{"id":21398,"date":"2015-06-10T18:09:08","date_gmt":"2015-06-10T16:09:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=21398"},"modified":"2015-06-07T09:10:25","modified_gmt":"2015-06-07T07:10:25","slug":"i-co-wy-na-to-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=21398","title":{"rendered":"I co Wy na to?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wojciech Albi\u0144ski, “O\u015bwi\u0119cimki”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jakub Nikodem<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"“O\u015bwi\u0119cimki” to trzydzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 impresyjnych miniatur poetycko-prozatorskich. Gorzkich, ironicznych, o du\u017cej zawarto\u015bci absurdu i groteski na centymetr kwadratowy zdania. Napisanych prostym j\u0119zykiem, lecz zmuszaj\u0105cych do nie\u0142atwej refleksji. Ryzykownych. Co jednak najwa\u017cniejsze \u2013 zaskakuj\u0105co dobrych.<\/span><\/strong><\/p>\n

Musz\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce po zapoznaniu si\u0119 z tytu\u0142em i pobie\u017cnym przeczytaniu pierwszego fragmentu, kt\u00f3ry por\u00f3wnuje Ike\u0119 do obozu koncentracyjnego, mia\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci, czy nie trzymam w r\u0119ku literackiego niewypa\u0142u. Szybko jednak przekona\u0142em si\u0119, \u017ce tkwi\u0142em w b\u0142\u0119dzie. Kiedy Albi\u0144ski pisze, \u017ce “O\u015bwi\u0119cim dzisiaj, co ju\u017c zosta\u0142o powiedziane tysi\u0105c razy w uczonych ksi\u0105\u017ckach, jest metafor\u0105 wszystkiego”, rzeczywi\u015bcie mo\u017cna nabra\u0107 uzasadnionych podejrze\u0144, \u017ce hipermarket czy praca w korporacji s\u0105 niczym Ob\u00f3z. Na szcz\u0119\u015bcie nie o to autorowi chodzi. Inna jest jego metoda. Cho\u0107 Albi\u0144ski ryzykownie balansuje na granicy kiczu, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w udaje mu si\u0119 pozosta\u0107 bezpretensjonalnym, unikaj\u0105c \u2013 nieraz za cen\u0119 kilkukrotnej lektury \u2013 ja\u0142owej metaforyki.<\/span><\/p>\n

Niemal ka\u017cdy z tych kr\u00f3tkich utwor\u00f3w oparty jest na skojarzeniu, w kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142czesna codzienno\u015b\u0107 splata si\u0119 z echami Zag\u0142ady, wojny, minionych cierpie\u0144 i prze\u015bladowa\u0144. Kolejka w Ikei niczym rampa w obozie \u015bmierci, szpara mi\u0119dzy \u015bcianami domu to kryj\u00f3wka dla \u017byd\u00f3w, niezliczona ilo\u015b\u0107 ubra\u0144 po Openerze jako stosy odzie\u017cy zabranej wi\u0119\u017aniom, wahania waluty na gie\u0142dzie \u2013 niepozbawione nadziei oczekiwanie w komorze gazowej, zwolnienie z pracy \u2013 selekcja, pomys\u0142 na w\u0142asn\u0105 firm\u0119 \u2013 plan ucieczki. Dym z komina, wiersz Leopolda Staffa, poci\u0105g, odliczanie w zabawie w chowanego (“zawsze od ko\u0144ca”), zga\u015bni\u0119cie \u015bwiat\u0142a w restauracji, sp\u0142yw kajakiem, przechadzka po Ursynowie. To skojarzenie nieraz bardzo odleg\u0142e i zaskakuj\u0105ce. Demonstruj\u0105 one \u2013 za pomoc\u0105 dystansu, groteski, hiperbolizacji i zaskoczenia \u2013 jak bardzo Wojna i Zag\u0142ada tkwi\u0105 w naszej zbiorowej pod\u015bwiadomo\u015bci, w naszych s\u0142ownikach, gestach i pami\u0119ci cia\u0142a. W miejscu, kt\u00f3re na zawsze pozostanie kontekstem dla ludob\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

Tak czytane “O\u015bwi\u0119cimki” s\u0105 gr\u0105 z pami\u0119ci\u0105, pami\u0119ci\u0105 “\u017ale pami\u0119tan\u0105”, bo banalizowan\u0105 lub spychan\u0105 do pod\u015bwiadomo\u015bci. Nie jest to wi\u0119c ksi\u0105\u017cka o historii czy te\u017c o por\u00f3wnywaniu jej z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Owe \u015blady przesz\u0142o\u015bci s\u0105 “wirtualne”, tkwi\u0105 w naszych g\u0142owach jako ci\u0105gle wypierane i uparcie powracaj\u0105ce skojarzenia, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o nieprzepracowaniu fundamentalnego tematu. Je\u015bli jaka\u015b diagnoza wyziera mi\u0119dzy wierszami, to w\u0142a\u015bnie taka: jeste\u015bmy wyalienowani, pokawa\u0142kowani jak ilustruj\u0105ce ksi\u0105\u017ck\u0119 kola\u017ce Anny Niesterowicz. Uleczenie naszej u\u0142omnej kondycji ludzkiej (polskiej?) mog\u0142oby si\u0119 wi\u0119c dokona\u0107 przez zmniejszenie dystansu do tamtych wydarze\u0144 \u2013 dzi\u0119ki wczuciu si\u0119, empatii. Oczywi\u015bcie prawdziwa empatia \u2013 poczu\u0107 to, co tamci kiedy\u015b czuli \u2013 znajduje si\u0119 poza zasi\u0119giem mo\u017cliwo\u015bci naszego do\u015bwiadczenia i wyobra\u017ani. Dla cel\u00f3w terapeutycznych wystarczy jednak \u015bwiadome pr\u00f3bowanie, cho\u0107 wszelkie starania skazane s\u0105 na pora\u017ck\u0119. Dlatego ka\u017cde por\u00f3wnanie lub skojarzenie musi brzmie\u0107 jak gorzki \u017cart (st\u0105d ironia) albo lament (patos), czasem zreszt\u0105 od siebie nierozr\u00f3\u017cnialne.<\/span><\/p>\n

“Wagony jecha\u0142y, kominy dymi\u0142y, ale jaka wsp\u00f3lnota, jak wi\u0119\u017a. Po jednej stronie wszyscy po\u0142\u0105czeni jedn\u0105 wi\u0119zi\u0105, [\u2026] a po drugiej stronie bardzo skromnie, mimo rytmu tego zdania, jestem ja. Chcia\u0142bym zrozumie\u0107, wczu\u0107 si\u0119 i sta\u0107 si\u0119 ich cz\u0119\u015bci\u0105. Rozst\u0105pcie si\u0119 i wpu\u015b\u0107cie! [\u2026] Ale nie mog\u0119, nie by\u0142o mnie tam i w tej niemo\u017cno\u015bci domkni\u0119cia swojej wiedzy godz\u0119 si\u0119 patrze\u0107 na ka\u017cde okrucie\u0144stwo. Chodz\u0119 i s\u0142ucham, podgl\u0105dacz przy nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 gwa\u0142cie. Dlaczego nie ja? Dlaczego nie ja? Nie zas\u0142u\u017cy\u0142em?” [“Rodzaj wy\u017cszo\u015bci”]<\/em><\/p>\n

I jeszcze na koniec:<\/strong><\/span><\/p>\n

“Najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, zazdroszcz\u0119 im, \u017ce s\u0105 razem. Wyobra\u017cam sobie, jak p\u00f3\u017aniej siedz\u0105 na walizkach, dziel\u0105 si\u0119 czym\u015b, powiedzmy \u2013 pa\u0144sk\u0105 sk\u00f3rk\u0105. Ja bym ch\u0119tnie z nimi razem gdzie\u015b poszed\u0142. Nawet jako pies, nawet i do gazu.” [“Nawet do gazu”]<\/em><\/p>\n