{"id":15679,"date":"2015-03-08T14:12:02","date_gmt":"2015-03-08T12:12:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=15679"},"modified":"2015-03-08T15:46:06","modified_gmt":"2015-03-08T13:46:06","slug":"15679","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=15679","title":{"rendered":"Wojna pami\u0119ci"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wojna pami\u0119ci<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Rozmawia\u0142a Katarzyna Markusz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\"\"

Jerzy Halbersztadt<\/span><\/p><\/div>\n

W kwietniu poznamy zwyci\u0119ski projekt upami\u0119tnienia Sprawiedliwych przy Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich. O tocz\u0105cych si\u0119 sporach na temat budowy tego pomnika rozmawiamy z by\u0142ym dyrektorem MH\u017bP Jerzym Halbersztadtem.<\/span><\/p>\n

Ostatnio og\u0142oszono prace fina\u0142owe w konkursie na upami\u0119tnienie Sprawiedliwych przy Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin. Czy m\u00f3g\u0142by Pan je oceni\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce te projekty\/pomys\u0142y b\u0119d\u0105 jeszcze ewoluowa\u0142y i bardziej z respektu dla artyst\u00f3w, ni\u017c tego przedsi\u0119wzi\u0119cia, wola\u0142bym nie zag\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y. Mog\u0119 tylko og\u00f3lnie powiedzie\u0107, \u017ce moim zdaniem wybrane propozycje nie maj\u0105 \u201eikonicznego\u201d potencja\u0142u. Mam tu na my\u015bli zdolno\u015b\u0107 do wyra\u017cenia idei, kt\u00f3rej te pomniki maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 w spos\u00f3b przykuwaj\u0105cy uwag\u0119 opinii publicznej, tak by upami\u0119tnienie sta\u0142o si\u0119 powszechnie identyfikowanym i rozumianym znakiem pami\u0119ci o Sprawiedliwych i ich heroicznych czynach. Rodzi si\u0119 wobec tego pytanie – po co to w og\u00f3le robi\u0107? To zreszt\u0105 do\u015b\u0107 cz\u0119sta sytuacja, \u017ce w warunkach trudno zrozumia\u0142ych spor\u00f3w i zakulisowych przepychanek nawet najpi\u0119kniejsze intencje rzadko kiedy doprowadzaj\u0105 do ciekawego artystycznie rozwi\u0105zania.<\/span><\/p>\n

Jedyna praca, kt\u00f3r\u0105 chc\u0119 skomentowa\u0107, to propozycja obsadzenia prawie ca\u0142ego terenu za muzeum \u201ezagajnikiem osikowym\u201d. Dla mnie jest to propozycja absurdalna, chocia\u017c doceniam inspiracj\u0119 sadzeniem drzewek w Yad Vashem, ale to \u015bwiadczy tylko o powierzchowno\u015bci i braku pomys\u0142u odpowiedniego dla tej konkretnej lokalizacji. Zagajniki maj\u0105 to do siebie, \u017ce zmieniaj\u0105 si\u0119 w las. Ka\u017cdy, kto by chocia\u017c zajrza\u0142 do encyklopedii, dowiedzia\u0142by si\u0119, \u017ce topole osiki osi\u0105gaj\u0105 wysoko\u015b\u0107 20 m, a przy okazji mo\u017ce zauwa\u017cy\u0142by tak\u017ce dlaczego s\u0105 one powszechnie usuwane z miast. Zreszt\u0105 zape\u0142nienie lasem tak cennej i symbolicznie wa\u017cnej przestrzeni miejskiej (jedynej takiej przestrzeni na Muranowie) musia\u0142oby doprowadzi\u0107 do konflikt\u00f3w z mieszka\u0144cami. Moim zdaniem narusza\u0142oby r\u00f3wnie\u017c powag\u0119 tego miejsca w imi\u0119 pewnej abstrakcyjnej idei, kt\u00f3ra nie ma szans przem\u00f3wi\u0107 do os\u00f3b tam przychodz\u0105cych. Dla budynku muzeum by\u0142by to zreszt\u0105 swoisty \u201eLas Birnam\u201d, niwecz\u0105cy spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wra\u017cenia, jakie wywo\u0142uje jego architektura.<\/span><\/p>\n

W pozosta\u0142ych, wybranych pracach wida\u0107 pr\u00f3b\u0119 jak najmniejszego interweniowania w t\u0119 przestrze\u0144, i za zrozumienie tego ograniczenia trzeba podzi\u0119kowa\u0107 wyr\u00f3\u017cnionym artystom, a tak\u017ce cz\u0142onkom jury, bo w\u015br\u00f3d zg\u0142osze\u0144, kt\u00f3re nap\u0142yn\u0119\u0142y, by\u0142o wiele dziwactw, w\u0142\u0105cznie z pomys\u0142ami urz\u0105dzania sadzawek w tym miejscu i wkopywania si\u0119 w ziemi\u0119, kt\u00f3ra pe\u0142na jest ludzkich proch\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Przy Muzeum stoi ju\u017c kilka pomnik\u00f3w\u2026<\/strong><\/span><\/p>\n

I to ju\u017c teraz jest du\u017cy problem, bo wi\u0119kszo\u015bci z nich nie powinno tam by\u0107. To jest muzeum honoruj\u0105ce jeden pomnik: Pomnik Powstania w Getcie Warszawskim autorstwa Natana Rapaporta i Leona Suzina. Tak zosta\u0142o pomy\u015blane i zaprojektowane. Samo muzeum te\u017c nie jest choink\u0105 do obwieszania ozdobami z r\u00f3\u017cnych stron! Jeden z powod\u00f3w mojego krytycznego stosunku do konkursu na pomnik Sprawiedliwych, to kwestia zupe\u0142nie niew\u0142a\u015bciwie przyj\u0119tego przez organizator\u00f3w obszaru opracowania. Dopuszczono, a tym samym zach\u0119cono artyst\u00f3w, do umieszczenia jakiej\u015b formy upami\u0119tnienia w przestrzeni na p\u00f3\u0142nocny-wsch\u00f3d od budynku muzeum, a wi\u0119c po stronie pomnika powstania, gdzie w ostatnich latach pojawi\u0142o si\u0119 ju\u017c kilka obiekt\u00f3w niezwi\u0105zanych z cierpieniem i walk\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w getta. Moim zdaniem, to nie powinno by\u0142o mie\u0107 miejsca. Fakt, \u017ce organizatorzy konkursu dopu\u015bcili do zaprojektowania w tym miejscu kolejnego upami\u0119tnienia \u015bwiadczy o tym, \u017ce albo nie byli \u015bwiadomi, albo zlekcewa\u017cyli wag\u0119 pami\u0119ci o powstaniu. Podobnie jak przedtem w przypadku tzw. kanapy Karskiego, dopu\u015bcili si\u0119 pewnej agresji w t\u0119 przestrze\u0144. W moim przekonaniu jest to niedopuszczalne i krytykowa\u0142em to pisz\u0105c akurat o pomniku Karskiego.<\/span><\/p>\n

Kiedy pytam o prace fina\u0142owe przedstawicieli r\u00f3\u017cnych instytucji, najcz\u0119\u015bciej uwa\u017caj\u0105 oni, \u017ce zwyci\u0119\u017cy projekt przedstawiaj\u0105cy drzwi.<\/strong><\/span><\/p>\n

Widz\u0119, \u017ce uparcie chce Pani wycisn\u0105\u0107 ze mnie jakie\u015b okre\u015blone wskazania! Nic z tego, to nie moja rola. Mog\u0119 tylko powiedzie\u0107, \u017ce koncepcja \u201edrzwi\u201d to projekt artystycznie ciekawy, nawi\u0105zuj\u0105cy do meritum losu samych Sprawiedliwych. Ale jest on ulokowany w niew\u0142a\u015bciwym miejscu i dlatego doprowadza do konfliktu pami\u0119ci. Wi\u0105\u017ce te wszystkie upami\u0119tnienia Karskiego, Sendlerowej, \u201e\u017begoty\u201d w jak\u0105\u015b \u201eO\u015b Sprawiedliwych\u201d , kt\u00f3ra coraz agresywniej otacza Pomnik Powstania w Getcie Warszawskim i stwarza swoist\u0105 stref\u0119 manipulacji histori\u0105 mi\u0119dzy tym pomnikiem a muzeum. To jest jaki\u015b przejaw wojny pami\u0119ci, kt\u00f3r\u0105 niem\u0105drzy ludzie od kilku lat w wielu obszarach relacji polsko-\u017cydowskich – a w tym miejscu szczeg\u00f3lnie – urz\u0105dzaj\u0105. Ze szkod\u0105 dla wszystkich.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce teraz jest chwila, aby zastanowi\u0107 si\u0119, czy i po co to robi\u0107 i kontynuowa\u0107? W ka\u017cdym razie projekt \u201edrzwi\u201d, je\u015bli mia\u0142by by\u0107 realizowany, to nie we wskazanym miejscu.<\/span><\/p>\n

Zygmunt Rolat, kiedy jesieni\u0105 2013 roku w Stanach Zjednoczonych odbiera\u0142 medal od prezydenta Bronis\u0142awa Komorowskiego, og\u0142osi\u0142 ch\u0119\u0107 budowy tego pomnika. W 2014 trwa\u0142y przygotowania, og\u0142oszono konkurs. Teraz zbli\u017ca si\u0119 rozstrzygni\u0119cie. Pomnik jest popierany przez \u015brodowiska \u017cydowskie, kt\u00f3rych reprezentantem czuje si\u0119 pan Rolat, i przez prezydenta Komorowskiego. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce wszyscy powinni by\u0107 zadowoleni, a jednak nie s\u0105. Pojawi\u0142y si\u0119 jakie\u015b protesty. Mo\u017ce niezbyt g\u0142o\u015bne, ale jednak.<\/strong><\/span><\/p>\n

Niezbyt g\u0142o\u015bne protesty? Pani \u017cartuje? Od dw\u00f3ch lat trwa ca\u0142kiem g\u0142o\u015bna i moim zdaniem w skutkach w sumie do\u015b\u0107 szkodliwa awantura, w kt\u00f3r\u0105 zapl\u0105ta\u0142o si\u0119 wiele os\u00f3b, zreszt\u0105 z elementami zacietrzewienia po obu stronach. Rzecz toczy si\u0119 od dawna, ale od wiosny 2013 roku sp\u00f3r sta\u0142 si\u0119 kwesti\u0105 publiczn\u0105, gdy (s\u0142usznie!) ujawni\u0142a go prof. Barbara Engelking. Mia\u0142em w\u00f3wczas nadziej\u0119, \u017ce doprowadzi to do rozs\u0105dnego kompromisu, cho\u0107 nie zgadza\u0142em si\u0119 z jej opini\u0105 (podzielan\u0105 przez spore grono os\u00f3b), \u017ce upami\u0119tnienie Sprawiedliwych, ze wszech miar potrzebne, nie powinno mie\u0107 miejsca na terenie dawnego getta.<\/strong> Wydaje mi si\u0119 to do\u015b\u0107 sztuczn\u0105 konstrukcj\u0105, u\u017cyteczn\u0105 w tej polemice, ale sprzeczn\u0105 z realiami, kt\u00f3re i w przesz\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie czyni\u0142y z tego terenu wsp\u00f3ln\u0105 przestrze\u0144 \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ciekawe jednak, \u017ce u\u017cy\u0142a Pani okre\u015blenia \u201e\u015brodowiska \u017cydowskie\u201d.<\/strong> Ja znam z imienia i nazwiska raptem trzy lub cztery osoby, kt\u00f3re anga\u017cuj\u0105 si\u0119 na rzecz pomnika w tej lokalizacji, ale s\u0105 to w\u0142a\u015bciwie g\u0142osy odosobnione. Jest du\u017cym problemem, dlaczego kwestia, kt\u00f3r\u0105 podnie\u015bli publicznie przede wszystkim polscy badacze dziej\u00f3w Holokaustu i II wojny \u015bwiatowej, osoby zwi\u0105zane z Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w PAN, nie spotka\u0142a si\u0119 z jakim\u015b szerszym wsparciem w \u015brodowiskach \u017cydowskich.<\/strong> Wiosn\u0105 2013 r. na pa\u0144stwa portalu pojawi\u0142o si\u0119 o\u015bwiadczenie szef\u00f3w kilku wa\u017cnych organizacji \u017cydowskich [list zosta\u0142 podpisany przez Jana \u015apiewaka, Piotra Kadl\u010dika, El\u017cbiet\u0119 Magenheim, Piotra Wi\u015blickiego<\/a><\/strong><\/span> – przyp. red.] przeciw lokalizacji pomnika na Muranowie, ale list ten chyba nie trafi\u0142 do medi\u00f3w publicznych. List podkre\u015bla\u0142 wielk\u0105 wag\u0119 samego upami\u0119tnienia Sprawiedliwych, ale nie w tym miejscu. Poza tym jednak g\u0142os\u00f3w \u017cydowskich by\u0142o bardzo niewiele. Uwa\u017cam to za s\u0142abo\u015b\u0107 i przejaw pewnego serwilizmu, niepozwalaj\u0105cego na zabieranie g\u0142osu w istotnych sprawach, nawet wtedy, kiedy taka dyskusja toczy si\u0119 w sferze publicznej. Mam to za z\u0142e wielu osobom, kt\u00f3re wyra\u017caj\u0105 ten krytycyzm pok\u0105tnie, natomiast bardzo staraj\u0105 si\u0119, \u017ceby milcze\u0107 publicznie.<\/span><\/p>\n

Kiedy Pan po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z pomys\u0142em postawienia pomnika przy Muzeum?<\/strong><\/span><\/p>\n

Mia\u0142em z tym do czynienia, jako dyrektor Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich, co najmniej od 2003 roku. D\u0105\u017cenie do wzniesienia pomnika Sprawiedliwych pojawi\u0142o si\u0119 w pobli\u017cu dyskusji o Jedwabnem, w roku 2001-2002, w \u015brodowiskach polskiej prawicy, podkre\u015blaj\u0105cych sw\u00f3j zwi\u0105zek z tradycj\u0105 ruchu narodowo-demokratycznego, polskiej endecji, kt\u00f3rej znan\u0105 cech\u0105 by\u0142 negatywny stosunek do mniejszo\u015bci narodowych oraz antysemityzm. Te \u015brodowiska, dotkni\u0119te i ura\u017cone, niezdolne do zrozumienia warto\u015bci dyskusji, kt\u00f3ra si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a po publikacji prof. Grossa, zareagowa\u0142y ch\u0119ci\u0105 prezentowania Sprawiedliwych, jako odpowiedzi na ujawnione przez niego fakty. Mia\u0142 to by\u0107 dow\u00f3d na rzekomo powszechn\u0105, pozytywn\u0105 postaw\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego wobec \u017byd\u00f3w w czasie Zag\u0142ady, co jest ewidentn\u0105 nieprawd\u0105 historyczn\u0105. Tyle, \u017ce to stwierdzenie w niczym nie ujmuje, a wr\u0119cz podkre\u015bla wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 udzieli\u0107 pomocy swoim znajomym lub nieznajomym, \u017bydom, w obliczu prze\u015bladowa\u0144 i tocz\u0105cej si\u0119 Zag\u0142ady. Ich czyny s\u0105 powodem do dumy i wdzi\u0119czno\u015bci nas wszystkich, ale \u2013 moim zdaniem – nie powinny os\u0142ania\u0107 nieprawdy i pod\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo zawi\u0105za\u0142 si\u0119 komitet, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 pod egid\u0105 prof. Tomasza Strzembosza. Komitet ten doprowadzi\u0142 do podj\u0119cia decyzji o budowie pomnika Sprawiedliwych na Placu Grzybowskim. To by\u0142 te\u017c moment, kiedy ja – jako dyrektor MH\u017bP – mia\u0142em z tym do czynienia. Zanim lokalizacja na Placu Grzybowskim zosta\u0142a okre\u015blona, ze strony ratusza, kierowanego w\u00f3wczas przez Lecha Kaczy\u0144skiego, zwr\u00f3cono si\u0119 do mnie z pytaniem o lokalizacj\u0119 na Muranowie, w pobli\u017cu muzeum. Uda\u0142o mi si\u0119 wyperswadowa\u0107 t\u0119 ide\u0119, poniewa\u017c uwa\u017ca\u0142em, \u017ce by\u0142oby to odbierane jako instrumentalizacja muzeum, kt\u00f3re dopiero chcieli\u015bmy wtedy powo\u0142a\u0107 do \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Ucieszy\u0142em si\u0119 wi\u0119c, gdy Jerzy Kropiwnicki wyst\u0105pi\u0142 z ide\u0105 postawienia takiego pomnika w \u0141odzi, do czego dosz\u0142o. Jest to dzie\u0142o w pe\u0142ni po\u015bwi\u0119cone pami\u0119ci o Sprawiedliwych, ma kszta\u0142t gwiazdy Dawida, s\u0105 tam wymienione nazwiska i nazwy wszystkich podmiot\u00f3w uhonorowanych przez izraelski instytut Yad Vashem. To pozwoli\u0142o na d\u0142u\u017cszy czas od\u0142o\u017cy\u0107 wszelkie pomys\u0142y i prace nad ulokowaniem tego pomnika przy muzeum.<\/span><\/p>\n

Warszawscy urz\u0119dnicy jednak nie ust\u0119powali?<\/span><\/strong><\/p>\n

Drugi etap w sprawie pomnika toczy\u0142 si\u0119 w latach 2007-2008, ju\u017c po przej\u0119ciu administracji miasta przez PO. Obawiaj\u0105c si\u0119 agresywnych tre\u015bci pomnika wystawianego przez komitet z Pl. Grzybowskiego (po \u015bmierci prof. Strzembosza jego liderem zosta\u0142 prof. Jan \u017baryn) w\u0142adze Warszawy szuka\u0142y alternatywnego rozwi\u0105zania. Wtedy pojawi\u0142a si\u0119 u mnie ca\u0142a delegacja z ratusza z zamiarem umieszczenia tego pomnika na Muranowie.<\/strong> Odbiera\u0142em to ewidentnie jako pewn\u0105 pr\u00f3b\u0119 zapobie\u017cenia wystawieniu na Placu Grzybowskim takiego pomnika, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em konflikt\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142em jednak , \u017ce to nie by\u0142oby w\u0142a\u015bciwe rozwi\u0105zanie. Pr\u00f3ba postawienia takiego pomnika na Muranowie, w takim dwuznacznym manewrze urz\u0119dniczym, a tak\u017ce zanim jeszcze zacz\u0119\u0142a si\u0119 budowa muzeum, doprowadzi\u0142aby moim zdaniem do pewnej kompromitacji zar\u00f3wno idei pomnika, jak i muzeum. Te argumenty po raz drugi okaza\u0142y si\u0119 przekonuj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Powr\u00f3t tematu nast\u0105pi\u0142 w 2011 roku na tle poczucia, kt\u00f3rego ja ju\u017c wtedy nie podziela\u0142em (od kiedy spraw\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 Czes\u0142aw Bielecki), \u017ce pomnik na Placu Grzybowskim b\u0119dzie stanowi\u0142 jaki\u015b wielki problem dla polskiej pami\u0119ci historycznej. Ze strony ratusza i w\u0142adz pa\u0144stwowych ci\u0105gle pojawia\u0142y si\u0119 sygna\u0142y, \u017ce sprawa pomnika jest aktualna, konieczna i trzeba do niej wr\u00f3ci\u0107. \u017be jest to te\u017c kwestia pewnego wizerunku i wymowy Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich. Do momentu mojego odwo\u0142ania uda\u0142o mi si\u0119 parokrotnie unikn\u0105\u0107 takiego dzia\u0142ania. P\u00f3\u017aniej, dociera\u0142y do mnie informacje o przebiegu r\u00f3\u017cnych spotka\u0144 w tej sprawie, bo konsultowa\u0142y to ze mn\u0105 prywatnie osoby, bior\u0105ce w nich udzia\u0142.<\/span><\/p>\n

Co z tych spotka\u0144 wynika\u0142o?<\/strong><\/span><\/p>\n

Do jednego z takich spotka\u0144 dosz\u0142o na pocz\u0105tku 2012 roku. Przedstawiciele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w urz\u0119dowych doszli do wniosku, \u017ce spraw\u0119 pomnika powinno podj\u0105\u0107 jakie\u015b \u015brodowisko \u017cydowskie. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce z tym wnioskiem wyst\u0105pi\u0142o Stowarzyszenie Dzieci Holokaustu.<\/span><\/strong> Nie znam mechanizmu, w jaki spos\u00f3b do tego dosz\u0142o. Wierz\u0119, \u017ce to Stowarzyszenie z najlepsz\u0105 wol\u0105 tak\u0105 my\u015bl wyrazi\u0142o. Zreszt\u0105, to Stowarzyszenie autentycznie, od lat, bez zwi\u0105zku z pomnikiem, wk\u0142ada wiele wysi\u0142ku, \u017ceby otoczy\u0107 opiek\u0105 tych Sprawiedliwych, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 i wymagaj\u0105 opieki.<\/span><\/p>\n

Pan Zygmunt Rolat w tym samym okresie by\u0142 zapraszany przez w\u0142adze Polski do podj\u0119cia tego tematu i w jakim\u015b momencie zdecydowa\u0142 si\u0119 to zrobi\u0107. W moim przekonaniu na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 i bez konsultacji, a w ka\u017cdym razie bez konsensusu, bez pozytywnej postawy przedstawicieli \u015brodowisk \u017cydowskich. W zwi\u0105zku z tym trudno tu m\u00f3wi\u0107, \u017ce jest to co\u015b, co jest wyrazem dzia\u0142ania tego \u015brodowiska. W okoliczno\u015bciach zupe\u0142nie nienaturalnych dla tej inicjatywy, a mianowicie w Nowym Jorku, i w sytuacji, kt\u00f3ra z ca\u0142a t\u0105 dyskusj\u0105 tutaj nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego, zosta\u0142 zg\u0142oszony komunikat pana Rolata o tym pomniku. W spos\u00f3b wyra\u017any uruchomi\u0142 r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania, w kt\u00f3re zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 kilka innych os\u00f3b. Wtedy r\u00f3wnie\u017c pojawi\u0142y si\u0119 coraz bardziej nasilone g\u0142osy zastrze\u017ce\u0144 i krytyki. One, patrz\u0105c z perspektywy kilku lat, zosta\u0142y zlekcewa\u017cone.<\/span><\/p>\n

Jak m\u00f3g\u0142by Pan podsumowa\u0107 te dzia\u0142ania?<\/strong><\/span><\/p>\n

Uwa\u017cam ca\u0142\u0105 t\u0119 spraw\u0119<\/span><\/strong>, chocia\u017c ona ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 wielk\u0105 wag\u0119, za podeptanie fundamentalnej zasady, kt\u00f3ra przy\u015bwieca\u0142a stworzeniu Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich<\/strong><\/span> i kt\u00f3ra – przynajmniej dop\u00f3ki by\u0142em jego dyrektorem – by\u0142a si\u0142a motoryczn\u0105, a mianowicie, \u017ce to Muzeum jest wsp\u00f3lnym dzie\u0142em Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, powstaj\u0105cym na zasadzie konsensusu<\/strong>(*wk- porozumienia)<\/span><\/em><\/span>, pewnego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania, podzielenia zada\u0144 i wzajemnego si\u0119 wspierania. Nie jest za\u015b terenem spor\u00f3w i konfrontacji, kt\u00f3rych i tak jest wiele, i kt\u00f3re tocz\u0105 si\u0119 w przestrzeni spo\u0142ecznej, krajowej i mi\u0119dzynarodowej. A ju\u017c szczeg\u00f3lnie nie jest dora\u017anym sposobem na reagowanie na jakie\u015b inne problemy. Muzeum jest czym\u015b, co jest pozytywn\u0105 propozycj\u0105 rozmawiania o wsp\u00f3lnej historii, a nie walki t\u0105 histori\u0105.<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce teraz jest to przedstawiane jako upami\u0119tnienie heroicznych dzia\u0142a\u0144 Sprawiedliwych (kt\u00f3re bezwzgl\u0119dnie wymagaj\u0105 dokumentacji i upowszechnienia), uwa\u017cam, \u017ce mamy tu do czynienia z instrumentalizowaniem tej historii i wykorzystywaniem jej w r\u00f3\u017cnego rodzaju celach \u201ewizerunkowych\u201d. Znajduje to odbicie w dzia\u0142aniach r\u00f3\u017cnych urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych, w ostatnich latach szczeg\u00f3lnie widoczne w dzia\u0142alno\u015bci MSZ i niekt\u00f3rych jego agend. Takie dzia\u0142ania biurokratyczne i polityczne rodz\u0105 wi\u0119cej w\u0105tpliwo\u015bci ni\u017c uznania<\/strong>. O wiele wi\u0119kszy szacunek mo\u017cna uzyska\u0107 podejmuj\u0105c w otwartej debacie intelektualist\u00f3w i edukator\u00f3w te sprawy, kt\u00f3re by\u0142y wcze\u015bniej przemilczane.<\/span><\/p>\n

Czy te sprawy mo\u017ce podj\u0105\u0107 Muzeum?<\/strong><\/span><\/p>\n

Powinno. Generalnie temu s\u0142u\u017cy wystawa MH\u017bP, chocia\u017c niestety te\u017c z powa\u017cnymi s\u0142abo\u015bciami. Przykre, \u017ce jedn\u0105 z tych s\u0142abo\u015bci jest problematyka Sprawiedliwych, kt\u00f3ra nie jest tam wystarczaj\u0105co przedstawiona. Dzia\u0142a uruchomiony przeze mnie w 2008 roku odr\u0119bny program i portal internetowy po\u015bwi\u0119cony Sprawiedliwym, ale to nie to samo. To kwestia pewnego nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re si\u0119 sta\u0142o z MH\u017bP, kt\u00f3re w o wiele wi\u0119kszym stopniu ni\u017c ja uwa\u017ca\u0142bym za dopuszczalne, zosta\u0142o przej\u0119te w ostatniej fazie jego realizacji przez czynniki urz\u0119dnicze i osoby niekompetentne. Umowa ze Stowarzyszeniem \u017bydowski Instytut Historyczny, do kt\u00f3rej podpisania doprowadzi\u0142em w 2005 roku, zosta\u0142a w wielu punktach na przestrzeni ostatnich kilku lat z\u0142amana, przy kompletnym milczeniu Stowarzyszenia. Ostatnie perypetie zwi\u0105zane z bezpo\u015brednimi ingerencjami w tre\u015b\u0107 wystawy s\u0105 tego konsekwencj\u0105<\/strong>.(*wk – pisala o tym m.in. Helena Datner)<\/span><\/em><\/span> Wydaje mi si\u0119, \u017ce jest to bardzo nieszcz\u0119\u015bliwa sytuacja, w kt\u00f3rej niestety udzia\u0142 sw\u00f3j maj\u0105 organizacje \u017cydowskie. W dosy\u0107 ma\u0142ostkowy spos\u00f3b nie stara\u0142y si\u0119 umocni\u0107 tej umowy i podmiotowo\u015bci nowego muzeum. Wr\u0119cz przeciwnie. Podobnie, jak to wida\u0107 w dzia\u0142aniu pana Rolata, wola\u0142y zabiega\u0107 o przychylno\u015b\u0107 polityk\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w, ni\u017c wyst\u0119powa\u0107 w obronie integralno\u015bci tego muzeum.<\/strong><\/span> \u017bydowski Instytut Historyczny wypowiedzia\u0142 umow\u0119<\/strong>, na mocy kt\u00f3rej m.in. wystawa w muzeum mia\u0142a by\u0107 nasycona orygina\u0142ami ze zbior\u00f3w w posiadaniu instytutu. Tak si\u0119 wi\u0119c nie sta\u0142o i to m.in. zmieni\u0142o wystaw\u0119 muzeum na gorsze.<\/span><\/p>\n

Za\u015b w spornej sprawie pomnika i terenu wok\u00f3\u0142 Muzeum Polin, samo muzeum jest wielkim niemow\u0105 i ca\u0142y czas uchyla si\u0119 od zajmowania stanowiska. To nie jest spos\u00f3b na wybicie si\u0119 na autorytet, bo tego nie mo\u017cna wysiedzie\u0107 w wygodnym k\u0105cie, a jedynie przedstawiaj\u0105c dobre propozycje rozwi\u0105zywania spraw trudnych i konfliktowych.<\/span><\/p>\n

Rozmawia\u0142a Katarzyna Markusz<\/em><\/span><\/p>\n

*wk – redakcja blogu, wyjasnienie dla czytelnikow blogu
\n* – zaznaczenia tekstu na czerwono<\/span><\/strong> redakcja blogu<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wojna pami\u0119ci Rozmawia\u0142a Katarzyna Markusz W kwietniu poznamy zwyci\u0119ski projekt upami\u0119tnienia Sprawiedliwych przy Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich. O tocz\u0105cych si\u0119 sporach na temat budowy tego pomnika rozmawiamy z by\u0142ym dyrektorem MH\u017bP Jerzym Halbersztadtem. Ostatnio og\u0142oszono prace fina\u0142owe w konkursie na upami\u0119tnienie Sprawiedliwych przy Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin. Czy m\u00f3g\u0142by Pan je oceni\u0107? My\u015bl\u0119, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15679"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15679"}],"version-history":[{"count":43,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15679\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15790,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15679\/revisions\/15790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}