{"id":17871,"date":"2015-04-13T17:10:28","date_gmt":"2015-04-13T15:10:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=17871"},"modified":"2015-04-13T15:33:59","modified_gmt":"2015-04-13T13:33:59","slug":"17871","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=17871","title":{"rendered":"Cmentarz \u017cydowski na Br\u00f3dnie (ul. Odrow\u0105\u017ca)"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Cmentarz \u017cydowski na Br\u00f3dnie (ul. Odrow\u0105\u017ca)<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n
Autorzy<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n
\n
\"\"<\/a>

photo: Yarek Shalom 2006-09-06 <\/em><\/span><\/p><\/div>\n

Cmentarz \u017cydowski na Br\u00f3dnie, zwany kirkutem praskim jest najstarsz\u0105 zachowan\u0105 \u017cydowsk\u0105 nekropoli\u0105 w Warszawie.<\/strong><\/span><\/p>\n

Od XVI w. warszawscy \u017bydzi byli grzebani w Grodzisku Mazowieckim, Nadarzynie, Sochaczewie, W\u0119growie i Nowym Dworze Mazowieckim. W 1780 r. Szmul Zbytkower, kupiec i bankier kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, wyjedna\u0142 u monarchy zgod\u0119 na utworzenie cmentarza \u017cydowskiego. Zbytkower odkupi\u0142 od skarbu kr\u00f3lewskiego dobra znajduj\u0105ce si\u0119 na prawym brzegu Wis\u0142y. Biskup p\u0142ocki Micha\u0142 Jerzy Poniatowski zezwoli\u0142 na utworzenie kirkutu, ale w zamian za\u017c\u0105da\u0142, by \u201e\u017bydzi co rok na dzie\u0144 \u015bw. Jana po 10 kamieni \u0142oju dla ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Skaryszewie dostarczali\u201d, zabraniaj\u0105c jednocze\u015bnie \u015bpiew\u00f3w i procesji podczas ceremonii \u017ca\u0142obnych. 1780 to rok formalnego usankcjonowania przez w\u0142adz\u0119 \u015bwieck\u0105 i duchown\u0105 faktu istnienia cmentarza. Pierwsze nagrobki na cmentarzu pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w latach 1743\u20131760. By\u0142y to groby z lat: 1743 \u2013 Rudy, c\u00f3rki Cwiego; 1757 \u2013 Menachema Mendla ha-Kohena oraz 1760 \u2013 lewity Mordechaja syna Abrahama[1.1].<\/span><\/p>\n

W 1784 r. Szmul Zbytkower po uporz\u0105dkowaniu terenu cmentarza, odda\u0142 go pod u\u017cytkowanie gminie \u017cydowskiej. W 1785 r. powsta\u0142o Bractwo Pogrzebowe (hebr. Chewra Kadisza) Pragi, kt\u00f3rego pierwszym prezesem by\u0142 sam za\u0142o\u017cyciel \u2013 Jakubowicz. Chocia\u017c istnia\u0142 ju\u017c ten cmentarz, \u017bydzi z Warszawy i okolic nadal wozili cia\u0142a swoich bliskich do Sochaczewa lub Grodziska, skar\u017c\u0105c si\u0119 do w\u0142adz miejskich na Szmula, \u017ce wszystkie miejsca na kirkucie du\u017co kosztuj\u0105, a pieni\u0105dze id\u0105 nie tylko na cmentarz, ale r\u00f3wnie\u017c na synagog\u0119 i inne potrzeby spo\u0142ecze\u0144stwa[1.2].<\/span><\/p>\n

Kiedy w 1806 r. zosta\u0142 za\u0142o\u017cony kolejny cmentarz \u017cydowski przy ul. Okopowej, od tego momentu na Br\u00f3dnie chowano g\u0142\u00f3wnie osoby niezamo\u017cne. Wedle Loewenberga skierowano na cmentarz praski znaczn\u0105 liczb\u0119 pogrzeb\u00f3w (zw\u0142aszcza bezp\u0142atnych) z innych cz\u0119\u015bci Warszawy[1.3].<\/span><\/p>\n

W 1936 r. wygl\u0105d nekropolii przedstawia\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n

Jest tu niewielka ilo\u015b\u0107 grob\u00f3w z XVIII wieku, nosz\u0105ca cechy dobrego rzemios\u0142a artystycznego, a cz\u0119sto nawet oryginalnej sztuki, pe\u0142nej reminiscencyj barokowych i wschodnich. […] Poza tym niewielka ilo\u015b\u0107 grob\u00f3w z lat 1760\u20131780 z okresu przed oficjalnym za\u0142o\u017ceniem cmentarza. Na og\u00f3\u0142 na tym cmentarzu znajduje si\u0119 ma\u0142o ciekawych pomnik\u00f3w[1.4].<\/span><\/p>\n

Do najbardziej okaza\u0142ych nagrobk\u00f3w nale\u017ca\u0142y pomniki ustawione w 1881 r. (za spraw\u0105 bankiera Ignacego L\u00f6wensteina, prawnuka Zbytkowera) w miejsce dawnych nagrobk\u00f3w na s\u0105siaduj\u0105cych ze sob\u0105 grobach Szmula i jego \u017cony oraz zi\u0119cia Izaaka Flataua w kwaterze pierwszej. Umieszczono na nich kwieciste napisy w j\u0119z. hebrajskim i polskim, s\u0142awi\u0105ce zas\u0142ugi i hojno\u015b\u0107 protoplast\u00f3w rodziny Bersohn\u00f3w. Na grobie Szmula umieszczono epitafium g\u0142osz\u0105ce, \u017ce by\u0142 \u201em\u0119\u017cem dzielnym, wielkich czyn\u00f3w, szlachetnym i zacnym cz\u0142owiekiem Sejmu Czterech Ziem\u201d[1.5]. Ca\u0142o\u015b\u0107 zosta\u0142a wykonana wg projektu Dawida Frydlendera.<\/span><\/p>\n

Na cmentarzu z\u0142o\u017cono r\u00f3wnie\u017c cia\u0142o Abrahama Sterna, cz\u0142onka Towarzystwa Warszawskiego Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk i wynalazcy triangu\u0142u mierniczego, mechanicznej m\u0142ockarni oraz maszyny licz\u0105cej; pradziadka Antoniego S\u0142onimskiego. Pochowano tu tak\u017ce \u017co\u0142nierzy z pu\u0142ku Berka Joselewicza[1.6] oraz \u017cydowskich uczestnik\u00f3w powstania listopadowego[1.7].<\/span><\/p>\n

Czytaj dalej tu: Cmentarz \u017cydowski na Br\u00f3dnie (ul. Odrow\u0105\u017ca)<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cmentarz \u017cydowski na Br\u00f3dnie (ul. Odrow\u0105\u017ca) Autorzy Cmentarz \u017cydowski na Br\u00f3dnie, zwany kirkutem praskim jest najstarsz\u0105 zachowan\u0105 \u017cydowsk\u0105 nekropoli\u0105 w Warszawie. Od XVI w. warszawscy \u017bydzi byli grzebani w Grodzisku Mazowieckim, Nadarzynie, Sochaczewie, W\u0119growie i Nowym Dworze Mazowieckim. W 1780 r. Szmul Zbytkower, kupiec i bankier kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, wyjedna\u0142 u monarchy zgod\u0119 na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17871"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17871"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17871\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17878,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17871\/revisions\/17878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}