{"id":18578,"date":"2015-04-22T16:05:36","date_gmt":"2015-04-22T14:05:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=18578"},"modified":"2015-04-22T16:47:49","modified_gmt":"2015-04-22T14:47:49","slug":"18578","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=18578","title":{"rendered":"Komunista, syjonista, patriota? \u017bycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Jakuba Egita [cz. I ]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Komunista, syjonista, patriota? \u017bycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Jakuba Egita<\/a>\u00a0 \u00a0<\/strong><\/span><\/span>[cz. I ]<\/a><\/strong><\/h5>\n

Marek Szajda<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\"Prezydium

Prezydium Zjazdu, 2 z lewej przewodnicz\u0105cy WK\u017b -Jakub Egit, 3 z lewej – Abraham Rosenman – wiceprzewodnicz\u0105cy WK\u017b \/fot. Biblioteka Studium Kultury i J\u0119zyk\u00f3w \u017bydowskich we Wroc\u0142awiu<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Co wiemy o Jakubie Egicie, pierwszym przewodnicz\u0105cym Wojew\u00f3dzkiego Komitetu \u017bydowskiego na Dolny \u015al\u0105sk? Jak dramatyczne by\u0142y jego losy? Dlaczego interesowa\u0142 si\u0119 nim Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa?<\/strong><\/span><\/p>\n

Jakub Egit urodzi\u0142 si\u0119 w 1908 roku w Borys\u0142awiu, jako najm\u0142odsze dziecko Moj\u017cesza i Szajndli Egit\u00f3w\u2026<\/em><\/span>
\n<\/span><\/p>\n

W taki spos\u00f3b m\u00f3g\u0142by zaczyna\u0107 si\u0119 biogram \u201e\u017cydowskiego wojewody\u201d, kt\u00f3ry przez prawie pi\u0119\u0107 lat kierowa\u0142 \u017cyciem \u017cydowskim w powojennych realiach Dolnego \u015al\u0105ska. M\u00f3g\u0142by, bo nie zaczyna si\u0119. Nawet wi\u0119cej. Nie istnieje. O Egicie niewiele dowiemy si\u0119 z opracowa\u0144 historycznych. Daleko mu by\u0142o z pewno\u015bci\u0105 do Szymona Zachariasza, Adolfa Bermana czy Hersza Smolara, kt\u00f3rych \u017cyciorysy widniej\u0105 w niejednej encyklopedii. Co ciekawe, w kontek\u015bcie Wroc\u0142awia i Dolnego \u015al\u0105ska, bardziej rozpoznawaln\u0105 i opisywan\u0105 postaci\u0105 jest chocia\u017cby re\u017cyser Jakub Rotbaum, mieszkaj\u0105cy do \u015bmierci w 1994 r. na W\u0142odkowica. Jakie jest wi\u0119c miejsce Egita w pami\u0119ci spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, w do\u015bwiadczeniu lat powojennych? Co interesuj\u0105cego by\u0142o w jego dzia\u0142alno\u015bci, \u017ce warto o nim nadal pami\u0119ta\u0107?<\/span><\/p>\n

M\u0142odo\u015b\u0107<\/strong><\/span><\/p>\n

Borys\u0142aw, rodzinne miasto Egita, le\u017cy w centralnej cz\u0119\u015bci dawnej Galicji. Do dzi\u015b odznacza si\u0119 wyj\u0105tkowym, przemys\u0142owym, charakterem w tym mocno rolniczym regionie. Miasto to by\u0142o bowiem jednym z pierwszych, w kt\u00f3rym tu\u017c pod koniec XIX wieku zacz\u0119to wydobywa\u0107 z\u0142o\u017ca ropy i gazu. To czyni\u0142o okolic\u0119 wyj\u0105tkow\u0105, bardziej zindustrializowan\u0105, ale i zamo\u017cniejsz\u0105. Pomimo inwestycji, mieszka\u0144c\u00f3w Borys\u0142awia r\u00f3wnie\u017c dotyka\u0142a tzw. \u201ebieda galicyjska\u201d. Sformu\u0142owanie to, w \u015bwietle dzisiejszej wiedzy historycznej, \u015bwietnie oddaje standard i warunki \u017cycia \u00f3wczesnych mieszka\u0144c\u00f3w regionu, tak\u017ce \u017byd\u00f3w. Pocz\u0105tek XX wieku to wci\u0105\u017c okres sztetli, pr\u0119\u017cnego \u017cydowskiego \u017cycia, tradycyjnej religijno\u015bci. W takim otoczeniu dorasta\u0142 Egit, cz\u0142onek wielodzietnej rodziny. W wydanych w Kanadzie wspomnieniach \u201eGrand Ilusion\u201d opisywa\u0142 ten czas nast\u0119puj\u0105co: \u201eDorasta\u0142em w religijnym domu. W ka\u017cdy pi\u0105tkowy wiecz\u00f3r i szabatowy poranek chodzi\u0142em do synagogi z moim ojcem\u201d.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 okres homo religiosus nie trwa\u0142 w jego przypadku d\u0142ugo, bo jedynie do czasu Bar Micwy, z pewno\u015bci\u0105 mocno ukszta\u0142towa\u0142 jego charakter. Wychowanie religijne zbudowa\u0142o jego to\u017csamo\u015b\u0107 i pomog\u0142o zrozumie\u0107 kultur\u0119 \u017cydowsk\u0105. Ono te\u017c da\u0142o podstawy do m\u0142odzie\u0144czych zainteresowa\u0144 jidyszkajtem, by\u0142o impulsem do poszerzania wiedzy na temat historii \u017byd\u00f3w i si\u0119gania do tw\u00f3rczo\u015bci ciekawych \u017cydowskich pisarzy.<\/span><\/p>\n

Odst\u0119pstwo od religii w przypadku Egita zachodzi\u0142o na bardzo wa\u017cnym etapie \u017cycia \u2013 zbieg\u0142o si\u0119 z m\u0142odzie\u0144czym buntem, kt\u00f3ry wzmagany by\u0142 ideami komunistycznymi i syjonizmem. W wieku 17 lat zosta\u0142 cz\u0142onkiem grupy Poalej Syjon Lewica, dzia\u0142aj\u0105cej w Borys\u0142awiu. W ci\u0105gu pi\u0119ciu lat aktywno\u015bci partyjnej Egit nie tylko kszta\u0142towa\u0142 sw\u00f3j pogl\u0105d na temat Palestyny. By\u0142 \u015bwiadkiem nier\u00f3wno\u015bci w spo\u0142ecze\u0144stwie niepodleg\u0142ej Polski, jak i \u015bwiatowego kryzysu, kt\u00f3ry w\u00f3wczas odciska\u0142 pi\u0119tno na kraju. To powodowa\u0142o radykalizowanie si\u0119 jego pogl\u0105d\u00f3w, przynajmniej tak to wspomina. Nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 w przekonaniach spowodowa\u0142a wykluczenie go z cz\u0142onkostwa w partii syjonistycznej.<\/span><\/p>\n

Jednak jako aktywista polityczny niezbyt d\u0142ugo pozostawa\u0142 w bezruchu. Jesieni\u0105 1931 roku, wraz z innymi by\u0142ymi cz\u0142onkami Bundu oraz Poalej Syjon, utworzy\u0142 Og\u00f3lno\u017cydowsk\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105 i zosta\u0142 wybrany w niej sekretarzem generalnym. Niewiele p\u00f3\u017aniej by\u0142 r\u00f3wnie\u017c jednym z redaktor\u00f3w jej pisma \u201eUnser Weg\u201d (\u201eNasza Droga\u201d).<\/span><\/p>\n

Partia nie nale\u017ca\u0142a do najbardziej wp\u0142ywowych w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, mia\u0142a jednak sta\u0142\u0105 grup\u0119 zwolennik\u00f3w. Egit wspomina: \u201eNa pocz\u0105tku 1934 roku mieli\u015bmy 5000 cz\u0142onk\u00f3w i zwolennik\u00f3w w 100 miastach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z naszych nowych cz\u0142onk\u00f3w pochodzi\u0142a z Bundu, Poalej Syjon i Ha-Szomer ha-Cair\u201d.<\/span><\/p>\n

Wynika z tego, \u017ce partia jednoczy\u0142a r\u00f3\u017cne \u015brodowiska, ludzi niezadowolonych, cz\u0119sto dysydent\u00f3w, kt\u00f3rych pogl\u0105dy musia\u0142y daleko odstawa\u0107 od linii \u201epolitycznych gigant\u00f3w\u201d. Nie istnia\u0142a zreszt\u0105 d\u0142ugo. Ju\u017c w 1934 roku zosta\u0142a zdelegalizowana, a jej cz\u0142onkowie przenie\u015bli swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 do podziemia.<\/span><\/p>\n

Podobny los spotka\u0142 Egita, kt\u00f3ry w kolejnych latach podejmowa\u0142 prac\u0119 na rzecz uwolnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, zw\u0142aszcza tych zwi\u0105zanych z jego parti\u0105. Nied\u0142ugo potem, bo w 1937 roku, sam zosta\u0142 aresztowany i oskar\u017cony o dzia\u0142alno\u015b\u0107 przeciwko pa\u0144stwu, g\u0142\u00f3wnie na podstawie aktywno\u015bci partyjnej sprzed kilku lat. W rzeczywisto\u015bci aresztowania tego typu wymierzone by\u0142y przeciwko szeroko poj\u0119tej dzia\u0142alno\u015bci komunist\u00f3w. Przebywa\u0142 w\u00f3wczas w wi\u0119zieniu zaledwie kilka miesi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

\u017bycie Jakuba Egita a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej w 1939 roku \u015bci\u015ble zwi\u0105zane by\u0142o ze stronami rodzinnymi: Borys\u0142awiem, Lwowem czy \u2013 szerzej \u2013 dawn\u0105 Galicj\u0105, kt\u00f3ra po 1918 nale\u017ca\u0142a do Polski. W okresie tym by\u0142 niebywale czynny. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 partii politycznych jako zwyk\u0142y aktywista, lider w\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy ze swojego miasta czy za\u0142o\u017cyciel nowych struktur. W tym wszystkim zdoby\u0142 niezwykle cenne do\u015bwiadczenia organizacyjne, pracy w grupie, szukania konsensusu pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi stronnictwami i organizowania konkretnych dzia\u0142a\u0144 (w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wymieni\u0107 nale\u017cy demonstracje) oraz redakcj\u0119 czasopism.<\/span><\/p>\n

Okres ten to r\u00f3wnie\u017c dojrzewanie polityczne pod wzgl\u0119dem ideowym. Z religijnego dziecka Egit zamieni\u0142 si\u0119 w syjonist\u0119. Pogl\u0105dom by\u0142 wierny przez kilka lat, do czasu, gdy nie zaw\u0142adn\u0119\u0142a nim komunistyczna wizja \u015bwiata. Do\u015bwiadczenia te mia\u0142y du\u017cy wp\u0142yw na kolejne lata jego \u017cycia, zw\u0142aszcza te dolno\u015bl\u0105skie. Trudno jednak okre\u015bli\u0107, czy wszystkie by\u0142y jednoznacznie prawdziwe. W ko\u0144cu nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 tego, co robi\u0142 przysz\u0142y \u201ewojewoda\u201d w latach po likwidacji Og\u00f3lno\u017cydowskiej Partii Robotniczej.<\/span><\/p>\n

Jego aktywno\u015b\u0107 oraz pobyt w wi\u0119zieniu w\u0142\u0105czaj\u0105 go do rzeszy komunistycznych dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy w\u00f3wczas niczym m\u0119czennicy cierpieli za pogl\u0105dy. Zbiorowe do\u015bwiadczenie pokolenia komunist\u00f3w polskich, nie tylko \u017cydowskich, kilka dekad p\u00f3\u017aniej by\u0142o zapisywane z\u0142otymi zg\u0142oskami w dziejach polskiego ruchu robotniczego.<\/span><\/p>\n

Wojna<\/strong><\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 1939 roku przebywaj\u0105cy w rodzinnym Borys\u0142awiu Egit do\u015bwiadczy\u0142 dzia\u0142a\u0144 dw\u00f3ch naje\u017ad\u017ac\u00f3w. Najpierw miasto zaj\u0119li Niemcy, by kilka dni p\u00f3\u017aniej odda\u0107 je w r\u0119ce wojsk radzieckich, zgodnie z tajnym protoko\u0142em paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow. Jak sam wspomina, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci \u017cydowskiej z rado\u015bci\u0105 wita\u0142a radzieckich towarzyszy, \u0142\u0105cz\u0105c z nimi popraw\u0119 swojego dotychczasowego bytu. Podobne uczucia towarzyszy\u0142y Egitowi, kt\u00f3ry komunizm nie tylko wyznawa\u0142, co w imi\u0119 wyznawanych zasad przebywa\u0142 kilka lat wcze\u015bniej w wi\u0119zieniu. O swojej rado\u015bci jednak nie m\u00f3wi\u0142, spisuj\u0105c wspomnienia po latach, z perspektywy minionych dekad komunizmu.<\/span><\/p>\n

W okresie do czerwca 1941, a wi\u0119c do czasu agresji III Rzeszy na terytorium ZSRR, Egit potrafi\u0142 znale\u017a\u0107 sobie godziw\u0105 i do\u015b\u0107 intratn\u0105 prac\u0119. Zatrudniony jako kierownik piekarni odpowiada\u0142 za produkcj\u0119 oraz dystrybucj\u0119 pieczywa w Borys\u0142awiu i okolicy. Praca, bez \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci odpowiedzialna i wa\u017cna dla ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, przynosi\u0142a Egitowi r\u00f3wnie\u017c wiele profit\u00f3w osobistych. Do\u015b\u0107 swobodny dost\u0119p do tego, co stanowi podstaw\u0119 wy\u017cywienia, dawa\u0142 nie tylko komfort \u017cycia jemu samemu oraz rodzinie \u2013 m\u00f3g\u0142 by\u0107 wa\u017cnym czynnikiem do uzyskania kolejnych d\u00f3br.<\/span><\/p>\n

W czasie wojny chleb bywa\u0142 bowiem cenniejszy od pieni\u0119dzy. Mieszka\u0144cy Galicji, kt\u00f3ra stanowi\u0142a lini\u0119 ataku niemieckiej armii w 1941 roku, tu\u017c po agresji, w kr\u00f3tkim czasie musieli podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o ewentualnej ewakuacji w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego. Jakub Egit nie widzia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci pozostania w mie\u015bcie pod niemieck\u0105 okupacj\u0105. W przeciwie\u0144stwie do swoich rodzic\u00f3w i rodze\u0144stwa, wraz z \u017con\u0105 i synem skorzysta\u0142 z podstawionych poci\u0105g\u00f3w kieruj\u0105cych si\u0119 do centralnych cz\u0119\u015bci ZSRR. Rodzina, kt\u00f3ra nie chcia\u0142a opu\u015bci\u0107 rodzinnego miasta, do\u015bwiadczy\u0142a w pe\u0142nej skali okrucie\u0144stwa nowego okupanta. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej cz\u0142onk\u00f3w, podobnie jak inni \u017cydowscy mieszka\u0144cy Borys\u0142awia, sta\u0142a si\u0119 ofiarami Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

W swojej ucieczce Egit zosta\u0142 skierowany najpierw do Dnietropietrowska, a kilka tygodni p\u00f3\u017aniej jeszcze dalej od rodzinnych stron. Trafi\u0142 do miejscowo\u015bci Koskoduk w Kazachstanie. W tych ci\u0119\u017ckich, bo do\u015b\u0107 srogich przyrodniczo warunkach, Egit zosta\u0142 zatrudniony jako brygadzista odpowiedzialny za zaopatrzenie dla robotnik\u00f3w miejscowych fabryk. Mimo nieznajomo\u015bci okolicy, po raz kolejny, jak twierdzi\u0142, poradzi\u0142 sobie z trudnym zadaniem, organizuj\u0105c grup\u0119 rybak\u00f3w oraz my\u015bliwych. To w\u0142a\u015bnie w ryby zaopatrza\u0142 r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 rodzin\u0119.<\/span><\/p>\n

W Kazachstanie sp\u0119dzi\u0142 niemal trzy lata. O tym okresie wiadomo niewiele. Ale mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce w por\u00f3wnaniu z og\u00f3lnymi warunkami \u017cycia zes\u0142a\u0144c\u00f3w, jego byt by\u0142 do\u015b\u0107 dobry. Wraz z \u017con\u0105 mia\u0142 prac\u0119 \u2013 zn\u00f3w mia\u0142 co je\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1944 roku Jakub Egit us\u0142ysza\u0142 w A\u0142ma Atmie o obl\u0119\u017ceniu Kijowa, kt\u00f3re jeszcze u ko\u0144ca grudnia 1943 r. zako\u0144czy\u0142o si\u0119 sukcesem. Ta wiadomo\u015b\u0107 sk\u0142oni\u0142a go do zaci\u0105gni\u0119cia si\u0119 do armii i opuszczenia Dalekiego Wschodu. W decyzji pomog\u0142a ch\u0119\u0107 ucieczki z zes\u0142ania i powrotu w rodzinne strony, patriotyzm oraz potrzeba rzeczywistej walki na froncie. Z pewno\u015bci\u0105 okoliczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra wp\u0142yn\u0119\u0142a na tak\u0105 decyzj\u0119, by\u0142 konflikt z \u017con\u0105, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do rozwodu. W rodzinne strony Egit wr\u00f3ci\u0142 ju\u017c sam.<\/span><\/p>\n

Powr\u00f3t<\/strong><\/span><\/p>\n

Zaci\u0105g w szeregi II Frontu Ukrai\u0144skiego by\u0142 okazj\u0105 do powrotu oraz walki o rodzinne, ukrai\u0144skie ziemie. Armia najpierw dotar\u0142a do Kijowa, by nast\u0119pnie sukcesywnie przemieszcza\u0107 si\u0119 z frontem na zach\u00f3d. Przed przybyciem do Borys\u0142awia \u017co\u0142nierze zatrzymali si\u0119 jeszcze we Lwowie. Wszystkie wiadomo\u015bci, jakie dochodzi\u0142y dotychczas do Egita, zacz\u0119\u0142y si\u0119 urealnia\u0107. M\u00f3g\u0142 w\u00f3wczas nie tylko zaobserwowa\u0107, jakie s\u0105 efekty kilku lat okupacji, ale te\u017c przekona\u0107 si\u0119 o polityce eksterminacji ludno\u015bci \u017cydowskiej. Nie by\u0142o ju\u017c sztetli \u2013 tylko ruiny po gettach oraz niewielu ocala\u0142ych z Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Podobnie bolesnym do\u015bwiadczeniem musia\u0142 by\u0107 dla niego pobyt w rodzinnym mie\u015bcie, w kt\u00f3rym na pr\u00f3\u017cno szuka\u0142by rodzic\u00f3w czy znajomych. Nast\u0119pnie dotar\u0142 do Drohobycza, po\u0142o\u017conego 10 km od Borys\u0142awia \u2013 tam zatrzyma\u0142 si\u0119, chwilowo od\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 od armii. W mie\u015bcie zosta\u0142 oddelegowany do pracy w roli koordynatora i organizatora sp\u00f3\u0142dzielni produkcyjnych (mia\u0142y wspiera\u0107 zaopatrzenie wojska oraz wyzwolonego regionu). Tym samym po raz kolejny postawiono go przed trudnym zadaniem, daj\u0105cym jednocze\u015bnie du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci oraz sposobno\u015b\u0107 do czerpania osobistych korzy\u015bci.<\/span><\/p>\n

W Drohobyczu mia\u0142o miejsce r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne wydarzenie. W\u015br\u00f3d ocalonych \u017byd\u00f3w w mie\u015bcie przetrwa\u0142a m.in. rodzina Szwarcbard\u00f3w. Klara, znana Egitowi przed wojn\u0105, jako wyj\u0105tkowo atrakcyjna kobieta od razu przyci\u0105gn\u0119\u0142a jego uwag\u0119. W do\u015b\u0107 kr\u00f3tkim czasie para pobra\u0142a si\u0119. Szcz\u0119\u015bliwie te\u017c w tym zwi\u0105zku przetrwa\u0142 do ko\u0144ca swoich dni.<\/span><\/p>\n

Zaledwie kilkumiesi\u0119czny pobyt Egita w Drohobyczu zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w maju 1945 roku. Jakub i Klara udali si\u0119 w\u00f3wczas do Warszawy, gdzie kilka tygodni wcze\u015bniej zosta\u0142 przeniesiony z Lublina Centralny Komitet \u017byd\u00f3w Polskich [dalej: CK\u017bP]. Tam te\u017c za spraw\u0105 Micha\u0142a Mirskiego, kt\u00f3rego zna\u0142 z czas\u00f3w aktywno\u015bci w Partii Robotniczej, Egit zosta\u0142 w\u0142\u0105czony w prace Komitetu. W maju i czerwcu wizytowa\u0142 z ramienia tej organizacji wyzwolone tereny, na kt\u00f3rych dokona\u0142a si\u0119 Zag\u0142ada, a gdzie przebywa\u0107 mogli ocaleni \u017bydzi. W ten spos\u00f3b zosta\u0142 skierowany na Dolny \u015al\u0105sk. Tam te\u017c niebawem, 17 czerwca 1945 r., w Rychbachu, zosta\u0142 wybrany przez \u017cydowskie komitety poobozowe na przewodnicz\u0105cego Wojew\u00f3dzkiego Komitetu \u017bydowskiego. W tym miejscu zacz\u0119\u0142o si\u0119 dla niego prawdziwe \u201eNowe \u017bycie\u201d.<\/span><\/p>\n

\"Jakub

Jakub Egit<\/p><\/div>\n

Kim by\u0142 tak naprawd\u0119?<\/span><\/strong><\/p>\n

Spogl\u0105daj\u0105c na \u017cycie Egita a\u017c do prze\u0142omowego roku 1945 i obj\u0119cia wa\u017cnej funkcji kierowniczej w nowej rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej, mo\u017cna mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce by\u0142 to cz\u0142owiek mocno zaanga\u017cowany politycznie. Dzia\u0142acz, kt\u00f3rego pogl\u0105dy ewoluowa\u0142y, lecz kt\u00f3rym w pewnym momencie zosta\u0142 wierny.<\/span><\/p>\n

Ciekawa jest analiza jego kariery zawodowej od lat m\u0142odzie\u0144czych a\u017c do ko\u0144ca wojny \u2013 cz\u0119sto pe\u0142ni\u0142 wa\u017cne role w spo\u0142eczno\u015bciach, zasiadaj\u0105c na wp\u0142ywowych stanowiskach. W licznie przywo\u0142ywanych fragmentach swoich wspomnie\u0144 pisa\u0142 o ci\u0119\u017ckiej i odpowiedzialnej pracy, daj\u0105cej du\u017cy po\u017cytek wielu ludziom.<\/span><\/p>\n

Relacje z nieco innej perspektywy pokazuj\u0105 r\u00f3\u017cnego typu materia\u0142y archiwalne znajduj\u0105ce si\u0119 w Instytucie Pami\u0119ci Narodowej. Ju\u017c od 1946 roku stanowi\u0142 obiekt zainteresowania Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, co wynika\u0142o zapewne z pe\u0142nionej przez niego funkcji \u201ewojewody \u017cydowskiego\u201d (1945-1949). Jego spraw\u0119 prowadzi\u0142 Departament V Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, a dokumenty by\u0142y gromadzone przez niemal siedem lat. W\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnego typu materia\u0142\u00f3w, m.in. donos\u00f3w, zezna\u0144, informacji operacyjnych, wiele dotyczy okresu sprzed 1945 roku, zw\u0142aszcza z czas\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci partyjnej Egita w latach trzydziestych. Stanowi\u0105 one niejako dope\u0142nienie skomplikowanej historii borys\u0142awianina.<\/span><\/p>\n

Donosy i oskar\u017cenia<\/strong><\/span><\/p>\n

W wyniku migracji ludno\u015bci polskiej na tereny tzw. Ziem Odzyskanych w 1946 roku na Dolnym \u015al\u0105sku znalaz\u0142o si\u0119 wielu \u017byd\u00f3w ocala\u0142ych z Zag\u0142ady. \u00d3wczesna diaspora liczy\u0142a oko\u0142o stu tysi\u0119cy os\u00f3b, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 pochodzi\u0142a z kres\u00f3w po\u0142udniowo-wschodnich, czyli teren\u00f3w przedwojennej aktywno\u015bci Jakuba Egita. Do\u015b\u0107 du\u017ce by\u0142o zdziwienie tych ocala\u0142ych, kt\u00f3rzy, zapisuj\u0105c si\u0119 w lokalnym komitecie, dowiadywali si\u0119 o jego kierowniczej funkcji. Kiedy donosili na niego funkcjonariuszom Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, negatywnie oceniali postaw\u0119 \u201ewojewody\u201d przed wojn\u0105.<\/span><\/p>\n

Jeden z informator\u00f3w przekaza\u0142 do\u015b\u0107 ciekawe wiadomo\u015bci na temat partyjnej dzia\u0142alno\u015bci Egita. Donosi\u0142 tak: \u201eNale\u017c\u0105c do partii \u2018Poalej-Syjon Lewica\u2019 pracowa\u0142 u malarza pokojowego. Do pocz\u0105tku 1931 roku nale\u017ca\u0142 i aktywnie pracowa\u0142 w tej partii. Na zebraniach do tego czasu bardzo agresywnie wyst\u0119powa\u0142 przeciwko Lewicy Robotniczej. Gdzie\u015b w po\u0142owie 1931 nagle zmieni\u0142 swoje przekonanie, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do pracy w ruchu lewicowym.\u201d O jego pracy partyjnej wspominali r\u00f3wnie\u017c inni dzia\u0142acze: \u201eW 1935 albo w 1936 roku zosta\u0142 uchwa\u0142\u0105 okr\u0119gowej Egzekutywy KPZU [Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy] z partii wykluczony. Za co nie wiem. Chodzi\u0142y o tym r\u00f3\u017cne wersje i plotki\u201d.<\/span><\/p>\n

W przywo\u0142anym powy\u017cej opisie lat m\u0142odzie\u0144czych o faktach tego typu brak jakiejkolwiek informacji. Sam Jakub Egit r\u00f3wnie\u017c nie zawar\u0142 tego w swoich wspomnieniach. A przecie\u017c cz\u0142onkostwo w nielegalnej partii komunistycznej musia\u0142o by\u0107 nie tylko wa\u017cnym, kolejnym krokiem w jego karierze politycznej, ale r\u00f3wnie\u017c istotnym \u017cyciowym wydarzeniem.<\/span><\/p>\n

W \u201eGrand Illusion\u201d nie ma informacji ani o KPZU, ani o usuni\u0119ciu Egita z jej szereg\u00f3w. Wi\u0119cej na ten temat przekazuje kolejny denuncjator: \u201e[W] 1937 roku w wi\u0119zieniu dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce Egit w 1935 r. pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 inst. MOPR-u i zdefraudowa\u0142 pieni\u0105dze, za co zosta\u0142 wyrzucony z partii, co by\u0142o opublikowane w jednym z nielegalnych pism partii.\u201d<\/span><\/p>\n

Oskar\u017cenia te pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d innych \u017byd\u00f3w, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy pe\u0142nili wa\u017cne funkcje w komitetach \u017cydowskich. Jeden z nich, powtarzaj\u0105c czy to plotki, czy zas\u0142yszane od przedwojennych towarzyszy Egita informacje, przekaza\u0142 funkcjonariuszowi UB: \u201eCharakterystycznym jest to, \u017ce wszyscy starzy przedwojenni T.T., kt\u00f3rzy znaj\u0105 Egita sprzed 1939 r. z jego dzia\u0142alno\u015bci partyjnej, m\u00f3wi\u0105 o nim \u017ale, \u017ce sprzeniewierzy\u0142 partyjne pieni\u0105dze i \u017ce by\u0142 podejrzany jako prowokator.\u201d O r\u00f3\u017cnego typu k\u0142opotach z pieni\u0119dzmi, jakie mia\u0142 w latach trzydziestych Egit, m\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c kto\u015b inny: \u201ePo 1934 roku s\u0142ysza\u0142em od ludzi, kt\u00f3rzy jego prac\u0105 kierowali, \u017ce mia\u0142 niezdrowy, zach\u0142anny stosunek do pieni\u0119dzy, zawsze mia\u0142 pretensje, \u017ce za [ma\u0142o] m\u0105ki otrzymuje itp.\u201d<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Powtarzaj\u0105ce si\u0119 wobec Egita oskar\u017cenia odnosz\u0105 si\u0119 do dw\u00f3ch kwestii: ideologicznej i ekonomicznej. Brak prawowierno\u015bci w wyznawanych pogl\u0105dach i cz\u0119ste zmiany przynale\u017cno\u015bci partyjnej z pewno\u015bci\u0105 razi\u0142y wielu \u017byd\u00f3w. A i powody takich transfer\u00f3w politycznych nie by\u0142y przecie\u017c bezcelowe.<\/span><\/p>\n

W tym momencie pojawia si\u0119 kolejny zarzut: o defraudacj\u0119 pieni\u0119dzy lub te\u017c o zach\u0142anny do nich stosunek. Takie pom\u00f3wienie \u0142atwo mog\u0142o si\u0119 pojawi\u0107, gdy\u017c Egit, piastuj\u0105c liczne urz\u0119dy, m\u00f3g\u0142by \u0142atwo nadu\u017cywa\u0107 swoich funkcji i wykorzysta\u0107 je do pozyskania nie tylko pieni\u0119dzy, ale r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnego typu d\u00f3br materialnych. Nie wspomina on jednak w \u201eGrand Illusion\u201d o tym ani s\u0142owa.<\/span><\/p>\n

Dolny \u015al\u0105sk<\/strong><\/span><\/p>\n

Bez wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cne oskar\u017cenia, w 1945 roku Jakub Egit podj\u0105\u0142 wyzwanie organizacji \u017cycia \u017cydowskiego na terenie powojennego Dolnego \u015al\u0105ska. Otworzy\u0142o to przed nim spektrum mo\u017cliwo\u015bci. M\u00f3g\u0142 w spos\u00f3b odpowiedzialny pe\u0142ni\u0107 swoje funkcje lub wykorzystywa\u0107 je do w\u0142asnych cel\u00f3w. Po do\u015bwiadczeniu zawieruchy wojennej m\u00f3g\u0142 si\u0119 odci\u0105\u0107 od niechlubnej przesz\u0142o\u015bci, zapomnie\u0107 o wszelkich minionych k\u0142opotach. Czy mu si\u0119 to uda\u0142o?<\/span><\/p>\n

O okresie dolno\u015bl\u0105skim w perspektywie autobiograficznej, kolejnych oskar\u017ceniach oraz innych dokumentach Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa ju\u017c za miesi\u0105c.<\/span><\/p>\n

8 stycznia 2015 \u2013 historia \/ Chidusz – 13 – 12\/2014<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Komunista, syjonista, patriota? \u017bycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Jakuba Egita\u00a0 \u00a0[cz. I ] Marek Szajda   Co wiemy o Jakubie Egicie, pierwszym przewodnicz\u0105cym Wojew\u00f3dzkiego Komitetu \u017bydowskiego na Dolny \u015al\u0105sk? Jak dramatyczne by\u0142y jego losy? Dlaczego interesowa\u0142 si\u0119 nim Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa? Jakub Egit urodzi\u0142 si\u0119 w 1908 roku w Borys\u0142awiu, jako najm\u0142odsze dziecko Moj\u017cesza i Szajndli Egit\u00f3w\u2026 W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18578"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18578"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18578\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18610,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18578\/revisions\/18610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18578"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18578"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18578"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}