{"id":13912,"date":"2015-02-07T19:01:26","date_gmt":"2015-02-07T17:01:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=13912"},"modified":"2015-02-06T19:07:33","modified_gmt":"2015-02-06T17:07:33","slug":"wolnosc-slowa-i-technika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=13912","title":{"rendered":"Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i technika"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i technika<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Andrzej Koraszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

Nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce wynalazek wolnego s\u0142owa jest znacznie starszy od ko\u0142a, ale korzystano z niego pok\u0105tnie i cz\u0119\u015bciej anonimowo ni\u017c publicznie.<\/span><\/strong><\/p>\n

Podniesienie wolnego s\u0142owa do zasady ustrojowej przypisujemy Grekom. \u201eW naszym \u017cyciu pa\u0144stwowym kierujemy si\u0119 zasad\u0105 wolno\u015bci\u201d, m\u00f3wi\u0142 Perykles w swojej s\u0142ynnej mowie zapisanej przez Tukidydesa. Oczywi\u015bcie nie jeste\u015bmy ca\u0142kowicie pewni, czy t\u0119 s\u0142ynn\u0105 mow\u0119 Tukidydes zapisa\u0142, czy napisa\u0142, pewni jeste\u015bmy jednak, \u017ce podniesienie wolno\u015bci, r\u00f3wnie\u017c wolno\u015bci s\u0142owa, do zasady ustrojowej zawdzi\u0119czamy Atenom i podejmowali\u015bmy w Europie pr\u00f3by powrotu do tej zasady w czasach Renesansu, Reformacji, O\u015bwiecenia i demokracji parlamentarnej, znajduj\u0105c, \u017ce wolno\u015b\u0107 s\u0142owa jest dobrodziejstwem, z kt\u00f3rego nale\u017cy korzysta\u0107 z umiarem, gdy\u017c grozi ptasim radiem lub, jak to od stuleci m\u00f3wi\u0105 Szwedzi, \u201epolskim sejmem\u201d.<\/span><\/strong><\/p>\n

W czasach Renesansu, odk\u0105d wynalazek Gutenberga umo\u017cliwi\u0142 obrzucanie si\u0119 wolnym s\u0142owem bez podnoszenia przy\u0142bicy, idea\u0142em by\u0142 pamflet in quarto. Osiem stron tekstu (nie mniej i nie wi\u0119cej), co mo\u017cna by\u0142o wydrukowa\u0107 dwustronnie na jednym arkuszu papieru sk\u0142adanego na czworo i rozcinanego od g\u00f3ry pugina\u0142em. Z ekonomicznego punktu widzenia by\u0142 to w\u00f3wczas idea\u0142, pozwala\u0142 na maksymaln\u0105 oszcz\u0119dno\u015b\u0107 kosztownego papieru i docieranie z wolnym s\u0142owem nawet na jarmarki. Te pamflety by\u0142y zazwyczaj anonimowe i zawiera\u0142y czasem tre\u015bci, za kt\u00f3re autor m\u00f3g\u0142 g\u0142ow\u0119 straci\u0107. Tezy Lutra pozosta\u0142yby nic nie znacz\u0105cym epizodem, gdyby nie prasy drukarskie i du\u017cy popyt na obrazoburczy i niedrogi pamflet, kt\u00f3ry rozchodzi\u0142 si\u0119 jak ciep\u0142e bu\u0142eczki.<\/span><\/p>\n

Korzystaj\u0105cych z mo\u017cliwo\u015bci anonimowego druku wolnego s\u0142owa by\u0142o wielu, jako \u017ce zar\u00f3wno szlachta, jak i mieszczanie coraz lepiej rozpoznawali kszta\u0142t liter, skutecznie prze\u0142amuj\u0105c wcze\u015bniejszy monopol duchownych na s\u0142owo pisane. Od SMS i twittera klient\u00f3w pierwszych drukarzy dzieli\u0142o jeszcze ponad p\u00f3\u0142 millenium, wi\u0119c formu\u0142a o\u015bmiu stron druku by\u0142a z wielu wzgl\u0119d\u00f3w idea\u0142em.<\/span><\/p>\n

Kontrreformatorzy zamykali drukarnie i \u015bcigali drukarzy, k\u0142ad\u0105c kres rozbuchanej wolno\u015bci s\u0142owa i innowacjom technicznym, kt\u00f3re jej sprzyja\u0142y. Powr\u00f3t do punku wyj\u015bcia nie by\u0142 jednak mo\u017cliwy, a w podzielonej Europie to i owo dawa\u0142o si\u0119 wydrukowa\u0107 u s\u0105siad\u00f3w i przeszmuglowa\u0107 do kraju.<\/span><\/p>\n

Wolne s\u0142owo prze\u015bladowane by\u0142o wsz\u0119dzie, ale nie wsz\u0119dzie tak samo. Protestanci oczekiwali powszechnego czytania Biblii, a tym samym powszechnej umiej\u0119tno\u015bci czytania i pisania. Si\u0142\u0105 rzeczy mieli wi\u0119cej drukar\u0144 i du\u017co wi\u0119cej wolnego s\u0142owa, kt\u00f3re bocznymi furtkami w cenzurze wkrada\u0142o si\u0119 do przestrzeni publicznej. (By\u0142o tu r\u00f3wnie\u017c ciekawe sprz\u0119\u017cenie zwrotne \u2013 im wi\u0119cej s\u0142owa drukowanego kr\u0105\u017cy\u0142o w spo\u0142ecze\u0144stwie, tym bardziej przyspiesza\u0142a innowacyjno\u015b\u0107. Osobi\u015bcie obserwowa\u0142em to na przyk\u0142adzie rolniczych kalendarzy pojawiaj\u0105cych si\u0119 obok ksi\u0105\u017ceczek do nabo\u017ce\u0144stwa.)<\/span><\/p>\n

Wolne s\u0142owo wola\u0142o pozosta\u0107 anonimowe nie tylko ze wzgl\u0119du na pa\u0144stwow\u0105 i ko\u015bcieln\u0105 cenzur\u0119. Jak pami\u0119tamy \u201eUwagi nad \u017cyciem Jana Zamoyskiego\u201d pierwotnie nie nosi\u0142y nazwiska jakiego\u015b mieszczanina o nazwisku Stanis\u0142aw Staszic, bo szlachta nie zni\u017ca\u0142aby si\u0119 do czytania rozwa\u017ca\u0144 kogo\u015b tak nisko urodzonego. Wolne s\u0142owo musia\u0142o si\u0119 sposobem wkr\u0119ci\u0107 w \u0142aski czytelnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ani \u201cUwagi\u201d ani \u201cPrzestrogi\u201d Polski nie uchroni\u0142y i zapewne na tym etapie uchroni\u0107 nie mog\u0142y; kiedy by\u0142y pisane, Szwedzi od lat o bez\u0142adnej paplaninie m\u00f3wili \u201epolski sejm\u201d, uwa\u017caj\u0105c \u017ce wolno\u015b\u0107 s\u0142owa wymaga r\u00f3wnie\u017c pewnego porz\u0105dku, w szczeg\u00f3lno\u015bci tam, gdzie wolno\u015b\u0107 s\u0142owa jest r\u00f3wnie\u017c zasad\u0105 ustrojow\u0105.<\/span><\/p>\n

Wraz z utrat\u0105 suwerenno\u015bci kwestia sposobu korzystania z wolnego s\u0142owa sta\u0142a si\u0119 w pewnym sensie bezprzedmiotowa. Nocne Polak\u00f3w rozmowy nie wymaga\u0142y porz\u0105dku, punkt\u00f3w do dyskusji, ani protoko\u0142\u00f3w. Trosk\u0105 by\u0142o szerzenie idei, a wi\u0119c dost\u0119p do drukar\u0144, kt\u00f3re w zaborze rosyjskim pilnowane by\u0142y staranniej, ale granice miedzy zaborami nie by\u0142y murami i dawa\u0142o si\u0119 drukowa\u0107, czy to w innych zaborach, czy w innych krajach, jednak ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa wolne s\u0142owo pozostawa\u0142o anonimowe lub ukryte za znanym tylko przyjacio\u0142om pseudonimem.<\/span><\/p>\n

Parlamentarna demokracja mia\u0142a by\u0107 szko\u0142\u0105 parlamentarnych spor\u00f3w. Wolni obywatele mieli wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, ale ze spor\u00f3w mia\u0142 si\u0119 wy\u0142ania\u0107 porz\u0105dek, co wymaga\u0142o unikania \u201epolskiego sejmu\u201d i t\u0142umienia tumultu w zarodku. W parlamentach wolne s\u0142owo wp\u0142ywa\u0142o do laski marsza\u0142ka, ten udziela\u0142 g\u0142osu i g\u0142os odbiera\u0142, gdy spory zmienia\u0142y si\u0119 w warcholstwo lub ja\u0142owe pieprzenie kotka przy pomocy m\u0142otka. Nowymi Atenami by\u0142 Londyn, ale nie nale\u017ca\u0142o tego m\u00f3wi\u0107 g\u0142o\u015bno w Pary\u017cu, bo w pysk m\u00f3g\u0142 cz\u0142owiek oberwa\u0107.<\/span><\/p>\n

Czytaj dalej tu: Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i technika<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i technika Andrzej Koraszewski Nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce wynalazek wolnego s\u0142owa jest znacznie starszy od ko\u0142a, ale korzystano z niego pok\u0105tnie i cz\u0119\u015bciej anonimowo ni\u017c publicznie. Podniesienie wolnego s\u0142owa do zasady ustrojowej przypisujemy Grekom. \u201eW naszym \u017cyciu pa\u0144stwowym kierujemy si\u0119 zasad\u0105 wolno\u015bci\u201d, m\u00f3wi\u0142 Perykles w swojej s\u0142ynnej mowie zapisanej przez Tukidydesa. Oczywi\u015bcie nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13912"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13912"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13934,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13912\/revisions\/13934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}