{"id":17198,"date":"2015-04-01T18:05:34","date_gmt":"2015-04-01T16:05:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=17198"},"modified":"2015-03-30T08:33:49","modified_gmt":"2015-03-30T06:33:49","slug":"17198","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=17198","title":{"rendered":"Normalno\u015b\u0107 ludob\u00f3jstwa"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Normalno\u015b\u0107 ludob\u00f3jstwa<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Lech M. Nijakowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

Autorem tekstu jest Lech M. Nijakowski<\/em><\/span>
\n Instytut Socjologii<\/em><\/span>
\n Uniwersytet Warszawski<\/em><\/span>
\n e-mail: nijakowskil@is.uw.edu.pl<\/em><\/span><\/p>\n

Dr hab. Lech M. Nijakowski jest adiunktem w Instytucie Socjologii UW. W\u015br\u00f3d obszar\u00f3w jego zainteresowa\u0144 s\u0105 teorie agresji, przemoc i wojny (uj\u0119cie interdyscyplinarne) oraz problematyka czystek etnicznych, ludob\u00f3jstwa i masakr. Za ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eRozkosz zemsty. Socjologia historyczna mobilizacji ludob\u00f3jczej\u201d, na kt\u00f3rej oparty jest poni\u017cszy tekst, otrzyma\u0142 w 2013 roku nagrod\u0119 im. Ludwika Krzywickiego przyznawan\u0105 przez Wydzia\u0142 I Nauk Humanistycznych i Spo\u0142ecznych PAN.<\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"Normalno\u015b\u0107<\/p>\n

Badanie ludob\u00f3jstw, czym zajmuj\u0105 si\u0119 obecnie przede wszystkim tzw. genocide studies, napotyka r\u00f3\u017cne bariery. Wynika to z ich z\u0142o\u017cono\u015bci \u2013 dotycz\u0105 prawie wszystkich aspekt\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego, zatem trzeba je bada\u0107 interdyscyplinarnie. Ale r\u00f3wnie\u017c z politycznego wykorzystania samego terminu<\/strong><\/p>\n

\u201eLudob\u00f3jstwo\u201d to neologizm, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 w j\u0119zyku stosunkowo p\u00f3\u017ano. Wprowadzi\u0142 go polski prawnik (\u017cydowskiego pochodzenia) Rafa\u0142 Lemkin (1900-1959) jako kombinacj\u0119 greckiego s\u0142owa genos (\u201erasa\u201d, \u201eszczep\u201d, \u201eklan\u201d) i \u0142aci\u0144skiego caedere (\u201euderza\u0107, zabija\u0107\u201d). Do prawa mi\u0119dzynarodowego wesz\u0142o dopiero po drugiej wojnie \u015bwiatowej, gdy uchwalono Konwencj\u0119 ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludob\u00f3jstwa (9 grudnia 1948 roku). Niewyobra\u017calna skala Shoah sprawi\u0142a, \u017ce ludob\u00f3jstwo zosta\u0142o potraktowane jako z\u0142o absolutne, o kt\u00f3re bardzo ochoczo w ramach zimnowojennej walki symbolicznej oskar\u017cano wrog\u00f3w. Co znacz\u0105ce, mimo wej\u015bcia w \u017cycie Konwencji przez dekady by\u0142a ona prawem martwym. Najwi\u0119ksze zbrodnie sojusznik\u00f3w by\u0142y banalizowane w imi\u0119 racji geostrategicznych. Wp\u0142yn\u0119\u0142o to na nauki spo\u0142eczne, kt\u00f3re od narodzin s\u0105 niezwykle czu\u0142e na wp\u0142ywy \u015bwiata polityki.<\/span><\/p>\n

Tymczasem, aby zrozumie\u0107, co prowadzi do tak wyj\u0105tkowej zbrodni i dzi\u0119ki temu umie\u0107 ocenia\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia nowych akt\u00f3w ludob\u00f3jstwa, trzeba zdystansowa\u0107 si\u0119 od wielu \u2013 rozpowszechnionych tak\u017ce na uniwersytetach \u2013 s\u0105d\u00f3w. Oskar\u017canie innych o to, \u017ce dopu\u015bcili si\u0119 ludob\u00f3jstwa, oraz bronienie si\u0119 przed zarzutami, \u017ce to my jeste\u015bmy sprawcami \u2013 to cz\u0119sto stosowane strategie dyskursywne, s\u0142u\u017c\u0105ce odtwarzaniu takich specyficznych \u201ewsp\u00f3lnot wyobra\u017conych\u201d jak narody. Naukowiec nie mo\u017ce dba\u0107 o pozytywny wizerunek w\u0142asnego narodu \u2013 musi poszukiwa\u0107 prawdy, nawet je\u015bli uderza to w pami\u0119\u0107 zbiorow\u0105 rodak\u00f3w. Aby u\u015bwiadomi\u0107 sobie, jak jest to trudne, wystarczy przywo\u0142a\u0107 przypadek Katynia. Ten, kto nie uznaje go za akt ludob\u00f3jstwa (ale \u201ejedynie\u201d za np. zbrodni\u0119 wojenn\u0105), jest cz\u0119sto ofiar\u0105 krytyki nie tylko ze strony polityk\u00f3w czy anonimowych internaut\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c innych naukowc\u00f3w, nawet je\u015bli nie zajmuj\u0105 si\u0119 badaniami nad ludob\u00f3jstwem.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszym wyzwaniem jest jednak wyzwolenie si\u0119 z wyobra\u017cenia ludob\u00f3jstwa jako \u201eczego\u015b nieludzkiego\u201d, absolutnego z\u0142a, swoistego wyj\u0105tku w normalnych dziejach ludzko\u015bci. Oczywi\u015bcie ludob\u00f3jstwo to zbrodnia, kt\u00f3rej nie mo\u017cna pod \u017cadnym pozorem moralnie usprawiedliwia\u0107. Ale traktowanie go jako czego\u015b ca\u0142kowicie oderwanego od normalnych mechanizm\u00f3w spo\u0142ecznych jest nie tylko poznawczo nieefektywne, ale r\u00f3wnie\u017c niebezpieczne. W\u0142a\u015bnie temu zagadnieniu chcia\u0142bym po\u015bwi\u0119ci\u0107 ten szkic.<\/span><\/p>\n

Banalne korzenie ludob\u00f3jstwa<\/strong><\/span><\/p>\n

To, \u017ce ludob\u00f3jstwo nale\u017cy wyja\u015bni\u0107 jako efekt dzia\u0142ania typowych proces\u00f3w spo\u0142ecznych, wida\u0107 wtedy, gdy nie ograniczymy si\u0119 do analizy wybranego przyk\u0142adu, ale por\u00f3wnamy wszystkie przypadki ludob\u00f3jstw. Oczywi\u015bcie ju\u017c w tym momencie ujawnia si\u0119 budz\u0105cy ogromne emocje problem, a mianowicie definicja ludob\u00f3jstwa. Prawna definicja z Konwencji jest z punktu widzenia socjologii ma\u0142o przydatna. Z kolei prawie ka\u017cdy z naukowc\u00f3w pos\u0142uguje si\u0119 odmienn\u0105 definicj\u0105. To, co \u0142\u0105czy wielu, to jednak uznanie ludob\u00f3jstwa za wyj\u0105tkow\u0105 masow\u0105 zbrodni\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyr\u00f3\u017cnia to, \u017ce chodzi przede wszystkim o eksterminacj\u0119 danej kategorii spo\u0142ecznej, a nie wygranie wojny, zdobycie terytorium, bogactwa czy w\u0142adzy. Przy takim za\u0142o\u017ceniu lista jest o wiele kr\u00f3tsza. Ja na przyk\u0142ad uwa\u017cam, \u017ce mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o trzech \u201eludob\u00f3jstwach totalnych\u201d (kt\u00f3rych ofiar\u0105 padli \u2013 chronologicznie \u2013 Ormianie, \u017bydzi i Romowie oraz Tutsi i Twa) oraz o dziewi\u0119ciu \u201eludob\u00f3jstwach cz\u0119\u015bciowych\u201d. Komparatystyka ludob\u00f3jstw wymaga uprawiania socjologii historycznej i jest dla wielu naganna, gdy\u017c \u2013 jak twierdz\u0105 krytycy \u2013 por\u00f3wnywanie r\u00f3\u017cnych przypadk\u00f3w zbiorowej przemocy prowadzi do \u201ebanalizacji\u201d najci\u0119\u017cszych ludob\u00f3jstw i nieuprawnionego zr\u00f3wnywania statusu ofiar. Zostawmy te obiekcje na boku, zaznaczaj\u0105c jedynie, \u017ce je\u015bli kto\u015b twierdzi, i\u017c dane ludob\u00f3jstwo jest wyj\u0105tkowe i niepor\u00f3wnywalne, to ci\u0119\u017car dowodu spoczywa na jego barkach.<\/span><\/p>\n

Takie makroskopowe zjawiska jak ludob\u00f3jstwa, wojny czy rewolucje nie rz\u0105dz\u0105 si\u0119 odr\u0119bnymi, specyficznymi prawami. Nie s\u0105 odr\u0119bnymi bytami, ale raczej efektem wielu proces\u00f3w spo\u0142ecznych \u2013 mobilizowania ludzi i zasob\u00f3w, dzia\u0142ania logistyki, zarz\u0105dzania dzia\u0142aniami zbiorowymi, wykorzystania wyobra\u017ce\u0144 i mit\u00f3w spo\u0142ecznych itd. Aby to zrozumie\u0107, warto odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do analogii \u015bwiatowej s\u0142awy socjologa historycznego Charlesa Tilly\u2019ego. Ot\u00f3\u017c por\u00f3wnuje on rewolucj\u0119 do korka ulicznego. Nie ma odr\u0119bnych praw rz\u0105dz\u0105cych powstawaniem jak\u017ce uci\u0105\u017cliwych zator\u00f3w na drogach \u2013 s\u0105 one wynikiem dzia\u0142ania zasad ruchu drogowego, stanu infrastruktury, polityki transportowej pa\u0144stwa, indywidualnych strategii \u015bpiesz\u0105cych si\u0119 do pracy kierowc\u00f3w, kultury jazdy itd. Dopiero gdy uwzgl\u0119dnimy ca\u0142y system uwarunkowa\u0144, b\u0119dziemy w stanie wyja\u015bni\u0107, jak dosz\u0142o do korka ulicznego, czy te\u017c \u2013 wracaj\u0105c do tematu \u2013 ludob\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

Potencja\u0142 przemocy jest strukturalnie obecny w stosunkach mi\u0119dzynarodowych. Ludzie \u017cyj\u0105 jako obywatele okre\u015blonych pa\u0144stw i cz\u0142onkowie narod\u00f3w czy innych etnos\u00f3w. Zar\u00f3wno formalne instytucje (takie jak szko\u0142a powszechna czy armia), jak i nie zawsze u\u015bwiadamiane naciski zwi\u0105zane z przemoc\u0105 symboliczn\u0105 (np. wyobra\u017cenia kszta\u0142towane przez kultur\u0119 popularn\u0105) s\u0142u\u017c\u0105 odtwarzaniu narodowej to\u017csamo\u015bci oraz socjalizacji m\u0142odego cz\u0142owieka jako \u201enormalnego\u201d obywatela. Buduj\u0105c kategori\u0119 \u201emy\u201d, zarazem konstruujemy kategori\u0119 obcych, kt\u00f3rzy s\u0105 potencjalnymi wrogami. M\u0142ody cz\u0142owiek uczony jest, \u017ce jego patriotycznym obowi\u0105zkiem jest \u201ewalczy\u0107 za ojczyzn\u0119\u201d. Co to oznacza w praktyce? \u017be b\u0119dzie zabija\u0142 ludzi wskazanych mu przez prze\u0142o\u017conych. Nieprzypadkowo wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludob\u00f3jstw powi\u0105zana by\u0142a z wojnami. Wielu sprawc\u00f3w ludob\u00f3jstwa eksterminacj\u0119 (nawet bezbronnych ofiar) postrzega\u0142o jako obron\u0119 pa\u0144stwa i narodu przed wrogiem. I nie chodzi tylko o \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu, ale tak\u017ce armii Imperium Osma\u0144skiego w latach 1915-1916 (ofiarami byli Ormianie), Rwandy w 1994 roku (Tutsi i pigmeje Twa) czy Stan\u00f3w Zjednoczonych w latach 1866\u20131890 (rdzenni Amerykanie).<\/span><\/p>\n

Czytaj dalej tu: Normalno\u015b\u0107 ludob\u00f3jstwa<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Normalno\u015b\u0107 ludob\u00f3jstwa Lech M. Nijakowski Autorem tekstu jest Lech M. Nijakowski Instytut Socjologii Uniwersytet Warszawski e-mail: nijakowskil@is.uw.edu.pl Dr hab. Lech M. Nijakowski jest adiunktem w Instytucie Socjologii UW. W\u015br\u00f3d obszar\u00f3w jego zainteresowa\u0144 s\u0105 teorie agresji, przemoc i wojny (uj\u0119cie interdyscyplinarne) oraz problematyka czystek etnicznych, ludob\u00f3jstwa i masakr. Za ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eRozkosz zemsty. Socjologia historyczna mobilizacji ludob\u00f3jczej\u201d, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17198"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17198"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17203,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17198\/revisions\/17203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}