{"id":133600,"date":"2026-09-09T17:09:00","date_gmt":"2026-09-09T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=133600"},"modified":"2026-09-08T08:01:45","modified_gmt":"2026-09-08T06:01:45","slug":"09-09-110","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=133600","title":{"rendered":"ONZ w drodze ku nieznanemu"},"content":{"rendered":"

(Zdj\u0119cie: Brendan Smialowski\/AFP via Getty Images)<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>ONZ w drodze ku nieznanemu<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Amir Taheri
\n<\/strong>T\u0142umaczenie: <\/em><\/span>Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Antonio Guterres, sekretarz generalny Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych, wkr\u00f3tce zacznie opr\u00f3\u017cnia\u0107 swoje biurko i szykowa\u0107 si\u0119 do emerytury, a oceny jego kadencji wahaj\u0105 si\u0119 od “zno\u015bnej” po “przeci\u0119tn\u0105”. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c tacy, kt\u00f3rzy wysoko ceni\u0105 jego \u017carliw\u0105 obron\u0119 Palesty\u0144czyk\u00f3w oraz krytyczne stanowisko wobec izraelsko-ameryka\u0144skiej wojny przeciwko Islamskiej Republice Iranu. S\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy pot\u0119piaj\u0105 go w\u0142a\u015bnie za te kontrowersyjne stanowiska.<\/span><\/p>\n

Prawdziwym problemem jest jednak spadek znaczenia i autorytetu stanowiska, kt\u00f3re niegdy\u015b uwa\u017cano za najwy\u017csz\u0105 funkcj\u0119 dyplomatyczn\u0105 na \u015bwiecie. Utworzono je w czasie, gdy powojenny porz\u0105dek \u015bwiatowy zmierza\u0142 ku zimnej wojnie, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce dyplomatyczny bufor pomi\u0119dzy dwoma wy\u0142aniaj\u0105cymi si\u0119 blokami b\u0119dzie w stanie amortyzowa\u0107 wstrz\u0105sy i zapobiec kolejnemu konfliktowi zbrojnemu.<\/span><\/p>\n

Jednym z kluczowych za\u0142o\u017ce\u0144 by\u0142o uczynienie wojny praktycznie niemo\u017cliw\u0105, chyba \u017ce zosta\u0142aby ona specjalnie usankcjonowana przez Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych. Kierowana przez USA interwencja na P\u00f3\u0142wyspie Korea\u0144skim by\u0142a pierwsz\u0105 wojn\u0105 usankcjonowan\u0105 przez Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa ONZ.<\/span><\/p>\n

Jednak nawet w\u00f3wczas sekretarz generalny ONZ Trygve Lie, norweski dzia\u0142acz zwi\u0105zkowy, kt\u00f3ry zosta\u0142 dyplomat\u0105, otwarcie krytykowa\u0142 stanowisko Waszyngtonu – przyjmuj\u0105c tak\u0105 postaw\u0119, aby pokaza\u0107, \u017ce sekretarz generalny nie jest jedynie bezwoln\u0105 piecz\u0105tk\u0105 Rady Bezpiecze\u0144stwa. Lie zaj\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c niezale\u017cne stanowisko podczas kryzysu zwi\u0105zanego z nacjonalizacj\u0105 ira\u0144skiej ropy, kiedy Wielka Brytania zagrozi\u0142a inwazj\u0105 na Iran.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, ani USA, ani Wielka Brytania nie poczu\u0142y si\u0119 dotkni\u0119te stanowiskiem Liego. Niepisana zasada g\u0142osi\u0142a, \u017ce sekretarz generalny ONZ musi by\u0107 postrzegany jako instytucja stoj\u0105ca ponad interesami pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. Zasady tej mniej wi\u0119cej przestrzegano, gdy Liego zast\u0105pi\u0142 szwedzki dyplomata Dag Hammarskj\u00f6ld. Umo\u017cliwi\u0142o to Hammarskj\u00f6ldowi aktywne wspieranie procesu dekolonizacji, zw\u0142aszcza w Afryce Subsaharyjskiej – kwestii, kt\u00f3r\u0105 interesowa\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie i kt\u00f3ra mog\u0142a doprowadzi\u0107 do jego \u015bmierci w tajemniczej katastrofie lotniczej, o kt\u00f3r\u0105 obwiniano CIA i\/lub belgijskich najemnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Hammarskj\u00f6ld spotyka\u0142 si\u0119 z krytyk\u0105 za swoje niejednoznaczne stanowisko wobec szeregu tragicznych wydarze\u0144, w tym masowych protest\u00f3w w zdominowanych przez Zwi\u0105zek Radziecki Polsce i na W\u0119grzech oraz brytyjsko-francusko-izraelskiej inwazji na Egipt w 1956 roku.<\/span><\/p>\n

Birma\u0144ski dyplomata U Thant, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 Hammarskj\u00f6lda, na nowo zdefiniowa\u0142 t\u0119 funkcj\u0119 jako zasadniczo biurokratyczn\u0105. Nadzorowa\u0142 rozszerzanie dzia\u0142alno\u015bci ONZ na nowe obszary, zatrudnia\u0142 kolejnych pracownik\u00f3w i pomaga\u0142 organizowa\u0107 kolejne konferencje.<\/span><\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d nast\u0119pc\u00f3w U Thanta jedynie peruwia\u0144ski dyplomata Javier P\u00e9rez de Cu\u00e9llar zdo\u0142a\u0142 zako\u0144czy\u0107 swoj\u0105 kadencj\u0119 bez kontrowersji – by nie powiedzie\u0107: skandalu. Austriak Kurt Waldheim, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo popiera\u0142 chomeinistyczny przewr\u00f3t w Iranie, zosta\u0142 zdemaskowany jako by\u0142y nazistowski oficer uczestnicz\u0105cy w \u0142apankach \u017byd\u00f3w w Grecji. Egipcjanin Boutros Boutros-Ghali zdo\u0142a\u0142 nastawi\u0107 przeciwko sobie niemal wszystkich, wyci\u0105gaj\u0105c na \u015bwiat\u0142o dzienne kilka trup\u00f3w z szafy, i ostatecznie poprzesta\u0142 na jednej kadencji. Gha\u0144czyk Kofi Annan dobrze si\u0119 prezentowa\u0142 w niezwykle trudnych czasach, lecz ostatecznie jego reputacj\u0119 splami\u0142 skandal zwi\u0105zany z irackim programem “ropa za \u017cywno\u015b\u0107”.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z porozumieniem mi\u0119dzy pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi sekretarz generalny musi pochodzi\u0107 z pa\u0144stwa innego ni\u017c pi\u0119\u0107 kraj\u00f3w dysponuj\u0105cych prawem weta w Radzie Bezpiecze\u0144stwa. W ubieg\u0142ym roku Zgromadzenie Og\u00f3lne zaostrzy\u0142o zasady i wprowadzi\u0142o wi\u0119ksz\u0105 przejrzysto\u015b\u0107 procesu wyboru sekretarza generalnego.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z tradycj\u0105 nast\u0119pny sekretarz generalny powinien pochodzi\u0107 spoza Europy i Azji, co pozostawia Ameryk\u0119 \u0141aci\u0144sk\u0105 i Afryk\u0119 jako dwa g\u0142\u00f3wne obszary poszukiwa\u0144. Pa\u0144stwa Ameryki \u0141aci\u0144skiej wystawi\u0142y kilku kandydat\u00f3w, ale tylko dwoje z nich ma profil odpowiadaj\u0105cy wymaganiom tego stanowiska.<\/span><\/p>\n

Jednym z nich jest Rafael Grossi, argenty\u0144ski dyrektor generalny Mi\u0119dzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Jego problem polega na tym, \u017ce Javier Milei, obecny prezydent Argentyny, nie jest jego zwolennikiem. A poniewa\u017c Milei nale\u017cy do faworyt\u00f3w prezydenta USA Donalda Trumpa, mo\u017ce to r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0107 niech\u0119\u0107 Waszyngtonu.<\/span><\/p>\n

By\u0142a prezydent Chile Michelle Bachelet Jeria stoi przed podobnym problemem. Nowy prezydent Chile Jos\u00e9 Antonio Kast znajduje si\u0119 po przeciwnej stronie politycznego spektrum i r\u00f3wnie\u017c jest blisko zwi\u0105zany z Trumpem, kt\u00f3ry uwa\u017ca Bachelet za zaciek\u0142\u0105 lewaczk\u0119.<\/span><\/p>\n

Afryka ma dw\u00f3ch kluczowych kandydat\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pierwszym jest by\u0142y prezydent Senegalu Macky Sall, or\u0119downik tak zwanego “globalnego Po\u0142udnia”. Pa\u0144stwa europejskie odnosz\u0105 si\u0119 do Salla z nieufno\u015bci\u0105, cho\u0107by z powodu jego zabiegania o wzgl\u0119dy W\u0142adimira Putina w samym \u015brodku wojny na Ukrainie. Co gorsza, Sall musi zmierzy\u0107 si\u0119 z senegalskim wymiarem sprawiedliwo\u015bci w zwi\u0105zku z szeregiem zarzut\u00f3w dotycz\u0105cych jego kontrowersyjnej prezydentury. Jeszcze do zesz\u0142ego miesi\u0105ca Dakar niech\u0119tnie odnosi\u0142 si\u0119 do poparcia jego kandydatury.<\/span><\/p>\n

Drugim licz\u0105cym si\u0119 kandydatem z Afryki jest Olara Otunnu, ugandyjski ekonomista, kt\u00f3rego \u017cyciorys obejmuje prac\u0119 w organizacjach mi\u0119dzynarodowych. Wisienk\u0105 na torcie w tym CV jest kr\u00f3tka znajomo\u015b\u0107 z by\u0142ym prezydentem USA Billem Clintonem w minionych czasach. Pytanie brzmi, czy Uganda jest w stanie zmobilizowa\u0107 poparcie dla Otunnu poza w\u0142asnymi granicami.<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie zabiegaj\u0105 o to, aby na stanowisko sekretarza generalnego wybrano kobiet\u0119. Pomys\u0142 ten pojawi\u0142 si\u0119 po raz pierwszy, gdy by\u0142a premier Pakistanu Benazir Bhutto by\u0142a faworytk\u0105 na to stanowisko. Sama jednak wykluczy\u0142a si\u0119 z rywalizacji, wol\u0105c pr\u00f3b\u0119 odzyskania stanowiska premier Pakistanu. Zosta\u0142a zamordowana, gdy by\u0142a na drodze do osi\u0105gni\u0119cia swojego celu w Islamabadzie.<\/span><\/p>\n

A co, je\u015bli przed wrze\u015bniowym posiedzeniem Zgromadzenia Og\u00f3lnego w Nowym Jorku pojawi si\u0119 czarny ko\u0144?<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi si\u0119 o dw\u00f3ch innych kobietach.<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z potencjalnych kandydatek mog\u0142aby by\u0107 Audrey Azoulay, francusko-maroka\u0144ska by\u0142a dyrektor generalna UNESCO, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 francuskiej minister kultury. Mog\u0142aby zdoby\u0107 poparcie zar\u00f3wno Unii Afryka\u0144skiej, jak i Unii Europejskiej, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o Lidze Arabskiej. Problem mo\u017ce jednak stanowi\u0107 jej podw\u00f3jne obywatelstwo. Tak czy inaczej, jej kandydatur\u0119 musia\u0142by zg\u0142osi\u0107 Rabat lub Pary\u017c – albo oba te miasta.<\/span><\/p>\n

Drug\u0105 wymienian\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 jest Rebecca Grynspan Mayufis. Jako dyplomatka z Kostaryki – najmniej kontrowersyjnego pa\u0144stwa Nowego \u015awiata – a zarazem kobieta, mog\u0142aby skorzysta\u0107 na szerokim konsensusie.<\/span><\/p>\n

Nawet wtedy w ostatniej chwili magik mo\u017ce wyci\u0105gn\u0105\u0107 z kapelusza kr\u00f3lika. Zdarza\u0142o si\u0119 to ju\u017c wcze\u015bniej.<\/span><\/p>\n

Niezale\u017cnie od tego, kto obejmie stanowisko, prawdziwe pytanie brzmi: czemu w\u0142a\u015bciwie ma ono s\u0142u\u017cy\u0107? Przy wszystkich swoich niedoci\u0105gni\u0119ciach Guterres nie by\u0142 nawet konsultowany w sprawie \u017cadnego z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 swojej kadencji, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o zaoferowaniu mu cho\u0107by sto\u0142ka przy stole najwa\u017cniejszych graczy. Kierowanie przeciwko niemu osobistych atak\u00f3w jest, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, niesprawiedliwe.<\/span><\/p>\n

Co mo\u017ce zrobi\u0107 sekretarz generalny, kiedy pa\u0144stwa dysponuj\u0105ce prawem weta, takie jak Rosja i USA, wszczynaj\u0105 wojny albo – jak Chiny – gro\u017c\u0105 ich wszcz\u0119ciem?<\/span><\/p>\n

Je\u015bli funkcja ta ma by\u0107 jedynie elementem dekoracyjnym, jak by\u0142o w przypadku Kofiego Annana, wystarczy dowolny fotogeniczny, wieloj\u0119zyczny m\u0119\u017cczyzna lub kobieta. Je\u015bli za\u015b do kierowania rozro\u015bni\u0119t\u0105 i kosztown\u0105 machin\u0105 zapewniaj\u0105c\u0105 intratne posady potrzebne s\u0105 zdolno\u015bci mened\u017cerskie, nale\u017ca\u0142oby wyj\u015b\u0107 poza kr\u0105g dyplomat\u00f3w i zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ku nowemu, m\u0142odszemu pokoleniu lider\u00f3w biznesu.<\/span><\/p>\n

W przededniu Zgromadzenia Og\u00f3lnego \u015bwiat – a wraz z nim zmiany na stanowisku genseka ONZ – nadal zmierza ku nieznanemu.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Zdj\u0119cie: Brendan Smialowski\/AFP via Getty Images) ONZ w drodze ku nieznanemu Amir Taheri T\u0142umaczenie: Andrzej Koraszewski Antonio Guterres, sekretarz generalny Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych, wkr\u00f3tce zacznie opr\u00f3\u017cnia\u0107 swoje biurko i szykowa\u0107 si\u0119 do emerytury, a oceny jego kadencji wahaj\u0105 si\u0119 od “zno\u015bnej” po “przeci\u0119tn\u0105”. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c tacy, kt\u00f3rzy wysoko ceni\u0105 jego \u017carliw\u0105 obron\u0119 Palesty\u0144czyk\u00f3w oraz krytyczne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=133600"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133609,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133600\/revisions\/133609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=133600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=133600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=133600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}