![\"\"](\"https:\/\/static.im-g.pl\/wyborcza2020\/wyborcza_pl-new.svg\")
Polska panika moralna. Czy upami\u0119tni\u0107 Sprawiedliwych ko\u0142o Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich<\/span><\/a><\/strong><\/span><\/h3>\nMagazyn Wyborczej -30.05.2014, 16:17<\/p>\n Zabieramy g\u0142os, wywo\u0142ane do odpowiedzi polemik\u0105, kt\u00f3ra toczy si\u0119 na \u0142amach ”Wyborczej”. Jeste\u015bmy autorkami listu wyra\u017caj\u0105cego sprzeciw wobec planu wzniesienia pomnika Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata przy gmachu Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich w Warszawie.<\/span><\/p>\n Pod listem, og\u0142oszonym w marcu tego roku w internetowym ”Dzienniku Opinii Krytyki Politycznej”, podpisa\u0142o si\u0119 200 os\u00f3b z kraju i zagranicy, w\u015br\u00f3d nich ocalali z Zag\u0142ady i Sprawiedliwi. Nie na tym jednak pragniemy si\u0119 skoncentrowa\u0107. Ocalali z Zag\u0142ady i Sprawiedliwi figuruj\u0105 te\u017c w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w planowanej lokalizacji pomnika. Chodzi o to, \u017ce nasz list nie jest odosobniony, a tym bardziej – pierwszy.<\/span><\/p>\n Protesty trwaj\u0105 od kwietnia 2013 r. i wszystkie dotycz\u0105 lokalizacji, nie za\u015b intencji uczczenia Sprawiedliwych. Pierwszym g\u0142osem w tej sprawie by\u0142 list badaczek i badaczy z Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w przy IFiS PAN. ”Wyborcza” opublikowa\u0142a w\u00f3wczas tekst szefowej Centrum Barbary Engelking (”Cierpienie wymaga ciszy i przestrzeni”, 4 kwietnia 2013). G\u0142os zabra\u0142y potem: Stowarzyszenie ”Drugie Pokolenie” – Potomkowie Ocala\u0142ych z Holokaustu, Stowarzyszenie \u017bydowski Instytut Historyczny, Gmina Wyznaniowa \u017bydowska w Warszawie, \u017bydowska Og\u00f3lnopolska Organizacja M\u0142odzie\u017cowa czy Fundacja Monumentum Iudaicum Lodzense. Protestowali tak\u017ce ks. Wojciech Lema\u0144ski z Polskiej Rady Chrze\u015bcijan i \u017byd\u00f3w i Paula Sawicka, przewodnicz\u0105ca Stowarzyszeniu przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii ”Otwarta Rzeczpospolita”. Pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c protesty indywidualne.<\/span><\/p>\n Wszystko nadaremnie. W polskich realiach bowiem moc ignorowania odmiennego stanowiska i stawiania na swoim ma ten, kto wyra\u017ca perspektyw\u0119 dominuj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci. I o lojalno\u015b\u0107 wobec oczekiwa\u0144 wi\u0119kszo\u015bci tu chodzi, nie za\u015b – jak twierdzi Konstanty Gebert (”Dla dzielnych ludzi, nie dla drani”, ”Wyborcza” z 26 kwietnia 2014) – o lojalno\u015b\u0107 wobec Sprawiedliwych, bo tej nikomu z protestuj\u0105cych odm\u00f3wi\u0107 nie spos\u00f3b. Perspektywa wi\u0119kszo\u015bciowa za\u015b to taka, kt\u00f3r\u0105 w opowie\u015bci o historii \u017byd\u00f3w polskich interesuje tylko wizerunek Polski i Polak\u00f3w. Z tego punktu widzenia r\u00f3wnie\u017c Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich powinno mie\u0107 ”obowi\u0105zki polskie”.<\/span><\/p>\n Na czym polega problem z lokalizacj\u0105 pomnika Sprawiedliwych przy gmachu MH\u017bP? Jest to teren dawnego getta, na kt\u00f3rym w 1943 r. rozegra\u0142o si\u0119 wzniecone przez \u017byd\u00f3w pierwsze w Europie powstanie przeciw III Rzeszy. Nadal znajduj\u0105 si\u0119 tu szcz\u0105tki tych, kt\u00f3rym – jak przyt\u0142aczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci \u017byd\u00f3w – nikt nie udzieli\u0142 pomocy. Ludzie ci – poniewa\u017c byli \u017bydami – nie mogli st\u0105d r\u00f3wnie\u017c uciec.<\/span><\/p>\n Getto otacza\u0142 mur, to prawda. Jednak, jak m\u00f3wi\u0142 ”Wyborczej” przed laty Jan Karski, ”wej\u015b\u0107 do getta by\u0142o bardzo \u0142atwo <\/a>, teraz si\u0119 o tym nie wie. (…) Nie by\u0142o tak trudno wyj\u015b\u0107 i wr\u00f3ci\u0107. Trudno by\u0142o \u017bydom z innych powod\u00f3w” (”Widzia\u0142em”, ”GW” z 2-3 pa\u017adziernika 1999). Skuteczniejsze od muru by\u0142o bowiem to, co historyk Israel Gutman <\/a>nazwa\u0142 ”murem wok\u00f3\u0142 muru”. Tworzy\u0142y go postawy i zachowania nie\u017cydowskiej wi\u0119kszo\u015bci. To one zdecydowa\u0142y o tym, \u017ce – jak wyrazi\u0142 si\u0119 Karski – ”ca\u0142a Warszawa by\u0142a gettem. Ca\u0142a Polska by\u0142a gettem”.<\/span><\/p>\n I nie o bierno\u015b\u0107 czy oboj\u0119tno\u015b\u0107 tu chodzi. Gdyby Polacy istotnie byli oboj\u0119tni i bierni, uratowa\u0142aby si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 – a nie \u015bladowa mniejszo\u015b\u0107 – \u017byd\u00f3w szukaj\u0105cych ratunku po tzw. aryjskiej stronie. Tego faktu nie mo\u017cna zmieni\u0107. Mo\u017cna jednak pr\u00f3bowa\u0107 odwr\u00f3ci\u0107 od niego uwag\u0119, co te\u017c dzieje si\u0119, nawet je\u017celi nie taka jest intencja Komitetu Budowy Pomnika Sprawiedliwych przy MH\u017bP.<\/span><\/p>\n Pomnik wdzi\u0119czno\u015bci dla ratuj\u0105cych ma stan\u0105\u0107 w\u015br\u00f3d proch\u00f3w tych, kt\u00f3rym nikt nie pom\u00f3g\u0142 i nie zamierza\u0142 pom\u00f3c. Prowadzony tu sp\u00f3r o symbole wypiera konkrety. Zas\u0142ania namacalno\u015b\u0107 losu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy w tym i innych miejscach umierali w kra\u0144cowej samotno\u015bci. Tu\u017c obok na przyk\u0142ad, pod kopcem usypanym z gruz\u00f3w, le\u017c\u0105 kobiety i m\u0119\u017cczy\u017ani znani w cz\u0119\u015bci z imienia i nazwiska, niekt\u00f3rzy tak\u017ce z fotografii. \u0141\u0105cznie ponad sto os\u00f3b. Pr\u00f3cz os\u00f3b cywilnych s\u0105 w\u015br\u00f3d nich \u017co\u0142nierki i \u017co\u0142nierze \u017bydowskiej Organizacji Bojowej wraz z komendantem Mordechajem Anielewiczem.<\/span><\/p>\n Ostatniego dnia kwietnia 1943 r. Komenda \u017bOB-u – w\u00f3wczas jeszcze z \u017cyj\u0105cymi Anielewiczem i jego grup\u0105 – wys\u0142a\u0142a kurier\u00f3w do AK z pro\u015bb\u0105 o plany kana\u0142\u00f3w i pomoc w znalezieniu kryj\u00f3wek po aryjskiej stronie. Odpowied\u017a nigdy nie nadesz\u0142a. Taki jest kontekst zbiorowego samob\u00f3jstwa, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w bunkrze przy Mi\u0142ej 18 otoczonym przez Niemc\u00f3w tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n ”Tamta sytuacja by\u0142a szokiem mojego \u017cycia” – napisa\u0142 jeden z wys\u0142annik\u00f3w \u017bOB-u, Symcha Rotem (Kazik Ratajzer; za ksi\u0105\u017ck\u0105 Anki Grupi\u0144skiej ”Ci\u0105gle po kole. Rozmowy z \u017co\u0142nierzami getta warszawskiego”, Warszawa 2000). ”Byli\u015bmy zb\u0119dni wsz\u0119dzie na polskiej ziemi” – dodawa\u0142 odpowiedzialny za kontakty z AK Icchak Cukierman. (Cukierman, ”Nadmiar pami\u0119ci”, przek\u0142ad Zoja Perelmuter, Warszawa 2000). Ju\u017c tego nie cofniemy. Ale przynajmniej pami\u0119tajmy o tym.<\/span><\/p>\n Nie by\u0142oby inicjatywy wystawienia pomnika Sprawiedliwych w kwartale ulic Anielewicza – Zamenhofa – Lewartowskiego – Karmelicka, gdyby nie pojawienie si\u0119 w tym miejscu gmachu MH\u017bP <\/a>. Muzeum, cho\u0107 jeszcze puste, wzbudza poczucie zagro\u017cenia i l\u0119k, \u017ce prezentowana w nim wizja historii \u017byd\u00f3w polskich b\u0119dzie odbiega\u0107 od tradycyjnych polskich wyobra\u017ce\u0144, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 go\u015bcinni polscy kr\u00f3lowie, \u017cydowskie przywileje i pomoc \u017bydom w czasie Zag\u0142ady pod kar\u0105 \u015bmierci, udokumentowana tysi\u0105cami drzewek w Yad Vashem – a jednocze\u015bnie okraszona przys\u0142owiow\u0105 \u017cydowsk\u0105 niewdzi\u0119czno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n Barbara Engelking: ”Cierpienie wymaga ciszy i przestrzeni”<\/a><\/span><\/p>\n \n Do powszechnej \u015bwiadomo\u015bci nie dociera, \u017ce nawet 10 tys. Sprawiedliwych (udokumentowanych w Yad Vashem jest 6,5 tys.) to tylko \u0107wier\u0107 procenta ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Kara \u015bmierci grozi\u0142a za handel mi\u0119sem, posiadanie radia czy udzia\u0142 w konspiracji, bo na niej opiera\u0142 si\u0119 terror okupacyjny, ale w tych wypadkach nie odstrasza\u0142a a\u017c tak bardzo. Pomoc \u017bydom by\u0142a zawsze odosobniona i podejmowana wbrew og\u00f3lnemu nastawieniu, a nie w zgodzie z nim. I dlatego by\u0142a tak skrajnie niebezpieczna.<\/span><\/p>\n Za spraw\u0105 pomnika Sprawiedliwych przy MH\u017bP wyj\u0105tek – wyrwany z kontekstu – uzyska status regu\u0142y, cho\u0107by nawet inna by\u0142a deklarowana intencja ca\u0142ej operacji. Czy mia\u0142aby to by\u0107 swoista polisa ubezpieczeniowa polskiej polityki historycznej, kt\u00f3ra polsk\u0105 racj\u0119 stanu uto\u017csamia z uporczyw\u0105 hagiografi\u0105 Polski i Polak\u00f3w?<\/span><\/p>\n Wiele wskazuje na to, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie jest. Jednym z wymog\u00f3w konkursu na projekt gmachu MH\u017bP by\u0142o, aby budynek nie przy\u0107miewa\u0142 pomnika Bohater\u00f3w i M\u0119czennik\u00f3w Getta d\u0142uta Natana Rapoporta z 1948 r. Architekt ten warunek spe\u0142ni\u0142. Zaoferowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zaprojektuje przestrze\u0144, w kt\u00f3rej znajduj\u0105 si\u0119 oba obiekty, co okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe – z przyczyn podobno biurokratycznych. Dzia\u0142ania podejmowane obecnie na tym terenie sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce do przy\u0107mienia pozostaje nie tylko pomnik, lecz tak\u017ce Muzeum.<\/span><\/p>\n W atmosferze paniki moralnej trwa pacyfikacja historii i wymowy miejsca. Kwarta\u0142 ulic Anielewicza – Zamenhofa – Lewartowskiego – Karmelicka coraz bardziej zmienia charakter. Ju\u017c dzi\u015b mamy tu plac polskiej niewinno\u015bci z parkiem rze\u017aby, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 m.in. \u0142aweczka Karskiego, dwa kamienie-obeliski ku czci \u017begoty (podziemnej Rady Pomocy \u017bydom), Drzewo Wsp\u00f3lnej Pami\u0119ci i pomnik kanclerza Niemiec Brandta. ”Kordon sanitarny polskiej pami\u0119ci” <\/a>, jak nazwa\u0142 rzecz historyk Jan Grabowski, zatacza coraz szersze kr\u0119gi.<\/span><\/p>\n Inne miejsca na terenie dawnego getta nie wygl\u0105daj\u0105 lepiej. Przyk\u0142adem drugi pomnik Sprawiedliwych, kt\u00f3ry powstaje przy pl. Grzybowskim pod patronatem Miasta Sto\u0142ecznego Warszawy oraz Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa. Obie instytucje zdecydowa\u0142y si\u0119 uprawomocni\u0107 wizj\u0119, w my\u015bl kt\u00f3rej ratowanie \u017byd\u00f3w by\u0142o w Polsce pot\u0119\u017cnym ruchem spo\u0142ecznym, a liczba Sprawiedliwych mo\u017ce dochodzi\u0107 do miliona – jak utrzymuj\u0105 pomys\u0142odawcy pomnika. B\u0119dzie to pomnik polskiej szlachetno\u015bci niedocenionej przez \u017byd\u00f3w. O polsk\u0105 krzywd\u0119 tu chodzi.<\/span><\/p>\n Inflacji inicjatyw upami\u0119tniaj\u0105cych Sprawiedliwych, kt\u00f3ra trwa nieprzerwanie od 2005 r., towarzysz\u0105 niezmiennie wysokie wska\u017aniki nastroj\u00f3w antysemickich. Innymi s\u0142owy: tracimy czas i energi\u0119 zamiast zacz\u0105\u0107 budowa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo bez przemocy i wykluczenia, w kt\u00f3rym wszyscy wcze\u015bniej napi\u0119tnowani – nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c \u017byd\u00f3w i Sprawiedliwych – mogliby wreszcie poczu\u0107 si\u0119 bezpiecznie.<\/span><\/p>\n Na razie s\u0142abo to idzie. I nie chodzi tu o nadu\u017cycia ze strony jakich\u015b bli\u017cej nieokre\u015blonych ”drani”, o kt\u00f3rych pisze Gebert. To edukacja przewa\u017cnie, a polityka historyczna w ca\u0142o\u015bci – nie wspominaj\u0105c o hierarchii Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego w Polsce – reprodukuj\u0105 najbardziej destrukcyjne wzorce spod znaku etnonacjonalizmu. Tak\u017ce w sposobie, w jaki traktuj\u0105 histori\u0119 \u017byd\u00f3w polskich oraz historie Sprawiedliwych, nie r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 przy tym od kolejnych ekip w\u0142adzy przed rokiem 1989. Tego wszelako – s\u0142yszymy – wymaga polska racja stanu. \u017beby Polska by\u0142a Polsk\u0105?<\/span><\/p>\n * El\u017cbieta Janicka <\/a>– literaturoznawczyni, fotografka. Autorka m.in. ksi\u0105\u017cki ”Festung Warschau”<\/em><\/span><\/p>\n ** Bo\u017cena Keff <\/a>– poetka, pisarka, filozofka. Autorka m.in. ksi\u0105\u017cki ”Antysemityzm. Niezamkni\u0119ta historia”<\/em><\/span><\/p>\n *** Helena Datner <\/a>– socjolo\u017cka, historyczka. Autorka m.in. ksi\u0105\u017cki ”Ta i tamta strona. Inteligencja \u017cydowska Warszawy drugiej po\u0142owy XIX wieku”<\/em><\/span><\/p>\n Autorki tekstu s\u0105 zarazem autorkami listu – sprzeciwu wobec pomys\u0142u budowy pomnika Sprawiedliwych przy MH\u017bP. Ukaza\u0142 si\u0119 on dwa miesi\u0105ce temu <\/a>w ”Dzienniku Opinii Krytyki Politycznej”<\/strong><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Polska panika moralna. Czy upami\u0119tni\u0107 Sprawiedliwych ko\u0142o Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich El\u017cbieta Janicka*, Bo\u017cena Keff**, Helena Datner*** 2014-05-30 Magazyn Wyborczej -30.05.2014, 16:17 Pomnik wdzi\u0119czno\u015bci dla ludzi ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w ma stan\u0105\u0107 w\u015br\u00f3d proch\u00f3w tych, kt\u00f3rym nikt nie pom\u00f3g\u0142 i nie chcia\u0142 pom\u00f3c. Zaginie w tym los \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy umierali w kra\u0144cowej samotno\u015bci Zabieramy g\u0142os, wywo\u0142ane do […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[33,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1992"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1992"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":127167,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1992\/revisions\/127167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nEl\u017cbieta Janicka*, Bo\u017cena Keff**,
\nHelena Datner*** 2014-05-30<\/span><\/p>\n
\nPomnik wdzi\u0119czno\u015bci dla ludzi ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w ma stan\u0105\u0107 w\u015br\u00f3d proch\u00f3w tych, <\/span><\/strong>kt\u00f3rym nikt nie pom\u00f3g\u0142 i nie chcia\u0142 pom\u00f3c. <\/span><\/strong>Zaginie w tym los \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy umierali w kra\u0144cowej samotno\u015bci<\/span><\/strong><\/h4>\n
***<\/h2>\n
***<\/h2>\n
***<\/h2>\n
\n
\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"