Ju\u017c nie ufam w\u0142asnej intuicji<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\nSheri Oz<\/strong><\/span><\/p>\n
\n\n
Zapyta\u0142am wi\u0119c troje ludzi wychowanych w islamie, jak odr\u00f3\u017cni\u0107 rzeczywist\u0105 przemian\u0119 ideologiczn\u0105 od odgrywania roli<\/strong><\/h4>\n
\nOd wczesnych lat studenckich spotyka\u0142am Arab\u00f3w i muzu\u0142man\u00f3w, z kt\u00f3rymi – jak s\u0105dzi\u0142am – prowadzi\u0142am przyjazne rozmowy, ludzi, kt\u00f3rzy akceptowali mnie jako \u017byd\u00f3wk\u0119, a p\u00f3\u017aniej jako Izraelk\u0119. Czasami, kiedy poznawa\u0142am ich lepiej, odkrywa\u0142am, \u017ce naprawd\u0119 czuj\u0105 i my\u015bl\u0105 zupe\u0142nie inaczej. Z biegiem czasu coraz mniej by\u0142am sk\u0142onna ufa\u0107 w\u0142asnym odczuciom.<\/span><\/p>\n7 pa\u017adziernika zmieni\u0142 m\u00f3j pr\u00f3g zaufania do tego stopnia, \u017ce moja m\u0142odsza wersja nie uwierzy\u0142aby, \u017ce nadal jestem t\u0105 sam\u0105 osob\u0105.<\/span><\/p>\nNie chc\u0119 sta\u0107 si\u0119 tak podejrzliwa, by zak\u0142ada\u0107, \u017ce nikt nie jest zdolny do zmiany. Ale nie chc\u0119 te\u017c bra\u0107 j\u0119zyka umiarkowania za rzeczywiste umiarkowanie.<\/span><\/p>\nZacz\u0119\u0142am si\u0119 zastanawia\u0107, jak ja – osoba z zewn\u0105trz wobec arabskiego i muzu\u0142ma\u0144skiego sposobu postrzegania \u015bwiata – mog\u0119 rozpozna\u0107, kiedy kto\u015b naprawd\u0119 zaczyna kwestionowa\u0107 antysemickie i supremacjonistyczne przekonania wyniesione z rodziny, religii, spo\u0142ecze\u0144stwa czy kultury politycznej? Jak w\u0142a\u015bciwie wygl\u0105da przemiana ideologiczna, kiedy w\u0142a\u015bnie si\u0119 dokonuje? I by\u0107 mo\u017ce najtrudniejsze ze wszystkiego: jak odr\u00f3\u017cni\u0107 kogo\u015b, kto zmaga si\u0119 z prawdziw\u0105 przemian\u0105, od kogo\u015b, kto po prostu nauczy\u0142 si\u0119 m\u00f3wi\u0107 to, co chcemy us\u0142ysze\u0107?<\/span><\/p>\nPostanowi\u0142am zapyta\u0107 o to troje ludzi, kt\u00f3rzy podchodz\u0105 do tego problemu z bardzo r\u00f3\u017cnych stron.<\/span><\/p>\nDan Burmawi dorasta\u0142 jako muzu\u0142manin w Jordanii, a ostatecznie przeszed\u0142 na chrze\u015bcija\u0144stwo. Khaled Hassan wychowa\u0142 si\u0119 w Egipcie, porzuci\u0142 islam, a z czasem przeszed\u0142 na judaizm. Soraya Deen jest inna. Wychowana na Sri Lance przez muzu\u0142ma\u0144skiego ojca i buddyjsk\u0105 matk\u0119, kt\u00f3ra przesz\u0142a na islam, sama pozosta\u0142a muzu\u0142mank\u0105 i opowiada si\u0119 za reformowaniem islamu od wewn\u0105trz.<\/span><\/p>\nCa\u0142a tr\u00f3jka g\u0142\u0119boko r\u00f3\u017cni si\u0119 w ocenie samego islamu. Dan uwa\u017ca, \u017ce rzeczywiste zerwanie z islamskim supremacjonizmem wymaga ostatecznie odej\u015bcia od islamu. Khaled jest podobnie sceptyczny wobec pr\u00f3b jego reformowania. Soraya uwa\u017ca, \u017ce islam mo\u017cna zreformowa\u0107.<\/span><\/p>\nKa\u017cd\u0105 rozmow\u0119 zaczyna\u0142am od pytania, kiedy pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze w\u0105tpliwo\u015bci.<\/span><\/p>\nRysa na murze<\/strong><\/h4>\nKiedy zapyta\u0142am Khaleda, co u\u015bwiadomi\u0142o mu problem antysemityzmu, poprawi\u0142 za\u0142o\u017cenie zawarte w moim pytaniu.<\/span><\/p>\nTo nie by\u0142 antysemityzm. Antysemityzm mnie nie obchodzi\u0142. To nie by\u0142o tak, \u017ce pewnego dnia obudzi\u0142em si\u0119 i powiedzia\u0142em sobie: och, chc\u0119 kocha\u0107 \u017byd\u00f3w. Nic takiego si\u0119 nie wydarzy\u0142o.<\/span><\/p>\nJego historia zaczyna si\u0119 w zaskakuj\u0105co zwyczajnym miejscu: na ulicy niedaleko domu, w towarzystwie s\u0105siadki i psa.<\/span><\/p>\nJako nastolatek w Egipcie uwielbia\u0142 psy. Jego muzu\u0142ma\u0144scy rodzice nie chcieli psa w domu, wi\u0119c chrze\u015bcija\u0144ska s\u0105siadka czasami przechowywa\u0142a jego psa u siebie. Pewnego pi\u0105tku Khaled sta\u0142 obok niej, kiedy z g\u0142o\u015bnika miejscowego meczetu rozleg\u0142o si\u0119 kazanie. Us\u0142ysza\u0142, jak chrze\u015bcijan okre\u015blano szczeg\u00f3lnym, pogardliwym mianem.<\/span><\/p>\n\u201ePami\u0119tam szok na jej twarzy i m\u00f3j w\u0142asny\u201d – powiedzia\u0142 mi. Zapad\u0142a mi\u0119dzy nimi cisza. Kobieta, kt\u00f3ra wielokrotnie okazywa\u0142a mu \u017cyczliwo\u015b\u0107, sta\u0142a obok niego, podczas gdy jego wsp\u00f3lnota religijna opisywa\u0142a ludzi takich jak ona s\u0142owami, kt\u00f3re nagle rozpozna\u0142 jako odra\u017caj\u0105ce.<\/span><\/p>\nJego pierwszy bunt przeciwko islamowi wcale nie mia\u0142 charakteru ideologicznego. Owszem, zacz\u0105\u0142 kwestionowa\u0107 pewne rzeczy, kt\u00f3rych go uczono, ale znaczenie mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c jego sytuacja \u017cyciowa. Rodzice si\u0119 rozwodzili. Chcia\u0142 mie\u0107 dziewczyn\u0119. Chcia\u0142 pi\u0107, pali\u0107 i sam decydowa\u0107 o w\u0142asnym ciele.<\/span><\/p>\nW ko\u0144cu coraz trudniej by\u0142o mu znosi\u0107 sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy tym, czego uczono go o wy\u017cszo\u015bci jego religii i spo\u0142ecze\u0144stwa, a tym, co rzeczywi\u015bcie obserwowa\u0142.<\/span><\/p>\nKhaled okre\u015bla to, co nast\u0105pi\u0142o p\u00f3\u017aniej, mianem \u201epoznawczego otwarcia\u201d. \u201eMusisz by\u0107 gotowy s\u0142ucha\u0107\u201d – powiedzia\u0142. Co\u015b musi sprawi\u0107, \u017ce cz\u0142owiek b\u0119dzie w stanie dopu\u015bci\u0107 do siebie – by\u0107 mo\u017ce po raz pierwszy – mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce to, co odziedziczy\u0142, mo\u017ce by\u0107 b\u0142\u0119dne.<\/span><\/p>\nDan opisuje co\u015b podobnego, cho\u0107 w jego przypadku impulsem by\u0142o s\u0142uchanie Brata Rashida, by\u0142ego muzu\u0142manina, kt\u00f3ry otwarcie krytykowa\u0142 islam. \u201ePotrzebujesz impulsu\u201d – powiedzia\u0142 mi Dan. Ale najwa\u017cniejsze nie by\u0142o samo zetkni\u0119cie si\u0119 z innymi informacjami. Dan spotyka\u0142 si\u0119 z takimi informacjami ju\u017c wcze\u015bniej. R\u00f3\u017cnica polega\u0142a na tym, \u017ce nagle by\u0142 w stanie inaczej je przetwarza\u0107:<\/span><\/p>\n\u201eMusisz zyska\u0107 nowy zestaw soczewek, przez kt\u00f3re patrzysz na islam, i nagle wszystko si\u0119 zmienia. Zaczynasz inaczej czyta\u0107 biografi\u0119 Mahometa. Zaczynasz inaczej czyta\u0107 wersety Koranu dotycz\u0105ce d\u017cihadu. [\u2026] W moim przypadku by\u0142o to potwornie przera\u017caj\u0105ce do\u015bwiadczenie, poniewa\u017c w g\u0142owie nieustannie mia\u0142em pytanie: A je\u015bli si\u0119 myl\u0119? Je\u015bli nie mam racji? Je\u015bli pope\u0142niam straszliwy b\u0142\u0105d? Allah mnie ukarze. Allah mnie zniszczy<\/em>.\u201d<\/p>\nPotem wyja\u015bni\u0142:<\/span><\/p>\n\u201eWielu ludzi si\u0119 cofa. Nie s\u0105 w stanie wytrzyma\u0107 tej fazy strachu i przera\u017cenia. Ja przez ni\u0105 przeszed\u0142em i uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do mety. A chwila, kiedy nabierasz pewno\u015bci, \u017ce masz racj\u0119, i zaczynasz odchodzi\u0107, by\u0142a jednym z najbardziej wyzwalaj\u0105cych moment\u00f3w w moim \u017cyciu<\/em>\u201d.<\/p>\nDan przestrzeg\u0142 mnie jednak przed traktowaniem jego w\u0142asnej drogi jako ustalonego schematu.<\/span><\/p>\nDla ka\u017cdego wygl\u0105da to inaczej. S\u0105 pewne cechy wsp\u00f3lne dla wszystkich, ale s\u0105 te\u017c r\u00f3\u017cnice.<\/span><\/p>\nSoraya dorasta\u0142a na Sri Lance, buddyjskim kraju z muzu\u0142ma\u0144sk\u0105 mniejszo\u015bci\u0105. W przeciwie\u0144stwie do Dana i Khaleda, jak m\u00f3wi, \u201enigdy nie uczono jej nienawi\u015bci do \u017byd\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\nNie s\u0105dz\u0119, \u017ceby ktokolwiek czyta\u0142 Koran, a nast\u0119pnego ranka budzi\u0142 si\u0119 i [my\u015bla\u0142]: dzisiaj b\u0119d\u0119 nienawidzi\u0107 \u017byda.<\/span><\/p>\nSoraya wyja\u015bni\u0142a, \u017ce jako muzu\u0142manie byli \u201ebardziej suficko nastawieni, interesowa\u0142a nas muzyka i to, jak oddawa\u0107 cze\u015b\u0107 Bogu – wiecie, takie bardzo \u0142agodne nauki\u201d. Jednak kiedy w wieku 13 lat powiedziano jej, \u017ce nie mo\u017ce chodzi\u0107 do meczetu, zacz\u0119\u0142a zastanawia\u0107 si\u0119 nad \u201eteologi\u0105, kt\u00f3rej si\u0119 naucza, a kt\u00f3ra wyklucza i marginalizuje kobiety\u201d.<\/span><\/p>\nZ muzu\u0142ma\u0144skim antysemityzmem zetkn\u0119\u0142a si\u0119 na powa\u017cnie znacznie p\u00f3\u017aniej, ju\u017c w Stanach Zjednoczonych, kiedy napisa\u0142a na Facebooku o swoim udziale w wydarzeniu w izraelskim konsulacie; arabscy znajomi zaatakowali j\u0105 za to, \u017ce tam posz\u0142a.<\/span><\/p>\nAle teraz by\u0107 mo\u017ce musz\u0119 cz\u0119\u015bciowo zgodzi\u0107 si\u0119 z tym, co m\u00f3wi\u0105 Arabowie. Wszyscy wydaj\u0105 si\u0119 zradykalizowani, jakby radykalizacji uleg\u0142y nawet g\u0142osy z peryferii.<\/span><\/p>\nNa podstawie w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 Soraya rozumie, \u017ce \u201e[\u2026] kszta\u0142tuje ci\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo, kszta\u0142tuje ci\u0119 edukacja, kszta\u0142tuj\u0105 ci\u0119 meczety\u201d. Dlatego, w przeciwie\u0144stwie do Dana i Khaleda, uwa\u017ca, \u017ce interpretacja, edukacja i \u015brodowisko spo\u0142eczne mog\u0105 prowadzi\u0107 do innych rezultat\u00f3w. Soraya m\u00f3wi dalej:<\/span><\/p>\n\u201eKocham by\u0142ych muzu\u0142man\u00f3w, bo zmuszaj\u0105 nas do odpowiedzialno\u015bci. Gdybym nie pozna\u0142a by\u0142ych muzu\u0142man\u00f3w, nie wiedzia\u0142abym, jak g\u0142\u0119boki jest ten problem. Radykalny islam dotkn\u0105\u0142 tak wielu ludzi<\/em>\u201d.<\/p>\nCichy etap po\u015bredni?<\/strong><\/h4>\nSoraya, muzu\u0142ma\u0144ska prawniczka feministyczna, dzia\u0142aczka na rzecz dialogu mi\u0119dzyreligijnego i organizatorka spo\u0142eczna, powiedzia\u0142a mi, \u017ce rozmawia\u0142a z lud\u017ami, kt\u00f3rzy pocz\u0105tkowo gwa\u0142townie si\u0119 z ni\u0105 spierali. Potem jednak co\u015b czasami si\u0119 zmienia\u0142o. Pewien m\u0119\u017cczyzna zdecydowanie przeciwny Izraelowi skontaktowa\u0142 si\u0119 kiedy\u015b z ni\u0105 prywatnie, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce poprze wszystko, co ona popiera dla Palesty\u0144czyk\u00f3w. Soraya odpowiedzia\u0142a:<\/span><\/p>\n\u201ePopieram wszystko, czego ty chcesz dla Palesty\u0144czyk\u00f3w, ale czy mo\u017cesz mi powiedzie\u0107, czego chcesz dla \u017byd\u00f3w<\/em>?\u201d<\/p>\nZamilk\u0142.<\/span><\/p>\nTa cisza mo\u017ce by\u0107 pierwszym widocznym znakiem, \u017ce jego pewno\u015b\u0107 zosta\u0142a zachwiana, ale nie jest dowodem, \u017ce cz\u0142owiek si\u0119 zmieni\u0142. R\u00f3wnie \u0142atwo mo\u017ce powr\u00f3ci\u0107 do wcze\u015bniejszych przekona\u0144, dlatego Soraya uwa\u017ca, by nie wyci\u0105ga\u0107 zbyt pochopnych wniosk\u00f3w. Przyzna\u0142a jednak, \u017ce ze wzgl\u0119du na charakter swojej dzia\u0142alno\u015bci spotyka na og\u00f3\u0142 ludzi, kt\u00f3rzy ju\u017c s\u0105 gotowi zrobi\u0107 krok naprz\u00f3d.<\/span><\/p>\nPrzychodz\u0105 do nas tylko ludzie gotowi p\u00f3j\u015b\u0107 dalej, a takich jest bardzo niewielu.<\/span><\/p>\nJe\u015bli wa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 procesu przemiany jest zarazem najmniej widoczna, stanowi to problem dla ka\u017cdego, kto pr\u00f3buje rozpozna\u0107 przemian\u0119 ideologiczn\u0105 z zewn\u0105trz.<\/span><\/p>\nMo\u017cemy s\u0142ucha\u0107 ludzi opowiadaj\u0105cych o niej p\u00f3\u017aniej. Mo\u017cemy obserwowa\u0107 ich zachowanie, kiedy przekrocz\u0105 ju\u017c jaki\u015b wewn\u0119trzny pr\u00f3g. Ale w okresie w\u0105tpliwo\u015bci, strachu i niepewno\u015bci mo\u017cemy po prostu widzie\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry milknie.<\/span><\/p>\nPrzyznaj, kim by\u0142e\u015b<\/strong><\/h4>\nKhaled poda\u0142 mi najbardziej jednoznaczne kryterium tego, co powinno nast\u0105pi\u0107 p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\nPo pierwsze, ludzie musz\u0105 wzi\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, co robili i w co wierzyli przed przemian\u0105.<\/span><\/p>\nT\u0119 sam\u0105 miar\u0119 przyk\u0142ada do siebie.<\/span><\/p>\nZawsze m\u00f3wi\u0119, \u017ce jako nastolatek by\u0142em antysemit\u0105.<\/span><\/p>\nNie ufa wyg\u0142adzonym \u017cyciorysom: ludziom, kt\u00f3rzy rzekomo przeszli dramatyczn\u0105 przemian\u0119 ideologiczn\u0105, ale jako\u015b nie maj\u0105 \u017cadnych dawnych przekona\u0144, z kt\u00f3rych musieliby si\u0119 rozliczy\u0107. Stare wypowiedzi znikaj\u0105. Dawne stanowiska zostaj\u0105 zbagatelizowane. Historia danej osoby zaczyna coraz bardziej przypomina\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego dzi\u015b chce ona pokaza\u0107 publiczno\u015bci. Argument Khaleda brzmi: je\u015bli si\u0119 zmieni\u0142e\u015b, musia\u0142o istnie\u0107 co\u015b, od czego odszed\u0142e\u015b.<\/span><\/p>\nA je\u015bli okoliczno\u015bci zmusza\u0142y ci\u0119 kiedy\u015b do m\u00f3wienia rzeczy, w kt\u00f3re nie wierzy\u0142e\u015b, to – twierdzi – kiedy ju\u017c jeste\u015b bezpieczny, powiniene\u015b potrafi\u0107 otwarcie to wyja\u015bni\u0107.<\/span><\/p>\nMusisz wzi\u0105\u0107 za to odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\nCz\u0142owiek opisuj\u0105cy prawdziw\u0105 przemian\u0119 powinien umie\u0107 przedstawi\u0107 sp\u00f3jn\u0105 histori\u0119, w kt\u00f3rej istnieje zar\u00f3wno \u201eprzed\u201d, jak i \u201epo\u201d.<\/span><\/p>\nS\u0142owa musz\u0105 w ko\u0144cu prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na czyny<\/strong><\/h4>\nSoraya podchodzi do tego zagadnienia mniej psychologicznie. Dla niej najwa\u017cniejszym kryterium jest to, co cz\u0142owiek rzeczywi\u015bcie robi:<\/span><\/p>\nZadeklaruj to. Z\u0142\u00f3\u017c deklaracj\u0119. I zacznij dzia\u0142a\u0107.<\/span><\/p>\nPotem przychodzi trudniejsza cz\u0119\u015b\u0107. Poci\u0105gnij za sob\u0105 innych. Je\u015bli kto\u015b twierdzi, \u017ce odrzuci\u0142 ekstremistyczn\u0105 ideologi\u0119, Soraya chce zobaczy\u0107, czy jest got\u00f3w zebra\u0107 pi\u0119ciu czy dziesi\u0119ciu innych ludzi i rozpocz\u0105\u0107 prac\u0119 we w\u0142asnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/span><\/p>\nSprawd\u017a, czy to, co m\u00f3wi, jest zgodne z tym, co robi, czy jedno wsp\u00f3\u0142gra z drugim.<\/span><\/p>\nSame deklaracje – powiedzia\u0142a mi – nie wystarczaj\u0105, je\u015bli chodzi o rodzaj przemiany, kt\u00f3rego ona szuka. Wa\u017cna jest jednak umiej\u0119tno\u015b\u0107 powiedzenia, czego chce si\u0119 dla ludzi, kt\u00f3rych wcze\u015bniej uwa\u017ca\u0142o si\u0119 za wrog\u00f3w. Odpowied\u017a nie dowodzi jeszcze przemiany. Pokazuje jednak, czy nowo deklarowane zasady obejmuj\u0105 tak\u017ce ludzi spoza w\u0142asnej grupy.<\/span><\/p>\nIle ci\u0119 to kosztowa\u0142o?<\/strong><\/h4>\nKolejn\u0105 kwesti\u0105, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 w rozmowach, by\u0142a cena przemiany. Soray\u0119 z powodu jej dzia\u0142alno\u015bci reformatorskiej okre\u015blano jako osob\u0119 antymuzu\u0142ma\u0144sk\u0105, a od ludzi na Sri Lance otrzymywa\u0142a gro\u017aby \u015bmierci.<\/span><\/p>\nKhaled uczyni\u0142 cen\u0119 przemiany wyra\u017anym elementem swojego testu jej autentyczno\u015bci:<\/span><\/p>\n\u201eJe\u015bli naprawd\u0119 wierzysz w rzeczywist\u0105 zmian\u0119, b\u0119dziesz musia\u0142 cierpie\u0107.\u201d<\/span><\/p>\nM\u00f3wi\u0142 to dos\u0142ownie. Po 7 pa\u017adziernika odszed\u0142 z dobrze p\u0142atnej pracy w sektorze finansowym, poniewa\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 zwi\u0105zana z Izraelem i \u017bydami poch\u0142ania\u0142a coraz wi\u0119cej jego czasu. Przez pewien okres – jak powiedzia\u0142 – boryka\u0142 si\u0119 z problemami finansowymi, wykonuj\u0105c znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tej pracy jako wolontariusz. Starannie zaznacza, \u017ce zarabianie pieni\u0119dzy samo w sobie nie podwa\u017ca niczyjej szczero\u015bci. Ludzie musz\u0105 z czego\u015b \u017cy\u0107. Pyta jednak, czy przemiana czego\u015b od cz\u0142owieka wymaga, czy te\u017c mo\u017ce przynios\u0142a mu przede wszystkim korzy\u015bci.<\/span><\/p>\nSzczery cz\u0142owiek mo\u017ce z czasem odnie\u015b\u0107 sukces dzi\u0119ki swoim nowym przekonaniom, a oportunista mo\u017ce zap\u0142aci\u0107 wysok\u0105 cen\u0119 za \u017ale skalkulowan\u0105 stawk\u0119. Niemniej koszt przemiany jest dowodem wartym uwagi, szczeg\u00f3lnie je\u015bli towarzyszy mu przyj\u0119cie odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 oraz konsekwencja utrzymywana przez d\u0142u\u017cszy czas.<\/span><\/p>\nKhaled wspomnia\u0142, \u017ce cz\u0142onkowie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej czasami nazywaj\u0105 go \u201ebohaterem\u201d. Bardzo stanowczo powiedzia\u0142 mi, \u017ce tego nie lubi:<\/span><\/p>\n\u201eNie nazywajcie mnie bohaterem. Nie mo\u017cna nazywa\u0107 kogo\u015b bohaterem za to, \u017ce jest po prostu normalny. Nie mo\u017cna nazywa\u0107 kogo\u015b bohaterem za to, \u017ce nie jest nazist\u0105.\u201d<\/span><\/p>\nStare oprogramowanie<\/strong><\/h4>\n\u201eBadanie islamu przez kogo\u015b, kto jest muzu\u0142maninem, nie polega po prostu na porzuceniu pewnego zestawu idei i zmianie systemu przekona\u0144\u201d – powiedzia\u0142 mi Dan. Oznacza demonta\u017c ca\u0142ej konstrukcji, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej rozumia\u0142 Boga i \u015bwiat. \u201eWielu ludzi opuszcza islam, ale islam nie opuszcza ich\u201d – powiedzia\u0142, a nast\u0119pnie pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 metafor\u0105, kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo zrozumie\u0107:<\/span><\/p>\n\u201eNie chodzi tylko o zmian\u0119 tego, co my\u015blisz o islamie, lecz o zmian\u0119 ca\u0142ego \u015bwiatopogl\u0105du. Zmienia si\u0119 wi\u0119c spos\u00f3b, w jaki patrzymy na kobiety, spos\u00f3b, w jaki patrzymy na Zach\u00f3d, spos\u00f3b, w jaki patrzymy na innych, na niewiernych.<\/span><\/p>\nMasz pewne oprogramowanie. Ja si\u0119 sformatowa\u0142em i zainstalowa\u0142em oprogramowanie chrze\u015bcija\u0144skie.\u201d<\/span><\/p>\nDan odnosi to szczeg\u00f3lnie do by\u0142ych muzu\u0142man\u00f3w, kt\u00f3rzy zostaj\u0105 ateistami. Uwa\u017ca, \u017ce niekt\u00f3rzy odrzucaj\u0105 religi\u0119, ale nadal interpretuj\u0105 \u015bwiat za pomoc\u0105 kategorii, kt\u00f3re ta religia w nich ukszta\u0142towa\u0142a. Pozostawia to bez odpowiedzi pytanie: co w\u0142a\u015bciwie si\u0119 zmieni\u0142o?<\/span><\/p>\nJe\u015bli pod\u0105\u017cy\u0107 za jego rozumowaniem, cz\u0142owiek mo\u017ce odrzuci\u0107 Hamas, nie zmieniaj\u0105c swojego stosunku do \u017byd\u00f3w. Mo\u017ce odrzuci\u0107 autorytet religijny, nie zmieniaj\u0105c swoich przekona\u0144 na temat kobiet. Mo\u017ce porzuci\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 religijn\u0105, zachowuj\u0105c pogl\u0105dy polityczne przyswojone wraz z ni\u0105. Przemiana ideologiczna mo\u017ce wi\u0119c przebiega\u0107 nier\u00f3wnomiernie. Kto\u015b mo\u017ce naprawd\u0119 zmieni\u0107 si\u0119 w jednej dziedzinie, pozostaj\u0105c niemal nietkni\u0119ty w innej.<\/span><\/p>\nJednostka i grupa<\/strong><\/h4>\nPotem Dan jeszcze bardziej skomplikowa\u0142 spraw\u0119. \u201eZa\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce cz\u0142owiek naprawd\u0119 jest szczery, kiedy z tob\u0105 rozmawia. Co si\u0119 stanie, kiedy wr\u00f3ci do swojej grupy? Tego w du\u017cej mierze nie b\u0119dziesz widzie\u0107, a by\u0107 mo\u017ce stanie si\u0119 tam kim\u015b, kogo w og\u00f3le nie poznasz.<\/span><\/p>\n\u201eKiedy jeste\u015b jednostk\u0105, rozwijasz w\u0142asny \u015bwiatopogl\u0105d na podstawie wykszta\u0142cenia, \u015brodowiska i tak dalej. Jednak kiedy znajdujesz si\u0119 w grupie, kiedy do niej do\u0142\u0105czasz – zapewniam ci\u0119, \u017ce je\u015bli ten cz\u0142owiek znajdzie si\u0119 w grupie muzu\u0142man\u00f3w popieraj\u0105cych Hamas, nie poznasz go.<\/span><\/p>\nPomy\u015blisz: m\u00f3j Bo\u017ce, to zupe\u0142nie inny cz\u0142owiek. Dlaczego? Poniewa\u017c jednostka – i nie jest to zjawisko w\u0142a\u015bciwe wy\u0142\u0105cznie islamowi, wyst\u0119puje w ka\u017cdej grupie na \u015bwiecie – je\u015bli podporz\u0105dkuje w\u0142asne rozumienie rozumieniu grupy, wtedy grupa staje si\u0119 nadrz\u0119dna wobec jednostki.\u201d<\/span><\/p>\nTwierdzenie Dana wprowadza wa\u017cne rozr\u00f3\u017cnienie: szczero\u015b\u0107 i trwa\u0142o\u015b\u0107 przemiany to dwie r\u00f3\u017cne kwestie. Tyle \u017ce kto\u015b z zewn\u0105trz nie jest w stanie tego zobaczy\u0107 ani wiedzie\u0107.<\/span><\/p>\nTest, kt\u00f3rego nie mog\u0119 zastosowa\u0107?<\/strong><\/h4>\nKiedy zapyta\u0142am Dana, jak kto\u015b taki jak ja mo\u017ce odr\u00f3\u017cni\u0107 prawdziw\u0105 przemian\u0119 od odgrywania roli, zaproponowa\u0142 test, kt\u00f3ry uwa\u017ca za najbardziej niezawodny: obra\u017a Mahometa i obserwuj reakcj\u0119.<\/span><\/p>\nJe\u015bli obrazisz Mahometa i ten cz\u0142owiek nie ma z tym problemu, to jest szczery. Je\u015bli poczuje si\u0119 nieswojo, nie jest tym, za kogo si\u0119 podaje.<\/span><\/p>\nDan powiedzia\u0142 mi, \u017ce jego zdaniem test ten \u201edzia\u0142a w stu procentach przypadk\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\nNaciska\u0142am, pytaj\u0105c, czego w\u0142a\u015bciwie mia\u0142by dowodzi\u0107 taki dyskomfort. Jego odpowied\u017a sta\u0142a si\u0119 bardziej ostro\u017cna. Reakcja obronna – powiedzia\u0142 – nie musi oznacza\u0107, \u017ce cz\u0142owiek udaje albo \u017ce jest podatny na radykalizacj\u0119.<\/span><\/p>\nMo\u017ce ten cz\u0142owiek nadal si\u0119 zmaga, nadal znajduje si\u0119 w fazie strachu. Nie wiesz, w kt\u00f3rym miejscu swojej drogi si\u0119 znajduje.<\/span><\/p>\nTo rozr\u00f3\u017cnienie ma znaczenie. Reakcja mo\u017ce ujawni\u0107, \u017ce pozosta\u0142o jakie\u015b dawne przywi\u0105zanie, ale sama w sobie nie m\u00f3wi mi, czy mam do czynienia z oszustwem, czy z niedoko\u0144czon\u0105 przemian\u0105. Szczery reformator, kt\u00f3ry pozostaje cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko wierz\u0105cym, r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce oburzy\u0107 si\u0119 na zniewag\u0119 Proroka, mimo \u017ce rzeczywi\u015bcie odrzuca stanowiska ideologiczne, kt\u00f3re Dan pomaga mi rozpoznawa\u0107.<\/span><\/p>\nDan zaproponowa\u0142 mi jeszcze jedno rozr\u00f3\u017cnienie, kt\u00f3re uzna\u0142am za bardziej u\u017cyteczne. Opowiedzia\u0142 o ludziach, kt\u00f3rych reinterpretacje islamu uwa\u017ca za b\u0142\u0119dne teologicznie, a kt\u00f3rych mimo to uznaje za szczerych, poniewa\u017c naprawd\u0119 pr\u00f3buj\u0105 pogodzi\u0107 swoje wewn\u0119trzne przekonania z otaczaj\u0105cym ich \u015bwiatem. Innymi s\u0142owy, szczero\u015bci nie uto\u017csamia ze zgodno\u015bci\u0105 pogl\u0105d\u00f3w. Jego zdaniem cz\u0142owiek mo\u017ce naprawd\u0119 si\u0119 zmieni\u0107, a zarazem myli\u0107 si\u0119 co do znaczenia tej przemiany.<\/span><\/p>\nSk\u0105d wi\u0119c mam wiedzie\u0107, jak rozumie\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry stoi przede mn\u0105?<\/strong><\/h4>\nRozpoczynaj\u0105c te rozmowy, mia\u0142am nadziej\u0119, \u017ce wyjd\u0119 z nich z czym\u015b w rodzaju testu diagnostycznego, listy kontrolnej, kt\u00f3r\u0105 b\u0119d\u0119 mog\u0142a stosowa\u0107. Tak si\u0119 nie sta\u0142o. Zamiast tego mam zestaw wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re musz\u0119 bada\u0107. Ale nawet przy ich pomocy dostatecznie przekonuj\u0105cy aktor m\u00f3g\u0142by przyzna\u0107 si\u0119 do paskudnej przesz\u0142o\u015bci, zachowywa\u0107 si\u0119 konsekwentnie poza swoj\u0105 grup\u0105, a by\u0107 mo\u017ce nawet ponosi\u0107 z tego powodu pewne koszty.<\/span><\/p>\nNadal nie s\u0105dz\u0119, bym mia\u0142a wystarczaj\u0105co du\u017co do\u015bwiadczenia, \u017ceby ufa\u0107 w\u0142asnej zdolno\u015bci odr\u00f3\u017cnienia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przeszed\u0142 prawdziw\u0105 przemian\u0119 ideologiczn\u0105, od tego, kt\u00f3ry po prostu dobrze j\u0105 odgrywa.<\/span><\/p>\nAle przynajmniej mam teraz lepsze pytania.<\/span><\/p>\n
\nLink do orygina\u0142u:<\/em><\/span><\/p>\n\n
![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!IiBt!,w_1456,c_limit,f_webp,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbeb91add-b089-481c-983d-960e085de41b_605x441.jpeg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/z-naszego.jpg\")
<\/a>![](\"https:\/\/substackcdn.com\/image\/fetch\/$s_!uIJp!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep\/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb8df36bb-a1e8-4a4d-ad59-80374c798213_256x256.png\")