{"id":20050,"date":"2015-05-16T18:09:03","date_gmt":"2015-05-16T16:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=20050"},"modified":"2015-05-15T17:17:58","modified_gmt":"2015-05-15T15:17:58","slug":"20050","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=20050","title":{"rendered":"By\u0107 kobiet\u0105 w Izraelu \u2013 o filmie \u201eViviane chce si\u0119 rozwie\u015b\u0107\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>By\u0107 kobiet\u0105 w Izraelu \u2013 o filmie \u201eViviane chce si\u0119 rozwie\u015b\u0107\u201d <\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Andersz <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"Viviane
\nM\u0105\u017c przez lata psychicznie i fizycznie zn\u0119ca si\u0119 nad \u017con\u0105. Nie chce wyrazi\u0107 zgody na rozw\u00f3d, wi\u0119c sprawa stoi w miejscu, bo s\u0119dzia, poza wzruszeniem ramion, niewiele mo\u017ce zrobi\u0107. W ko\u0144cu \u017cona wysuwa argument cuchn\u0105cego oddechu. \u201eCzemu od razu tego nie powiedzia\u0142a\u015b?!\u201d \u2013 wykrzykuje wtedy rabin zasiadaj\u0105cy w \u0142awie s\u0119dziowskiej. Proces rusza z miejsca.<\/strong><\/span><\/p>\n

Tak\u0105 histori\u0119 przywo\u0142uje Susan Weiss, izraelska prawniczka i za\u0142o\u017cycielka pozarz\u0105dowej organizacji pomocy kobietom, Jad le-Isza, kt\u00f3ra specjalizuje si\u0119 w prawie rozwodowym. W tym konkretnym przypadku rozw\u00f3d okaza\u0142 si\u0119 mo\u017cliwy, bo cuchn\u0105cy oddech w \u015bwietle prawa religijnego jest jedn\u0105 z przeszk\u00f3d uniemo\u017cliwiaj\u0105cych po\u017cycie i sankcjonuje rozstanie. Dla rabin\u00f3w zasiadaj\u0105cych w s\u0105dach religijnych \u2013 jedynych, kt\u00f3re w Izraelu uprawnione s\u0105 do przyznawania rozwod\u00f3w \u2013 archaiczny zapis z Miszny ma moc wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c zeznania wykorzystywanej kobiety, chc\u0105cej uwolni\u0107 si\u0119 od swojego oprawcy.<\/span><\/p>\n

Podobn\u0105 niemoc kobiety wobec systemu jurysdykcyjnego znajduj\u0105cego w r\u0119kach rabin\u00f3w i absurd samego procesu pokazuje najnowszy film rodze\u0144stwa Ronit i Shlomiego Elkabetz\u00f3w \u201eViviane chce si\u0119 rozwie\u015b\u0107\u201d. Do polskich kin wszed\u0142 pod koniec lutego (we Wroc\u0142awiu mo\u017cna by\u0142o go zobaczy\u0107 niestety tylko podczas kilku seans\u00f3w), w Izraelu pokazywany jest ju\u017c p\u00f3\u0142 roku i zd\u0105\u017cy\u0142 zdoby\u0107 tam tytu\u0142 najlepszego filmu 2014 roku oraz nominacj\u0119 do Z\u0142otych Glob\u00f3w. Film o sprawach w du\u017cym stopniu niezrozumia\u0142ych dla widowni zagranicznej, kt\u00f3rego akcja rozgrywa si\u0119 w zasadzie w jednym pomieszczeniu (poza sal\u0105 s\u0105dow\u0105 bohater\u00f3w \u2013 przed wezwaniem na proces \u2013 mo\u017cemy zobaczy\u0107 na korytarzu), zdo\u0142a\u0142 na \u015bwiecie wywo\u0142a\u0107 debat\u0119 wykraczaj\u0105c\u0105 poza artystyczne kryteria, a koncentruj\u0105c\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 problemu ukazanego w fabule. W samym Izraelu na tyle poruszy\u0142 opini\u0119 spo\u0142eczn\u0105, \u017ce rabini na co dzie\u0144 wydaj\u0105cy wyroki w sprawach rozwodowych zdecydowali si\u0119 obejrze\u0107 go podczas swojej corocznej konferencji. Jak t\u0142umaczyli, ich zamiarem by\u0142o uzmys\u0142owienie sobie, jaki wizerunek maj\u0105 oni sami i instytucja, w kt\u00f3rej zasiadaj\u0105, w oczach przeci\u0119tnych Izraelczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Film, kt\u00f3rego oryginalny tytu\u0142 to \u201eGet\u201d (czyli po hebrajsku list rozwodowy, kt\u00f3ry kobieta musi otrzyma\u0107 od swojego m\u0119\u017ca), mimo kilku komicznych fragment\u00f3w doskonale pokazuj\u0105cych cechy typowo izraelskiej mentalno\u015bci: gadatliwo\u015b\u0107, bezpo\u015brednio\u015b\u0107, niepohamowan\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do wyra\u017cania w\u0142asnych opinii na ka\u017cdy temat, jest dwugodzinnym streszczeniem wyczerpuj\u0105cej (momentami tak\u017ce dla widza), pi\u0119cioletniej s\u0105dowej batalii o wolno\u015b\u0107, toczonej przez g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119.<\/span><\/p>\n

Ale czy wolno\u015b\u0107 ma tylko posta\u0107 getu, kt\u00f3rego m\u0105\u017c, patrz\u0105c Viviene prosto w oczy, ze stoickim spokojem odmawia na ka\u017cdej rozprawie? Walka toczy si\u0119 nie tylko o wolno\u015b\u0107 od m\u0119\u017ca, bo bohaterka i tak ju\u017c z nim nie mieszka, dogaduje si\u0119 w sprawie wsp\u00f3lnie sp\u0142acanego kredytu, codziennie przynosi dzieciom obiady i nie planuje ponownie z nikim si\u0119 wi\u0105za\u0107. Teoretycznie papier potwierdzaj\u0105cy, \u017ce jest rozw\u00f3dk\u0105, nie jest jej do niczego potrzebny. Walka toczy si\u0119 o godno\u015b\u0107 i fundamentaln\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107, kt\u00f3rej s\u0105d nie jest w stanie wymierzy\u0107. Trudno nawet powiedzie\u0107, \u017ceby sta\u0142 po stronie sprawiedliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

S\u0105d pokazany w filmie Elkabetz\u00f3w jest oboj\u0119tny i bierny. Kiedy po raz kolejny s\u0142yszy od Eliszy, m\u0119\u017ca Viviene, \u017ce ten nie zamierza da\u0107 jej rozwodu, zamyka posiedzenie. Za niesubordynacj\u0119 proponuje kary, kt\u00f3re w wolno\u015b\u0107 ani samopoczucie m\u0119\u017cczyzny nie godz\u0105 (na przyk\u0142ad odebranie prawa jazdy, kt\u00f3rego ten nie ma). Kiedy Elisza, \u017ceby utrudni\u0107 proces, nie pojawia si\u0119 na kilku rozprawach z rz\u0119du, rabin przewodnicz\u0105cy s\u0105dowi informuje Viviene, \u017ce wezwanie zosta\u0142o wys\u0142ane i, retorycznie \u2013 bo na jej odpowied\u017a na pewno nie czeka, a wr\u0119cz uciszy\u0142by j\u0105, gdyby spr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 odezwa\u0107 \u2013 pyta, co jeszcze mo\u017ce zrobi\u0107, rozk\u0142adaj\u0105c r\u0119ce w ge\u015bcie niemocy. Podczas gdy Viviene spe\u0142nia kolejne warunki stawiane przez rabin\u00f3w i wprowadza si\u0119 z powrotem do domu, \u017ceby pokaza\u0107 wol\u0119 ratowania ma\u0142\u017ce\u0144stwa, Elisza mo\u017ce bezkarnie sobie z niej drwi\u0107, dodatkowo maj\u0105c po swojej stronie tak\u017ce brata \u017cony. Obaj walcz\u0105 w tej samej sprawie, nie chc\u0105c dopu\u015bci\u0107, by m\u0119ska hegemonia zosta\u0142a podwa\u017cona. Elisza nie mo\u017ce uwi\u0119zi\u0107 Viviene we w\u0142asnym domu, ale mo\u017ce zachowa\u0107 pozory dominacji, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 wr\u0119czeniu jej listu rozwodowego. W ko\u0144cu, na kt\u00f3rej\u015b z rozpraw, przewodnicz\u0105cy s\u0105du, po raz kolejny s\u0142ysz\u0105c \u201enie\u201d Eliszy, wykrzykuje, \u017ce ma ju\u017c tej pary do\u015b\u0107. Tak, jakby obydwoje przyczynili si\u0119 do tego, \u017ce proces ci\u0105gnie si\u0119 miesi\u0105cami.<\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu ostatnich kilku lat izraelskie filmy, kt\u00f3re pokazywa\u0142y wp\u0142yw tradycji religijnych na codzienne \u017cycie (np. \u201eWype\u0142ni\u0107 pustk\u0119\u201d z 2012 roku, w kt\u00f3rym m\u0142oda dziewczyna ma po\u015blubi\u0107 wdowca po swojej siostrze, albo \u201eOczy szeroko otwarte\u201d z 2009 roku, gdzie lokalna spo\u0142eczno\u015b\u0107 zn\u0119ca si\u0119 nad ch\u0142opakiem, kt\u00f3ry nawi\u0105zuje romans z rze\u017anikiem, przyk\u0142adnym m\u0119\u017cem i ojcem) skoncentrowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na spo\u0142eczno\u015bciach ultraortodoksyjnych i tym samym sugerowa\u0142y, \u017ce pokazywany jest w nich inny, egzotyczny Izrael, rz\u0105dz\u0105cy si\u0119 swoimi prawami. Obraz Elkabetz\u00f3w m\u00f3wi natomiast o czym\u015b powszechnym i tym samym prowokuje do ostrej krytyki izraelskiego systemu prawnego, kt\u00f3ry, mimo \u017ce bazuje na przepisach cz\u0119sto nieadekwatnych dla wsp\u00f3\u0142czesnych czas\u00f3w, determinuje \u017cycie w nowoczesnym, demokratycznym pa\u0144stwie. Viviene to w ko\u0144cu kobieta taka sama, jak wiele innych w Tel Awiwie czy Jerozolimie, post\u0119powa i nieprzywi\u0105zuj\u0105ca du\u017cej wagi do religii.<\/span><\/p>\n

Dlaczego wi\u0119c musi tyle lat czeka\u0107 na get od m\u0119\u017ca? Dlaczego tylko ona jest przez s\u0105d pytana, czy sypia z innymi m\u0119\u017cczyznami i na potwierdzenie swoich s\u0142\u00f3w musi znale\u017a\u0107 \u015bwiadk\u00f3w? Dlaczego jest karcona, kiedy na sali s\u0105dowej nie\u015bwiadomie zaczyna bawi\u0107 si\u0119 swoimi w\u0142osami? Filmowy s\u0105d nie robi nic, \u017ceby jej pom\u00f3c. Stwarza tylko pozory rozwi\u0105zywania problem\u00f3w, udaje, \u017ce zale\u017cy mu na ocaleniu rodziny, \u017ce dzia\u0142a dla jej dobra. I w tym akurat jest podobny wielu polskich katolickich duchownych, kt\u00f3rzy, jak rabini z filmu, r\u00f3wnie\u017c chc\u0105 zachowania \u201e\u015bwi\u0119to\u015bci rodziny\u201d bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Re\u017cyserzy, kt\u00f3rzy fabu\u0142\u0119 zbudowali na podstawie zas\u0142yszanych rozm\u00f3w i konsultacji z prawnikami (osoby postronne na rozprawy rozwodowe wst\u0119pu nie maj\u0105), mieli nadziej\u0119, \u017ce ich film b\u0119dzie przyczynkiem do zmian w przepisach, kt\u00f3re skazuj\u0105 izraelskie kobiety na bierne czekanie na rozw\u00f3d. Jak zwracaj\u0105 uwag\u0119 niekt\u00f3rzy zagraniczni recenzenci, mimo \u017ce sama sprawa jest s\u0142uszna, Elkabetzowie pokazali obraz zbyt jaskrawy i jednoznaczny. Prawd\u0105 jest, \u017ce w Izraelu nie istnieje rozw\u00f3d cywilny (taki nag\u0142\u00f3wek, jako zarzut, pojawia\u0142 si\u0119 w polskich gazetach), ale jest to tylko naturalne nast\u0119pstwo przepis\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych, \u017ce \u015blub mo\u017ce by\u0107 zawarty tylko w ramach danego obrz\u0105dku religijnego. W sprawach o rozw\u00f3d s\u0105dy cywilne aktywnie uczestnicz\u0105, bo to z regu\u0142y tam najpierw ustalane s\u0105 kwestie zwi\u0105zane z opiek\u0105 nad dzie\u0107mi czy podzia\u0142em maj\u0105tku.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W tych instytucjach na stanowiskach s\u0119dziowskich pracuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kobiety (wed\u0142ug oficjalnych statystyk stanowi\u0105 po\u0142ow\u0119 zatrudnionych), nie jest wi\u0119c Izrael pa\u0144stwem, w kt\u00f3rym status kobiety jest ni\u017cszy, czy por\u00f3wnywalny do statusu w krajach arabskich. Jest to jednak kraj paradoks\u00f3w, w kt\u00f3rym zarejestrowa\u0107 mo\u017cna zwi\u0105zek cywilny zawarty w jakimkolwiek innym pa\u0144stwie, niewa\u017cne czy b\u0119dzie to Francja, czy Ukraina, niezale\u017cnie, czy ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest dwu- czy jednop\u0142ciowe. Kraj, w kt\u00f3rym coroczna parada r\u00f3wno\u015bci (pono\u0107 jako jedyna na \u015bwiece) wsp\u00f3\u0142finansowana jest z bud\u017cetu miasta Tel Awiw. Sam s\u0105d rabinacki, cho\u0107 nie ma na to oficjalnych dowod\u00f3w, w skrajnych sytuacjach, takich jak sprawa filmowej Viviene, potrafi wyj\u015b\u0107 ze swojej pasywnej roli i zna sposoby na zastraszenie upartych ma\u0142\u017conk\u00f3w a tak\u017ce, jak niesie plotka, korzysta czasem z us\u0142ug mafios\u00f3w. Ostatecznie podarowanie getu \u2013 jedynego dokumentu, kt\u00f3ry oficjalnie ko\u0144czy zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski \u2013 zale\u017cy jednak wy\u0142\u0105cznie od dobrej woli m\u0119\u017ca, kt\u00f3ry swoje uprawnienia mo\u017ce wykorzysta\u0107 do manipulowania i zn\u0119cania si\u0119 nad kobiet\u0105. I to w\u0142a\u015bnie powinno si\u0119 zmieni\u0107.<\/span><\/p>\n

Studium przypadku Viviene obrazuje tylko jeden z problem\u00f3w, z kt\u00f3rym mieszka\u0144cy wsp\u00f3\u0142czesnego Izraela musz\u0105 si\u0119 zmierzy\u0107. Na pewno prowokuje te\u017c do szerszej dyskusji na temat wp\u0142ywu prawa religijnego na \u017cycie obywateli demokratycznego pa\u0144stwa. W r\u00f3\u017cnych sferach \u017cycia \u015bwieccy Izraelczycy zaczynaj\u0105 domaga\u0107 si\u0119 zmian. Chc\u0105 wprowadzenia komunikacji miejskiej w szabat, lobbuj\u0105 na rzecz ma\u0142\u017ce\u0144stw cywilnych, domagaj\u0105 si\u0119, \u017ceby religijni \u017bydzi tak\u017ce s\u0142u\u017cyli w armii. I cho\u0107 wielu z nich z rado\u015bci\u0105 kultywuje \u017cydowskie tradycje i nie wyobra\u017ca sobie zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stwa przed urz\u0119dnikiem a nie pod chup\u0105, wci\u0105\u017c sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 oni zbyt du\u017cej ingerencji religii w \u017cycie prywatne.<\/span><\/p>\n

W Izraelu, b\u0119d\u0105cym obecnie tyglem kultury \u015bwieckiej, religijnej i arabskiej, gdzie organizacje i partie ortodoksyjne odgrywaj\u0105 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu pa\u0144stwa, odseparowanie funkcji instytucji \u015bwieckich od religijnych nie b\u0119dzie \u0142atwym zadaniem. Tak jak pokazuje zwyczaj zwi\u0105zany z wr\u0119czaniem getu, tradycja wynika bezpo\u015brednio z traktat\u00f3w halachicznych i jest silnie zakorzeniona w systemie prawnym. Na jak d\u0142ugo pozostanie niezmienna? Tw\u00f3rcy filmu maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce niebawem co\u015b drgnie, a ich film b\u0119dzie tej zmiany katalizatorem.\u00a0<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0107 kobiet\u0105 w Izraelu \u2013 o filmie \u201eViviane chce si\u0119 rozwie\u015b\u0107\u201d Katarzyna Andersz M\u0105\u017c przez lata psychicznie i fizycznie zn\u0119ca si\u0119 nad \u017con\u0105. Nie chce wyrazi\u0107 zgody na rozw\u00f3d, wi\u0119c sprawa stoi w miejscu, bo s\u0119dzia, poza wzruszeniem ramion, niewiele mo\u017ce zrobi\u0107. W ko\u0144cu \u017cona wysuwa argument cuchn\u0105cego oddechu. \u201eCzemu od razu tego nie powiedzia\u0142a\u015b?!\u201d […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20050"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20050"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20050\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20065,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20050\/revisions\/20065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}