{"id":23160,"date":"2015-07-09T17:09:20","date_gmt":"2015-07-09T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=23160"},"modified":"2015-07-09T10:44:18","modified_gmt":"2015-07-09T08:44:18","slug":"23160","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=23160","title":{"rendered":"Pogrom kielecki i egzekucje nazist\u00f3w"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>W s\u0142oneczny czwartek<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcin Zaremba<\/strong><\/span><\/p>\n

[Artyku\u0142 zosta\u0142 opublikowany w POLITYCE w lipcu 2011 r.]<\/em><\/span><\/p>\n

\n

4 lipca 1946 r. by\u0142by zwyczajnym dniem, gdyby nie kielecki pogrom \u017byd\u00f3w i publiczne egzekucje nazist\u00f3w w Gda\u0144sku.<\/span><\/strong><\/p>\n

\"Gda\u0144sk,

Gda\u0144sk, publiczna egzekucja zbrodniarzy z KL Stutthof.<\/p><\/div>\n

Lipiec 65 lat temu by\u0142 wyj\u0105tkowo upalny. W ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 brzegi Wis\u0142y w Warszawie by\u0142y \u2013 jak donosi\u0142y gazety \u2013 \u201eoblepione tysi\u0105cznymi rzeszami pla\u017cowicz\u00f3w\u201d. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 susza w Europie Wschodniej: w jej nast\u0119pstwie z g\u0142odu i chor\u00f3b zmar\u0142o ponad milion mieszka\u0144c\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego, a w Polsce panowa\u0142a plaga myszy i szczur\u00f3w; wy\u017cera\u0142y wszystko. Ju\u017c we wrze\u015bniu 1945 r. radomsko-kielecki \u201eDziennik Powszechny\u201d ostrzega\u0142: \u201eJe\u017celi plaga szczur\u00f3w nie b\u0119dzie zahamowana, to nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 przykrych meldunk\u00f3w o pogryzieniu przez szczury niemowl\u0105t i dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

By\u0142 czwartek. W Polskim Radiu audycj\u0119 rozpoczyna\u0142a \u201eGimnastyka poranna\u201d o 6.25; fitness ani odchudzanie si\u0119 nie by\u0142y jeszcze w modzie. Zreszt\u0105 odchudza\u0107 si\u0119 nie bardzo by\u0142oby z czego. Od lutego 1946 r. obowi\u0105zywa\u0142o ograniczenie w handlu mi\u0119sem. Wprowadzono zakaz sprzeda\u017cy oraz podawania go w sto\u0142\u00f3wkach i restauracjach we wtorki, \u015brody i czwartki. W zwi\u0105zku z niedoborem m\u0105ki pszennej odg\u00f3rnie wprowadzono te\u017c \u201edni bezciastkowe\u201d. W okolicach Kielc i Kozienic wys\u0142annicy UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration, Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy) widzieli dzieci nios\u0105ce garnuszki \u2013 dow\u00f3d dokarmiania w szko\u0142ach, a tak\u017ce ludzi na granicy choroby g\u0142odowej: o charakterystycznej ziemistej cerze i nabrzmia\u0142ych twarzach.<\/span><\/p>\n

\"Trumny

Trumny z ofiarami pogromu kieleckiego.<\/p><\/div>\n

O 7.35 dla szcz\u0119\u015bliwych posiadaczy wyszabrowanych niemieckich telefunken\u00f3w zacz\u0105\u0142 si\u0119 \u201eMuzyczny poranek\u201d. O 8.30 \u201eSkrzynka poszukiwania rodzin\u201d. Ludzie ci\u0105gle \u017cyli nadziej\u0105 na odnalezienie bliskich. Dzia\u0142 og\u0142osze\u0144 \u201e\u017bycia Warszawy\u201d z 4 lipca: \u201eMaria Jelska poszukuje G\u00f3ral Mari\u0119, Teres\u0119, Hann\u0119, Stanis\u0142awa zamieszka\u0142ych Pu\u0142awska 94\u201d; \u201eO \u017bukowskim Ryszardzie porucz. prosz\u0105 wiadomo\u015b\u0107 rodzice\u201d. Tego samego dnia og\u0142oszenie w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \u201eKtoby wiedzia\u0142 o losie Rodziny Baron: \u017cony Chai z domu Selibowskiej wraz z synem oraz o rodzinie Kap\u0142an, \u017cony Racheli z domu Selibowska i dzieci zamieszka\u0142ych w Nie\u015bwie\u017cu przy ul. \u015awie\u017ca\u0144skiej 16\u201d…<\/span><\/p>\n

Na czo\u0142\u00f3wkach gazet komentowano oficjalne wyniki referendum, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 30 czerwca.<\/strong> <\/span>Po cichu m\u00f3wiono, \u017ce zosta\u0142o sfa\u0142szowane. Dzi\u015b wiemy, \u017ce za g\u0142osowa\u0142o nie wi\u0119cej ni\u017c 26,9 proc. (tzn. odpowiedzia\u0142o \u201etak\u201d na wszystkie trzy pytania: w sprawie zniesienia Senatu, przeprowadzenia reformy rolnej i nacjonalizacji gospodarki, utrwalenia zachodniej granicy na Ba\u0142tyku, Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej), a 73,1 proc. g\u0142osuj\u0105cych odpowiedzia\u0142o \u201enie\u201d przynajmniej na jedno pytanie. Poniewa\u017c publicznie og\u0142oszono niemal dok\u0142adnie odwrotne wyniki (zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 na \u201etak\u201d), w komentarzach prasowych dominowa\u0142a rado\u015b\u0107 ze zwyci\u0119stwa. Tylko Krak\u00f3w psu\u0142 atmosfer\u0119. By\u0142 jedynym miejscem w Polsce, gdzie podano do publicznej wiadomo\u015bci prawdziwe rezultaty referendum. \u201eG\u0142os Ludu\u201d, organ rz\u0105dz\u0105cej PPR, w komentarzu pisa\u0142: \u201eReakcja okry\u0142a Krak\u00f3w ha\u0144b\u0105 i \u015bmieszno\u015bci\u0105\u201d. Ideolog partyjny Roman Werfel zamie\u015bci\u0142 w gazecie artyku\u0142 zatytu\u0142owany \u201eDuchowi \u00bbvolksdeutsche\u00ab pod sztandarami PSL\u201d. Polacy byli rozczarowani, niekt\u00f3rzy w\u015bciekli.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c w mniejszym stopniu opini\u0119 publiczn\u0105 bulwersowa\u0142y nieznane losy Martina Bormanna, prawej r\u0119ki Hitlera, kt\u00f3rych kolejn\u0105 wersj\u0119 przynosi\u0142y gazety tego dnia. Tropem komentarzy medi\u00f3w radzieckich prasa usi\u0142owa\u0142a zbagatelizowa\u0107 ameryka\u0144skie eksperymenty z broni\u0105 j\u0105drow\u0105 na atolu Bikini. Pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 przeprowadzono tam 1 lipca. Amerykanie dysponuj\u0105 teraz tak\u0105 broni\u0105 \u2013 m\u00f3wiono nieoficjalnie w Polsce \u2013 przed kt\u00f3r\u0105 Stalin b\u0119dzie si\u0119 musia\u0142 schowa\u0107. Niekt\u00f3rzy nie kryli entuzjazmu. Po Polsce kr\u0105\u017cy\u0142 wierszyk: \u201eTruman, Truman, zrzu\u0107 ta bania, bo jest nie do wytrzymania\u201d.<\/span><\/p>\n

Szerzone by\u0142y pog\u0142oski o zagini\u0119ciach dzieci.<\/strong> <\/span>Jeden z marcowych numer\u00f3w \u201eDziennika Powszechnego\u201d doni\u00f3s\u0142 o kr\u0105\u017c\u0105cych w Gnie\u017anie plotkach o kie\u0142basach z mi\u0119sa ludzkiego. We W\u0142oc\u0142awku 6 czerwca 1946 r. kto\u015b rozpu\u015bci\u0142 informacj\u0119, jakoby konkurencja mia\u0142a sprzedawa\u0107 \u201emi\u0119so ludzkie Polak\u00f3w\u201d. Konkurencj\u0119 stanowi\u0142a sie\u0107 sklep\u00f3w os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego. Trudno uwierzy\u0107 w przypadek, ale tego samego dnia rzekomo zagin\u0119\u0142y we W\u0142oc\u0142awku dwie dziewczynki. Miasto obieg\u0142a plotka o tym, \u017ce \u017bydzi zabili dzieci. Zebra\u0142 si\u0119 t\u0142um. Zdwojone patrole milicji nie dopu\u015bci\u0142y do eksces\u00f3w. Wcze\u015bniej, bo 18 czerwca, w Cz\u0119stochowie z glinianek przy ul. Ko\u015bcielnej wy\u0142owiono zw\u0142oki 15-letniej Krystyny Wo\u017aniak. Pod zarzutem dokonania morderstwa aresztowano Chila Tepera, \u017cydowskiego krawca, gdy kilka dziewczynek zezna\u0142o, \u017ce namawia\u0142 je do pope\u0142nienia czyn\u00f3w nierz\u0105dnych, pr\u00f3buj\u0105c przekupi\u0107 s\u0142odyczami. Dokumenty ze \u015bledztwa zawieraj\u0105 sprzeczne oceny, czy oskar\u017cony by\u0142 zbocze\u0144cem, czy chorym umys\u0142owo. Wiemy na pewno, \u017ce nie przyzna\u0142 si\u0119 do winy oraz \u017ce nie znaleziono przeciwko niemu \u017cadnych dowod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Niepok\u00f3j o dzieci wzmaga\u0142a wysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107 niemowl\u0105t, nieopanowana gru\u017alica (w jednej ze szk\u00f3\u0142 w Kielcach jedna trzecia uczni\u00f3w by\u0142a ni\u0105 zagro\u017cona), liczne wypadki z niewypa\u0142ami. Niewykluczone, \u017ce na psychoz\u0119 wp\u0142yw mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c odbieranie przechowywanych z czas\u00f3w okupacji \u017cydowskich dzieci z r\u0105k polskich rodzin przez odnalezionych \u017cydowskich rodzic\u00f3w b\u0105d\u017a opiekun\u00f3w. Gdy nie prze\u017cy\u0142 nikt z rodzic\u00f3w b\u0105d\u017a najbli\u017cszych krewnych, z pomoc\u0105 przychodzi\u0142y \u017cydowskie organizacje. Jedna z nich, za\u0142o\u017cona przez ruch syjonistyczny, nosi\u0142a nazw\u0119 Koordynacja. Jej emisariusze je\u017adzili po kraju i wykupywali dzieci z polskich dom\u00f3w. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce dochodzi\u0142o do konflikt\u00f3w. \u201eExpress Wieczorny\u201d, kt\u00f3ry trafi\u0142 do kiosk\u00f3w 4 lipca po po\u0142udniu, donosi\u0142 o procesie mi\u0119dzy \u017cydowsk\u0105 matk\u0105, kt\u00f3ra podrzuci\u0142a niemowl\u0119 w warszawskim sieroci\u0144cu w 1941 r., a polsk\u0105 rodzin\u0105, kt\u00f3ra je adoptowa\u0142a. Kobieta prze\u017cy\u0142a wojn\u0119 i po jej zako\u0144czeniu upomnia\u0142a si\u0119 o swoje dziecko. \u201eJednak przybrani rodzice kategorycznie odm\u00f3wili temu \u017c\u0105daniu, uwa\u017caj\u0105c je po up\u0142ywie sze\u015bciu lat za sp\u00f3\u017anione, wobec niezg\u0142aszania pretensji i niedawania znaku \u017cycia przez domnieman\u0105 matk\u0119 w ci\u0105gu tak d\u0142ugiego okresu czasu\u201d. Cho\u0107 artyku\u0142 nie m\u00f3g\u0142 mie\u0107 wp\u0142ywu na wydarzenia w Kielcach, dobrze pokazywa\u0142 \u00f3wczesne dramaty i ten aspekt podsk\u00f3rnej wrogo\u015bci wobec \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

1 lipca 1946 r. nie wr\u00f3ci\u0142 do domu zamieszka\u0142y w Kielcach 9-letni Henryk B\u0142aszczyk, syn Walentego, szewca. Nie informuj\u0105c nikogo, wyjecha\u0142 do mieszkaj\u0105cych na wsi znajomych. Rodzice rozpocz\u0119li poszukiwania, rozlepili na murach trzy og\u0142oszenia oraz og\u0142osili w jednym z ko\u015bcio\u0142\u00f3w o zagini\u0119ciu syna. Po dw\u00f3ch dniach ch\u0142opiec nieoczekiwanie powr\u00f3ci\u0142. 3 lipca wieczorem ojciec pojawi\u0142 si\u0119 w komisariacie MO przy ul. Sienkiewicza, twierdz\u0105c, \u017ce ch\u0142opca przez trzy dni przetrzymywali \u017bydzi, jednak uda\u0142o mu si\u0119 zbiec. Poinstruowa\u0142 te\u017c syna: \u201ePami\u0119taj, synu, jakby si\u0119 kto\u015b ciebie pyta\u0142, to powiesz, \u017ce by\u0142e\u015b u \u017byd\u00f3w, siedzia\u0142e\u015b w piwnicy i \u017cydowskie dziecko ci\u0119 uwolni\u0142o, otworzy\u0142o okno i ci\u0119 uwolni\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n

Rano 4 lipca poszli razem do komisariatu MO. Stamt\u0105d wraz z 14 (!) milicjantami udali si\u0119 w stron\u0119 domu zamieszkanego przez kieleckich \u017byd\u00f3w, przy ul. Planty 7\/9, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 Komitet \u017bydowski. Poniewa\u017c po drodze milicjanci rozpowiadali, \u017ce id\u0105 szuka\u0107 zamordowanych dzieci, zebra\u0142 si\u0119 t\u0142um. Ros\u0142o te\u017c podniecenie i agresja w\u015br\u00f3d zgromadzonych. Atmosfer\u0119 podgrzewa\u0142y opowie\u015bci, jakoby \u017bydzi \u201ezamordowali polskie dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

Psychologiczna bariera dziel\u0105ca s\u0142own\u0105 agresj\u0119 od fizycznego gwa\u0142tu p\u0119k\u0142a po przybyciu oddzia\u0142\u00f3w Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego i milicji. \u017bo\u0142nierze pierwsi wkroczyli do domu przy ul. Planty. Rozpocz\u0119li pogrom, podczas kt\u00f3rego nast\u0105pi\u0142 swoisty podzia\u0142 pracy. W domu rz\u0105dzili wojskowi i milicjanci, kt\u00f3rzy rabowali, sami te\u017c bili, strzelali do bezbronnych. Strza\u0142em w plecy zabity zosta\u0142 dr Seweryn Kahane, przewodnicz\u0105cy Komitetu \u017bydowskiego. Pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w wyprowadzali na zewn\u0105trz budynku, gdzie panowa\u0142 ju\u017c mieszany t\u0142um, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119, w nieznanych proporcjach, z cywil\u00f3w i mundurowych. Niekt\u00f3re ofiary, w tym r\u00f3wnie\u017c kobiety, wyrzucano z drugiego pi\u0119tra na bruk. W ten spos\u00f3b, w ci\u0105gu p\u00f3\u0142 godziny zamordowano kilkana\u015bcie os\u00f3b, wiele w spos\u00f3b bestialski. Rannych dobijano czym popad\u0142o.<\/span><\/p>\n

Kolejne oddzia\u0142y wys\u0142ane, by spacyfikowa\u0107 t\u0142um, albo miesza\u0142y si\u0119 z nim, powi\u0119kszaj\u0105c w ten spos\u00f3b grup\u0119 gapi\u00f3w, albo przy\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 do napastnik\u00f3w. Wyszkoleni w przemocy mundurowi nie tylko potrafili bi\u0107 i zabija\u0107, lecz tak\u017ce swoj\u0105 postaw\u0105 gwarantowali bezkarno\u015b\u0107. Cho\u0107 rannych i zabitych okradano r\u00f3wnie\u017c na mie\u015bcie, prawdziwa orgia rabowania odbywa\u0142a si\u0119 w budynku przy ul. Planty. Jeden funkcjonariusz MO zabra\u0142 marynark\u0119, inni sukienk\u0119, buty, bielizn\u0119, zegarek, pieni\u0105dze.<\/span><\/p>\n

Okrzykiem \u201e\u017bydzi pomordowali polskie dzieci\u201d przez ca\u0142y czas zagrzewano do bicia i zabijania<\/strong><\/span>. Fala pogromowa obj\u0119\u0142a swoim zasi\u0119giem tak\u017ce dworzec kolejowy. Tam r\u00f3wnie\u017c mordowano w imi\u0119 zemsty za rzekome rytualne morderstwo. \u015awiadek tych wydarze\u0144 zapami\u0119ta\u0142: \u201eT\u0142um by\u0142 niesamowicie rozw\u015bcieczony i histerycznie wykrzykiwa\u0142 \u00bb\u017bydzi pomordowali w piwnicach nasze niewinne polskie dzieci, a krew wzi\u0119li na mace\u00ab\u201d.<\/span><\/p>\n

Wygasaj\u0105cy pogrom na nowo rozpali\u0142o przybycie ok. 12.30 kilkuset robotnik\u00f3w Huty Ludwik\u00f3w, uzbrojonych w kije, \u0142omy i klucze francuskie. W tym momencie t\u0142um m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 ok. 500 os\u00f3b. Z relacji funkcjonariusza Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Kielcach: \u201eZ chwil\u0105 przyj\u015bcia robotnik\u00f3w z huty Ludwik\u00f3w rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 na nowo mordowanie ludzi i rabowanie. Skutkiem tego zosta\u0142o zabitych ok. 15 os\u00f3b\u201d. Po oddaniu kilku salw przez wojsko ok. godz. 14 uda\u0142o si\u0119 odepchn\u0105\u0107 t\u0142um od budynku. Rannych i zabitych odwieziono do szpitala miejskiego. \u0141\u0105cznie zgin\u0119\u0142y 42 osoby, w tym trzech Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Kielecka

Kielecka kamienica przy ul. Planty 7 – miejsce pogromu.<\/p><\/div>\n

Kilka dni po pogromie odby\u0142 si\u0119 proces przed Najwy\u017cszym S\u0105dem Wojskowym, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Kielc na sesj\u0119 wyjazdow\u0105. 11 lipca og\u0142oszony zosta\u0142 wyrok. 9 spo\u015br\u00f3d 12 oskar\u017conych zosta\u0142o skazanych na kar\u0119 \u015bmierci, a trzech pozosta\u0142ych na odpowiednio 7 i 10 lat wi\u0119zienia oraz do\u017cywocie. Jeszcze przed og\u0142oszeniem wyroku przyjecha\u0142 z Warszawy pluton egzekucyjny i 12 lipca wieczorem, po b\u0142yskawicznym rozpatrzeniu apelacji i odrzuceniu przez prezydenta Bieruta pro\u015bby o u\u0142askawienie, skazani zostali rozstrzelani. Nie by\u0142o w\u015br\u00f3d nich \u017cadnego z bezpo\u015brednich sprawc\u00f3w pogromu. W\u0142adze wykorzysta\u0142y pogrom w propagandzie politycznej i obarcza\u0142y odpowiedzialno\u015bci\u0105 antykomunistyczne podziemie.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do popo\u0142udnia 4 lipca. \u201eZapa\u0142 pogromowy \u2013 jak pisa\u0142 p\u00f3\u017aniej w \u201eKu\u017anicy\u201d Stanis\u0142aw Ossowski \u2013 si\u0119gn\u0105\u0142 a\u017c poza granice miasta\u201d. Do po\u0142o\u017conego niedaleko od Kielc Piekoszowa dotar\u0142 poci\u0105giem tego samego dnia. W \u201epoci\u0105gu rozesz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w Kielcach zamordowali \u017bydzi 10 dzieci, przy tym krzyczano: wyrzuca\u0107 z wagon\u00f3w \u017byd\u00f3w i mordowa\u0107, gdy\u017c w Kielcach morduj\u0105 \u017byd\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Wie\u015bci przekazywano sobie r\u00f3wnie\u017c drog\u0105 telefoniczn\u0105, przede wszystkim poprzez alarmowe po\u0142\u0105czenia milicji. Inaczej nie mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 zbiegu w czasie wydarze\u0144 z Kalisza, dok\u0142adnie tego samego 4 lipca. Mo\u017cemy domniemywa\u0107, i\u017c milicjanci, us\u0142yszawszy od koleg\u00f3w z Kielc, \u017ce bij\u0105 tam \u017byd\u00f3w, postanowili p\u00f3j\u015b\u0107 ich \u015bladem. Rozpu\u015bcili plotk\u0119 o zagini\u0119ciu ch\u0142opca. Jednak \u201edzi\u0119ki spokojnej postawie t\u0142umu i \u2013 jak pisali w sprawozdaniu z Kalisza wys\u0142ani tam instruktorzy PPR \u2013 dzi\u0119ki perswazji statecznych obywateli, do eksces\u00f3w \u017cadnych nie dosz\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n

Przes\u0142ank\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do wniosku o milicyjnym \u0142a\u0144cuszku jest czystka, jak\u0105 post factum przeprowadzono w kaliskiej MO. Obj\u0119\u0142a ona a\u017c 110 funkcjonariuszy pos\u0105dzanych o antysemityzm, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a usuni\u0119ta ze s\u0142u\u017cby, cz\u0119\u015b\u0107 przesuni\u0119ta na inne stanowiska.<\/span><\/p>\n

Pog\u0142oska o mordzie rytualnym szerzy\u0142a si\u0119 w wielu regionach Polski, jednak wyj\u0105tkowe podniecenie ogarn\u0119\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztwa kieleckiego. Tam niebezpiecze\u0144stwo wybuchu pogrom\u00f3w by\u0142o najwi\u0119ksze. Tak\u017ce w Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim, do kt\u00f3rego wiadomo\u015b\u0107 o pogromie kieleckim dotar\u0142a ju\u017c 4 lipca, nosicielami wie\u015bci byli milicjanci oraz nowe mieszcza\u0144stwo: restaurator i lodziarz. W J\u0119drzejowie na wie\u015bci z Kielc spo\u0142eczno\u015b\u0107 zareagowa\u0142a histerycznie; \u201erozgoryczenie, rwetes, podniecenie, nerwowo\u015b\u0107, stan zapalny\u201d \u2013 ocenia\u0142 p\u00f3\u017aniej jeden z raport\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Tego samego 4 lipca inny spektakl \u015bmierci czeka\u0142 Gda\u0144sk<\/strong><\/span>. Dzie\u0144 wcze\u015bniej na pierwszej stronie \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d obwie\u015bci\u0142, \u017ce nast\u0119pnego dnia o godz. 17 zostanie wykonany publicznie wyrok \u015bmierci na zbrodniarzach z KL Stutthof. Wiesza\u0107 miano 11 cz\u0142onk\u00f3w (w tym pi\u0119\u0107 kobiet) za\u0142ogi obozu, w kt\u00f3rym w czasie wojny zgin\u0119\u0142o ok. 65 tys. ludzi. Egzekucje zaplanowano na wzg\u00f3rzu Stolzenberg (Wysoka G\u00f3rka) w Gda\u0144sku. W zak\u0142adach i instytucjach skr\u00f3cono godziny pracy, niekt\u00f3re przedsi\u0119biorstwa same zorganizowa\u0142y swoim pracownikom transport. Szacunki m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce przyby\u0142o ok. 50 tys. os\u00f3b, wydaj\u0105 si\u0119 przesadzone, na pewno w\u015br\u00f3d widz\u00f3w cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0142y kobiety z dzie\u0107mi.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo panowa\u0142a atmosfera pikniku. Tak\u017ce na wybrze\u017cu pogoda dopisa\u0142a, sprzedawano piwo. Przed godz. 17 na miejsce stracenia wjecha\u0142o 11 ci\u0119\u017car\u00f3wek w otoczeniu konwojent\u00f3w i kat\u00f3w, w tym jednej kobiety, przebranych w obozowe pasiaki z numerami. T\u0142um zacz\u0105\u0142 falowa\u0107 i hucze\u0107. Technologi\u0119 wieszania zaczerpni\u0119to z Majdanka. Tam 23 grudnia 1944 r. odby\u0142a si\u0119 w Polsce pierwsza publiczna egzekucja niemieckich zbrodniarzy. Powieszono pi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi obozu. Samochody ci\u0119\u017carowe, kt\u00f3rymi przywiezieni zostali skaza\u0144cy, pos\u0142u\u017cy\u0142y za zapadni\u0119.<\/span><\/p>\n

Egzekucji w Majdanku przygl\u0105da\u0142o si\u0119 kilkana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b. Jedna z nich napisa\u0142a p\u00f3\u017aniej w prywatnym li\u015bcie, \u017ce t\u0142um chcia\u0142 dokona\u0107 samos\u0105du: \u201eDzie\u0144 dobry drogi Semen! Wczoraj zako\u0144czy\u0142 si\u0119 s\u0105d i powiesili 5 \u00bbfryc\u00f3w\u00ab, kt\u00f3rzy byli kierownikami na Majdanku i zabijali ludzi. Wczoraj o 2-ej godzinie powiesili ich. Mo\u017cesz sobie wyobrazi\u0107, co si\u0119 tam dzia\u0142o. 10 tys. ludzi, krzyk, p\u0142acz ludzi, kt\u00f3rych rodziny zabito, po prostu wyrywano si\u0119 do nich i chcieli rozszarpa\u0107 ich na kawa\u0142ki. Rozumie si\u0119 [\u017ce] do tego nie dopuszczono\u201d.<\/span><\/p>\n

W Gda\u0144sku r\u00f3wnie\u017c wykorzystano podesty ci\u0119\u017car\u00f3wek jako zapadnie. Po przeczytaniu sentencji wyroku przez prokuratora na jego znak samochody ruszy\u0142y. \u201eT\u0142um zafalowa\u0142. Tu i \u00f3wdzie wyci\u0105ga\u0142y si\u0119 kobiece r\u0119ce: \u2013 za m\u0119\u017c\u00f3w, za dzieci\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 zdarzenie reporter \u201eDziennika Ba\u0142tyckiego\u201d. Rozleg\u0142y si\u0119 te\u017c gwizdy. \u017bo\u0142nierze oddali serie strza\u0142\u00f3w w powietrze. Ze szczeg\u00f3\u0142ami egzekucj\u0119 opisa\u0142y m.in. \u201eIlustrowany Kurier Polski\u201d i \u201eExpress Wieczorny\u201d. W \u201ePrzekroju\u201d ukaza\u0142 si\u0119 reporta\u017c zdj\u0119ciowy. Gazety pomin\u0119\u0142y szczeg\u00f3\u0142, \u017ce na powieszeniu widowisko si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142o. T\u0142um rzuci\u0142 si\u0119 \u015bci\u0105ga\u0107 buty skaza\u0144com, p\u00f3\u017aniej odci\u0105\u0142 ich od szubienicy. Wierzono, \u017ce powr\u00f3z z szyi wisielca przynosi szcz\u0119\u015bcie.<\/span><\/p>\n

10 dni p\u00f3\u017aniej, 14 lipca 1946 r., w Poznaniu powieszony zosta\u0142 namiestnik na Kraj Warty gauleiter NSDAP Arthur Greiser. Wczesna pora przewidzianej egzekucji spowodowa\u0142a, \u017ce ludzie zarywali noc, by zaj\u0105\u0107 dobre miejsce. Zn\u00f3w widowisku przygl\u0105da\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy ludzi. Podobnie jak w Gda\u0144sku panowa\u0142a atmosfera pikniku, sprzedawano lody i napoje. R\u00f3wnie\u017c po tej egzekucji dosz\u0142o do szamotaniny o kawa\u0142ek wisielczego sznura. By\u0142a to ostatnia publiczna egzekucja niemieckiego zbrodniarza w Polsce.<\/span><\/p>\n

Polityczne kulisy publicznego wieszania w Gda\u0144sku i Poznaniu nie s\u0105 znane. Tak wa\u017cne decyzje z pewno\u015bci\u0105 konsultowano z ministrem sprawiedliwo\u015bci oraz z kierownictwem PPR, najpewniej z Jakubem Bermanem. Czy w\u0142adze chcia\u0142y co\u015b zyska\u0107, na przyk\u0142ad odwr\u00f3ci\u0107 spo\u0142eczn\u0105 uwag\u0119 od bie\u017c\u0105cych napi\u0119\u0107, przedstawi\u0107 re\u017cim jako wyraziciela ludowej zemsty? Mo\u017cemy jedynie snu\u0107 przypuszczenia. Niewykluczone, \u017ce rodzim\u0105 mod\u0119 na publiczne wieszanie wzmocni\u0142y doniesienia z zagranicy. W Pradze czeskiej w czerwcu 1946 r. w obecno\u015bci widz\u00f3w wykonano wyrok na hitlerowskim protektorze Czech i Moraw. Publiczne egzekucje niemieckich zbrodniarzy mia\u0142y miejsce r\u00f3wnie\u017c w ZSRR. Podobnie jak inne patologie powojennego \u017cycia zbiorowego, r\u00f3wnie\u017c publiczne wieszanie nale\u017cy uzna\u0107 za wyraz zdziczenia szerz\u0105cego si\u0119 w ca\u0142ej \u00f3wczesnej Europie.<\/span><\/p>\n

W Polsce przeciwko publicznym egzekucjom zaprotestowali intelektuali\u015bci.<\/strong><\/span> Jan Kott (w \u201ePrzekroju\u201d) w d\u0105\u017ceniu do ukarania zbrodni widzia\u0142 moraln\u0105 warto\u015b\u0107. \u201eMusimy umie\u0107 zdobywa\u0107 si\u0119 na s\u0142uszny gniew i na s\u0142uszn\u0105 pogard\u0119\u201d. Wskazywa\u0142 jednak na socjologiczne prawa ludowego widowiska rz\u0105dz\u0105ce publiczn\u0105 egzekucj\u0105, jego komercjalizacj\u0119 i teatralizacj\u0119. \u201eJestem przekonany \u2013 pisa\u0142 \u2013 \u017ce w\u015br\u00f3d tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy patrzyli na egzekucj\u0119 w Stutthofie [Gda\u0144sku] wi\u0119kszo\u015b\u0107 przyby\u0142a po to, aby nasyci\u0107 potrzeb\u0119 okrucie\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 musimy pot\u0119pi\u0107, a nie uczucie zemsty, kt\u00f3re mo\u017cemy szanowa\u0107\u201d. W publicznej egzekucji dostrzega\u0142 tak\u017ce wp\u0142yw zbiorowych mistyk, tak charakterystycznych dla faszyzmu, groz\u0119 odwo\u0142ywania si\u0119 do irracjonalnych pop\u0119d\u00f3w. Nawo\u0142ywa\u0142: \u201eOstro\u017cnie z mistyk\u0105!\u201d.<\/span><\/p>\n

\"\"

nadeslal: Vlady Rozenbaum<\/p><\/div>\n

Kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej premier Edward Os\u00f3bka-Morawski w skierowanej do ministra sprawiedliwo\u015bci notatce pisa\u0142: \u201eMam w\u0105tpliwo\u015bci co do publicznych egzekucji, na kt\u00f3re nawet podobno sprzedaje si\u0119 bilety\u201d. Ju\u017c w kameralnych okoliczno\u015bciach przebiega\u0142o wieszanie 13 wrze\u015bnia 1946 r. Amona G\u00f6tha, szefa obozu w podkrakowskim P\u0142aszowie, i w kwietniu 1947 r. Rudolfa H\u00f6ssa, komendanta obozu koncentracyjnego w O\u015bwi\u0119cimiu.<\/span>
\n\u00d3wczesne zachowanie widz\u00f3w m\u00f3wi nam jednak co\u015b o specyfice emocjonalnego klimatu powojnia: powszechnym przekonaniu o konieczno\u015bci zemsty, wojennym obyciu z widokiem \u015bmierci. Podczas okupacji na terenie Polski Niemcy przeprowadzili setki publicznych egzekucji. Rozstrzeliwali i wieszali, sp\u0119dzali t\u0142umy ludzi, \u017ceby dobrze zapami\u0119tali lekcj\u0119 strachu. Wiele wskazuje na to, \u017ce Polacy wynie\u015bli z tej lekcji tak\u017ce ch\u0119\u0107 odwetu.<\/span><\/p>\n

4 lipca 1946 r. Polskie Radio o 16.55 nada\u0142o audycj\u0119 \u201eKo\u015bciuszko w Ameryce\u201d. W ten spos\u00f3b uczczono ameryka\u0144ski Dzie\u0144 Niepodleg\u0142o\u015bci. O 20.00 by\u0142 dziennik wieczorny, w\u0105tpliwe jednak, by podano informacje o pogromie w Kielcach, bardziej prawdopodobne, \u017ce zrelacjonowano publiczne wieszanie w Gda\u0144sku. Nadawanie programu radiowego zako\u0144czono, jak zwykle, hymnem o p\u00f3\u0142nocy.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W s\u0142oneczny czwartek Marcin Zaremba [Artyku\u0142 zosta\u0142 opublikowany w POLITYCE w lipcu 2011 r.] 4 lipca 1946 r. by\u0142by zwyczajnym dniem, gdyby nie kielecki pogrom \u017byd\u00f3w i publiczne egzekucje nazist\u00f3w w Gda\u0144sku. Lipiec 65 lat temu by\u0142 wyj\u0105tkowo upalny. W ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 brzegi Wis\u0142y w Warszawie by\u0142y \u2013 jak donosi\u0142y gazety \u2013 \u201eoblepione tysi\u0105cznymi rzeszami […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23160"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23160"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23162,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23160\/revisions\/23162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}