{"id":16715,"date":"2015-03-25T19:04:25","date_gmt":"2015-03-25T17:04:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=16715"},"modified":"2015-03-24T10:12:09","modified_gmt":"2015-03-24T08:12:09","slug":"16715","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=16715","title":{"rendered":"Kina \u017cydowskie w Warszawie w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Kina \u017cydowskie w Warszawie w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Czajka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kino jidysz stanowi\u0142o wyj\u0105tkowy przejaw kultury \u017cydowskiej \u2013 jedynie w Polsce i w Stanach Zjednoczonych produkowano filmy w tym j\u0119zyku, tworzy\u0142o si\u0119 \u015brodowisko aktor\u00f3w, re\u017cyser\u00f3w i scenarzyst\u00f3w zwi\u0105zanych niemal ca\u0142kowicie z kinem \u017cydowskim.<\/strong><\/span>
\n\"Wide<\/p>\n

Jednak kino jidysz jest tylko pewnym elementem obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w kinematografii polskiej okresu dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. W przeciwie\u0144stwie do dzisiejszych kin, kt\u00f3re s\u0105\u0328 ostatnim ogniwem w procesie produkcji i dystrybucji filmu, w dwudziestoleciu w\u0142a\u015bciciele kin byli zaanga\u017cowani zar\u00f3wno w dystrybucj\u0119, jak i w reklam\u0119\u0328, a cz\u0119sto tak\u017ce produkcj\u0119 filmu. Wiele kin by\u0142o bezpo\u015brednio powi\u0105zanych z wytw\u00f3rniami filmowymi (np. kino \u201eAtlantic\u201d czy \u201eSfinks\u201d), niekiedy mia\u0142y tych samych w\u0142a\u015bcicieli.<\/span><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie obserwacja dzia\u0142alno\u015bci tak rozumianych przedsi\u0119biorstw kinowych dobrze ukazuje, jak trudno nakre\u015bli\u0107\u0301 granice mi\u0119dzy tym co polskie, a tym co \u017cydowskie w kinematografii dwudziestolecia. Co wi\u0119cej, nawet przy lekturze prasy filmowej trudno wyodr\u0119bni\u0107\u0301 informacje dotycz\u0105ce \u017cydowskich w\u0142a\u015bcicieli kin \u2013 opisuj\u0105c problemy \u201ekiniarzy\u201d autorzy artyku\u0142\u00f3w nie wyodr\u0119bniali tej grupy, podobnie jak nie podkre\u015blali \u017cydowskiego charak- teru wybranych kin. \u00d3w brak tematyki \u017cydowskiej pojawia si\u0119\u0328 tak\u017ce w recenzjach gdzie np. nie podaje si\u0119\u0328 informacji o wersji j\u0119zykowej filmu.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c o wk\u0142adzie \u017cydowskiej ludno\u015bci Warszawy w histori\u0119 kinematografii stolicy, trzeba zacz\u0105\u0107\u0301 nieco wcze\u015bniej ni\u017c\u0307 w roku 1918. Ju\u017c\u0307 przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w Warszawie czynnych by\u0142o kilkadziesi\u0105t kinematograf\u00f3w. Trzeba tu zaznaczy\u0107, \u017ce pod t\u0105 kategori\u0105 rozumiano nie tylko teatry \u015bwietlnie (jak w\u00f3wczas nazywano budynki specjalnie przystosowane lub wybudowane w celu pokazywania w nich film\u00f3w), ale tak\u017ce zwyk\u0142e drewniane budy, w kt\u00f3rych stoj\u0105ca publiczno\u015b\u0107\u0301 mog\u0142a popatrze\u0107\u0301 na kilka minut migaj\u0105cych obrazk\u00f3w. W\u015br\u00f3d kin warszawskich naczelne miejsce nale\u017ca\u0142o do kinoteatru Aleksandra Hertza – \u201eSfinks\u201d otwartego w 1909 r. przy Marsza\u0142kowskiej 116 (p\u00f3\u017aniej przenios\u0142o si\u0119\u0328 na uli- c\u0119 Senatorsk\u0105 do galerii Luksenburga) oraz do \u201eIluzjonu\u201d Mordechaja Towbina (otwarty w 1908 r. przy Marsza\u0142kowskiej 118). Ci dwaj przedsi\u0119biorcy opr\u00f3cz prowadzenia eleganckich kin w centrum Warszawy posiadali te\u017c w\u0142asne przedsi\u0119biorstwa zajmuj\u0105ce si\u0119\u0328 produkcj\u0105 film\u00f3w \u2013 ,,Si\u0142\u0119\u201d (Towbin) oraz ,,Sfinksa\u201d (Hertz). W owych pierwszych latach obecno\u015bci kin w Warszawie rywalizacja tych dw\u00f3ch przedsi\u0119biorc\u00f3w zdominowa\u0142a rynek warszawski, ale tak\u017ce nadawa\u0142a ton ca\u0142ej \u00f3wczesnej polskiej produkcji filmowej. Obaj przedsi\u0119biorcy niemal jednocze\u015bnie zdecydowali si\u0119\u0328 na produkcj\u0119 pierwszych w historii polskiej kinematografii film\u00f3w patriotycznych, nara\u017caj\u0105c si\u0119\u0328 tym samym na problemy z rosyjsk\u0105 cenzur\u0105. Ofiar\u0105 cenzury pad\u0142a jedna z pierwszych polskich produkcji filmowych o tematyce aktualnej, Pruska kultura za kt\u00f3rej produkcj\u0105 sta\u0142 Towbin \u2013 film zosta\u0142 skonfiskowany przez w\u0142adze carskie, zanim jeszcze ktokolwiek zdo\u0142a\u0142 go zobaczy\u0107\u0301. Pokaz filmu odby\u0142 si\u0119\u0328 dopiero po wybuchu I wojny \u015bwiatowej. Sam film opowiada\u0142 o strajku dzieci we Wrze\u015bni. Mniej wi\u0119cej w tym samym czasie Hertz wyprodukowa\u0142 konkurencyjny film S\u0142odycz grzechu (tak\u017ce o tematyce patriotycznej), kt\u00f3ry unikn\u0105\u0142 problem\u00f3w z cenzorem. Ju\u017c\u0307 te pierwsze produkcje pokazuj\u0105\u0328, \u017ce dla \u00f3wczesnych producent\u00f3w \u017cydowskich liczy\u0142a si\u0119 przede wszystkim widownia, kt\u00f3ra w tym okresie by\u0142a bardzo zainteresowana produkcjami o tematyce patriotycznej.<\/span><\/p>\n

Trzeba tu zaznaczy\u0107\u0301, \u017ce obaj przedsi\u0119biorcy zasadniczo r\u00f3\u017cnili si\u0119\u0328 sposobem prowadzenia biznesu. O ile Aleksander Hertz stawia\u0142 raczej na siln\u0105 i rozpoznawaln\u0105 mark\u0119\u0328, chcia\u0142 zas\u0142u\u017cy\u0107\u0301 na opini\u0119 mecenasa kultury, o tyle Mordechaj Towbin nie cofa\u0142 si\u0119\u0328 przed niczym, by pokona\u0107\u0301 konkurencj\u0119. S\u0142yn\u0105\u0142 z fikcyjnych bankructw, prowadzenia podw\u00f3jnej ksi\u0119gowo\u015bci i niech\u0119ci do regulowania zobowi\u0105za\u0144\u0301. Cho\u0107 s\u0142ynne sta\u0142o si\u0119 zdanie Towbina o konkurencie: ,,Hertz to taki sam z\u0142odziej jak ja, tylko w bia\u0142ych r\u0119kawiczkach\u201d, to jednak jego dzia\u0142ania \u015bwiadcz\u0105\u0328 o braku jakichkolwiek skrupu\u0142\u00f3w w grze rynkowej. Gdy Hertz zaprosi\u0142 na wyst\u0119py do Polski niezwykle wtedy popularnego aktora Maxa Lindera, Towbin zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do niego z propozycj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy \u2013 aktor po wyst\u0119pach w wynaj\u0119tej sali Filharmonii mia\u0142by wyst\u0105pi\u0107\u0301 w kinie Towbina. Gdy Hertz jasno da\u0142 do zrozumienia, \u017ce jakakolwiek wsp\u00f3\u0142praca jest niemo\u017cliwa, Towbin podaj\u0105c si\u0119 za konkurenta odebra\u0142 Lindera z dworca, po czym podejmuj\u0105c go\u015bcia w hotelu zadzwoni\u0142 do Hertza i zmusi\u0142 go, by ten podzieli\u0142 si\u0119 z nim zyskami z pokaz\u00f3w zaplanowanych na czas pobytu aktora w Polsce. Hertz chc\u0105c nie chc\u0105c musia\u0142 przysta\u0107\u0301 na t\u0119 niekorzystn\u0105 propozycj\u0119, gdy\u017c by\u0142a ona bardziej op\u0142acalna od odwo\u0142ania pokaz\u00f3w. Ostatecznie rywalizacj\u0119 zako\u0144czy\u0142o aresztowanie Towbina w 1914 r. za machlojki finansowe, kt\u00f3rych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jednak nie wyja\u015bniono. O tym, jak g\u0142o\u015bne by\u0142o to wydarzenie, mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107\u0301 fakt, \u017ce informowano o nim na pierwszych stronach gazet. Pomimo ostrej konkurencji by\u0142o oczywiste, \u017ce Hertz sta\u0142 si\u0119 ju\u017c wtedy potentatem na rynku filmowym, a tak\u017ce zgodnie ze swoim planem \u2013 mecenasem kultury. Jego sp\u00f3\u0142ka produkcyjna \u2013 Towarzystwo udzia\u0142owe \u201eSfinks\u201d (za\u0142o\u017cone wraz z Alfredem Silberlastem i J\u00f3zefem Koernerem) produkowa\u0142a jeden do dziewi\u0119ciu film\u00f3w rocznie, miedzy innymi Meira Ezofowicza, a ju\u017c w 1913 r. zacz\u0119to rozwa\u017ca\u0107\u0301 zekranizowanie trylogii Henryka Sienkiewicza. Gdy kino Towbina zacz\u0119\u0142o pokazywa\u0107 Quo Vadis (\u00f3wczesny wielki przeb\u00f3j kinematografii w\u0142oskiej), Hertz za\u0142o\u017cy\u0142 sp\u00f3\u0142k\u0119\u0328 \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a wyprodukowa\u0107 polsk\u0105 wersj\u0119 filmu. Trzeba tu ponownie zaznaczy\u0107\u0301, \u017ce dla obu producent\u00f3w kwestia tematyki filmu by\u0142a drugorz\u0119dna wobec mo\u017cliwych zysk\u00f3w, jakie mog\u0142a przynie\u015b\u0107\u0301 produkcja.<\/span><\/p>\n

Czytaj dalej tu: Kina \u017cydowskie w Warszawie<\/a>..<\/strong><\/span><\/span>.<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kina \u017cydowskie w Warszawie w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym Katarzyna Czajka Kino jidysz stanowi\u0142o wyj\u0105tkowy przejaw kultury \u017cydowskiej \u2013 jedynie w Polsce i w Stanach Zjednoczonych produkowano filmy w tym j\u0119zyku, tworzy\u0142o si\u0119 \u015brodowisko aktor\u00f3w, re\u017cyser\u00f3w i scenarzyst\u00f3w zwi\u0105zanych niemal ca\u0142kowicie z kinem \u017cydowskim. Jednak kino jidysz jest tylko pewnym elementem obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w kinematografii polskiej okresu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16715"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16715"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16715\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16721,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16715\/revisions\/16721"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}