{"id":17742,"date":"2018-06-17T17:09:13","date_gmt":"2018-06-17T15:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=17742"},"modified":"2018-06-17T17:32:46","modified_gmt":"2018-06-17T15:32:46","slug":"17742","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=17742","title":{"rendered":"Asy czy miernoty? Jaki by\u0142 naprawd\u0119 wywiad PRL?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Asy czy miernoty? Jaki by\u0142 naprawd\u0119 wywiad PRL?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Karolina Lewicka <\/strong>rozmawia z prof. Andrzejem Paczkowskim<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\"Wac\u0142aw

Wac\u0142aw Komar<\/em><\/span><\/p><\/div>\n

Agenci powojennego polskiego wywiadu kwalifikacje mieli byle jakie. Ale te miernoty zdoby\u0142y dla PRL skrzynie z\u0142ota i miliony dolar\u00f3w \u2013 opowiada prof. Andrzej Paczkowski.<\/strong><\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA:<\/strong> Kiedy polskie pa\u0144stwo komunistyczne zacz\u0119\u0142o budowa\u0107 sw\u00f3j wywiad?<\/span><\/p>\n

ANDRZEJ PACZKOWSKI:<\/strong><\/span> Momentem prze\u0142omowym by\u0142o lato 1945 roku. W lipcu mocarstwa zachodnie uzna\u0142y Tymczasowy Rz\u0105d Jedno\u015bci Narodowej, co oznacza\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 otwarcia plac\u00f3wek dyplomatycznych. Wtedy powstawa\u0142y ambasady, misje wojskowe, biura podr\u00f3\u017cy, przedstawicielstwa handlowe \u2013 zaplecze niezb\u0119dne dla prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci wywiadowczej. Wcze\u015bniej by\u0142 tylko zwiad, czyli przyfrontowe rozpoznanie terenu przez wojsko, cz\u0119sto \u0142\u0105czone z dywersj\u0105. A\u017c do listopada 1945 r. by\u0142 to de facto zwiad Armii Czerwonej, bo wszystkie stanowiska by\u0142y obsadzone przez Sowiet\u00f3w. I na tej bazie gen. Wac\u0142aw Komar stworzy\u0142 regularny wywiad wojskowy.<\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA:<\/strong> Komar zacz\u0105\u0142 od polonizacji kadry.<\/p>\n

ANDRZEJ PACZKOWSKI:<\/strong><\/span> O ile zwiad m\u00f3g\u0142 si\u0119 sk\u0142ada\u0107 wy\u0142\u0105cznie z oficer\u00f3w sowieckich, o tyle trudno by\u0142o sobie wyobrazi\u0107, \u017ce Rosjanin jest, dajmy na to, polskim attach\u00e9 wojskowym w Nowym Jorku.<\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA:<\/strong> Ale Sowieci znikn\u0119li z wywiadowczych struktur PRL dopiero po pa\u017adzierniku 1956 roku. R\u00f3wnolegle do wojskowego powstawa\u0142 wywiad cywilny.<\/span><\/p>\n

ANDRZEJ PACZKOWSKI:<\/strong> <\/span>Tworzony od zera. Od czerwca 1945 r. zaj\u0105\u0142 si\u0119 tym Juliusz Burgin, \u015blusarz i przedwojenny komunista, kt\u00f3ry po wybuchu II wojny uciek\u0142 do ZSRR, a do Polski wr\u00f3ci\u0142 z dywizj\u0105 ko\u015bciuszkowsk\u0105. By\u0142 oficerem politycznym i nigdy nie pracowa\u0142 w wywiadzie. Komar, kt\u00f3ry od po\u0142owy 1947 r. mia\u0142 stan\u0105\u0107 na czele obu wywiad\u00f3w, wojskowego i cywilnego, by\u0142 bardziej do\u015bwiadczony. Za m\u0142odu tzw. cyngiel, wykonuj\u0105cy wyroki s\u0105du partyjnego, zastrzeli\u0142 co najmniej dwie osoby. W 1927 r. zosta\u0142 ewakuowany do ZSRR, gdzie przeszed\u0142 przeszkolenie polityczne i wojskowe (w tym wywiadowcze), odby\u0142 sta\u017c w Armii Czerwonej. Potem z Moskwy wys\u0142ano go do pracy konspiracyjnej, m.in. w Niemczech i Polsce. Walczy\u0142 w wojnie domowej w Hiszpanii jako dow\u00f3dca jednej z brygad mi\u0119dzynarodowych, a w 1940 r. bra\u0142 udzia\u0142 w kampanii francuskiej i reszt\u0119 wojny przesiedzia\u0142 w obozie jenieckim. Jego zast\u0119pca, Stanis\u0142aw Flato, nie mia\u0142 do\u015bwiadczenia wywiadowczego, ale \u017cyciowe i polityczne \u2013 wyemigrowa\u0142 z Polski w latach 30., studiowa\u0142 medycyn\u0119 we Francji, by\u0142 lekarzem na frontach dw\u00f3ch wojen: hiszpa\u0144skiej i chi\u0144sko-japo\u0144skiej. Po powrocie szybko zrobi\u0142 karier\u0119 w wywiadzie.<\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA:<\/strong> Pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 polskiego Jamesa Bonda we wczesnych latach peerelowskiego wywiadu.<\/span><\/p>\n

ANDRZEJ PACZKOWSKI:<\/strong> Wielu tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i informator\u00f3w to osoby przypadkowe lub miernoty wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce, jak to okre\u015blano, \u201ena bazie materialnej\u201d, czyli dla pieni\u0119dzy. \u201eTam, gdzie mamy agent\u00f3w, stanowi\u0105 oni potencjalnie bardzo s\u0142abe jednostki\u201d \u2013 tak zaczyna\u0142 si\u0119 raport z 1949 r. dotycz\u0105cy siatki wywiadowczej w Anglii.<\/span><\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA:<\/strong> S\u0105 tak\u017ce charakterystyki poszczeg\u00f3lnych agent\u00f3w. \u201eIdealista\u201d: Pracuje do\u015b\u0107 ch\u0119tnie \u2013 nie jest jednak w stanie zrozumie\u0107 naszej pracy. Inteligencja mierna. \u201eAlfred\u201d: inteligencja przeci\u0119tna, brak perspektyw rozwojowych. Dotychczas nie by\u0142 przeszkolony. \u201eKoch\u201d nie zjawi\u0142 si\u0119 na um\u00f3wionym spotkaniu i bez uprzedzenia wr\u00f3ci\u0142 do Frankfurtu, t\u0142umacz\u0105c si\u0119 nast\u0119pnie bardzo m\u0119tnie i wykr\u0119tnie. Wnioski: \u201enadal du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 naszego aparatu nie jest na poziomie\u201d.<\/span><\/p>\n

ANDRZEJ PACZKOWSKI:<\/strong> Podobnie jak ze wsp\u00f3\u0142pracownikami by\u0142y k\u0142opoty z kadr\u0105 operacyjn\u0105 czy analityczn\u0105. W powojennej Polsce, licz\u0105cej 24 mln mieszka\u0144c\u00f3w, raptem 350 tys. legitymowa\u0142o si\u0119 \u015brednim lub wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem. Do s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa szli synowie ch\u0142opscy, a ich awans zawodowy nie oznacza\u0142 awansu kulturowego. Wprawdzie od 1948 r. powstawa\u0142y pierwsze szko\u0142y wywiadowcze, ale by\u0142o to szkolenie \u201eprzed-podyplomowe\u201d, gdy\u017c dopiero w latach 70. kandydaci na oficer\u00f3w wywiadu mieli mie\u0107 uko\u0144czone studia. Pocz\u0105tkowo nie musieli legitymowa\u0107 si\u0119 nawet matur\u0105.<\/span><\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA:<\/strong> By\u0142y jakiekolwiek kryteria werbunku?<\/span><\/p>\n

ANDRZEJ PACZKOWSKI:<\/strong> Kandydat mia\u0142 by\u0107 lojalny i do\u015bwiadczony politycznie, wi\u0119c cz\u0119sto werbowano go za po\u015brednictwem komitet\u00f3w partyjnych. Mile widziana by\u0142a znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka obcego. Jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych baz werbunkowych by\u0142o \u015brodowisko d\u0105browszczak\u00f3w, \u017co\u0142nierzy walcz\u0105cych w hiszpa\u0144skiej wojnie domowej po stronie republika\u0144skiej. W kr\u0119gu zainteresowania byli polscy \u017bydzi, kt\u00f3rzy jeszcze przed wojn\u0105 wyemigrowali i osiedli si\u0119 we Francji, Szwajcarii czy Holandii, a od 1946 r. tak\u017ce przedwojenni oficerowie i polska emigracja polityczno-wojskowa. Na przyk\u0142ad kom\u00f3rka analityczna wywiadu wojskowego sk\u0142ada\u0142a si\u0119 niemal w ca\u0142o\u015bci z oficer\u00f3w II RP, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili z Zachodu. Informator\u00f3w nieraz werbowano \u201ena patriotyzm\u201d. W Anglii stworzono ca\u0142\u0105 siatk\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z polskich in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rzy po odej\u015bciu z wojska zatrudnieni byli w brytyjskich przedsi\u0119biorstwach. Oni nie pracowali dla wywiadu (nawet nie wiedzieli, \u017ce s\u0105 zarejestrowani), oni pracowali dla Polski: kraj w odbudowie potrzebowa\u0142 nowych technologii. Zamawiano u nich gotowe projekty czy dokumentacj\u0119 np. fabryki kwasu siarkowego. By\u0142 to rodzaj wywiadu przemys\u0142owego.<\/span><\/p>\n

Werbowano te\u017c si\u0142\u0105? Gro\u017ab\u0105, szanta\u017cem?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Rzadko, ale jednak stosowano szanta\u017c np. wobec os\u00f3b, kt\u00f3re podpisa\u0142y volkslist\u0119 czy kt\u00f3rych rodzina w kraju mia\u0142a k\u0142opoty z bezpiek\u0105. Szanta\u017cem pos\u0142u\u017cono si\u0119 wobec jednego z legendarnych dow\u00f3dc\u00f3w Dywizjonu 303, gdy w 1947 r. przyjecha\u0142 do kraju, by odwiedzi\u0107 rodzin\u0119. Gdy wraca\u0142, podrzucono mu do baga\u017cu dzie\u0142o sztuki. Szmugiel grozi\u0142 wi\u0119zieniem. W ten spos\u00f3b Urbanowicz zosta\u0142 zmuszony do wsp\u00f3\u0142pracy. Przekazywa\u0142 wywiadowi informacje dotycz\u0105ce ameryka\u0144skiego lotnictwa, ale po p\u00f3\u0142tora roku zdo\u0142a\u0142 si\u0119 uwolni\u0107.<\/span><\/p>\n

NEWSWEEK HISTORIA: <\/strong>Przenie\u015bmy si\u0119 do powojennego Londynu, bo tam w po\u0142owie 1946 r. tempa nabra\u0142a operacja, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119sto nazywa si\u0119 TUN, jedna z najs\u0142ynniejszych akcji wywiadu.<\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Ta historia mia\u0142a pocz\u0105tek we wrze\u015bniu 1939 roku. Pod naporem niemieckiej ofensywy polski rz\u0105d przygotowywa\u0142 si\u0119 do opuszczenia Warszawy. Do \u017celaznych skrzy\u0144 pospiesznie pakowano ca\u0142y \u00f3wczesny zapas z\u0142ota Banku Polskiego na sum\u0119 prawie 400 mln z\u0142 oraz zasoby Funduszu Obrony Narodowej (FON) uzbierane ze sk\u0142adek spo\u0142ecznych. Wraz z polskimi w\u0142adzami skarb przekroczy\u0142 granic\u0119 Rumunii. Dalsze losy by\u0142y skomplikowane, do\u015b\u0107 rzec, \u017ce z\u0142oto FON (ponad 200 kg) trafi\u0142o do Wielkiej Brytanii, a w 1945 r. piecz\u0119 nad nimi trzyma\u0142 gen. Stanis\u0142aw Tatar, zast\u0119pca szefa Sztabu G\u0142\u00f3wnego.<\/span><\/p>\n

Wys\u0142any na Wyspy jako emisariusz \u2013 to wersja oficjalna.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Oczywi\u015bcie przewozi\u0142 informacje, lecz rzeczywisty pow\u00f3d jego \u201eoddalenia\u201d by\u0142 chyba inny. Ot\u00f3\u017c Tatar sk\u0142ania\u0142 si\u0119 do szukania kompromisu z Sowietami, co nie podoba\u0142o si\u0119 kierownictwu AK. B\u00f3r-Komorowski postanowi\u0142 pozby\u0107 si\u0119 Tatara z Warszawy. W kwietniu 1944 r. genera\u0142 zosta\u0142 przerzucony do Wielkiej Brytanii. Obj\u0105\u0142 w Sztabie G\u0142\u00f3wnym arcywa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 podlega\u0142 mu Oddzia\u0142 VI (Specjalny), a wi\u0119c wszystkie jednostki zajmuj\u0105ce si\u0119 \u0142\u0105czno\u015bci\u0105 z krajem, w tym przerzutem cichociemnych i pieni\u0119dzmi dla konspiracji. Gdy w grudniu 1944 r. zaprzestano lot\u00f3w do kraju, Tatar wraz z szefem likwidowanego Oddzia\u0142u VI, pp\u0142k. Marianem Utnikiem, i jego zast\u0119pc\u0105 p\u0142k. Stanis\u0142awem Nowickim utworzyli tzw. fundusz Drawa. Fundusz ten dysponowa\u0142 z\u0142otem FON oraz spor\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 z 10-milionowej (w dolarach) darowizny, kt\u00f3r\u0105 jeszcze w czerwcu 1944 r. w czasie wizyty Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka w USA przekaza\u0142 prezydent Roosevelt.<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce Rz\u0105d na Uchod\u017astwie stopniowo s\u0142ab\u0142, a los Polski zosta\u0142 przes\u0105dzony na konferencji w Ja\u0142cie.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>By\u0142y premier Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk pogodzi\u0142 si\u0119 z tym i wr\u00f3ci\u0142 do kraju, by porozumie\u0107 si\u0119 z komunistami. Tatar, jak ju\u017c wiemy, by\u0142 zwolennikiem takiego rozwi\u0105zania, wi\u0119c sta\u0142 si\u0119 \u0142atwym celem dla wywiadu. Gr\u0119 z lud\u017ami Tatara rozpocz\u0105\u0142 p\u0142k J\u00f3zef Kuropieska \u2013 przedwojenny oficer, jeniec oflagu w Woldenbergu, od pa\u017adziernika 1945 r. szef Polskiej Misji Wojskowej w Londynie, a od lutego 1946 r. attach\u00e9 wojskowy przy Ambasadzie RP. Najpierw by\u0142y to kontakty maj\u0105ce na celu \u015bci\u0105ganie do kraju \u017co\u0142nierzy i tworzenie podzia\u0142\u00f3w w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych. Gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Tatar, Utnik i Nowicki \u201esiedz\u0105 na forsie\u201d, to ona sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym (cho\u0107 niejedynym) celem zabieg\u00f3w Kuropieski.<\/span><\/p>\n

Zachowa\u0142 si\u0119 raport, kt\u00f3ry p\u0142k Kuropieska przes\u0142a\u0142 do gen. Komara: \u201eTatar ze swoimi lud\u017ami dysponuj\u0105 kwot\u0105 wynosz\u0105c\u0105 oko\u0142o trzech milion\u00f3w dolar\u00f3w. Chyba go przekona\u0142em, \u017ce up\u0142ynnienie tej sumy i wprowadzenie jej do gry natychmiast w pierwszym roku naszego planu trzyletniego da nier\u00f3wnie wi\u0119ksze korzy\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwu, ni\u017c mia\u0142oby to nast\u0105pi\u0107 w p\u00f3\u017aniejszym okresie\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Chyba rzeczywi\u015bcie Kuropieska zdo\u0142a\u0142 przekona\u0107 Tatara, ale niema\u0142\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y wydarzenia w kraju, przede wszystkim og\u0142oszenie sfa\u0142szowanych wynik\u00f3w referendum. Tatar traci\u0142 wiar\u0119 w Miko\u0142ajczyka, a Utnik zacz\u0105\u0142 \u015bwiadczy\u0107 us\u0142ugi wywiadowcze komunistom. To on dostarczy\u0142 w\u0142adzom w Warszawie brytyjski dokument z jesieni 1944 r., gdy premierem by\u0142 Miko\u0142ajczyk, dotycz\u0105cy stara\u0144 o pozyskanie dla Polski Szczecina. Komuni\u015bci zarzucili Miko\u0142ajczykowi zatajenie tego pisma i uznali to za dzia\u0142anie na szkod\u0119 pa\u0144stwa polskiego, co mia\u0142o by\u0107 podstaw\u0105 do wydania nakazu aresztowania szefa ludowc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Mniej wi\u0119cej w tym samym czasie Tatar postanowi\u0142 przej\u015b\u0107 na stron\u0119 komunist\u00f3w. Wraz z ca\u0142ym z\u0142otem.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Tatar wci\u0105\u017c si\u0119 waha\u0142. Znacznie bardziej zdecydowani byli Utnik i Nowicki (kt\u00f3ry od 1948 r. by\u0142 regularnym informatorem wywiadu wojskowego). W maju 1947 roku, a wi\u0119c ju\u017c po sfa\u0142szowanych wyborach i kl\u0119sce Miko\u0142ajczyka, uzgodniono spraw\u0119 z\u0142ota FON (akcja o kryptonimie Brzoza), kt\u00f3re trafi\u0142o do gmachu ambasady. Dalszym przerzutem zaj\u0119li si\u0119 kurierzy: por. Leon Szwajcer i Pola Landau-Leder. Dziesi\u0119\u0107 skrzy\u0144 ze z\u0142otem dotar\u0142o na Ok\u0119cie przez Prag\u0119 i Kopenhag\u0119. Tatar pojecha\u0142 po raz pierwszy do Polski, a od wrze\u015bnia zacz\u0119\u0142o si\u0119 stopniowe, regularne przekazywanie got\u00f3wki. Niekt\u00f3re transze zawiera\u0142y 200 tys. dolar\u00f3w. Ponadto uzgodniono sumy, kt\u00f3re zosta\u0142y przeznaczone na zakup urz\u0105dze\u0144 dla MON, dla paru instytut\u00f3w naukowych czy autobus\u00f3w dla Warszawy. Przekazano tak\u017ce niekt\u00f3re nieruchomo\u015bci w Londynie i Pary\u017cu. W paryskiej mie\u015bci si\u0119 dzi\u015b stacja naukowa PAN. Nowicki powiadomi\u0142 w\u0142adze nawet o tzw. szafkach, tj. o kilku osobach, kt\u00f3rym Tatar jeszcze w 1947 r. dostarczy\u0142 pieni\u0105dze na udzielanie pomocy \u017co\u0142nierzom AK i rodzinom aresztowanych. Bezpieka zgarn\u0119\u0142a ponad 40 tys. dol., a jeden z przechowuj\u0105cych pieni\u0105dze, prof. Stefan Grzybowski, zmar\u0142 w areszcie, prawdopodobnie zamordowany. W sumie przekazano \u2013 nie licz\u0105c FON \u2013 w got\u00f3wce, nieruchomo\u015bciach i zakupach ponad 3 mln dolar\u00f3w. Cala tr\u00f3jka zosta\u0142a odznaczona.<\/span><\/p>\n

To by\u0142 najwi\u0119kszy sukces raczkuj\u0105cego wywiadu. A pora\u017cka?<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Pora\u017ck\u0105 by\u0142 brak innych sukces\u00f3w. Nie uda\u0142o si\u0119 przenikn\u0105\u0107 do \u017cadnego obcego wywiadu czy kierowniczych k\u00f3\u0142 wojskowych. Ale trzeba powiedzie\u0107, \u017ce bardzo si\u0119 starano. Pierwszym tzw. nielega\u0142em (u\u015bpionym agentem) peerelowskim by\u0142 mjr Henryk Trojan-Adler, d\u0105browszczak \u015bci\u0105gni\u0119ty do kraju w 1947 r. z Palestyny. Pod pseudonimem Dupont dzia\u0142a\u0142 par\u0119 lat we Francji i stworzy\u0142 ma\u0142\u0105 siatk\u0119 informator\u00f3w…<\/span><\/p>\n

\u2026 kt\u00f3r\u0105 w p\u00f3\u017anych latach 50. wsypie Amerykanom inny \u201enielega\u0142\u201d z Palestyny, Jerzy Bryn<\/strong>.<\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Bryn, tak\u017ce d\u0105browszczak, razem z Adlerem \u015bci\u0105gni\u0119ty z Palestyny, zast\u0105pi\u0142 go na nielegalnej plac\u00f3wce w Pary\u017cu. Po paru latach wr\u00f3ci\u0142 do kraju i zacz\u0105\u0142 karier\u0119 w dyplomacji, oczywi\u015bcie nie zrywaj\u0105c zwi\u0105zk\u00f3w z wywiadem. W 1958 r. b\u0119d\u0105c na plac\u00f3wce w Tokio w niezbyt jasnych okoliczno\u015bciach znalaz\u0142 si\u0119 w r\u0119kach Amerykan\u00f3w, a po pewnym czasie w r\u00f3wnie niejasny spos\u00f3b uwolni\u0142 si\u0119 i uda\u0142 do Polski. Zapewne wsypa\u0142 wielu oficer\u00f3w i informator\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 francuskiej siatki Trojana, kt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b sam prowadzi\u0142.<\/span><\/p>\n

Bryn zosta\u0142 skazany na do\u017cywocie i zmar\u0142 w wi\u0119zieniu.<\/span><\/p>\n

Pod koniec lat 40., jak wylicza w ksi\u0105\u017cce \u201eD\u0142ugie rami\u0119 Moskwy\u201d S\u0142awomir Cenckiewicz, mamy dwie nielegalne rezydentury PRL-owskiego wywiadu w USA, po jednej w Kanadzie, Meksyku i Ameryce \u0141aci\u0144skiej. W Niemczech cztery, a we W\u0142oszech trzy, w tym jedna w Watykanie. Anglia, Szkocja, Belgia i Szwajcaria \u2013 tak\u017ce po jednym \u201enielegale\u201d. Chodzi\u0142o przede wszystkim o to, o czym informuje przytaczany przez Cenckiewicza dokument, \u017ce \u201eprzed aparatem wywiadowczym postawiono perspektyw\u0119 oderwania si\u0119 w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci od \u015brodowisk komunistycznych i wyj\u015bcia na nowe bazy werbunkowe w\u015br\u00f3d warstw i \u015brodowisk ideowo niezwi\u0105zanych z obozem socjalistycznym\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>By\u0142y to pobo\u017cne \u017cyczenia. W pierwszych latach oficerami na plac\u00f3wkach byli cz\u0119sto znajomi gen. Komara z hiszpa\u0144skiej wojny domowej, kt\u00f3rzy mieli tendencj\u0119 do obracania si\u0119 w znanym im \u015brodowisku. Na przyk\u0142ad w 1952 r. Stanis\u0142aw Flato zosta\u0142 wys\u0142any do Ottawy, by zreorganizowa\u0107 i o\u017cywi\u0107 siatk\u0119 wywiadowcz\u0105 na Kanad\u0119 i USA. Ta, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a, stworzona by\u0142a przez Amerykanina (pseudonim Ch\u0142opak), uczestnika brygad mi\u0119dzynarodowych w Hiszpanii, a jak\u017ce. Na tym\u017ce cz\u0142owieku opar\u0142 si\u0119 te\u017c Flato. Nie mia\u0142 wyboru. Siatki w Niemczech i we W\u0142oszech tworzono z tamtejszych komunist\u00f3w. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 opini\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c nie by\u0142 to wywiad profesjonalny. Sowieccy \u201estarsi bracia\u201d udzielali pomocy, ale pierwsza grupa wyjecha\u0142a na szkolenie wywiadowcze do Moskwy dopiero w 1953 roku. Ludzie Komara, je\u015bli tak mo\u017cna powiedzie\u0107, mieli za to g\u0142ow\u0119 do interes\u00f3w. Oba wywiady zorganizowa\u0142y na szerok\u0105 skal\u0119 \u2013 z udzia\u0142em instytucji partyjnych \u2013 nielegalny handel poprzez sp\u00f3\u0142k\u0119 Dimex. W latach 1947-1949 przynios\u0142a ona blisko 3 mln dolar\u00f3w i 7,6 miliarda z\u0142otych zysku!<\/span><\/p>\n

Ale w latach 40. wywiadowi wojskowemu uda\u0142o si\u0119 przeprowadzi\u0107 dwie du\u017ce operacje wspieraj\u0105ce greckich komunist\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Te dzia\u0142ania ze sztuk\u0105 szpiegowsk\u0105 mia\u0142y niewiele wsp\u00f3lnego, cho\u0107 powierzono je wywiadowi wojskowemu. Wysy\u0142ano do Grecji m.in. sprz\u0119t wojskowy, \u017cywno\u015b\u0107, lekarstwa, materia\u0142y wybuchowe. Nie oby\u0142o si\u0119 bez wpadek, np. podczas za\u0142adunku statku kilka skrzy\u0144 z broni\u0105 si\u0119 rozpad\u0142o, a zawarto\u015b\u0107 rozsypa\u0142a na brzegu. Pospiesznie zmieniono port wyj\u015bcia z Gdyni na Gda\u0144sk, a dla kamufla\u017cu rozpuszczono plotk\u0119, \u017ce \u0142adunek ma trafi\u0107 do Palestyny. Ostatni transport odp\u0142yn\u0105\u0142 z Gda\u0144ska we wrze\u015bniu 1949 roku, gdy walki w Grecji dogasa\u0142y. Ca\u0142o\u015b\u0107 operacji, finansowana z bud\u017cet\u00f3w MON i Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, kosztowa\u0142a Polsk\u0119, lekko licz\u0105c, nawet 15 mln dolar\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pierwszy etap tworzenia wywiadu dobieg\u0142 ko\u0144ca wraz z pocz\u0105tkiem stalinowskich czystek.<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0<\/strong>Tak, na skutek walki z tzw. prawicowo-nacjonalistycznym odchyleniem w czerwcu 1950 r. przesta\u0142 dzia\u0142a\u0107 zintegrowany wywiad wojskowo-cywilny. Czystki, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y oko\u0142o 180 funkcjonariuszy wywiadu cywilnego i ponad 120 wojskowego, w tym wszystkich oficer\u00f3w przedwojennych, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c jesieni\u0105 1949 roku. Boles\u0142aw Bierut zaleci\u0142, by uzupe\u0142ni\u0107 kadr\u0119 przez wypr\u00f3bowanych towarzyszy, a usun\u0105\u0107 tych, kt\u00f3rzy mogli sta\u0107 si\u0119 obiektem wp\u0142yw\u00f3w. W pa\u017adzierniku 1950 r. ze stanowiska musia\u0142 odej\u015b\u0107 Komar, kt\u00f3ry dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 aresztowany i obci\u0105\u017cony zarzutami o szpiegostwo, jak i za\u015bmiecanie peerelowskiego wywiadu wrogimi elementami. W sierpniu 1951 r. w najbardziej znanym stalinowskim procesie stan\u0119li przed s\u0105dem oskar\u017ceni o tzw. spisek w wojsku m.in. Tatar, Utnik i Nowicki. Skazano ponad 20 oficer\u00f3w wywiadu wojskowego. Kilka wyrok\u00f3w \u015bmierci zosta\u0142o wykonanych. Na par\u0119 lat oba wywiady PRL zosta\u0142y sparali\u017cowane. Dopiero w po\u0142owie lat 50. zacz\u0119\u0142a si\u0119 ich powolna odbudowa.<\/span><\/p>\n

Prof. Andrzej Paczkowski – historyk zwi\u0105zany z Instytutem Studi\u00f3w Politycznych PAN i Collegium Civitas. Dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, przewodnicz\u0105cy Rady IPN i dwukrotny cz\u0142onek Kolegium IPN.<\/strong><\/p>\n

Tekst pochodzi z \u201eNewsweeka Historia\u201d 09\/2014 i po raz pierwszy ukaza\u0142 si\u0119 we wrze\u015bniu 2014 roku.<\/strong><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Asy czy miernoty? Jaki by\u0142 naprawd\u0119 wywiad PRL? Karolina Lewicka rozmawia z prof. Andrzejem Paczkowskim Agenci powojennego polskiego wywiadu kwalifikacje mieli byle jakie. Ale te miernoty zdoby\u0142y dla PRL skrzynie z\u0142ota i miliony dolar\u00f3w \u2013 opowiada prof. Andrzej Paczkowski. NEWSWEEK HISTORIA: Kiedy polskie pa\u0144stwo komunistyczne zacz\u0119\u0142o budowa\u0107 sw\u00f3j wywiad? ANDRZEJ PACZKOWSKI: Momentem prze\u0142omowym by\u0142o lato […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17742"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17742"}],"version-history":[{"count":45,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17742\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62254,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17742\/revisions\/62254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17742"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17742"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17742"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}