{"id":134704,"date":"2026-10-16T17:09:00","date_gmt":"2026-10-16T15:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=134704"},"modified":"2026-10-16T06:28:41","modified_gmt":"2026-10-16T04:28:41","slug":"22-09-111","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=134704","title":{"rendered":"Nazywanie ich \u201eizraelskimi osadnikami\u201d pomija najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii"},"content":{"rendered":"

Niegdy\u015b w ca\u0142ej Jerozolimie oraz Judei i Samarii istnia\u0142y liczne \u017cydowskie domy, synagogi i spo\u0142eczno\u015bci – dop\u00f3ki nie zosta\u0142y zniszczone lub pozbawione swoich mieszka\u0144c\u00f3w.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a>Nazywanie ich \u201eizraelskimi osadnikami\u201d pomija najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h3>\n

Melissa Brodsky<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Niegdy\u015b w ca\u0142ej Jerozolimie oraz Judei i Samarii istnia\u0142y liczne \u017cydowskie domy, synagogi i spo\u0142eczno\u015bci – dop\u00f3ki nie zosta\u0142y zniszczone lub pozbawione swoich mieszka\u0144c\u00f3w.<\/strong><\/h4>\n
\n

timesofisrael.com<\/span><\/span><\/strong><\/a><\/p>\n

Grota Patriarch\u00f3w, znana \u017bydom pod biblijn\u0105 nazw\u0105 Groty Machpela, to zesp\u00f3\u0142 jaski\u0144 po\u0142o\u017conych w sercu Starego Miasta w Hebronie, 30 kilometr\u00f3w na po\u0142udnie od Jerozolimy. Fot. Dan Rosenstein\/Unsplash.<\/span><\/p>\n

Niniejszy artyku\u0142 go\u015bcinny napisa\u0142a Melissa Brodsky, autorka zajmuj\u0105ca si\u0119 edukacj\u0105 medialn\u0105, wsp\u00f3\u0142czesnym antysemityzmem i histori\u0105.<\/span><\/p>\n

Zielona Linia (linia demarkacyjna wyznaczona na mocy porozumie\u0144 rozejmowych z 1949 roku, po wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 roku) przeci\u0119\u0142a pola, drogi, wsie i dzielnice, ale oddzieli\u0142a r\u00f3wnie\u017c ludzi od nieruchomo\u015bci, kt\u00f3rych nadal byli prawowitymi w\u0142a\u015bcicielami.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi posiadali domy na Starym Mie\u015bcie w Jerozolimie oraz w dzielnicach otaczaj\u0105cych Szymon Ha-Cadik. \u017bydowskie rodziny mieszka\u0142y na p\u00f3\u0142noc od Jerozolimy, w Atarot i Newe Jaakow, a tak\u017ce na po\u0142udnie od miasta, w czterech osadach Gusz Ecjon. Dzia\u0142ki nale\u017c\u0105ce do \u017byd\u00f3w by\u0142y rozproszone po ca\u0142ej Wschodniej Jerozolimie, Hebronie, Betlejem, Silwanie, Beit D\u017cali, Beit Iksa, Beit Safafa i innych miejscowo\u015bciach, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 pod kontrol\u0105 Jordanii.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 tych nieruchomo\u015bci nale\u017ca\u0142a do prywatnych rodzin. Inne dzia\u0142ki by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 bank\u00f3w, fundacji religijnych, \u017bydowskiego Funduszu Narodowego, Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie oraz organizacji \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

By\u0142y tam gospodarstwa rolne, domy, sklepy, synagogi, cmentarze, szko\u0142y i niezabudowane grunty. Kiedy wojna arabsko-izraelska dobieg\u0142a ko\u0144ca, a w 1949 roku ustalono lini\u0119 rozejmow\u0105, tysi\u0105ce dunam\u00f3w ziemi (dunam to jednostka powierzchni odpowiadaj\u0105ca mniej wi\u0119cej jednej czwartej akra) nale\u017c\u0105cej do \u017byd\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 po jorda\u0144skiej stronie granicy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bcicieli znalaz\u0142a si\u0119 po jej drugiej stronie.<\/span><\/p>\n

Dzielnica \u017bydowska na Starym Mie\u015bcie w Jerozolimie skapitulowa\u0142a przed Legionem Arabskim 28 maja 1948 roku.<\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnego ranka ameryka\u0144ski wicekonsul w Jerozolimie przes\u0142a\u0142 do Waszyngtonu warunki kapitulacji. Oko\u0142o 2000 kobiet, dzieci, os\u00f3b starszych i mieszka\u0144c\u00f3w nale\u017c\u0105cych do spo\u0142eczno\u015bci religijnej mia\u0142o zosta\u0107 ewakuowanych do cz\u0119\u015bci Jerozolimy kontrolowanej przez \u017byd\u00f3w, pod nadzorem Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca. Oko\u0142o 300 m\u0119\u017cczyzn w wieku poborowym mia\u0142o zosta\u0107 przewiezionych do Ammanu jako je\u0144cy wojenni. Spo\u015br\u00f3d oko\u0142o 150 rannych osoby z powa\u017cnymi obra\u017ceniami mia\u0142y zosta\u0107 przekazane Czerwonemu Krzy\u017cowi, natomiast pozostali mieli trafi\u0107 do niewoli.<\/span><\/p>\n

Ewakuacja przez Bram\u0119 Syjo\u0144sk\u0105 trwa\u0142a do p\u00f3\u017anych godzin nocnych. Nast\u0119pnego ranka w dzielnicy nie by\u0142o ju\u017c \u017cydowskiej ludno\u015bci cywilnej. Spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a panowanie osma\u0144skie, Mandat Brytyjski, zamieszki i powtarzaj\u0105ce si\u0119 okresy przemocy, zosta\u0142a ca\u0142kowicie usuni\u0119ta.<\/span><\/p>\n

Jej budynki pozosta\u0142y. By\u0142y tam domy i sklepy, dziedzi\u0144ce i jesziwy, instytucje dobroczynne oraz synagogi. Wielka kopu\u0142a Churwy, zabytkowej ortodoksyjnej synagogi \u017cydowskiej, przez dziesi\u0119ciolecia g\u00f3rowa\u0142a nad dzielnic\u0105, a nieopodal sta\u0142a Tiferet Jisrael, kolejna du\u017ca XIX-wieczna synagoga. Mniejsze domy modlitwy by\u0142y rozsiane wzd\u0142u\u017c ulic, przy kt\u00f3rych \u017bydzi mieszkali od pokole\u0144.<\/span><\/p>\n

Niszczenie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 natychmiast. Po upadku dzielnicy wysadzono synagog\u0119 Churwa. Zniszczono r\u00f3wnie\u017c Tiferet Jisrael. W ci\u0105gu 19 lat jorda\u0144skiego panowania inne synagogi burzono, niszczono, ograbiano z wyposa\u017cenia lub przekszta\u0142cano na inne cele. P\u00f3\u017aniejsze relacje r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 co do ich liczby, poniewa\u017c w odmienny spos\u00f3b uwzgl\u0119dniano synagogi i mniejsze domy modlitwy. Jednak kiedy \u017bydzi powr\u00f3cili w 1967 roku, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dawnego religijnego krajobrazu Dzielnicy \u017bydowskiej ju\u017c nie istnia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Kilka kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Jerozolimy \u017cydowscy rolnicy budowali spo\u0142eczno\u015b\u0107 rolnicz\u0105 w Atarot (biblijnej miejscowo\u015bci wspomnianej w Ksi\u0119dze Jozuego) ju\u017c w latach poprzedzaj\u0105cych I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Zakupy ziemi w okolicach Kalandii pod \u017cydowskie osadnictwo rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w 1912 roku. Po wojnie spo\u0142eczno\u015b\u0107 rozwija\u0142a si\u0119 hoduj\u0105c stada byd\u0142a mlecznego, zak\u0142adaj\u0105c sady, pola uprawne, buduj\u0105c domy i zak\u0142adaj\u0105c cmentarze. Rolnicy przewozili mleko i p\u0142ody rolne do Jerozolimy drog\u0105, kt\u00f3ra stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej niebezpieczna w miar\u0119 nasilania si\u0119 atak\u00f3w na osad\u0119.<\/span><\/p>\n

Atarot zosta\u0142o ju\u017c powa\u017cnie zniszczone podczas arabskich zamieszek w 1929 roku. W czasie arabskiego powstania w latach 1936\u20131939 pi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci zgin\u0119\u0142o w atakach na osad\u0119 i drog\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do Jerozolimy. Do 1948 roku si\u0142y arabskie coraz bardziej izolowa\u0142y osad\u0119, sprawiaj\u0105c, \u017ce po\u0142\u0105czenie z Jerozolim\u0105 sta\u0142o si\u0119 niebezpieczne.<\/span><\/p>\n

Kobiety i dzieci ewakuowano w kwietniu. 14 maja pozosta\u0142ym mieszka\u0144com nakazano opu\u015bci\u0107 Atarot i wzmocni\u0107 obron\u0119 pobliskiego Newe Jaakow, pozostawiaj\u0105c gospodarstwa i domy, kt\u00f3re budowali przez dziesi\u0119ciolecia. Nast\u0119pnego dnia patrzyli, jak Atarot p\u0142onie.<\/span><\/p>\n

Nie byli jednak bezpieczni r\u00f3wnie\u017c w Newe Jaakow. Si\u0142y arabskie zaatakowa\u0142y tak\u017ce t\u0119 osad\u0119, a 16 maja jej obro\u0144cy wycofali si\u0119 pieszo w kierunku G\u00f3ry Skopus. W ci\u0105gu 48 godzin dwie \u017cydowskie spo\u0142eczno\u015bci na p\u00f3\u0142noc od Jerozolimy zosta\u0142y pozbawione mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rodziny z Atarot przez wiele miesi\u0119cy przenosi\u0142y si\u0119 z miejsca na miejsce, a\u017c ostatecznie osiedli\u0142y si\u0119 w dawnej wiosce niemieckich templariuszy Wilhelma, kt\u00f3r\u0105 przemianowa\u0142y na Bnei Atarot. Ich dawna osada zosta\u0142a niemal ca\u0142kowicie zr\u00f3wnana z ziemi\u0105. Ocala\u0142y lotnisko i cmentarz.<\/span><\/p>\n

Rodziny utraci\u0142y miejsce, w kt\u00f3rym mieszka\u0142y. Nie przesta\u0142y jednak by\u0107 w\u0142a\u015bcicielami ziemi.<\/span><\/p>\n

Szacunki dotycz\u0105ce \u017cydowskich nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 pod kontrol\u0105 Jordanii, si\u0119gaj\u0105 oko\u0142o 30 000 dunam\u00f3w, ale dok\u0142adniejsze zestawienie zachowa\u0142o si\u0119 w dokumentach Komisji Pojednawczej Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych do spraw Palestyny. 17 marca 1966 roku specjalista ONZ do spraw grunt\u00f3w Frank Jarvis sporz\u0105dzi\u0142 zestawienie ziem nale\u017c\u0105cych do \u017byd\u00f3w, zidentyfikowanych w dokumentacji komisji na obszarze Judei i Samarii (znanym r\u00f3wnie\u017c jako Zachodni Brzeg), znajduj\u0105cym si\u0119 pod kontrol\u0105 Jordanii. \u0141\u0105czna powierzchnia wynios\u0142a 16 684,421 dunama.<\/span><\/p>\n

Ponad po\u0142owa tej powierzchni znajdowa\u0142a si\u0119 w okr\u0119gu jerozolimskim. Kolejne 3031,759 dunama odnotowano w okr\u0119gu Hebronu, a 2928,095 w okr\u0119gu Betlejem. Mniejsze posiad\u0142o\u015bci znajdowa\u0142y si\u0119 w Nablusie, Tulkarmie i Ramallah. Z ca\u0142ej tej powierzchni 6676 dunam\u00f3w nale\u017ca\u0142o do czterech dawnych \u017cydowskich osad Gusz Ecjon.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bcicieli znajdowa\u0142y si\u0119 osoby prywatne, \u017bydowski Fundusz Narodowy, Palestine Jewish Colonization Association, Anglo-Palestine Bank, Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie oraz \u017cydowskie fundacje religijne. W wykazie nieruchomo\u015bci figurowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u017cydowskie cmentarze w Hebronie i Nablusie. Poszczeg\u00f3lni \u017bydzi posiadali ziemi\u0119 we Wschodniej Jerozolimie, Silwanie, Beit D\u017cali, Beit Iksa, Beit Safafa, Hebronie i innych miejscach.<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3re z tych nieruchomo\u015bci zakupiono jeszcze w czasach Imperium Osma\u0144skiego, inne w okresie Mandatu Brytyjskiego. Zielona Linia pojawi\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej. Rozejm wojskowy nie uniewa\u017cnia\u0142 akt\u00f3w w\u0142asno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Jordania przej\u0119\u0142a brytyjski system z czas\u00f3w wojny s\u0142u\u017c\u0105cy do kontrolowania maj\u0105tku nale\u017c\u0105cego do obywateli pa\u0144stw nieprzyjacielskich i dostosowa\u0142a go do sytuacji po 1948 roku. Izrael by\u0142 teraz pa\u0144stwem wrogim. Dlatego nieruchomo\u015bci zakupione przez \u017byd\u00f3w wiele lat, a nawet dziesi\u0119cioleci wcze\u015bniej, mog\u0142y zosta\u0107 przekazane pod zarz\u0105d jorda\u0144skiego Zarz\u0105dcy Mienia Nieprzyjacielskiego, je\u015bli ich w\u0142a\u015bciciele stali si\u0119 obywatelami Izraela.<\/span><\/p>\n

Kto\u015b m\u00f3g\u0142 kupi\u0107 dzia\u0142k\u0119 jeszcze w czasach istnienia Imperium Osma\u0144skiego, zachowa\u0107 j\u0105 przez ca\u0142y okres Mandatu Brytyjskiego i nadal figurowa\u0107 w ksi\u0119dze wieczystej jako jej w\u0142a\u015bciciel. Jednak gdy taka osoba uzyska\u0142a obywatelstwo izraelskie, Jordania mog\u0142a przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad nieruchomo\u015bci\u0105, zarz\u0105dza\u0107 ni\u0105, wydzier\u017cawia\u0107 j\u0105 i pobiera\u0107 z niej czynsz.<\/span><\/p>\n

Nakazy obj\u0119cia nieruchomo\u015bci zarz\u0105dem publikowano w oficjalnym dzienniku urz\u0119dowym Jordanii. Jeden z takich nakaz\u00f3w, wydany w kwietniu 1954 roku, obejmowa\u0142 nieruchomo\u015bci nale\u017c\u0105ce do Yony Berna, Yony Friedmana, Palestine Electric Corporation, Shlomo ben Avrahama Abu Jadida dzia\u0142aj\u0105cego w imieniu fundacji religijnej Hayy Olam, \u017bydowskiego Funduszu Narodowego, Pinhasa Liebkina i innych. Obj\u0119to nim r\u00f3wnie\u017c \u017cydowskie cmentarze w Hebronie i Nablusie.<\/span><\/p>\n

Nieruchomo\u015bci Anglo-Palestine Bank przekazano pod zarz\u0105d jorda\u0144skiego Zarz\u0105dcy Mienia Nieprzyjacielskiego w 1963 roku. Jeszcze w pa\u017adzierniku 1966 roku, niespe\u0142na osiem miesi\u0119cy przed ko\u0144cem jorda\u0144skiego panowania w Jerozolimie, Jordania wydawa\u0142a nakazy dotycz\u0105ce nieruchomo\u015bci nale\u017c\u0105cych do \u017byd\u00f3w w tym mie\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Obj\u0119cie nieruchomo\u015bci jorda\u0144skim zarz\u0105dem nie oznacza\u0142o automatycznego wyga\u015bni\u0119cia prawa w\u0142asno\u015bci pierwotnego w\u0142a\u015bciciela. Zarz\u0105dca m\u00f3g\u0142 kontrolowa\u0107 nieruchomo\u015b\u0107 i oddawa\u0107 j\u0105 w najem lub dzier\u017caw\u0119, podczas gdy wpis w\u0142asno\u015bci pozostawa\u0142 niezmieniony. Jedn\u0105 niewielk\u0105 nieruchomo\u015b\u0107 w Hebronie wynajmowano za pi\u0119\u0107 dinar\u00f3w jorda\u0144skich rocznie.<\/span><\/p>\n

Jeszcze w 1960 roku Jordania pr\u00f3bowa\u0142a ustali\u0107, jakie dok\u0142adnie nieruchomo\u015bci znajdowa\u0142y si\u0119 pod jej kontrol\u0105. W marcu tego roku jej przedstawiciel zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Komisji Pojednawczej ONZ o dokumenty rejestrowe dotycz\u0105ce \u017cydowskich nieruchomo\u015bci w Szufat i Nebi Jaakub w okr\u0119gu jerozolimskim. Ekspert ONZ do spraw grunt\u00f3w przeszuka\u0142 archiwa komisji, ale stwierdzi\u0142, \u017ce nie posiada ona tych dokument\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jedena\u015bcie lat po zawarciu rozejmu Jordania nadal poszukiwa\u0142a dokument\u00f3w w\u0142asno\u015bci \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mogli ju\u017c dotrze\u0107 do swojej ziemi.<\/span><\/p>\n

Jordania nie ogranicza\u0142a si\u0119 do ujmowania \u017cydowskich nieruchomo\u015bci w pa\u0144stwowych rejestrach. Budynki otrzymywa\u0142y nowych mieszka\u0144c\u00f3w, dzia\u0142ki oddawano w dzier\u017caw\u0119, a grunty przeznaczano na projekty rz\u0105dowe i przedsi\u0119wzi\u0119cia zwi\u0105zane z uchod\u017acami. Lokalnych uchod\u017ac\u00f3w arabskich zakwaterowano w cz\u0119\u015bci dawnej Dzielnicy \u017bydowskiej po wyp\u0119dzeniu jej \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w. W innych miejscach nieruchomo\u015bci nale\u017c\u0105ce do \u017byd\u00f3w wykorzystywano do cel\u00f3w wyznaczanych przez jorda\u0144skie w\u0142adze, poniewa\u017c w\u0142a\u015bcicieli nie by\u0142o ju\u017c na miejscu, by sprawowa\u0107 nad nimi kontrol\u0119.<\/span><\/p>\n

W Atarot jorda\u0144ski zarz\u0105dca zezwoli\u0142 agencji ONZ do spraw Palesty\u0144czyk\u00f3w (UNRWA) na wykorzystanie 68 dunam\u00f3w ziemi nale\u017c\u0105cej do \u017byd\u00f3w pod budow\u0119 Centrum Kszta\u0142cenia Zawodowego w Kalandii. Ameryka\u0144skie dokumenty dyplomatyczne pokazuj\u0105, jak bardzo ros\u0142a warto\u015b\u0107 tej nieruchomo\u015bci. Ziemia wyceniana w 1948 roku na oko\u0142o 200 dinar\u00f3w jorda\u0144skich za dunam by\u0142a w 1961 roku warta oko\u0142o 1000 dinar\u00f3w za dunam.<\/span><\/p>\n

W praktyce uk\u0142ad by\u0142 do\u015b\u0107 prosty: \u017cydowscy w\u0142a\u015bciciele znajdowali si\u0119 po drugiej stronie granicy, kt\u00f3rej nie mogli przekroczy\u0107. Jordania kontrolowa\u0142a ich ziemi\u0119. UNRWA korzysta\u0142a z 68 dunam\u00f3w tej ziemi.<\/span><\/p>\n

Brama Mandelbauma, lata 50. XX wieku. Jedyne oficjalne przej\u015bcie mi\u0119dzy Jerozolim\u0105 Wschodni\u0105 a Zachodni\u0105, gdzie kontrolowane przej\u015bcie zast\u0105pi\u0142o otwarty ruch pod nadzorem wojskowym. \u0179r\u00f3d\u0142o: Sven Simon Archives\/United Archives via Getty Images<\/em><\/span><\/p>\n

Izraelscy policjanci rozmawiaj\u0105 z jorda\u0144skim \u017co\u0142nierzem w pobli\u017cu Bramy Mandelbauma, na linii zawieszenia broni przebiegaj\u0105cej przez Jerozolim\u0119 w latach 1949\u20131967. Fot. Wikipedia.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi przez stulecia chowali swoich zmar\u0142ych na G\u00f3rze Oliwnej. Spoczywa\u0142y tam ca\u0142e pokolenia jerozolimskich rodzin, a tak\u017ce rabini, uczeni, przyw\u00f3dcy spo\u0142eczno\u015bci i \u017bydzi, kt\u00f3rzy przybywali z zagranicy, aby zosta\u0107 pochowanymi na wzg\u00f3rzu z widokiem na Stare Miasto. Po 1948 roku cmentarz znalaz\u0142 si\u0119 pod kontrol\u0105 Jordanii.<\/span><\/p>\n

Artyku\u0142 VIII izraelsko-jorda\u0144skiego porozumienia rozejmowego, podpisanego 3 kwietnia 1949 roku, przewidywa\u0142 uzgodnienie rozwi\u0105za\u0144 umo\u017cliwiaj\u0105cych swobodny dost\u0119p do miejsc \u015bwi\u0119tych i instytucji kulturalnych oraz korzystanie z \u017cydowskiego cmentarza na G\u00f3rze Oliwnej. Jednak przez dziewi\u0119tna\u015bcie lat jorda\u0144skiego panowania we Wschodniej Jerozolimie \u017bydzi mieszkaj\u0105cy w Izraelu nie odzyskali normalnego dost\u0119pu do cmentarza.<\/span><\/p>\n

Cmentarz zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c fizycznie zbezczeszczony. Po 1967 roku stwierdzono, \u017ce tysi\u0105ce nagrobk\u00f3w znikn\u0119\u0142y, zosta\u0142y po\u0142amane lub usuni\u0119te ze swoich pierwotnych miejsc. Izraelscy \u015bledczy udokumentowali wykorzystanie kamieni nagrobnych do budowy dr\u00f3g, nawierzchni, instalacji wojskowych, latryn i innych obiekt\u00f3w. Izrael poinformowa\u0142 p\u00f3\u017aniej Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa ONZ, \u017ce spo\u015br\u00f3d oko\u0142o 50 000 nagrobk\u00f3w wyrwano 38 000. Liczba ta pochodzi\u0142a z oblicze\u0144 izraelskiego rz\u0105du, ale usuwanie i ponowne wykorzystywanie nagrobk\u00f3w zosta\u0142o udokumentowane na fotografiach oraz w dochodzeniach przeprowadzonych po 1967 roku.<\/span><\/p>\n

Rodziny mieszkaj\u0105ce w Zachodniej Jerozolimie mog\u0142y \u017cy\u0107 w zasi\u0119gu wzroku g\u00f3ry, na kt\u00f3rej pochowano ich rodzic\u00f3w i dziadk\u00f3w, a mimo to nie mog\u0142y odwiedza\u0107 ich grob\u00f3w. Porozumienie rozejmowe gwarantowa\u0142o dost\u0119p. Jordania nigdy nie zapewni\u0142a normalnego dost\u0119pu do cmentarza przez dziewi\u0119tna\u015bcie lat sprawowania nad nim kontroli.<\/span><\/p>\n

\u017bydowskie nieruchomo\u015bci w Hebronie istnia\u0142y na d\u0142ugo przed powstaniem Izraela i ustanowieniem Mandatu Brytyjskiego. \u017bydzi mieszkali w tym mie\u015bcie od stuleci i posiadali tam domy, sklepy, nieruchomo\u015bci religijne oraz ziemi\u0119.<\/span><\/p>\n

24 sierpnia 1929 roku arabscy uczestnicy zamieszek zamordowali w Hebronie 67 \u017byd\u00f3w. Domy i synagogi zosta\u0142y zaatakowane i spl\u0105drowane, a w\u0142adze brytyjskie ewakuowa\u0142y ocala\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. Niewielka liczba \u017byd\u00f3w powr\u00f3ci\u0142a w 1931 roku, lecz podczas arabskiego powstania w 1936 roku w\u0142adze brytyjskie ponownie usun\u0119\u0142y pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Do 1948 roku w Hebronie nie by\u0142o ju\u017c spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Nadal jednak istnia\u0142y tam \u017cydowskie nieruchomo\u015bci. Jorda\u0144skie rejestry mienia nieprzyjacielskiego obejmowa\u0142y \u017cydowskie posiad\u0142o\u015bci w okr\u0119gu Hebronu, w tym cmentarz. W zestawieniu ONZ z 1966 roku zidentyfikowano ponad 3000 dunam\u00f3w ziemi nale\u017c\u0105cej do \u017byd\u00f3w w tym okr\u0119gu. Cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142a do instytucji, a cz\u0119\u015b\u0107 do prywatnych w\u0142a\u015bcicieli, kt\u00f3rych zwi\u0105zki z Hebronem si\u0119ga\u0142y czas\u00f3w na d\u0142ugo przed wytyczeniem Zielonej Linii.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi zostali wyp\u0119dzeni. Ich nazwiska pozosta\u0142y w rejestrach nieruchomo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Na po\u0142udnie od Jerozolimy znajdowa\u0142y si\u0119 cztery \u017cydowskie osady Gusz Ecjon: Kfar Ecjon, Masuot Jicchak, Ein Curim i Rewadim. Przez wiele miesi\u0119cy znosi\u0142y obl\u0119\u017cenie i ataki, zanim 13 maja 1948 roku, dzie\u0144 przed og\u0142oszeniem niepodleg\u0142o\u015bci Izraela, upad\u0142 Kfar Ecjon.<\/span><\/p>\n

Upadek zako\u0144czy\u0142 si\u0119 masakr\u0105. Po kapitulacji obro\u0144c\u00f3w \u017co\u0142nierze Legionu Arabskiego i miejscowe nieregularne oddzia\u0142y arabskie zabili wielu ocala\u0142ych \u017cydowskich obro\u0144c\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w. Szacunki s\u0105 r\u00f3\u017cne, ale tego dnia w Kfar Ecjon zamordowano ponad 100 \u017byd\u00f3w. Pozosta\u0142e trzy osady podda\u0142y si\u0119 Legionowi Arabskiemu nast\u0119pnego dnia, a ich ocalali mieszka\u0144cy trafili do niewoli. Wszystkie cztery spo\u0142eczno\u015bci zosta\u0142y nast\u0119pnie zniszczone.<\/span><\/p>\n

Obszar nale\u017c\u0105cej do nich ziemi by\u0142 znaczny. W zestawieniu ONZ z 1966 roku czterem dawnym osadom przypisano 6676 dunam\u00f3w nieruchomo\u015bci nale\u017c\u0105cych do \u017byd\u00f3w, co czyni\u0142o Gusz Ecjon jednym z najwi\u0119kszych skupisk \u017cydowskiej w\u0142asno\u015bci ziemskiej pod kontrol\u0105 Jordanii.<\/span><\/p>\n

Przez 19 lat spo\u0142eczno\u015bci te istnia\u0142y gdzie indziej. Ocaleni odbudowywali swoje \u017cycie na terytorium Izraela, podczas gdy miejsca, w kt\u00f3rych niegdy\u015b sta\u0142y ich domy, pozostawa\u0142y po drugiej stronie Zielonej Linii. Jeszcze w 1966 roku ich nieruchomo\u015bci figurowa\u0142y jako w\u0142asno\u015b\u0107 \u017cydowska w raporcie ONZ dotycz\u0105cym grunt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Historia w\u0142asno\u015bci nieruchomo\u015bci w Szejch D\u017carrah rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na d\u0142ugo przed procesami s\u0105dowymi, kt\u00f3re ostatecznie uczyni\u0142y t\u0119 dzielnic\u0119 znan\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie. W 1876 roku \u017cydowskie fundacje wsp\u00f3lnotowe zakupi\u0142y ziemi\u0119 w pobli\u017cu tradycyjnego grobowca Szymona Sprawiedliwego (Szymon Ha-Cadik). \u017bydowskie rodziny osiedli\u0142y si\u0119 p\u00f3\u017aniej wok\u00f3\u0142 grobowca i w s\u0105siednim Nachalat Szymon, tworz\u0105c spo\u0142eczno\u015bci poza murami Starego Miasta na dziesi\u0119ciolecia przed ustanowieniem Mandatu Brytyjskiego.<\/span><\/p>\n

Przemoc w 1948 roku zmusi\u0142a \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w do opuszczenia tych teren\u00f3w. Ich nieruchomo\u015bci znalaz\u0142y si\u0119 pod kontrol\u0105 jorda\u0144skiego Zarz\u0105dcy Mienia Nieprzyjacielskiego. 25 sierpnia 1954 roku zarz\u0105dca wydzier\u017cawi\u0142 ziemi\u0119 jorda\u0144skiemu ministerstwu mieszkalnictwa i budownictwa na 33 lata za czynsz wynosz\u0105cy jednego dinara jorda\u0144skiego rocznie. Ministerstwo otrzyma\u0142o prawo budowania tam dom\u00f3w i wynajmowania ich uchod\u017acom.<\/span><\/p>\n

16 listopada 1954 roku Jordania i UNRWA zawar\u0142y kolejne porozumienie. UNRWA przekaza\u0142a 55 636 dolar\u00f3w na budow\u0119 dom\u00f3w dla 28 palesty\u0144skich rodzin uchod\u017ac\u00f3w, a jej raport roczny odnotowa\u0142 realizacj\u0119 projektu. W porozumieniu teren budowy opisano jako dawn\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Te 28 rodzin zosta\u0142o wysiedlonych podczas wojny w 1948 roku z miejsc, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Izraela. Zgodnie z jorda\u0144skim porozumieniem mia\u0142y zosta\u0107 skre\u015blone z list os\u00f3b otrzymuj\u0105cych pomoc UNRWA i p\u0142aci\u0107 symboliczny czynsz za domy. We wrze\u015bniu 1956 roku jorda\u0144ski minister mieszkalnictwa zawar\u0142 z mieszka\u0144cami indywidualne umowy przewiduj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania prawa w\u0142asno\u015bci po spe\u0142nieniu okre\u015blonych warunk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jordania nigdy nie sfinalizowa\u0142a przeniesienia tych praw w rejestrze grunt\u00f3w przed utrat\u0105 Wschodniej Jerozolimy w 1967 roku.<\/span><\/p>\n

To zaniedbanie sta\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej centralnym punktem wieloletnich spor\u00f3w s\u0105dowych. Jordania przedstawi\u0142a nast\u0119pnie dokumenty wspieraj\u0105ce roszczenia miejscowych arabskich mieszka\u0144c\u00f3w, podczas gdy izraelskie s\u0105dy uzna\u0142y, \u017ce prawo w\u0142asno\u015bci nigdy nie zosta\u0142o im prawnie przekazane. S\u0105dy uzna\u0142y r\u00f3wnie\u017c prawa najmu ustanowione w okresie jorda\u0144skiego panowania.<\/span><\/p>\n

Sp\u00f3r o Szejch D\u017carrah nie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 wi\u0119c od przybycia Izraelczyk\u00f3w do arabskiej dzielnicy w pierwszej dekadzie XXI wieku. \u017bydowska w\u0142asno\u015b\u0107 istnia\u0142a tam jeszcze przed Mandatem Brytyjskim. \u017bydzi zostali wyp\u0119dzeni z tych nieruchomo\u015bci w 1948 roku. Jordania przej\u0119\u0142a nad nimi kontrol\u0119 jako nad mieniem nieprzyjacielskim, wydzier\u017cawi\u0142a je swojemu ministerstwu mieszkalnictwa i osiedli\u0142a tam palesty\u0144skie rodziny uchod\u017ac\u00f3w. Obiecane przeniesienie prawa w\u0142asno\u015bci na te rodziny nigdy nie zosta\u0142o sfinalizowane.<\/span><\/p>\n

Ta historia nie rozstrzyga wszystkich p\u00f3\u017aniejszych kwestii prawnych, ale jej pomini\u0119cie ca\u0142kowicie zmienia obraz wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

Miejsce to, ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 Jaskini Patriarch\u00f3w, ma ogromne znaczenie dla judaizmu. Jaskinia Patriarch\u00f3w jest miejscem poch\u00f3wku Abrahama, Izaaka, Jakuba i ich \u017con. To staro\u017cytne miejsce jest g\u0142\u00f3wnym celem pielgrzymek i modlitw \u017byd\u00f3w. \/ Stare Miasto w Hebronie.<\/em><\/span><\/p>\n

Po wojnie sze\u015bciodniowej w czerwcu 1967 roku Izrael zdoby\u0142 Wschodni\u0105 Jerozolim\u0119 i Zachodni Brzeg, ko\u0144cz\u0105c 19 lat jorda\u0144skiego panowania. \u017bydowskie nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re znajdowa\u0142y si\u0119 pod zarz\u0105dem jorda\u0144skiego Zarz\u0105dcy Mienia Nieprzyjacielskiego, przesz\u0142y teraz pod kontrol\u0119 Izraela. Rodzi\u0142o to pytania, czy nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 je dawnym w\u0142a\u015bcicielom oraz co zrobi\u0107 w sytuacjach, gdy od lat mieszkali w nich inni ludzie.<\/span><\/p>\n

Miejscowi Arabowie (znani jako \u201ePalesty\u0144czycy\u201d) r\u00f3wnie\u017c utracili nieruchomo\u015bci podczas wojny w 1948 roku, w tym domy i ziemi\u0119 znajduj\u0105ce si\u0119 w granicach Pa\u0144stwa Izrael. Izraelczycy zarz\u0105dzali znaczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego maj\u0105tku za po\u015brednictwem Zarz\u0105dcy Mienia Nieobecnych W\u0142a\u015bcicieli, na podstawie ustawy o mieniu nieobecnych w\u0142a\u015bcicieli z 1950 roku. Ma to tutaj znaczenie, poniewa\u017c po 1967 roku oba systemy zarz\u0105dzania nieruchomo\u015bciami rozwija\u0142y si\u0119 w odmienny spos\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Izraelska ustawa o sprawach prawnych i administracyjnych z 1970 roku stworzy\u0142a mechanizm umo\u017cliwiaj\u0105cy zwrot dawnym w\u0142a\u015bcicielom lub ich nast\u0119pcom prawnym niekt\u00f3rych \u017cydowskich nieruchomo\u015bci we Wschodniej Jerozolimie, kt\u00f3re pozostawa\u0142y pod jorda\u0144skim zarz\u0105dem. Palesty\u0144czycy zasadniczo nie otrzymali analogicznego mechanizmu pozwalaj\u0105cego odzyska\u0107 nieruchomo\u015bci utracone na terytorium Izraela w 1948 roku. Ta r\u00f3\u017cnica pozostaje jednym z argument\u00f3w podnoszonych przez Palesty\u0144czyk\u00f3w przeciwko systemowi restytucji nieruchomo\u015bci we Wschodniej Jerozolimie.<\/span><\/p>\n

Izraelska argumentacja prawna koncentruje si\u0119 na rzeczywistym zakresie ustawy z 1970 roku: obejmowa\u0142a ona nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re pozostawa\u0142y pod zarz\u0105dem jorda\u0144skiego zarz\u0105dcy w chwili przej\u0119cia Wschodniej Jerozolimy przez Izrael. Nieruchomo\u015bci, kt\u00f3rych w\u0142asno\u015b\u0107 Jordania zgodnie z prawem przenios\u0142a na kogo\u015b innego, stanowi\u0142y odr\u0119bn\u0105 kwesti\u0119. Sprawa Szejch D\u017carrah sta\u0142a si\u0119 skomplikowana, poniewa\u017c Jordania obieca\u0142a rodzinom uchod\u017ac\u00f3w, \u017ce ostatecznie uzyskaj\u0105 prawo w\u0142asno\u015bci, lecz – zgodnie z p\u00f3\u017aniejszymi ustaleniami izraelskich s\u0105d\u00f3w – nigdy nie sfinalizowa\u0142a jego przeniesienia.<\/span><\/p>\n

Walka prawna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 niemal dwie dekady p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

W latach 1948\u20131967 \u017cydowskie nieruchomo\u015bci pozostawa\u0142y rozproszone po terytorium, z kt\u00f3rego ich w\u0142a\u015bciciele zostali wyp\u0119dzeni lub od kt\u00f3rego zostali w inny spos\u00f3b odci\u0119ci. Domy zyska\u0142y nowych mieszka\u0144c\u00f3w. Ziemi\u0119 oddawano w dzier\u017caw\u0119. Synagogi niszczono. Cmentarze obejmowano zarz\u0105dem jako mienie nieprzyjacielskie. Nagrobki na G\u00f3rze Oliwnej wyrywano z ziemi. Atarot i Newe Jaakow znikn\u0119\u0142y. Dzielnica \u017bydowska zosta\u0142a pozbawiona mieszka\u0144c\u00f3w. Gusz Ecjon zniszczono po bitwie, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 zabiciem ponad 100 \u017byd\u00f3w w Kfar Ecjon.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciciele nie znikn\u0119li jednak z dokument\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W marcu 1966 roku specjalista ONZ do spraw grunt\u00f3w Frank Jarvis nadal m\u00f3g\u0142 zsumowa\u0107 powierzchni\u0119 \u017cydowskich nieruchomo\u015bci, kt\u00f3re jego dokumentacja identyfikowa\u0142a po jorda\u0144skiej stronie Zielonej Linii.<\/span><\/p>\n

16 684,421 dunama.<\/span><\/p>\n

Wiele lat po zawarciu rozejmu w aktach w\u0142asno\u015bci nadal widnia\u0142y ich nazwiska.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niegdy\u015b w ca\u0142ej Jerozolimie oraz Judei i Samarii istnia\u0142y liczne \u017cydowskie domy, synagogi i spo\u0142eczno\u015bci – dop\u00f3ki nie zosta\u0142y zniszczone lub pozbawione swoich mieszka\u0144c\u00f3w. Nazywanie ich \u201eizraelskimi osadnikami\u201d pomija najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii Melissa Brodsky Niegdy\u015b w ca\u0142ej Jerozolimie oraz Judei i Samarii istnia\u0142y liczne \u017cydowskie domy, synagogi i spo\u0142eczno\u015bci – dop\u00f3ki nie zosta\u0142y zniszczone lub […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134704"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=134704"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134719,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134704\/revisions\/134719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=134704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=134704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=134704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}