{"id":19432,"date":"2015-05-07T18:09:22","date_gmt":"2015-05-07T16:09:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=19432"},"modified":"2015-05-06T07:10:32","modified_gmt":"2015-05-06T05:10:32","slug":"19432","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=19432","title":{"rendered":"Jak \u017byd stawa\u0142 si\u0119 wrogiem"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Jak \u017byd stawa\u0142 si\u0119 wrogiem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Tomasz Wo\u0142ek<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\"Maria

Maria Janion. Fot. Micha\u0142 Mutor<\/p><\/div>\n

1)<\/strong> <\/span>Maria Janion (w ciekawym eseju drukowanym niedawno w \u201eGazecie Wyborczej\u201d) doszukuje si\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w antysemityzmu w Polsce w XIX w. Na przyk\u0142adzie mitu mordu rytualnego pr\u00f3buje prze\u015bledzi\u0107, jak \u201echrze\u015bcija\u0144ski antyjudaizm \u2013 w procesie ideologicznej transformacji \u2013 staje si\u0119 nowo\u017cytnym antysemityzmem\u201d. Za jego tw\u00f3rc\u0119 uwa\u017ca Stanis\u0142awa Staszica, kt\u00f3ry na dwa stulecia zaszczepi\u0142 Polakom przekonanie, i\u017c \u201e\u017bydzi to przyczyna wszelkich nieszcz\u0119\u015b\u0107 narodu polskiego\u201d, a w ich religii \u201ezawarty jest nakaz oszustwa\u201d. Za jego za\u015b piewc\u0119 \u2013 Zygmunta Krasi\u0144skiego, kt\u00f3ry w \u201eNie-Boskiej komedii\u201d zawar\u0142 swego rodzaju antysemicki kanon, wyrastaj\u0105cy z wcze\u015bniejszych stereotyp\u00f3w. Kanon \u00f3w, uwa\u017ca prof. Janion, wpisywa\u0142 si\u0119 w proces kszta\u0142towania \u201ena pod\u0142o\u017cu feudalno-romantycznym \u2013 nowo\u017cytnego nacjonalizmu\u201d.<\/span><\/p>\n

To interesuj\u0105ce tezy. Jednak\u017ce ewolucja polskiego antysemityzmu jest zjawiskiem jeszcze bardziej z\u0142o\u017conym.<\/span><\/p>\n

2)<\/span><\/strong> Z kwesti\u0105 \u017cydowsk\u0105 w Polsce mamy do czynienia niemal od zarania pa\u0144stwowo\u015bci, a z pewno\u015bci\u0105 od XI w. Wtedy to proces krzepni\u0119cia mieszcza\u0144stwa na zachodzie Europy, a tak\u017ce towarzysz\u0105cy wyprawom krzy\u017cowym fanatyzm religijny sprawi\u0142y, jak pisa\u0142 Joachim Lelewel, \u017ce \u201eco \u017cy\u0142o, ukry\u0107 si\u0119 zdo\u0142a\u0142o, uchodzi\u0142o odetchn\u0105\u0107 na ziemiach s\u0142owia\u0144skich, siedli\u0107 si\u0119 w Polsce\u201d. Za panowania za\u015b W\u0142adys\u0142awa Hermana dochodzi\u0142o ju\u017c do \u201egromadnych w\u0119dr\u00f3wek prze\u015bladowanych \u017byd\u00f3w w granice Lechii\u201d.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142e stulecia wzajemne relacje uk\u0142ada\u0142y si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c poprawnie, a na szerszym tle europejskim \u2013 niemal harmonijnie. Oczywi\u015bcie, tumulty i akty gwa\u0142tu zdarza\u0142y si\u0119 jeszcze w \u015bredniowieczu. Mia\u0142y wszak\u017ce charakter sporadyczny \u2013 niesystemowy. W\u0142adcy otaczali \u017byd\u00f3w opiek\u0105 i ochron\u0105 prawn\u0105. Za\u0142amanie przysz\u0142o w po\u0142owie XVII w. Prze\u015bladowania wojny trzydziestoletniej wyrzuci\u0142y na ziemie polskie 200-tysi\u0119czn\u0105 mas\u0119 uchod\u017ac\u00f3w. Wojny moskiewskie, szwedzkie, tureckie podkopa\u0142y pot\u0119g\u0119 Rzeczpospolitej. Obj\u0119te po\u017cog\u0105 Kresy Wschodnie sta\u0142y si\u0119 widowni\u0105 zaporoskich pogrom\u00f3w. Podupad\u0142 handel, ta podstawa \u017cydowskiej aktywno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Rozbiory wtr\u0105ci\u0142y gros polskich \u017byd\u00f3w w strukturalne ub\u00f3stwo. Najsurowsze restrykcje dotkn\u0119\u0142y ich w zaborze rosyjskim. Ju\u017c od 1772 r. obj\u0105\u0142 ich nakaz osiedlania si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w miastach i trudnienia si\u0119 tylko handlem, rzemios\u0142em i r\u0119kodzie\u0142em. Gn\u0119bi\u0142y ich rujnuj\u0105co wysokie podatki. Dziel\u0105ce nadal Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w odr\u0119bno\u015bci religijne czy obyczajowe z czasem ust\u0119powa\u0142y miejsca r\u00f3\u017cnicuj\u0105cym si\u0119 interesom ekonomicznym.<\/span><\/p>\n

3)<\/strong><\/span> Has\u0142a pozytywistyczne XIX w. pad\u0142y w Kr\u00f3lestwie Kongresowym na podatny grunt. Nast\u0105pi\u0142 bujny rozw\u00f3j gospodarczy. W 1862 r. w\u0142adze carskie og\u0142osi\u0142y r\u00f3wnouprawnienie \u017byd\u00f3w. Pomys\u0142odawca, margrabia Aleksander Wielopolski, przyspieszaj\u0105c procesy asymilacyjne, chcia\u0142 jednocze\u015bnie por\u00f3\u017cni\u0107 obie nacje, r\u00f3wnie wobec Rosji wrogie. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 nabywania nieruchomo\u015bci w dobrach szlacheckich (gdzie zniesiono pa\u0144szczyzn\u0119) czy swoboda osiedlania si\u0119 w rejonach wcze\u015bniej zakazanych \u2013 stwarza\u0142y nowe p\u0142aszczyzny rywalizacji, a nawet konflikt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wielopolski nie by\u0142 filosemit\u0105. \u017byd\u00f3w traktowa\u0142 instrumentalnie, pr\u00f3buj\u0105c wzbudzi\u0107 ich prorosyjsk\u0105 lojalno\u015b\u0107. Jako przeciwwaga buntowniczego \u017cywio\u0142u polskiego, mieli stabilizowa\u0107 sytuacj\u0119 w Kr\u00f3lestwie, przejmuj\u0105c funkcj\u0119 nowoczesnego stanu trzeciego czy te\u017c warstwy \u015bredniej. Przynios\u0142o to skutki donios\u0142e: dotychczasowe, wielowiekowe ograniczenia sta\u0142y si\u0119 przywilejami. W po\u0142owie XIX w. okaza\u0142o si\u0119 raptem, i\u017c tradycyjne, wepchni\u0119te w getto w\u0105skich specjalno\u015bci dziedziny typowo \u017cydowskiej aktywno\u015bci: handel, obr\u00f3t pieni\u0119\u017cny, po\u015brednictwo, rzemios\u0142o, a potem i przemys\u0142 \u2013 znalaz\u0142y si\u0119 w awangardzie ekonomicznego rozwoju \u015bwiata. Niebawem przewaga gospodarcza \u017byd\u00f3w sta\u0142a si\u0119 faktem. Wprawdzie nie brak\u0142o rodzimych Wokulskich. Jednak jeszcze szybciej ros\u0142y fortuny Kronenberg\u00f3w, Natanson\u00f3w, Wawelberg\u00f3w, Lilpop\u00f3w, Pozna\u0144skich, Toeplitz\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Tworz\u0105cy si\u0119 proletariat polski coraz cz\u0119\u015bciej natrafia\u0142 na nowych pracodawc\u00f3w \u2013 przedsi\u0119biorc\u00f3w \u017cydowskich; polski mieszczanin garn\u0105cy si\u0119 do handlu b\u0105d\u017a przemys\u0142u zderza\u0142 si\u0119 z pr\u0119\u017cn\u0105 konkurencj\u0105; popadaj\u0105ca w d\u0142ugi drobna szlachta natyka\u0142a si\u0119 na lichwiarzy \u017cydowskiego zazwyczaj pochodzenia.<\/span><\/p>\n

4)<\/strong> U schy\u0142ku wieku rozgorza\u0142a wojna o stragany i sklepiki. W pi\u015bmie \u201eRola\u201d w rubryce \u201eChleb dla swoich\u201d roi\u0142o si\u0119 od og\u0142osze\u0144 typu: \u201eZ Bi\u0142goraju. By\u0142oby dla nas dogodnem mie\u0107 katolicki handel \u017celaza, soli etc.\u201d. Obie strony nie przebiera\u0142y w \u015brodkach. Pogl\u0105dy antysemickie reprezentowa\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 prasy: \u201eGazeta Warszawska\u201d, \u201eS\u0142owo\u201d, \u201eWiek\u201d, \u201eDziennik dla wszystkich\u201d. Sprowadza\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie do hase\u0142 walki ekonomicznej. Niekiedy wyszydzano osobliwo\u015bci religijno-obyczajowe, ukazywane w kszta\u0142cie zohydzonym; tu powraca\u0142 \u00f3w motyw mordu rytualnego. Wcze\u015bniej, jeszcze w 1858 r., pojawi\u0142 si\u0119 w\u0105tek rywalizacji kulturowej. Pretekstem by\u0142a pe\u0142na sala na koncercie \u017cydowskiego skrzypka Reicherta \u2013 zestawiona z kiepsk\u0105 frekwencj\u0105 podczas wyst\u0119pu artystek s\u0142owia\u0144skich, si\u00f3str Neruda z Moraw.<\/span><\/p>\n

Napastliwy komentarz \u201eGazety Warszawskiej\u201d wywo\u0142a\u0142 reperkusje mi\u0119dzynarodowe. Oburzeniem zareagowa\u0142y \u201eKo\u0142oko\u0142\u201d Hercena i brukselski \u201eLe Nord\u201d, a finansowany po cichu przez Rosj\u0119 \u201eObservateur Belge\u201d zamie\u015bci\u0142 artyku\u0142 \u201ePrze\u015bladowanie \u017byd\u00f3w w Polsce przez stronnictwo jezuit\u00f3w\u201d. Ta prasowa wojna \u017cydowska po raz pierwszy zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 europejskiej opinii na nieistniej\u0105cy dotychczas problem antysemityzmu w Polsce. Jego t\u0142em by\u0142y jednak nadal odmienno\u015bci religijne i obyczajowe oraz konkurencja ekonomiczna. A tak\u017ce rosn\u0105cy mur obco\u015bci j\u0119zykowej. W 1897 r. na blisko 1,4 mln ludno\u015bci \u017cydowskiej w Kr\u00f3lestwie zaledwie 46 380 j\u0119zyk polski uzna\u0142o za ojczysty.<\/span><\/p>\n

Czytaj dalej tu: Jak \u017byd stawa\u0142 si\u0119 wrogiem<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak \u017byd stawa\u0142 si\u0119 wrogiem Tomasz Wo\u0142ek 1) Maria Janion (w ciekawym eseju drukowanym niedawno w \u201eGazecie Wyborczej\u201d) doszukuje si\u0119 pocz\u0105tk\u00f3w antysemityzmu w Polsce w XIX w. Na przyk\u0142adzie mitu mordu rytualnego pr\u00f3buje prze\u015bledzi\u0107, jak \u201echrze\u015bcija\u0144ski antyjudaizm \u2013 w procesie ideologicznej transformacji \u2013 staje si\u0119 nowo\u017cytnym antysemityzmem\u201d. Za jego tw\u00f3rc\u0119 uwa\u017ca Stanis\u0142awa Staszica, kt\u00f3ry na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19432"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19432"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19432\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19448,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19432\/revisions\/19448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19432"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19432"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19432"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}