![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!Fhco!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F27b501c9-2720-4387-bc5f-187cf694a68c_605x302.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>Dlaczego nie jestem socjologiem<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nAndrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n Na progu doros\u0142o\u015bci czyta\u0142em z zafascynowaniem esej Bertranda Russella\u00a0Dlaczego nie jestem chrze\u015bcijaninem<\/em>. Nie mog\u0142em wtedy wiedzie\u0107, \u017ce po wielu dziesi\u0119cioleciach b\u0119d\u0119 pisa\u0142 wst\u0119p do polskiego wydania doskona\u0142ej ksi\u0105\u017cki Ibn Warraqa\u00a0Dlaczego nie jestem muzu\u0142maninem<\/a>, nie napisa\u0142em ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em\u00a0Dlaczego jestem ateist\u0105<\/em>, z dw\u00f3ch powod\u00f3w, po pierwsze inny autor napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pod tym tytu\u0142em, a po drugie moja ksi\u0105\u017cka na temat mojego ateizmu nosi tytu\u0142\u00a0Ateista<\/a>\u00a0i jest raczej pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na pytanie jakim jestem ateist\u0105 ni\u017c dlaczego nie jestem wierz\u0105cym.<\/span><\/p>\n Ksi\u0105\u017cki i artyku\u0142y nosz\u0105ce tytu\u0142 dlaczego jestem tym czy tamtym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zasadniczo od tych z przeczeniem, gdzie autorzy przedstawiaj\u0105 argumenty, kt\u00f3re sk\u0142oni\u0142y ich do od\u017cegnania si\u0119 od jakiej\u015b grupy religijnej, politycznej, etnicznej czy zawodowej. Jestem z wykszta\u0142cenia socjologiem, wiele lat pracowa\u0142em w tym zawodzie, opublikowa\u0142em setki artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re w ten lub inny spos\u00f3b powi\u0105zane by\u0142y z tym, co nazywa si\u0119 socjologi\u0105. Pami\u0119tam oburzenie mojego przyjaciela, ameryka\u0144skiego biologa Jerrego Coyne\u2019a, kiedy siedz\u0105c na schodkach naszej werandy stwierdzi\u0142em, \u017ce ani socjologia ani psychologia spo\u0142eczna naukami nie s\u0105.<\/span><\/p>\n Tamta przyjacielska i powa\u017cna dyskusja zatrzyma\u0142a si\u0119 na definicji poj\u0119cia nauka i falsyfikacji jako centralnym filarze tej definicji. Teoria naukowa musi by\u0107 falsyfikowalna. Nauka tym r\u00f3\u017cni si\u0119 od wiary, \u017ce nie ma w niej \u015bwi\u0119tych przekona\u0144, a dociekanie prawdy opiera si\u0119 na ustawicznym sprawdzaniu, bowiem nasze obserwacje mog\u0105 wprowadza\u0107 nas w b\u0142\u0105d, a co wi\u0119cej w b\u0142\u0119dzie jeste\u015bmy znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c mo\u017cemy to sobie u\u015bwiadamia\u0107.<\/span><\/p>\n Przypomnia\u0142a mi si\u0119 tamta dyskusja\u00a0na marginesie internetowego sporu, w kt\u00f3rym m\u0142oda kobieta o wdzi\u0119cznym imieniu Elwira, przekonywa\u0142a z zapa\u0142em, \u017ce Izrael jest projektem kolonialnym. Autorka kilku komentarzy zgadza\u0142a si\u0119, \u017ce powstanie Izraela\u00a0to: \u201enie by\u0142 klasyczny kolonializm, kt\u00f3rego celem jest przej\u0119cie zasob\u00f3w jakiego\u015b obszaru. Ale traktowanie rdzennej ludno\u015bci i ideologia za tym stoj\u0105ca w stylu \u201cniesienie cywilizacji\u201d itp jest ju\u017c typowe dla zachowa\u0144 kolonialnych.\u201d W innym miejscu doda\u0142a, \u017ce opiera swoje wnioski na opiniach ludzi, kt\u00f3rzy po\u015bwiecili \u017cycie badaniom tej sprawy.<\/span><\/p>\n Zaintrygowany zajrza\u0142em na stron\u0119 pani Elwiry i zobaczy\u0142em tam nabo\u017cny stosunek do nauki, bez cienia wyja\u015bnienia, co w\u0142a\u015bciwie przez nauk\u0119 rozumie. Pytanie jej o to, w obliczu jakich dowod\u00f3w uzna\u0142aby hipotez\u0119 o kolonialnym charakterze Izraela za b\u0142\u0119dn\u0105 wyda\u0142o mi si\u0119 strat\u0105 czasu, poniewa\u017c p. Elwira odmawia\u0142a nawet odpowiedzi na pytanie, czy czyta\u0142a artyku\u0142, kt\u00f3ry by\u0142 podstaw\u0105 dyskusji.<\/span><\/p>\n Ogl\u0105daj\u0105c jej profil zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce \u0142\u0105czy nas wiele \u2013 sympatia do Jurka Owsiaka i jego dzia\u0142a\u0144, mi\u0142o\u015b\u0107 do zwierz\u0105t, niech\u0119\u0107 do my\u015blistwa jako sportu, domy\u015bla\u0142em si\u0119, \u017ce g\u0142osujemy na t\u0119 sam\u0105 parti\u0119 polityczn\u0105, nie znalaz\u0142em odpowiedzi na pytanie co studiowa\u0142a, ale trudno o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce mam do czynienia z osob\u0105, kt\u00f3ra nie zako\u0144czy\u0142a swojej edukacji na szkole \u015bredniej.<\/span><\/p>\n Przyjmuj\u0105c ma\u0142o prawdopodobne za\u0142o\u017cenie, \u017ce jest sk\u0142onna do powa\u017cnej dyskusji, zastanawia\u0142em si\u0119 jak te\u017c mog\u0142aby odpowiedzie\u0107 na propozycj\u0119 przedstawienia warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych jej teza musia\u0142aby zosta\u0107 uznana za b\u0142\u0119dn\u0105? Ta niema dyskusja sk\u0142oni\u0142a mnie do w\u0142asnej pr\u00f3by falsyfikacji takiej tezy. Czy by\u0142 w historii osadnictwa kolonialnego jakikolwiek przypadek, w kt\u00f3rym koloniali\u015bci odkrywali na zaj\u0119tych obszarach groby, artefakty kultury, monety, obiekty kultu swoich przodk\u00f3w? Czy wszystkim projektom kolonialnym towarzyszy\u0142o militarne wsparcie macierzystego kraju? Czy w innych projektach kolonialnych by\u0142 r\u00f3wnie\u017c sp\u00f3r kto na zaj\u0119tym obszarze jest ludno\u015bci\u0105 rdzenn\u0105?<\/span><\/p>\n Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad problemem migracji docieramy do pytania po ilu pokoleniach powr\u00f3t przestaje by\u0107 powrotem, a staje si\u0119 projektem kolonialnym? \u017bydzi podejmowali pr\u00f3by powrotu do Eretz Israel od czasu niewoli babilo\u0144skiej, korzystaj\u0105c z ka\u017cdej okazji odczytanej jako z\u0142agodzenie zakazu\/utrudnie\u0144 powrotu. Je\u015bli uznamy \u017byd\u00f3w za ludno\u015b\u0107 rdzenn\u0105 obszaru na kt\u00f3rym niegdy\u015b istnia\u0142o pa\u0144stwo Izrael, musimy zada\u0107 pytanie jak i dlaczego ta ludno\u015b\u0107 rdzenna zosta\u0142a zredukowana do \u015bladowych ilo\u015bci oraz dlaczego potomkowie rozproszonych po \u015bwiecie wygna\u0144c\u00f3w nadal mieli siln\u0105 motywacj\u0119 powrotu na ziemie przodk\u00f3w? (Tu oczywi\u015bcie pojawia si\u0119 pewna analogia z bli\u017cszym w czasie \u201ewygnaniem\u201d arabskiej ludno\u015bci z teren\u00f3w dzisiejszego Izraela. To wa\u017cny i ciekawy problem, ale odr\u0119bny od sprawy falsyfikacji tezy o syjonizmie jako projekcie kolonialnym.)<\/span><\/p>\n Porzuci\u0142em zabaw\u0119 w rozmow\u0119 w my\u015blach z niem\u0105 p. Elwir\u0105, zatrzymuj\u0105c si\u0119 nagle na staro\u017cytnym aforyzmie z Talmudu: \u201eOddech dzieci spiesz\u0105cych do szko\u0142y podtrzymuje \u015bwiat\u201d. Przemkn\u0119\u0142o mi przez g\u0142ow\u0119 pytanie, czy p. Elwira ogl\u0105da\u0142a film \u201eKabaret\u201d, czy co\u015b jej m\u00f3wi nazwisko Pawlika Morozowa, czy u\u015bwiadamia sobie, \u017ce oddechy dzieci spiesz\u0105cych do szko\u0142y mog\u0105 mie\u0107 odra\u017caj\u0105cy zapach religijnego lub ideologicznego fanatyzmu, czy spotka\u0142a si\u0119 z wypowiedziami rodzic\u00f3w przera\u017conych tym, czego ich dzieci ucz\u0105 si\u0119 w szkole? Rodzic\u00f3w palesty\u0144skich, ira\u0144skich, pakista\u0144skich, ale r\u00f3wnie\u017c rodzic\u00f3w ameryka\u0144skich, francuskich, czy polskich? Przera\u017cenie jest r\u00f3\u017cne, bo te\u017c poziom i skala odcz\u0142owieczania przez szko\u0142\u0119 s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane.<\/span><\/p>\n Porzuci\u0142em p. Elwir\u0119 i wr\u00f3ci\u0142em do komputera otwieraj\u0105c plik z tekstami do przeczytania. Od wielu dni odk\u0142ada\u0142em na p\u00f3\u017aniej lektur\u0119 raportu pod tytu\u0142em\u00a0<\/strong>The Status of Scholarly Standards in Sociology<\/a><\/strong><\/em>\u00a0sporz\u0105dzonego przez profesor Asley T. Rubin. Fragment tego raportu (z linkiem do ca\u0142o\u015bci)\u00a0opublikowa\u0142 niedawno\u00a0<\/a>magazyn Quillette.<\/span><\/p>\n Raport oparty jest na badaniach socjologicznych przeprowadzonych w\u015br\u00f3d ameryka\u0144skich socjolog\u00f3w i skierowany jest do Ameryka\u0144skiego Towarzystwa Socjologicznego.<\/span><\/p>\n Jak dyplomatycznie pisze Autorka w streszczeniu tego raportu \u201eSocjologia jest niezwykle wa\u017cn\u0105 dziedzin\u0105\u201d dodaj\u0105c, \u017ce zosta\u0142a os\u0142abiona \u201eprzez post\u0119puj\u0105c\u0105 instytucjonalizacj\u0119 zaanga\u017cowania w realizacj\u0119 cel\u00f3w politycznych, kt\u00f3re bior\u0105 g\u00f3r\u0119 nad d\u0105\u017ceniem do wiedzy\u201d.<\/span><\/p>\n Autorka stwierdza, \u017ce od dawna toczy si\u0119 sp\u00f3r \u201eo misj\u0119\u201d, czyli o to, czy socjolog ma by\u0107 badaczem zjawisk spo\u0142ecznych, czy badaczem-aktywist\u0105. Ta druga postawa wp\u0142ywa na wyb\u00f3r temat\u00f3w badawczych i ocen\u0119 dorobku naukowego.<\/span><\/p>\n \u201dZdarzaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno ukryte (a przez to s\u0142abo mierzalne), jak i g\u0142o\u015bne (i prawdopodobnie rzadkie) przypadki stosowania sankcji spo\u0142ecznych oraz cenzurowania badaczy zajmuj\u0105cych si\u0119 tematami, teoriami i pytaniami badawczymi uznawanymi za tabu lub przedstawiaj\u0105cych wyniki politycznie niepopularne (w \u015bwietle preferencji politycznych dominuj\u0105cych w tej dziedzinie).\u201d<\/span><\/p>\n Autorka pisze, \u017ce \u201edowody na istnienie pewnych norm przedk\u0142adaj\u0105cych zobowi\u0105zania polityczne nad inne warto\u015bci s\u0105 mocniejsze ni\u017c dowody na ich p\u00f3\u017aniejszy wp\u0142yw na rygor prowadzonych bada\u0144, kt\u00f3ry – zgodnie z moj\u0105 wiedz\u0105 – nie zosta\u0142 poddany systematycznej analizie.\u201d<\/span><\/p>\n No w\u0142a\u015bnie, ale co oznacza \u201erygor prowadzonych bada\u0144\u201d? Jak cz\u0119sto s\u0142yszeli\u015bmy, \u017ce jaka\u015b teoria socjologiczna zosta\u0142a sfalsyfikowana? W podr\u0119cznikach metodologii pisze si\u0119 o falsyfikowalno\u015bci, ale w praktyce pr\u00f3b falsyfikowania brak.<\/span><\/p>\n Przypominam sobie jeden dobry przyk\u0142ad \u2013 teorii sekularyzacji Petera L. Bergera, w kt\u00f3rej przewidywa\u0142, \u017ce modernizacja prowadzi do racjonalizacji, a dalej do sekularyzacji i w efekcie do zaniku spo\u0142ecznego znaczenia religii. Obserwuj\u0105c zmiany spo\u0142eczne w kolejnych dekadach Berger doszed\u0142 do wniosku, \u017ce odradzanie si\u0119 \u017cycia religijnego w wielu miejscach sfalsyfikowa\u0142o jego teori\u0119. (Je\u015bli dodamy do tego, \u017ce totalitarne ideologie przyjmuj\u0105 formy kultu religijnego, to ta teoria zosta\u0142a nie tylko os\u0142abiona, a wr\u0119cz obalona. Pobo\u017cni atei\u015bci w kefijach nie s\u0105 dowodem na zanik religijno\u015bci).<\/span><\/p>\n Problem jednak polega na czym innym \u2013 zaanga\u017cowana socjologia nie tylko nie oczekuje pr\u00f3b falsyfikacji przedstawianych hipotez \u2013 ale jest wr\u0119cz sk\u0142onna do karania za takie pr\u00f3by. Je\u015bli zatem \u00f3w rygoryzm badawczy dopuszcza nieustann\u0105 reinterpretacj\u0119 wniosk\u00f3w z obserwacji, je\u015bli nie mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 kiedy jakie\u015b twierdzenie jest prawdziwe a kiedy fa\u0142szywe \u2013 mamy w\u00f3wczas do czynienia nie z nauk\u0105, a z nieustann\u0105 rewi\u0105 mody intelektualnej.<\/span><\/p>\n W raporcie profesor Rubin moj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119\u00a0zwr\u00f3ci\u0142 fakt, \u017ce w badaniach ankietowych w\u015br\u00f3d ameryka\u0144skich socjolog\u00f3w osoby traktuj\u0105ce socjologi\u0119 jako \u201emisj\u0119 moraln\u0105\u201d (tj. socjologowie o silniejszych sk\u0142onno\u015bciach aktywistycznych) znacznie cz\u0119\u015bciej odrzuca\u0142y wyja\u015bnienia kulturowe oraz uznawa\u0142y je za dyskryminuj\u0105ce, a tym samym za niedopuszczalne w badaniach.<\/span><\/p>\n Co wi\u0119cej, autorka raportu zauwa\u017ca, \u017ce socjologia g\u0142\u00f3wnego nurtu rzadko dostrzega mo\u017cliwo\u015bci w\u0142\u0105czenia modeli biologicznych i biologicznego sposobu rozumowania do naszego rozumienia zachowa\u0144 spo\u0142ecznych\u201d.\u00a0Przywo\u0142uje wniosek Patricka Heuveline z University of Chicago:\u00a0\u201eDystans socjologii wobec biologii wydaje si\u0119 g\u0142\u0119boko zakorzeniony w naukowych i politycznych projektach tych dyscyplin\u201d. Arystotelesowe zoon politikon najwyra\u017aniej do socjolog\u00f3w nie przemawia.<\/span><\/p>\n Jak czytamy w tym raporcie teorie ewolucyjne s\u0105 niepopularne i traktowane z du\u017cym sceptycyzmem przez socjolog\u00f3w preferuj\u0105cych wizj\u0119 natury ludzkiej jako \u201eczystej karty\u201d.<\/span><\/p>\n Podczas gdy psychologia ewolucyjna rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na d\u0142ugie ewolucyjne korzenie naszych zachowa\u0144 indywidualnych i zbiorowych, socjologia stroni od\u00a0tego \u015bwiat\u0142a jak diabe\u0142 od \u015bwi\u0119conej wody. Sekcja Ameryka\u0144skiego Stowarzyszenia Socjolog\u00f3w\u00a0Biology and Society (Biologia i spo\u0142ecze\u0144stwo) liczy mniej ni\u017c 100 cz\u0142onk\u00f3w i jest obecnie najmniejsz\u0105 sekcj\u0105. Innymi s\u0142owy \u2013 kultur\u0119 ignorujemy, biologi\u0119 ignorujemy \u2013 chcemy by\u0107 in\u017cynierami ujednoliconych dusz ludzkich. Je\u015bli dodamy do tego osobliwe pojmowanie rygoru bada\u0144 i rzadko\u015b\u0107 (praktycznie nieobecno\u015b\u0107) falsyfikacji – trudno t\u0119 dziedzin\u0119 nazwa\u0107 nauk\u0105. To nie oznacza, \u017ce nie ma ciekawych, czy wr\u0119cz fascynuj\u0105cych prac napisanych przez dyplomowanych socjolog\u00f3w, ale sk\u0142ania do od\u017cegnania si\u0119 od tej wsp\u00f3lnoty wyznaniowej.<\/span><\/p>\n Nie zamierzam ani pali\u0107 ani drze\u0107 mojego dyplomu, przeciwnie, z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 wspominam moich nauczycieli, kt\u00f3rzy nieraz ostrzegali nas przed trudno\u015bci\u0105 uczciwego uprawiania zawodu, w kt\u00f3rym zbyt cz\u0119sto teorie zatwierdzane s\u0105 przez aklamacj\u0119.<\/span><\/p>\n Dziesi\u0119ciolecia temu porzuci\u0142em socjologi\u0119 dla historii gospodarczej, a dzi\u015b jestem ju\u017c tylko publicyst\u0105 odpowiedzialnym za swoje s\u0142owa, kt\u00f3ry nie\u00a0pr\u00f3buje nazywa\u0107 nauk\u0105 tego, co nauk\u0105 nie jest. Jestem nadal obserwatorem zjawisk spo\u0142ecznych, ale nie jestem ju\u017c i nie mog\u0119 by\u0107 socjologiem. Mam nieodparte wra\u017cenie, \u017ce ta dziedzina jako nauka sfalsyfikowa\u0142a si\u0119 sama.<\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Dlaczego nie jestem socjologiem Andrzej Koraszewski Na progu doros\u0142o\u015bci czyta\u0142em z zafascynowaniem esej Bertranda Russella\u00a0Dlaczego nie jestem chrze\u015bcijaninem. Nie mog\u0142em wtedy wiedzie\u0107, \u017ce po wielu dziesi\u0119cioleciach b\u0119d\u0119 pisa\u0142 wst\u0119p do polskiego wydania doskona\u0142ej ksi\u0105\u017cki Ibn Warraqa\u00a0Dlaczego nie jestem muzu\u0142maninem, nie napisa\u0142em ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em\u00a0Dlaczego jestem ateist\u0105, z dw\u00f3ch powod\u00f3w, po pierwsze inny autor napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133531"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=133531"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133540,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133531\/revisions\/133540"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=133531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=133531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=133531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"