![\"Irena](\"https:\/\/api.culture.pl\/sites\/default\/files\/styles\/work_cover\/public\/images\/imported\/11096785532.jpg?itok=r8dCIWs_\" "\\"Irena")
<\/p>\n<\/p>\n
Jacy s\u0105 \u201c\u017bydzi z Polski\u201d, z kt\u00f3rymi rozmawia w swojej \u2013 wyczerpuj\u0105cej, niemal \u201cencyklopedycznej\u201d ksi\u0105\u017cce dziennikarka Joanna Wiszniewska? Zwyczajni, cho\u0107 bardzo<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n Aleksandra Lipczak\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n Wiszniewska, dziennikarka, w latach 90. korespondentka belgijskich i francuskich medi\u00f3w, wykona\u0142a ciekaw\u0105 prac\u0119: przeczesa\u0142a kawa\u0142 Polski, by porozmawia\u0107 z \u017bydami, kt\u00f3rzy maj\u0105 do powiedzenia interesuj\u0105ce rzeczy na temat swojego \u017cydostwa. Porozmawia\u0142a z \u017bydami z Warszawy, \u0141odzi\u00a0i Wroc\u0142awia oraz z ma\u0142ych miast.\u00a0 Z \u017bydami religijnymi i nie. Z takimi, kt\u00f3rzy o swoim \u017cydostwie dowiedzieli si\u0119 w wieku 40 lat \u00a0i tymi, kt\u00f3rzy chodzili do \u017cydowskich przedszkoli i je\u017adzili na obozy Fundacji Laudera. Uznaj\u0105cych \u017cydowsko\u015b\u0107 za trzon swojej to\u017csamo\u015bci albo jeden, niekoniecznie najwa\u017cniejszy, z jej wielu sk\u0142adnik\u00f3w. Odby\u0142a nawet rozmowy z paroma “Polakami, kt\u00f3rzy chc\u0105 by\u0107 \u017bydami”. Wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z tego fascynuj\u0105cy i z\u0142o\u017cony portret bez tezy.<\/span><\/p>\n To ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 “normalno\u015b\u0107” \u2013 jak zauwa\u017cy\u0142a na portalu Forum \u017byd\u00f3w Polskich Aleksandra Buchaniec-Bartczak (patrz “m\u0142odzie\u017cowa”, pomara\u0144czowa ok\u0142adka). Rozm\u00f3wcy Wiszniewskiej m\u00f3wi\u0105 o swoim \u017cydostwie otwarcie, niekoniecznie w cieniu Zag\u0142ady: Jan Gebert przedstawia si\u0119 jako “\u017cydkolog”, a kto\u015b inny wyznaje, \u017ce \u017cydostwo kojarzy\u0142o mu si\u0119 zawsze tylko z czym\u015b pozytywnym. Antysemityzm jest, owszem, w tle \u00a0(wi\u0119kszy, czy mniejszy ni\u017c w innych krajach Europy \u2013 co do tego zdania rozm\u00f3wc\u00f3w s\u0105 podzielone), ale przekaz jest\u00a0 taki: \u017bydzi z Polski, zw\u0142aszcza ci najm\u0142odsi, nosz\u0105 swoj\u0105 \u017cydowsko\u015b\u0107 bez kompleks\u00f3w, m\u00f3wi\u0105 lekko o tematach, kt\u00f3re jeszcze do niedawna wymusza\u0142y mimowolne \u015bciszenie g\u0142osu. W Polsce \u2013 jak konstatuje wielu z nich \u2013 mimo dobrze trzymaj\u0105cych si\u0119 uprzedze\u0144 – nasta\u0142a przecie\u017c “moda” na bycie \u017bydem i odkrywanie w\u0142asnych \u017cydowskich korzeni lub w\u0105t\u0142ych “korzonk\u00f3w”, jak ironicznie nazywa je kt\u00f3ry\u015b z rozm\u00f3wc\u00f3w Wiszniewskiej.<\/span><\/p>\n O tym , \u017ce po 89\u2019 mia\u0142 miejsce renesans \u017cycia \u017cydowskiego w Polsce, wiadomo. Ksi\u0105\u017cka Wiszniewskiej ma jednak t\u0119 ciekaw\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, \u017ce komplikuje zbyt uproszczony obraz i nadw\u0105tla “utrwalone narracje” na ten i wiele innych temat\u00f3w. Po pierwsze, ustami rozm\u00f3wc\u00f3w, rozprawia si\u0119 z mitem “Polski bez \u017byd\u00f3w” po wojnie. “Dominuje w\u0105tek o\u00a0braku \u017cycia \u017cydowskiego, o\u00a0tkwieniu w\u00a0szafach, o\u00a0obawie przed ujawnieniem si\u0119. I\u00a0\u017ce dopiero wraz z\u00a0nadej\u015bciem wolno\u015bci, po 1989 roku, min\u0105\u0142 strach i\u00a0rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 rozkwit \u017cycia \u017cydowskiego” \u2013 m\u00f3wi Wiszniewskiej Bella Szwarcman-Czarnota. W tak\u0105 wizj\u0119 nie do ko\u0144ca wpisuj\u0105 si\u0119 historie, kt\u00f3rych wys\u0142uchuje dziennikarka. Owszem, du\u017co tu wyzna\u0144 o korzeniach odkrytych ju\u017c w doros\u0142ym wieku, ujawnionych przez przypadkowe spotkanie albo czyje\u015b wyznanie na \u0142o\u017cu \u015bmierci. Ale jest te\u017c urodzona w 1945 roku Izabella Szwarcman \u2013Czarnota, opowiadaj\u0105ca o ko\u0142ysankach w jidysz, kt\u00f3ry by\u0142 jej pierwszym j\u0119zykiem czy \u0142\u00f3dzki rabin Symcha Keller, kt\u00f3ry m\u00f3wi o nieprzerwanym nigdy ci\u0105gu pokole\u0144 i tradycji w swojej gminie (“To wszystko zosta\u0142o, ja to przej\u0105\u0142em po moich poprzednikach, kt\u00f3rzy byli st\u0105d, jak ja”). “Mieli\u015bmy \u017cycie spo\u0142eczne, literatur\u0119, muzyk\u0119 i\u00a0teatr. By\u0142y kluby, kolonie, obozy, gazety” \u2013 m\u00f3wi Szwarcman-Czarnota. “W\u00a0moim przekonaniu nie uda\u0142aby si\u0119 odbudowa czy budowa tego \u017cycia \u017cydowskiego, kt\u00f3re mamy obecnie (\u2026), bez tych enklaw w\u00a0Legnicy, we Wroc\u0142awiu, w\u00a0Bielsku-Bia\u0142ej, w\u00a0Katowicach (\u2026)”.<\/span><\/p>\n “My, \u017bydzi z Polski”<\/strong> komplikuj\u0105 te\u017c narracj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 religijnego charakteru odrodzenia. W ksi\u0105\u017cce Wiszniewskiej r\u00f3wnie wyra\u017anie s\u0142ycha\u0107 g\u0142os zaanga\u017cowanych \u015bwieckich \u017byd\u00f3w. Jan Gebert, syn Konstantego Geberta, uwa\u017canego za jednego z ojc\u00f3w odrodzenia, stwierdza wprost: ojciec zniech\u0119ci\u0142 nas do religii (“Mo\u017ce troch\u0119 za bardzo mu na tym zale\u017ca\u0142o, mo\u017ce troch\u0119 za bardzo naciska\u0142”). “Z\u00a0czasem judaizm sta\u0142 si\u0119 dla mnie bardziej systemem warto\u015bci ni\u017c wiar\u0105. Na pierwszym miejscu zacz\u0105\u0142em stawia\u0107 kwestie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej” \u2013 m\u00f3wi spo\u0142ecznik przed trzydziestk\u0105, Jan \u015apiewak. Pokoleniowe napi\u0119cie to zreszt\u0105 jeden z ciekawszych wymiar\u00f3w ksi\u0105\u017cki Wiszniewskiej. M\u0142odzi \u017bydzi to najbardziej frapuj\u0105ca, “niepoprawna politycznie” grupa jej rozm\u00f3wc\u00f3w. Krytykuj\u0105cy dzia\u0142anie gminy, nie do ko\u0144ca odnajduj\u0105cy si\u0119 w tradycyjnej wsp\u00f3lnocie, a zarazem przej\u0119ci jej przysz\u0142o\u015bci\u0105. Zastanawiaj\u0105cy si\u0119, kim s\u0105 dzi\u015b i b\u0119d\u0105 \u017bydzi, na czym mo\u017ce zasadza\u0107 si\u0119 ich to\u017csamo\u015b\u0107, je\u015bli odj\u0105\u0107 religi\u0119. “Szczerze m\u00f3wi\u0105c, uwa\u017cam, \u017ce nie ma przysz\u0142o\u015bci dla \u017byd\u00f3w w\u00a0tym kraju. Jeste\u015bmy jednym z\u00a0ostatnich pokole\u0144, potem b\u0119d\u0105 takie pop\u0142uczyny” \u2013 m\u00f3wi \u015apiewak.<\/span><\/p>\n Nie oznacza to jednak, \u017ce nie ma w “\u017bydach z Polski” miejsca na religi\u0119. Wiszniewska znalaz\u0142a ludzi, kt\u00f3rzy umiej\u0105 pi\u0119knie opowiada\u0107 o religijnym do\u015bwiadczeniu i tradycji (patrz na przyk\u0142ad: Pawe\u0142 Passini). Inni opowiadaj\u0105 z kolei o obyczajach i bywaj\u0105 w ods\u0142anianiu (swojej) intymno\u015bci bardzo szczerzy (wspomnienia z obrzezania w latach 90. to temat niemal na film). Czy o duchowo\u015b\u0107 chodzi, czy o “insiderskie” historie, ciekawy materia\u0142 i opowie\u015bci a\u017c wylewaj\u0105 si\u0119 z tego zbioru. Je\u015bli kto\u015b b\u0119dzie si\u0119 chcia\u0142 kiedy\u015b dowiedzie\u0107 o tym, jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie \u017cydowskie w Polsce w pocz\u0105tkach XXI wieku, znajdzie tu wszystko lub bardzo wiele: stosunki w gminie, pokoleniowe przemiany, napi\u0119cie na linii religijno\u015b\u0107-\u015bwiecko\u015b\u0107, obyczajowy szczeg\u00f3\u0142. A tak\u017ce \u00a0l\u0119k czy ze\u015bwiecczona wsp\u00f3lnota ma szans\u0119 przetrwa\u0107 czy raczej rozmyje si\u0119 w zglobalizowanym, zmiksowanym \u015bwiecie idei i to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n W\u0142a\u015bciwie mo\u017cna czyta\u0107 “\u017byd\u00f3w z Polski” jako ksi\u0105\u017ck\u0119 o dylematach z to\u017csamo\u015bci\u0105 w og\u00f3le, \u017cydowsk\u0105 i nie. W ko\u0144cu, “dlaczego w\u00a0tym dwudziestym pierwszym wieku, gdy mamy szanse czu\u0107 si\u0119 Europejczykami, piel\u0119gnujemy zagubione to\u017csamo\u015bci przodk\u00f3w?” \u2013 jak pyta Wiszniewska jedn\u0105 z rozm\u00f3wczy\u0144. Wiele do rzeczy ma tu nadzieja \u2013 pewnie p\u0142onna, jak zauwa\u017ca we wst\u0119pie Irena Grudzi\u0144ska-Gross \u2013 \u017ce “z palimpsestu przesz\u0142o\u015bci da si\u0119 odtworzy\u0107 co\u015b prawdziwego, autentycznego, bezpo\u015bredniego”.<\/span><\/p>\n Ksi\u0105\u017cka Wiszniewskiej to te\u017c, a mo\u017ce przede wszystkim, zbi\u00f3r rozm\u00f3w z ciekawymi lud\u017ami. O ich rodzinach. O powik\u0142anych albo prostych losach. Chc\u0105c nie chc\u0105c, r\u00f3wnie\u017c o wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w Wiszniewskiej z\u017cyma si\u0119 na festiwale kultury \u017cydowskiej i upupiaj\u0105c\u0105 wizj\u0119 tej\u017ce, kt\u00f3ra zaspokaja t\u0119sknoty i potrzeby etnicznych Polak\u00f3w. “My, \u017bydzi z Polski” <\/strong>zapewniaj\u0105 okazj\u0119, by us\u0142ysze\u0107 \u017cydowski (wielo)g\u0142os bez po\u015brednik\u00f3w<\/span><\/p>\n Irena Wiszniewska<\/em><\/span><\/strong> Autorka: Aleksandra Lipczak<\/strong>, lipiec 2014<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Jacy s\u0105 \u201c\u017bydzi z Polski\u201d, z kt\u00f3rymi rozmawia w swojej \u2013 wyczerpuj\u0105cej, niemal \u201cencyklopedycznej\u201d ksi\u0105\u017cce dziennikarka Joanna Wiszniewska? Zwyczajni, cho\u0107 bardzo Irena Wiszniewska, \u201cMy, \u017bydzi z Polski\u201d Aleksandra Lipczak\u00a0 Jacy s\u0105 \u201c\u017bydzi z Polski\u201d, z kt\u00f3rymi rozmawia w swojej \u2013 wyczerpuj\u0105cej, niemal \u201cencyklopedycznej\u201d ksi\u0105\u017cce dziennikarka Joanna Wiszniewska? Zwyczajni, cho\u0107 bardzo interesuj\u0105cy z nich rozm\u00f3wcy. Wiszniewska, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134225"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=134225"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134225\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134240,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134225\/revisions\/134240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=134225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=134225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=134225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/culture-2.png\")
<\/a>Irena Wiszniewska, \u201cMy, \u017bydzi z Polski\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n
\n\nJacy s\u0105 \u201c\u017bydzi z Polski\u201d, z kt\u00f3rymi rozmawia w swojej \u2013 wyczerpuj\u0105cej, niemal \u201cencyklopedycznej\u201d ksi\u0105\u017cce dziennikarka Joanna Wiszniewska? Zwyczajni, cho\u0107 bardzo interesuj\u0105cy z nich rozm\u00f3wcy.<\/strong><\/h4>\n
\n
\n
\n\u201cMy, \u017bydzi z Polski\u201d<\/em><\/span>
\nWydawnictwo Czarna Owca<\/em><\/span>
\nWymiary:\u00a0135 mm x 210 mm<\/em><\/span>
\nLiczba stron: 400<\/em><\/span>
\nOk\u0142adka: mi\u0119kka<\/em><\/span>
\nISBN: 978-83-7554-809-9<\/em><\/span>
\nhttp:\/\/www.czarnaowca.pl\/<\/a><\/em><\/span><\/p>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"