minister propagandy Nasera, Fathi Radwan – by\u0142y cz\u0142onek quasi-faszystowskiej organizacji M\u0142ody Egipt \u2013 napisa\u0142 i rozpowszechni\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eMahomet – wielki rewolucjonista\u201d, wychwalaj\u0105c\u0105 rzekomo rewolucyjne zas\u0142ugi proroka.<\/span><\/p>\n Za\u0142o\u017cyciel syryjskiego Bractwa Muzu\u0142ma\u0144skiego Mustafa as-Sibai napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eSocjalizm w islamie\u201d, kt\u00f3r\u0105 Zjednoczona Republika Arabska wydrukowa\u0142a i rozpowszechni\u0142a na masow\u0105 skal\u0119 jako element ideologicznego r\u00f3wnowa\u017cenia wp\u0142yw\u00f3w komunist\u00f3w.<\/span><\/p>\n Historyczne postacie muzu\u0142ma\u0144skie by\u0142y gloryfikowane i przedstawiane jako rewolucjoni\u015bci w produkowanych przez pa\u0144stwo filmach o ogromnych bud\u017cetach.<\/span><\/p>\n W 1961 roku pa\u0144stwo egipskie wyprodukowa\u0142o przeb\u00f3j kinowy \u201eO Islamie!\u201d, w kt\u00f3rym egipski przyw\u00f3dca Arab\u00f3w poszukuje swojej utraconej ukochanej o imieniu D\u017cihad; odnalezienie jej pozwala mu pokona\u0107 najazd Mongo\u0142\u00f3w.<\/span><\/p>\n Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1963 roku, powsta\u0142 kolejny historyczny epos o \u015bredniowiecznym islamskim d\u017cihadzie wyzwole\u0144czym \u2013 \u201eSaladyn\u201d. Film, zrealizowany z ogromnym rozmachem, przedstawia\u0142 \u015bredniowiecznego su\u0142tana jako prekursora Nasera, prowadz\u0105cego \u015bwiecki, antyimperialistyczny d\u017cihad przeciw blondw\u0142osym i rudow\u0142osym europejskim kolonizatorom, wspieranym przez reakcyjne si\u0142y arabskie.<\/span><\/p>\n Nowe filmowe i literackie przedstawienia \u017cycia Mahometa ukazywa\u0142y proroka jako przyw\u00f3dc\u0119 rewolucji, stoj\u0105cego na czele grupy ludzi poni\u017conych, uciskanych i zniewolonych, kt\u00f3rzy przeciwstawiali si\u0119 kapitalizmowi reakcyjnych kupc\u00f3w Mekki oraz ich z\u0142owrogich \u017cydowskich sojusznik\u00f3w.<\/span><\/p>\n Okres przedislamski przedstawiano jako czas skrajnego wyzysku gospodarczego, spo\u0142ecznego zepsucia i politycznego chaosu. Bogaci, skorumpowani i niemoralni niewierni tworzyli klas\u0119 feudaln\u0105, kt\u00f3ra zleca\u0142a miejscowym \u017bydom – z\u0142ym istotom nocy – wykonywanie swoich mrocznych zada\u0144. Dialektyczna walka mi\u0119dzy dwiema stronami, wierz\u0105cymi i niewiernymi, osi\u0105ga\u0142a punkt kulminacyjny w triumfie rewolucji mahometa\u0144skiej i rozwi\u0105zaniu wszystkich sprzeczno\u015bci.<\/span><\/p>\n Jednym z donios\u0142ych skutk\u00f3w literackiego przeszczepienia takiego sposobu przedstawiania by\u0142o zast\u0105pienie pobo\u017cno\u015bci sprawiedliwo\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105, transcendencji religijnej – historyczn\u0105 transcendencj\u0105 okre\u015blonego etapu dziej\u00f3w, a odkupienia duchowego – odkupieniem spo\u0142eczno-gospodarczym i politycznym.<\/span><\/p>\n Najwa\u017cniejsz\u0105 ze wszystkich tych zamian, kt\u00f3ra mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 nieprzekraczalnym fundamentem poj\u0119ciowym nowoczesnej kultury arabskiej, by\u0142o jednak przeniesienie samego poj\u0119cia \u017ar\u00f3d\u0142a sensu z religii do historii.<\/span><\/p>\n Zbawienie zacz\u0119to rozumie\u0107 jako ca\u0142kowit\u0105 przemian\u0119 narodowych warunk\u00f3w politycznych i gospodarczych, kt\u00f3re z kolei uznano za to\u017csame z kondycj\u0105 ludzk\u0105. Zbawczy cel historii zast\u0105pi\u0142 pozaziemskie zbawienie b\u0119d\u0105ce celem Boga, prowadz\u0105c do teologicznego stosunku wobec element\u00f3w ruchu historycznego.<\/span><\/p>\n Zwi\u0105zek marksizmu i arabskiego nacjonalizmu w walce przeciw imperializmowi, reakcji, syjonizmowi i kapitalizmowi odcisn\u0105\u0142 trwa\u0142e pi\u0119tno na obu tych nurtach.<\/span><\/p>\n Marksizm dostarcza\u0142 sp\u00f3jno\u015bci intelektualnej i j\u0119zyka poj\u0119ciowego niezb\u0119dnego, by jakiekolwiek nowoczesne przedsi\u0119wzi\u0119cie polityczne mog\u0142o uchodzi\u0107 za powa\u017cne, podczas gdy arabski nacjonalizm zapewnia\u0142 medium, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego idee marksistowskie mo\u017cna by\u0142o przedstawia\u0107 arabskim masom.<\/span><\/p>\n Arabski marksizm po\u0142\u0105czy\u0142 r\u00f3wnie\u017c arabski nacjonalizm z reszt\u0105 Trzeciego \u015awiata, a przede wszystkim z mi\u0119dzynarodow\u0105 lewic\u0105, zw\u0142aszcza w zachodnich stolicach i na uniwersytetach, zapewniaj\u0105c mu presti\u017c krytyczny, mi\u0119dzynarodow\u0105 legitymizacj\u0119 oraz aur\u0119 romantycznego heroizmu \u201eszlachetnego dzikusa\u201d.<\/span><\/p>\n Arabskie wyzwolenie narodowe, dekolonizacja oraz towarzysz\u0105ca im przemoc stanowi\u0142y empiryczne potwierdzenie pism Sartre\u2019a i Fanona.<\/span><\/p>\n Gnostyczne poczucie historycznej nieuchronno\u015bci obalenia kapitalizmu i dogmatyczna wiara w posiadanie ostatecznej prawdy moralnej sk\u0142oni\u0142y kultur\u0119 arabsk\u0105, ju\u017c wcze\u015bniej s\u0142abo zakorzenion\u0105 w rzeczywisto\u015bci, do traktowania prognoz i proroctw lewicowych intelektualist\u00f3w jako obietnic historii. Statek arabskich marze\u0144 odp\u0142ywa\u0142 w ten spos\u00f3b coraz dalej od brzeg\u00f3w rzeczywisto\u015bci, na ocean fantazmatycznego samouwielbienia.<\/span><\/p>\n Ca\u0142kowita wiara w nieuniknion\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 ZSRR prowadzi\u0142a do postawienia przysz\u0142o\u015bci ca\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw na jego radykalny triumf. Towarzyszy\u0142o temu uparte zaprzeczanie \u017cydowskiej rzeczywisto\u015bci historycznej i postrzeganie Izraela wy\u0142\u0105cznie jako efemerycznego \u201etworu syjonistycznego\u201d, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce mia\u0142 zosta\u0107 zdmuchni\u0119ty w niebyt przez bojowy okrzyk przebudzonego arabskiego olbrzyma.<\/span><\/p>\n Kiedy jednak w 1967 roku opad\u0142 kurz po druzgoc\u0105cej kl\u0119sce si\u0142 arabskiego nacjonalizmu z r\u0105k Izraela, ods\u0142oni\u0142 ca\u0142kowicie przeobra\u017cony krajobraz.<\/span><\/p>\n Zradykalizowane masy, upojone obrazem \u201ewysokiego, \u015bniadego i przystojnego Egipcjanina\u201d oraz pewnymi siebie przepowiedniami intelektualist\u00f3w dysponuj\u0105cych rzekomo wy\u017csz\u0105 wiedz\u0105, utraci\u0142y niewinno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Narracje o wywy\u017cszonym, esencjalnym \u201eja\u201d zosta\u0142y odwr\u00f3cone i przekszta\u0142cone w narracje o esencjalnej ofierze, a kult bohatera przeobrazi\u0142 si\u0119 w kult m\u0119czennika.<\/span><\/p>\n Odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 nawet kierunek dominuj\u0105cego antysemityzmu: syjonizm, wcze\u015bniej postrzegany jedynie jako narz\u0119dzie w r\u0119kach zachodniego imperializmu, zacz\u0105\u0142 by\u0107 przedstawiany jako pierwotne supermocarstwo, z kt\u00f3rego wyp\u0142ywa wszelkie z\u0142o.<\/span><\/p>\n Praca intelektualist\u00f3w publicznych, wcze\u015bniej skupiona na wyliczaniu cn\u00f3t narod\u00f3w arabskich i wad Zachodu oraz Izraela, zamieni\u0142a si\u0119 w rol\u0119 zawodowego \u017ca\u0142obnika op\u0142akuj\u0105cego ruiny utraconej niewinno\u015bci.<\/span><\/p>\n Kultura arabska wpad\u0142a we w\u0142asnor\u0119cznie zastawion\u0105 pu\u0142apk\u0119 solipsyzmu.<\/span><\/p>\n Skala tego odwr\u00f3cenia by\u0142a tak ogromna, \u017ce jednolita kultura arabskiej lewicy – w kt\u00f3rej pa\u0144stwo, lud, kultura, intelektuali\u015bci i przyw\u00f3dca postrzegani byli jako pozostaj\u0105cy w stanie ekstatycznej jedno\u015bci – rozpad\u0142a si\u0119 na fragmenty, z kt\u00f3rych ka\u017cdy pod\u0105\u017cy\u0142 w innym kierunku.<\/span><\/p>\n Jedno\u015b\u0107 mi\u0119dzy arabskim nacjonalizmem a marksizmem, wcze\u015bniej podkre\u015blana przez wielu intelektualist\u00f3w, uleg\u0142a rozpadowi. Naseryzm zosta\u0142 skompromitowany, a baasizm podzieli\u0142 si\u0119 na od\u0142am syryjski i iracki. Palesty\u0144czycy rozpocz\u0119li w\u0142asn\u0105 rewolucj\u0119 wewn\u0105trz rewolucji.<\/span><\/p>\n Ostatecznie arabska lewica rozpad\u0142a si\u0119 na trzy nowe kr\u0119gi: star\u0105 lewic\u0119, now\u0105 lewic\u0119 oraz lewic\u0119 islamsk\u0105, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 rewolucj\u0119 przeciw samej rewolucji.<\/span><\/p>\n Intelektuali\u015bci, dziennikarze i pisarze, kt\u00f3rzy nadal s\u0142u\u017cyli istniej\u0105cym, proradzieckim, post\u0119powym republikom arabskim, zacz\u0119li by\u0107 og\u00f3lnie okre\u015blani mianem starej arabskiej lewicy. Jej najs\u0142ynniejszym przedstawicielem by\u0142 oficjalny intelektualista egipskiego re\u017cimu Mohamed Hassanein Heikal.<\/span><\/p>\n Jedynym sposobem, w jaki grupa ta mog\u0142a broni\u0107 legitymizacji upokorzonych pa\u0144stw przed zradykalizowanymi arabskimi masami, by\u0142o niemal bezgraniczne wyolbrzymianie ich wrog\u00f3w do rozmiar\u00f3w kosmicznych, co mia\u0142o jedynie zwi\u0119ksza\u0107 szlachetno\u015b\u0107 ofiar.<\/span><\/p>\n W 1968 roku Heikal opublikowa\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 po kl\u0119sce, zatytu\u0142owan\u0105
\n