{"id":19296,"date":"2015-05-02T18:09:06","date_gmt":"2015-05-02T16:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=19296"},"modified":"2015-05-02T08:25:04","modified_gmt":"2015-05-02T06:25:04","slug":"19296","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=19296","title":{"rendered":"Jak Polacy \u017byd\u00f3w w Gniewoszowie mordowali [cz. I ]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Jak Polacy \u017byd\u00f3w w Gniewoszowie mordowali [cz. I ]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Bojanowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\"Wajnbergowa

Wajnbergowa jeszcze przed wojn\u0105 pokazywa\u0142a Helci granatowy materia\u0142 w bia\u0142e k\u00f3\u0142ka, z kt\u00f3rego b\u0119dzie mog\u0142a uszy\u0107 jej sukienk\u0119. Na zdj\u0119ciu Helena trzyma fotografi\u0119, na kt\u00f3rej ubrana jest w sukienk\u0119 od Wajnbergowej.<\/p><\/div>\n

W sierpniu 2014 roku Helena, w 69 lat po mordzie na swoich \u017cydowskich s\u0105siadach, kt\u00f3rego by\u0142a \u015bwiadkiem, napisa\u0142a list do \u017bydowskiego Instytutu Historycznego, w kt\u00f3rym prosi o odnalezienie Janka. Jedynego cz\u0142onka rodziny Wajnberg\u00f3w, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 powojenne kontakty z polskimi mieszka\u0144cami Gniewoszowa. Chce mu opowiedzie\u0107, jak gin\u0119li jego rodzice, w co byli ubrani, kto ich zabi\u0142 i kto zakopywa\u0142 cia\u0142a na zniszczonym cmentarzu \u017cydowskim.<\/span><\/strong><\/p>\n

Pr\u00f3bowa\u0142a wielokrotnie nawi\u0105za\u0107 kontakt z r\u00f3\u017cnymi organizacjami \u017cydowskimi, cz\u0119sto te\u017c je\u017adzi\u0142a do Gniewoszowa rozmawia\u0107 z jego mieszka\u0144cami. Wszystko bezskutecznie. Przeprowadzi\u0142a si\u0119 po wojnie do ma\u0142ej miejscowo\u015bci na Dolnym \u015al\u0105sku, aby by\u0107 jak najdalej. Gdy zapytali\u015bmy, czy opisa\u0107 jej histori\u0119 w \u201eChiduszu\u201d, zgodzi\u0142a si\u0119 ch\u0119tnie, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce to pomo\u017ce w ustaleniu prawdy, \u017ce wreszcie odnajdzie Janka.<\/span><\/p>\n

Podobno w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy po wojnie wyjechali z okolic Gniewoszowa, do\u015b\u0107 powszechne by\u0142y wiadomo\u015bci na temat mord\u00f3w w 1945 roku, jakich Polacy dokonywali na powracaj\u0105cych z wojennej zawieruchy \u017cydowskich s\u0105siadach.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142 Genealogii \u017bydowskiego Instytutu Historycznego niestety nie natrafi\u0142 na \u015blad Janka Wajnberga. Nie pojawia si\u0119 w dokumentach znajduj\u0105cych si\u0119 w Archiwum \u017bIH. Jednak istnia\u0142y ju\u017c wcze\u015bniejsze kontakty z innymi rodzinami z Gniewoszowa i jedna z nich przekaza\u0142a informacj\u0119 o mordzie, kt\u00f3rego dokonano tam po wojnie. Wygl\u0105da na to, \u017ce Helena by\u0142a \u015bwiadkiem tego samego wydarzenia. W jednej z notatek czytamy, \u017ce 13 wrze\u015bnia 1945 roku zabito tam pi\u0119ciu \u017byd\u00f3w przy ulicy Zielonej. W drugiej, \u017ce w 1946 roku zamordowano siedmiu \u017byd\u00f3w: Pyni\u0119 Wajnberga i jego \u017con\u0119, Chaw\u0119, dw\u00f3ch syn\u00f3w Jojne Kirszenbauma, \u017con\u0119 Libhabera i jego syna. M\u0105\u017c Libhaberowej, Abraham, zdo\u0142a\u0142 uciec. Informacja o zbrodni zosta\u0142a przekazana przez jego potomk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Czy te dwie notatki dotycz\u0105 jednego zdarzenia? Na pewno zar\u00f3wno daty, jak i nazwiska os\u00f3b mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 w opowie\u015bci Heleny. Wspomina ona Pynia Wajnberga i jego \u017con\u0119, Wajnbergow\u0105. M\u00f3wi te\u017c o Chawie i jakiej\u015b drugiej \u017byd\u00f3wce. Pojawia si\u0119 tak\u017ce Eli, kuzyn Wajnbergowej, by\u0107 mo\u017ce jego matk\u0105 by\u0142a \u017cona Libhabera? W p\u00f3\u017aniejszych rozmowach dodaje r\u00f3wnie\u017c, \u017ce komu\u015b uda\u0142o si\u0119 uciec przed samym momentem zbrodni, by\u0107 mo\u017ce by\u0142 to w\u0142a\u015bnie Libhaber.<\/span><\/p>\n

Helena ma dzi\u015b 86 lat. Przez ca\u0142e \u017cycie zale\u017ca\u0142o jej, aby za\u015bwiadczy\u0107 o gniewoszowskiej tragedii. Od 1945 roku czeka\u0142a na kogo\u015b, komu b\u0119dzie mog\u0142a przekaza\u0107 to, co widzia\u0142a. By\u0107 mo\u017ce dlatego jej opowie\u015b\u0107 to niezwykle g\u0119sta sie\u0107 dygresji, z kt\u00f3rych wy\u0142ania si\u0119 jednak sp\u00f3jny obraz \u2013 przypuszczalnie sierpniowego \u2013 wieczora, podczas kt\u00f3rego zamordowano jej s\u0105siad\u00f3w. Wybrali\u015bmy dwa g\u0142\u00f3wne w\u0105tki, o kt\u00f3rych opowiada Helena, tj. spotkanie z Wajnbergow\u0105 przy studni oraz sam wiecz\u00f3r zab\u00f3jstwa, pozostawiaj\u0105c historykom poboczne opowie\u015bci i komentarze, wplatane w niemal ka\u017cde zdanie. W tek\u015bcie \u015bwiadectwa nie podajemy nazwisk \u015bwiadk\u00f3w i sprawc\u00f3w zbrodni. Imi\u0119 \u015bwiadka r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o zmienione.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

30 pa\u017adziernika 2014 roku Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich, Ambasadorka Izraela Anna Azari oraz Aneta Friedman z Fundacji Koret upami\u0119tnili dawny cmentarz \u017cydowski w Gniewoszowie, zniszczony przez Niemc\u00f3w podczas drugiej wojny \u015bwiatowej. Zosta\u0142 on na nowo otoczony murem, zbudowano bram\u0119, ustawiono tablic\u0119 informacyjn\u0105. Cmentarz to w\u0142a\u015bciwie pole z kr\u00f3tko przyci\u0119t\u0105 traw\u0105. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce b\u0119dzie to oznacza\u0107 zamkni\u0119cie pewnego etapu przywracania pami\u0119ci o dawnych mieszka\u0144cach Gniewoszowa.<\/span><\/p>\n

Tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce to dopiero pocz\u0105tek d\u0142ugiej i bolesnej wyprawy w g\u0142\u0105b historii ma\u0142ej mazurskiej miejscowo\u015bci. Brama prowadz\u0105ca na puste pole by\u0107 mo\u017ce zape\u0142ni si\u0119 wkr\u00f3tce na nowo macewami. Nowymi macewami.<\/span><\/p>\n

Obecno\u015b\u0107 Anety Friedman podczas tej uroczysto\u015bci by\u0142a nieprzypadkowa. Jej rodzina r\u00f3wnie\u017c pochodzi\u0142a z Gniewoszowa. Produkowali tam obuwie. Biznes prowadzili te\u017c w Radomiu i we Lwowie. Gdy zaraz po wojnie wr\u00f3cili do Gniewoszowa, by zobaczy\u0107, kto prze\u017cy\u0142 i co po nich zosta\u0142o, kto mieszka w ich domu i co sta\u0142o si\u0119 z fabryk\u0105, ich by\u0142y (nie\u017cydowski) pracownik przyszed\u0142 do nich i ostrzeg\u0142, \u017ce ludzie planuj\u0105 ich zabi\u0107. Powiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce wielu powracaj\u0105cych tam \u017byd\u00f3w zosta\u0142o zabitych i \u017ce powinni szybko ucieka\u0107. Wyjechali wi\u0119c od razu do Berlina, a stamt\u0105d do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak Polacy \u017byd\u00f3w w Gniewoszowie mordowali [cz. I ] Micha\u0142 Bojanowski W sierpniu 2014 roku Helena, w 69 lat po mordzie na swoich \u017cydowskich s\u0105siadach, kt\u00f3rego by\u0142a \u015bwiadkiem, napisa\u0142a list do \u017bydowskiego Instytutu Historycznego, w kt\u00f3rym prosi o odnalezienie Janka. Jedynego cz\u0142onka rodziny Wajnberg\u00f3w, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 powojenne kontakty z polskimi mieszka\u0144cami Gniewoszowa. Chce mu opowiedzie\u0107, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19296"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19296"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19296\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19319,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19296\/revisions\/19319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}