{"id":24627,"date":"2015-08-09T18:09:43","date_gmt":"2015-08-09T16:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=24627"},"modified":"2015-08-06T08:05:30","modified_gmt":"2015-08-06T06:05:30","slug":"24627","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=24627","title":{"rendered":"Pogromy \u017byd\u00f3w w II Rzeczypospolitej"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Pogromy \u017byd\u00f3w w II Rzeczypospolitej<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

[ Tekst nie zwerifikowany. Brak zrodel. ]<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"Getto

Demonstracja student\u00f3w Politechniki lwowskiej \u017c\u0105daj\u0105cych wprowadzenia getta \u0142awkowego, 1937 r.<\/p><\/div>\n

W okresie mi\u0119dzywojennym nie notowano ju\u017c tak du\u017cego wzrostu liczby \u017byd\u00f3w jak w XIX w. Kiedy powsta\u0142o pa\u0144stwo polskie, w jego ob\u00adr\u0119bie znalaz\u0142o si\u0119 2,85 min \u017byd\u00f3w. W ci\u0105gu dwudziestu lat do 1939 r. liczba \u017byd\u00f3w wzros\u0142a do ok. 3,46 min. Spada\u0142 jednak stopniowo odse\u00adtek \u017byd\u00f3w w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u ludno\u015bci kraju. O ile jeszcze w 1921 r. wynosi\u0142 on 10,5%, o tyle w 1939 r. \u2014 9,7%. Wci\u0105\u017c jednak Polska stanowi\u0142a kraj o najwy\u017cszym, poza Palestyn\u0105, procencie ludno\u015bci \u017cydowskiej i drugie co do wielko\u015bci, po Stanach Zjednoczonych, skupisko \u017cydowskie na \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w mieszka\u0142a w miastach i miasteczkach w central\u00adnej, po\u0142udniowej i wschodniej cz\u0119\u015bci Polski. Tylko kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy mieszka\u0142o w wojew\u00f3dztwach zachodnich. \u017bydzi stanowili w skali ca\u0142e\u00adgo kraju 27,2% mieszka\u0144c\u00f3w miast, cho\u0107 istnia\u0142y tutaj bardzo du\u017ce r\u00f3\u017cnice. Statystycznie co czwarty \u017byd mieszka\u0142 na wsi, z tym, \u017ce prawie w og\u00f3le nie by\u0142o \u017byd\u00f3w we wsiach na zachodzie Polski.<\/span><\/p>\n

Rozpatruj\u0105c stosunki polsko-\u017cydowskie w okresie mi\u0119dzywojen\u00adnym trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie by\u0142o symetrii mi\u0119dzy obiema grupami et\u00adnicznymi. Z jednej strony ponad dwudziestomilionowy nar\u00f3d, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie po 120. latach niewoli odzyska\u0142 pa\u0144stwowo\u015b\u0107, z drugiej za\u015b trzymilionowa mniejszo\u015b\u0107. Strona polska dominowa\u0142a zar\u00f3wno liczeb\u00adnie, jak i pod wzgl\u0119dem stoj\u0105cych do jej dyspozycji \u015brodk\u00f3w. O ile w przypadku \u017byd\u00f3w stosunki z Polakami i pa\u0144stwem polskim mia\u0142y znaczenie pierwszoplanowe dla ich bytu, o tyle dla Polski \u017bydzi stano\u00adwili jedn\u0105 z wielu mniejszo\u015bci, zreszt\u0105 nie najliczniejsz\u0105 i nie najwa\u017cniej\u00adsz\u0105 z politycznego punktu widzenia. \u017bydzi nigdy nie zagra\u017cali niepod\u00adleg\u0142o\u015bci Polski ani jej jedno\u015bci terytorialnej, jak to by\u0142o w przypadku cz\u0119\u015bci \u015brodowisk ukrai\u0144skich czy niemieckich. Jedynie silnie zakorzenio\u00adne stereotypy oraz propaganda czyni\u0142y z \u017byd\u00f3w wrog\u00f3w Polski.<\/span><\/p>\n

\u017bydowskie partie polityczne odnios\u0142y si\u0119 pozytywnie do powstania pa\u0144stwa polskiego, wierz\u0105c, \u017ce niepodleg\u0142a Polska b\u0119dzie pa\u0144stwem de\u00admokratycznym, wolnym od prze\u015bladowa\u0144 i niesprawiedliwo\u015bci. Stanowi\u00adsko takie zaj\u0119\u0142y podczas pierwszych rozm\u00f3w politycznych z J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim w dniu 12 listopada 1918 r. Partia ortodoks\u00f3w religijnych Agudas Isroel d\u0105\u017cy\u0142a do uregulowania wszystkich spraw dotycz\u0105cych \u017byd\u00f3w zgodnie z religijn\u0105 tradycj\u0105. Jej cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142 lojalny stosunek do pa\u0144stwa zamieszkania, st\u0105d te\u017c uznawa\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z rz\u0105dem polskim za jedno z podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 programowych. \u015awieckie partie \u017cydowskie \u2014 Organizacja Syjonistyczna oraz \u017bydowska Partia Ludowa \u2014 wyst\u0119puj\u0105c z ofert\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy, oczekiwa\u0142y od tworz\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa, obok wprowadzenia pe\u0142nego r\u00f3wnouprawnienia, tak\u017ce uznania praw narodowych dla mniejszo\u015bci \u017cydowskiej w Polsce. Jedynie Bund \u2014 z powodu swego pro\u00adgramu socjalnego i wiary w rewolucj\u0119 socjalistyczn\u0105 \u2014 odm\u00f3wi\u0142 wsp\u00f3\u0142pra\u00adcy z powstaj\u0105cym rz\u0105dem jako rz\u0105dem bur\u017cuazyjnym. Krytykowa\u0142 tak\u017ce w\u0142\u0105czenie do Polski Kres\u00f3w Wschodnich.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d polskich si\u0142 politycznych ca\u0142kowite r\u00f3wnouprawnienie wszyst\u00adkich obywateli bez r\u00f3\u017cnicy wyznania, j\u0119zyka i narodowo\u015bci nale\u017ca\u0142o do powszechnie akceptowanych za\u0142o\u017ce\u0144 programowych nowego ustroju pa\u0144stwa. Zapisy o pe\u0142nym r\u00f3wnouprawnieniu obywatelskim znalaz\u0142y si\u0119 w konstytucji uchwalonej 17 marca 1921 r. Wprowadzenie w \u017cycie tych zapis\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 jednak do\u015b\u0107 skomplikowane. Obowi\u0105zuj\u0105ce na tere\u00adnie by\u0142ego zaboru rosyjskiego przepisy dyskryminuj\u0105ce \u017byd\u00f3w, cho\u0107 sprzeczne z konstytucj\u0105, nie utraci\u0142y automatycznie mocy prawnej. Zo\u00adsta\u0142y zniesione dopiero w 1931 r. dzi\u0119ki inicjatywie \u00f3wczesnego premie\u00adra Walerego S\u0142awka.<\/span><\/p>\n

Jeszcze wi\u0119cej kontrowersji budzi\u0142y kwestie przyznania mniejszo\u015bci \u017cydowskiej praw narodowych, umo\u017cliwiaj\u0105cych podtrzymanie w\u0142a\u015bci\u00adwo\u015bci narodowych. Podpisany przez Polsk\u0119 na konferencji wersalskiej 28 czerwca 1919 r. tzw. traktat mniejszo\u015bciowy przyznawa\u0142 obywate\u00adlom polskim, nale\u017c\u0105cym do mniejszo\u015bci religijnych i j\u0119zykowych, prawo do prowadzenia na w\u0142asny koszt szk\u00f3\u0142 i innych instytucji (charytatyw\u00adnych, religijnych i spo\u0142ecznych) we w\u0142asnym j\u0119zyku, zobowi\u0105zywa\u0142 pa\u0144stwo do finansowania publicznych szk\u00f3\u0142 z narodowym j\u0119zykiem wyk\u0142adowym oraz nak\u0142ada\u0142 na pa\u0144stwo obowi\u0105zek respektowania szabatu, co mi\u0119dzy innymi oznacza\u0142o, \u017ce wybory nie mog\u0142y by\u0107 wyz\u00adnaczone na sobot\u0119. Ju\u017c podczas ratyfikacji traktatu w Sejmie w lipcu 1919 r. polskie \u015brodowiska polityczne odnios\u0142y si\u0119 jednak krytycznie do tych postanowie\u0144. Traktat mniejszo\u015bciowy by\u0142 postrzegany przez nie jako upokarzaj\u0105cy nar\u00f3d polski, narzucony Polsce przez mocarstwa i ograniczaj\u0105cy jej suwerenno\u015b\u0107. To ostatnie zastrze\u017cenie odnosi\u0142o si\u0119 do art. 12, kt\u00f3ry dawa\u0142 Lidze Narod\u00f3w prawo do kontroli nad wykony\u00adwaniem przez Polsk\u0119 zobowi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych w traktacie. W publicysty\u00adce antysemickiej formu\u0142owano absurdalne oskar\u017cenia, \u017ce poprzez traktat \u017bydzi chcieli uczyni\u0107 z Polski swoist\u0105 Judeo-Poloni\u0119.<\/span><\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci traktat mniejszo\u015bciowy zawiera\u0142 do\u015b\u0107 ograniczony zakres praw narodowych dla mniejszo\u015bci. W trakcie prac nad nim przy\u00adw\u00f3dcy Stan\u00f3w Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, kt\u00f3rzy mieli decyduj\u0105cy g\u0142os w tej sprawie, odrzucili wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich postulat\u00f3w narodowych, przedstawionych na konferencji przez Komitet Delegacji \u017by\u00addowskich. Przede wszystkim nie w\u0142\u0105czono do traktatu g\u0142\u00f3wnego postulatu, kt\u00f3rym by\u0142a autonomia narodowo-kulturalna.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c podczas prac nad konstytucj\u0105 w Sejmie Ustawodawczym zosta\u0142y odrzucone wszystkie \u017cydowskie propozycje praw narodowych w postaci autonomii narodowo-kulturalnej, kt\u00f3ra mia\u0142a polega\u0107 na przekazaniu mniejszo\u015bci \u017cydowskiej prawa do zarz\u0105dzania w\u0142asnymi sprawami kulturalnymi. Tradycyjnie nieprzychylna \u017bydom prawica sej\u00admowa postrzega\u0142a autonomi\u0119 jako tworzenie pa\u0144stwa w pa\u0144stwie. Koncepcj\u0119 t\u0119 odrzucili nawet pos\u0142owie Polskiej Partii Socjalistycznej \u2014 je\u00addynej wp\u0142ywowej i legalnej polskiej partii pot\u0119piaj\u0105cej antysemityzm \u2014 widz\u0105c w niej wsparcie dla utrzymania \u017cydowskiej odr\u0119bno\u015bci, podczas gdy sami popierali raczej asymilacj\u0119 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W konstytucji znalaz\u0142 si\u0119 tylko zapis o prawie os\u00f3b nale\u017c\u0105cych do mniejszo\u015bci do \u201ezachowania swej narodowo\u015bci i piel\u0119gnowania swej mowy i w\u0142a\u015bciwo\u015bci narodowych\u201d oraz drugi, kt\u00f3ry zezwala\u0142 na zak\u0142a\u00addanie prywatnych szk\u00f3\u0142 z j\u0119zykiem wyk\u0142adowym mniejszo\u015bci. Pomimo to prywatne szko\u0142y \u017cydowskie z j\u0119zykiem wyk\u0142adowym jidysz i hebraj\u00adskim napotyka\u0142y na szykany w\u0142adz administracyjnych. Nigdy natomiast nie powsta\u0142y zagwarantowane traktatem mniejszo\u015bciowym, finanso\u00adwane ze \u015brodk\u00f3w publicznych, szko\u0142y dla mniejszo\u015bci \u017cydowskiej z na\u00adrodowym j\u0119zykiem wyk\u0142adowym.<\/span><\/p>\n

W pierwszych miesi\u0105cach istnienia Rzeczypospolitej dyskusjom na te\u00admat statusu prawnego \u017byd\u00f3w towarzyszy\u0142 niebywa\u0142y wybuch antysemi\u00adtyzmu. Ju\u017c w symbolicznym dniu odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci \u2014 11 listopa\u00adda 1918 r. \u2014 mia\u0142 miejsce w Kielcach anty\u017cydowski pogrom, kt\u00f3ry przy\u00adni\u00f3s\u0142 cztery ofiary \u015bmiertelne oraz wielu rannych. Do najstraszniejszych wydarze\u0144 dosz\u0142o kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej we Lwowie. Po wyparciu z miasta Ukrai\u0144c\u00f3w przez wojsko polskie, ludno\u015bc \u017cydowska zosta\u0142a zaatakowana za rzekome wspieranie strony ukrai\u0144skiej. W dniach 22-23 listopa\u00adda na ulicach galicyjskiej stolicy zgin\u0119\u0142o 72. \u017byd\u00f3w, a 433. zosta\u0142o ran\u00adnych, Spalono synagog\u0119, zniszczono i ograbiono setki dom\u00f3w. W ataku\u00adj\u0105cym t\u0142umie znalaz\u0142y si\u0119 osoby cywilne oraz \u017co\u0142nierze i oficerowie polscy.<\/span><\/p>\n

Wydarzenia lwowskie wywo\u0142a\u0142y wstrz\u0105saj\u0105ce wra\u017cenie zar\u00f3wno w Polsce, jak i na \u015bwiecie. Dotychczas nie dochodzi\u0142o do tak drastycz\u00adnych akt\u00f3w przemocy ze strony Polak\u00f3w. Przysz\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a jednak po\u00adkaza\u0107, \u017ce otwiera\u0142y one dopiero d\u0142ug\u0105 list\u0119 anty\u017cydowskich wyst\u0105pie\u0144. Wkr\u00f3tce \u017cydowska opinia publiczna zosta\u0142a ponownie zaalarmowana zamordowaniem 35. \u017byd\u00f3w w Pi\u0144sku 5 kwietnia 1919 r. Oddzia\u0142 woj\u00adskowy aresztowa\u0142 80. uczestnik\u00f3w syjonistycznego zebrania pod zarzu\u00adtem przygotowywania bolszewickiego zamachu na wojsko polskie sta\u00adcjonuj\u0105ce w mie\u015bcie. Z rozkazu majora Aleksandra \u0141uczy\u0144skiego roz\u00adstrzelano 34., m\u0142odych w wi\u0119kszo\u015bci, \u017byd\u00f3w, bez jakiegokolwiek \u015bledz\u00adtwa. Jedna osoba zosta\u0142a zabita podczas wkraczania wojska do Domu Ludowego, gdzie odbywa\u0142o si\u0119 zebranie. Specjalna komisja sejmowa, powo\u0142ana do zbadania tych zaj\u015b\u0107, odrzuci\u0142a ca\u0142kowicie pos\u0105dzenie o pr\u00f3b\u0119 zorganizowania bolszewickiego spisku.<\/span><\/p>\n

Podczas walk polsko-radzieckich na Kresach dosz\u0142o niebawem do nast\u0119pnych pogrom\u00f3w: w Lidzie (16-17 kwietnia), w Wilnie (19 kwiet\u00adnia) i w Mi\u0144sku na Bia\u0142orusi (7 maja; miasto to ostatecznie nie wesz\u0142o w granice pa\u0144stwa polskiego). Wsz\u0119dzie tam, po zaj\u0119ciu miasta przez wojska polskie, oskar\u017cenia \u017byd\u00f3w o sprzyjanie bolszewikom zaowoco\u00adwa\u0142y brutalnymi wyst\u0105pieniami przeciw ca\u0142ej ludno\u015bci \u017cydowskiej. W Lidzie wed\u0142ug dost\u0119pnych danych zgin\u0119\u0142o 35 os\u00f3b, w Wilnie \u2014 52.<\/span><\/p>\n

Inne pod\u0142o\u017ce mia\u0142y zaj\u015bcia anty\u017cydowskie na Rzeszowszczy\u017anie na prze\u0142omie kwietnia i maja 1919 r. Rozruchy stanowi\u0142y wst\u0119p do swo\u00adistej rewolucji ch\u0142opskiej, kt\u00f3ra w tym bardzo ubogim i radykalnie usposobionym regionie kierowa\u0142a si\u0119 przeciw posiadaczom ziemskim, w\u0142adzy pa\u0144stwowej, a pierwsze uj\u015bcie znalaz\u0142a w aktach przemocy wo\u00adbec \u017byd\u00f3w. Ci ostatni postrzegani byli przede wszystkim jako handla\u00adrze, spekuluj\u0105cy brakuj\u0105cymi na rynku towarami. Pojawia\u0142y si\u0119 tak\u017ce oskar\u017cenia \u017byd\u00f3w o sprzyjanie bolszewizmowi oraz o \u201emord rytualny\u201d. Anty\u017cydowskie rozruchy wybuch\u0142y w kilkunastu miejscowo\u015bciach. Naj\u00adtragiczniejszy przebieg mia\u0142 pogrom w Kolbuszowej, gdzie o\u015bmioty\u00adsi\u0119czny t\u0142um ch\u0142op\u00f3w zaatakowa\u0142 policj\u0119 i wojsko, a nast\u0119pnie \u2014 \u017byd\u00f3w. Zgin\u0119\u0142o 12. \u017byd\u00f3w, 2. \u017co\u0142nierzy, 1 policjant i przynajmniej 3. ch\u0142op\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Oskar\u017cenia o sprzyjanie komunizmowi i poddawanie w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 lojalno\u015bci \u017byd\u00f3w znalaz\u0142y sw\u00f3j wyraz r\u00f3wnie\u017c podczas wojny polsko-radzieckiej w lecie 1920 r., kiedy w\u0142adze wojskowe zapobiegawczo inter\u00adnowa\u0142y w Jab\u0142onnie 17 ty\u015b. \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w \u017cydowskich. Du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 internowanych stanowili ochotnicy, kt\u00f3rzy dobrowolnie zg\u0142osili si\u0119 do wojska, inni na r\u00f3\u017cnych frontach walczyli o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski ju\u017c od kilku lat. Dlatego to posuni\u0119cie pozostawi\u0142o wyj\u0105tkowo gorzkie wra\u017cenie w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Tym bardziej, \u017ce da\u0142a ona wiele dowod\u00f3w przywi\u0105zania do Polski i poparcia niepodleg\u0142o\u015bciowych d\u0105\u017ce\u0144 Polak\u00f3w, zar\u00f3wno w czasie l wojny \u015bwiatowej, jak i podczas powsta\u0144 narodowych.<\/span><\/p>\n

Szerokim echem odbi\u0142a si\u0119 historia rozstrzelania rabina Chaima Szapiry w P\u0142ocku 27 sierpnia 1920 r. Oskar\u017cono go o dawanie znak\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y pom\u00f3c wycofuj\u0105cym si\u0119 wojskom radzieckim i na mocy wyroku wojskowego s\u0105du dora\u017anego, kt\u00f3ry opiera\u0142 si\u0119 na do\u015b\u0107 powierzchow\u00adnych przes\u0142ankach, rozstrzelano. Szapiro tymczasem sta\u0142 na balkonie i modli\u0142 si\u0119, a sytuacja, w kt\u00f3rej to si\u0119 wydarzy\u0142o, wskazywa\u0142a, \u017ce \u017cadne znaki z jego strony nie mog\u0142yby zmieni\u0107 przebiegu wojskowej operacji.<\/span><\/p>\n

Jakie by\u0142y przyczyny niespotykanej na ziemiach polskich fali prze\u00admocy wobec \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 u progu niepodleg\u0142o\u015bci Polski? i Oskar\u017cano og\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3w o popieranie wrogiego polskiej pa\u0144stwowo\u015bci sowieckiego komunizmu. W rzeczywisto\u015bci wp\u0142ywy komunistyczne w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142y znikome, cho\u0107by z tego powodu, \u017ce \u017bydzi stanowili w swej wi\u0119kszo\u015bci \u015brodowisko konserwatywne. Para\u00addoksalnie, stereotypowi \u201e\u017cydokomuny\u201d towarzyszy\u0142y dawniejsze, wr\u0119cz odwrotne, gdy chodzi o tre\u015bci spo\u0142eczne, oskar\u017cenia, a mianowi\u00adcie, \u017ce \u017bydzi rz\u0105dz\u0105 mi\u0119dzynarodowym kapita\u0142em. Te uprzedzenia w warunkach skrajnej demoralizacji, wywo\u0142anej trwaj\u0105c\u0105 od kilku lat wojn\u0105, w obliczu trudno\u015bci ekonomicznych i wybuchu nastroj\u00f3w patriotycznych czy wr\u0119cz nacjonalistycznych, zwi\u0105zanych z powstawaniem pa\u0144stwa polskiego, tworzy\u0142y wybuchow\u0105 mieszank\u0119, kt\u00f3ra \u0142atwo powodowa\u0142a gwa\u0142towny wzrost antysemickich nastroj\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wyst\u0105pieniom anty\u017cydowskim nie potrafi\u0142y zdecydowanie przeciw\u00adstawi\u0107 si\u0119 w\u0142adze. Sprawc\u00f3w karano niekonsekwentnie, wielu w og\u00f3le unikn\u0119\u0142o kary. Tylko cz\u0119\u015bciowo mo\u017cna to wyt\u0142umaczy\u0107 brakiem pe\u0142nej kontroli w warunkach powstawania struktur polskiej w\u0142adzy pa\u0144stwowej po 1918 r.<\/span><\/p>\n

Nowe napi\u0119cia w stosunkach polsko-\u017cydowskich przyni\u00f3s\u0142 koniec roku 1922. Zwi\u0105zane one by\u0142y z politycznym uaktywnieniem si\u0119 pol\u00adskiej prawicy nacjonalistycznej, g\u0142\u00f3wnie endecji. Po wyborach, kt\u00f3re odbyty si\u0119 w listopadzie 1922 r., w Sejmie znalaz\u0142o si\u0119 89. pos\u0142\u00f3w mniejszo\u015bci narodowych, w tym 35. pos\u0142\u00f3w partii \u017cydowskich. Prawi\u00adca, obawiaj\u0105c si\u0119, i\u017c pos\u0142owie mniejszo\u015bci narodowych b\u0119d\u0105 popiera\u0107 lewic\u0119 sejmow\u0105, wykreowa\u0142a has\u0142o \u201epolskiej wi\u0119kszo\u015bci\u201d, odmawiaj\u0105ce mniejszo\u015bciom narodowym, a szczeg\u00f3lnie \u017bydom prawa do wsp\u00f3\u0142\u00addecydowania o sprawach pa\u0144stwowych. To sprzeczne z Konstytucj\u0105 has\u0142o sta\u0142o si\u0119 bardzo no\u015bne podczas wybor\u00f3w pierwszego prezydenta RP przez Zgromadzenie Narodowe. Kiedy pos\u0142owie mniejszo\u015bci oddali g\u0142osy wraz z lewic\u0105 na Gabriela Narutowicza, prawica stwierdzi\u0142a, \u017ce to \u017bydzi narzucili Polsce prezydenta. Gwa\u0142towna agitacja endecji przeciw Narutowiczowi, nosz\u0105ca silne akcenty anty\u017cydowskie, doprowadzi\u0142a do zab\u00f3jstwa pierwszego Prezydenta RP 16 grudnia 1922 r. Zamachowcem by\u0142 fanatyczny zwolennik endecji.<\/span><\/p>\n

Centroprawicowy rz\u0105d Witosa, kt\u00f3ry doszed\u0142 do w\u0142adzy w maju 1923 r., zasad\u0119 polskiej wi\u0119kszo\u015bci zawar\u0142 nawet w umowie koalicyj\u00adnej: \u201eNarodowy polski charakter powinien by\u0107 utrzymany w ustroju pa\u0144stwa i samorz\u0105du. W tym celu: podstaw\u0105 wi\u0119kszo\u015bci parlamentar\u00adnej winna by\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 polska: rz\u0105d tworzy\u0107 b\u0119d\u0105 wy\u0142\u0105cznie Polacy\u201d. ( Centroprawicowa wi\u0119kszo\u015b\u0107 sejmowa przyst\u0105pi\u0142a do realizacji swego anty\u017cydowskiego programu. Pr\u00f3bowano m.in. wprowadzi\u0107 zasad\u0119 numerus clausus (ograniczenie liczby przyjmowanych na studia \u017byd\u00f3w) w szko\u0142ach wy\u017cszych oraz szereg ustaw godz\u0105cych w byt gospodarczy ludno\u015bci \u017cydowskiej. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce zawarcie przez sejmowe Ko\u0142o \u017bydowskie porozumienia z rz\u0105dem W\u0142adys\u0142awa Grabskiego w lipcu 1925 r, kt\u00f3re nazwano ugod\u0105 polsko-\u017cydowsk\u0105, otworzy nowy etap w polityce polskiej wobec mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Rz\u0105d zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do spe\u0142nienia szeregu postulat\u00f3w zmierzaj\u0105cych do faktycznego r\u00f3wnouprawnienia \u017byd\u00f3w w Polsce, w zamian za co Ko\u0142o \u017bydowskie w parlamencie zapowiedzia\u0142o poparcie dla rz\u0105du. Niewype\u0142nienie przez rz\u0105d tych zobowi\u0105za\u0144 spowodowa\u0142o, \u017ce Ko\u0142o zn\u00f3w wr\u00f3ci\u0142o do opozy\u00adcji, a oficjalne stosunki polsko-\u017cydowskie \u2014 na swoje stare tory.<\/span><\/p>\n

Zamach stanu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w maju 1926 r. (tzw. przewr\u00f3t majowy) zosta\u0142 bardzo dobrze przyj\u0119ty przez spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cydow\u00adskie, kt\u00f3re mia\u0142o nadziej\u0119, \u017ce odsuni\u0119cie od w\u0142adzy endecji po\u0142o\u017cy kres anty\u017cydowskiej i niestabilnej polityce rz\u0105dowej. Rzeczywi\u015bcie, pi\u0142sudczycy, kt\u00f3rzy obj\u0119li w\u00f3wczas w\u0142adz\u0119 w Polsce, dalecy byli od szerzenia antysemickich hase\u0142 i stereotyp\u00f3w oraz demonizowania kwestii \u017cydow\u00adskiej. W samym obozie pi\u0142sudczykowskim znajdowali si\u0119 Polacy pocho\u00addzenia \u017cydowskiego. Wielu z nich walczy\u0142o wsp\u00f3lnie z pi\u0142sudczykami w polskich formacjach zbrojnych w okresie walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Ob\u00f3z rz\u0105dz\u0105cy chcia\u0142 u\u0142o\u017cy\u0107 stosunki z ludno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 opiera\u00adj\u0105c si\u0119 na zasadzie tzw. asymilacji pa\u0144stwowej, czyli prowadzeniu takiej polityki, kt\u00f3ra maj\u0105c na celu dobro pa\u0144stwa nie wyrz\u0105dza\u0142aby szkody ludno\u015bci \u017cydowskiej. Nowy premier Kazimierz Bartel zapowiedzia\u0142 wal\u00adk\u0119 z antysemityzmem gospodarczym oraz zniesienie ogranicze\u0144 w za\u00adkresie r\u00f3wnouprawnienia ludno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3re pochodzi\u0142y jeszcze z czas\u00f3w zaborczych. Mimo i\u017c pi\u0142sudczycy spe\u0142niali swe obietnice z du\u00ad\u017cym oci\u0105ganiem, rz\u0105dy Pi\u0142sudskiego uznawane s\u0105 za najpomy\u015blniejszy okres w stosunkach polsko-\u017cydowskich w ca\u0142ym mi\u0119dzywojniu.<\/span><\/p>\n

Pi\u0142sudczycy przyjmuj\u0105c jako naczeln\u0105 warto\u015b\u0107 dobro pa\u0144stwa, pro\u00adwadzili polityk\u0119 blokuj\u0105c\u0105 rozw\u00f3j organizacji nacjonalistycznych, r\u00f3w\u00adnie\u017c \u017cydowskich. St\u0105d wynika\u0142 ambiwalentny stosunek do ruchu syjoni\u00adstycznego. \u017byd\u00f3w postrzegali pi\u0142sudczycy bardziej w kategoriach wyz\u00adnaniowych ni\u017c narodowych. Zwalczali w zwi\u0105zku z tym Blok Mniejszo\u015b\u00adci Narodowych, przyci\u0105gaj\u0105c do wsp\u00f3\u0142pracy reprezentant\u00f3w \u017cydow\u00adskich \u015brodowisk religijnych. Z list Bezpartyjnego Bloku Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem w wyborach w 1928 i 1930 r. do parlamentu wesz\u0142o kilku przedstawicieli ortodoks\u00f3w \u017cydowskich i sfer gospodarczych. Sojusz ten zaowocowa\u0142 uregulowaniem kwestii statusu prawnego gmin \u017cy\u00addowskich oraz wsparciem dla szkolnictwa religijnego.<\/span><\/p>\n

Po\u0142owa 1935 r. wyznacza pocz\u0105tek niepomy\u015blnej ery w stosunkach polsko-\u017cydowskich. \u015amier\u0107 Pi\u0142sudskiego umo\u017cliwi\u0142a ujawnienie si\u0119 no\u00adwych tendencji w podej\u015bciu do kwestii \u017cydowskiej w obozie pi\u0142sudczy\u00adkowskim, dot\u0105d kontrolowanym i spajanym przez Marsza\u0142ka. Do g\u0142osu dosz\u0142o skrzyd\u0142o akcentuj\u0105ce has\u0142a nacjonalistyczne. Jednocze\u015bnie ugru\u00adpowania wywodz\u0105ce si\u0119 z endecji ze Stronnictwem Narodowym na czele, zintensyfikowa\u0142y anty\u017cydowsk\u0105 propagand\u0119, traktuj\u0105c j\u0105 r\u00f3w\u00adnie\u017c jako or\u0119\u017c w walce o w\u0142adz\u0119 z rz\u0105dz\u0105cymi krajem pi\u0142sudczykami (tzw. sanacj\u0105). Pi\u0142sudczycy za\u015b zaostrzali swoje stanowisko w kwestii \u017cydowskiej, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce ogarni\u0119te antysemickimi nastrojami spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce wynie\u015b\u0107 do w\u0142adzy endek\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Negatywny wp\u0142yw na stosunki polsko-\u017cydowskie wywiera\u0142 trwaj\u0105\u00adcy w Polsce d\u0142u\u017cej ni\u017c w innych pa\u0144stwach \u015bwiatowy kryzys gospodar\u00adczy, kt\u00f3ry wybuch\u0142 w 1929 r. i pot\u0119gowa\u0142 napi\u0119cia spo\u0142eczne na tle eko\u00adnomicznym. Nie bez znaczenia by\u0142a tak\u017ce zmiana podej\u015bcia do \u017byd\u00f3w w s\u0105siednich Niemczech, gdzie w 1933 r. doszed\u0142 do w\u0142adzy fanatycz\u00adny antysemita Adolf Hitler. Jego drastyczne anty\u017cydowskie posuni\u0119cia nie wywo\u0142a\u0142y specjalnych protest\u00f3w opinii \u015bwiatowej. Wp\u0142ywa\u0142y te\u017c na radykalizacj\u0119 postaw wobec \u017byd\u00f3w w Polsce.<\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce po \u015bmierci Pi\u0142sudskiego w polskich miasteczkach da\u0142y si\u0119 zaobserwowa\u0107 pierwsze oznaki narastaj\u0105cego napi\u0119cia. Trudno\u015bci go\u00adspodarcze sta\u0142y si\u0119 \u0142atw\u0105 po\u017cywk\u0105 dla prowadzonej przez endecj\u0119 ak\u00adcji bojkotu gospodarczego \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ry mia\u0142 spowodowa\u0107 zmniejsze\u00adnie \u017cydowskiego udzia\u0142u w handlu i rzemio\u015ble, i umo\u017cliwi\u0107 zatrudnienie w tych dziedzinach Polak\u00f3w. Has\u0142o \u201eNie kupuj u \u017byda\u201d sta\u0142o si\u0119 jed\u00adnym z g\u0142\u00f3wnych slogan\u00f3w Stronnictwa Narodowego. Pos\u0142ugiwano si\u0119 r\u00f3\u017cnymi metodami: poczynaj\u0105c od ulotek wzywaj\u0105cych do bojkotowa\u00adnia handlu \u017cydowskiego, poprzez pikiety przed sklepami a\u017c po u\u017cycie si\u0142y wobec \u017cydowskich straganiarzy i sklepikarzy, a czasem tak\u017ce mimo wszystko kupuj\u0105cych u nich Polak\u00f3w. Cz\u0119sto wyst\u0105pienia takie przybiera\u0142y gro\u017an\u0105 posta\u0107. Wywracano stragany, niszczono towary, bito sprze\u00addaj\u0105cych. Czasem zaj\u015bcia przenosi\u0142y si\u0119 na okoliczne \u017cydowskie domy, gdzie dochodzi\u0142o do wybijania szyb i demolowania wn\u0119trz. Czynne ataki na \u017byd\u00f3w zdarza\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej na terenach wojew\u00f3dztw centralnych \u2014 bia\u0142ostockiego, warszawskiego, \u0142\u00f3dzkiego i kieleckiego.<\/span><\/p>\n

Symbolem anty\u017cydowskich wyst\u0105pie\u0144 tamtego czasu sta\u0142o si\u0119 nie\u00adwielkie miasteczko Przytyk ko\u0142o Radomia, gdzie wiosn\u0105 1936 r. dosz\u0142o do pogromu ludno\u015bci \u017cydowskiej. Na tutejszych jarmarkach ch\u0142opi sprzedawali produkty rolne i zaopatrywali si\u0119 w wyroby wytwarzane przez \u017cydowskich rzemie\u015blnik\u00f3w. Wzrastaj\u0105ca od jesieni 1935 r. agita\u00adcja bojkotowa Stronnictwa Narodowego znajdowa\u0142a wielu zwolenni\u00adk\u00f3w w Przytyku i okolicach. Atmosfera stawa\u0142a coraz bardziej napi\u0119ta. Jeszcze w ko\u0144cu 1935 r. \u2014 wobec rosn\u0105cego w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w poczucia za\u00adgro\u017cenia \u2014 powsta\u0142a \u017cydowska samoobrona, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142o oko\u0142o 20. m\u0142odych ludzi.<\/span><\/p>\n

Na jarmark 9 marca zjecha\u0142o ok. 2 tys. ch\u0142op\u00f3w. W pewnym momen\u00adcie przed \u017cydowskim straganem jeden z cz\u0142onk\u00f3w Stronnictwa Narodo\u00adwego pr\u00f3bowa\u0142 odwie\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w od kupowania tam chleba. Interwen\u00adcja policji zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Policjanci otoczeni i atakowa\u00adni przez t\u0142um wycofali si\u0119 na komisariat. W tym czasie inna grupa ch\u0142o\u00adp\u00f3w zacz\u0119\u0142a demolowa\u0107 stragany \u017cydowskie, niszczy\u0107 towar i bi\u0107 \u017byd\u00f3w. W\u00f3wczas do zaj\u015b\u0107 w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 \u017cydowska samoobrona. Dosz\u0142o do licz\u00adnych b\u00f3jek mi\u0119dzy Polakami i \u017bydami. Pad\u0142y strza\u0142y, kt\u00f3re zrani\u0142y troje Polak\u00f3w. Na wie\u015b\u0107 o strza\u0142ach powracaj\u0105cy ju\u017c do domu ch\u0142opi porzucili swe wozy i uzbrojeni w orczyki zawracali do miasta, wybijaj\u0105c po drodze szyby w \u017cydowskich domach. Z jednego z okien pad\u0142 strza\u0142, kt\u00f3ry \u015bmiertelnie ugodzi\u0142 jednego z ch\u0142op\u00f3w. Widok trupa rozp\u0119ta\u0142 \u017c\u0105dz\u0119 zemsty. Zniszczono kilkadziesi\u0105t mieszka\u0144 i sklep\u00f3w \u017cydowskich, ci\u0119\u017cko pobito ponad 20 os\u00f3b. Policja bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142a opanowa\u0107 sytuacj\u0119. Najtragiczniejszy przebieg mia\u0142 napad na mieszkanie rodziny Minkowskich. Josek Minkowski zosta\u0142 zabity na miejscu, jego \u017cona Chaja zmar\u0142a w szpi\u00adtalu. Wkr\u00f3tce si\u0142y policyjne przyby\u0142e z Radomia przywr\u00f3ci\u0142y porz\u0105dek.<\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z zaj\u015bciami przed s\u0105dem stan\u0119\u0142o 14. \u017byd\u00f3w i 42. Pola\u00adk\u00f3w. \u017byd oskar\u017cony o zabicie polskiego ch\u0142opa otrzyma\u0142 kar\u0119 8 lat wi\u0119\u00adzienia, dw\u00f3ch innych za strzelanie do ch\u0142op\u00f3w \u2014 6 i 5 lat. Czterej Pola\u00adcy oskar\u017ceni o zabicie Minkowskich zostali uniewinnieni (ha\u0144ba!).<\/span><\/p>\n

Do gro\u017anych zaj\u015b\u0107 dosz\u0142o tak\u017ce m.in. w Grodnie (czerwiec 1935 r.), Mi\u0144sku Mazowieckim (czerwiec 1936 r.) i Brze\u015bciu nad Bugiem (maj 1937 r.), kiedy zamordowanie Polaka przez \u017byda spowodowa\u0142o odwet ludno\u015bci polskiej na ca\u0142ej miejscowej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Aren\u0105 anty\u017cydowskich wyst\u0105pie\u0144 sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce uniwersytety. Ju\u017c od ko\u0144ca lat dwudziestych liczba student\u00f3w \u017cydowskich spada\u0142a z ro\u00adku na rok, g\u0142\u00f3wnie w wyniku wymuszania przez organizacje endeckie numerus clausus. Mimo i\u017c zasada przyjmowania na studia nie wi\u0119cej ni\u017c 10% \u017byd\u00f3w (co odpowiada\u0142o procentowi ludno\u015bci \u017cydowskiej w pa\u0144stwie) nie zosta\u0142a oficjalnie wprowadzona, w\u0142adze uczelniane prowadzi\u0142y dyskryminacj\u0119 \u017byd\u00f3w przy rekrutacji.<\/span><\/p>\n

Poczynaj\u0105c od jesieni 1935 r. prawicowe organizacje studenckie z coraz wi\u0119ksz\u0105 natarczywo\u015bci\u0105 zacz\u0119\u0142y domaga\u0107 si\u0119 wprowadzenia getta \u0142awkowego, czyli oddzielnych miejsc dla \u017byd\u00f3w w salach wyk\u0142a\u00addowych. Si\u0142\u0105 zmuszano opornych student\u00f3w \u017cydowskich do zajmowa\u00adnia miejsc po lewej stronie sali. Dochodzi\u0142o przy tym do zaj\u015b\u0107, podczas kt\u00f3rych wielu student\u00f3w zosta\u0142o poturbowanych i pobitych. Ich spraw\u00adcy pozostawali w wi\u0119kszo\u015bci bezkarni, maj\u0105c przychylno\u015b\u0107 nie tylko ko\u00adleg\u00f3w, ale i profesor\u00f3w. Chocia\u017c minister wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiece\u00adnia publicznego oficjalnie wypowiedzia\u0142 si\u0119 przeciw gettu \u0142awkowemu, upowa\u017cni\u0142 na pocz\u0105tku 1937 r. rektor\u00f3w do zastosowania \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3re uspokoj\u0105 sytuacj\u0119 na uczelniach wy\u017cszych. W praktyce oznacza\u0142o to zgod\u0119 na wprowadzenie getta \u0142awkowego. Tylko cz\u0119\u015b\u0107 profesor\u00f3w uniwersyteckich zaprotestowa\u0142a przeciw tym zarz\u0105dzeniom. Byli w\u015br\u00f3d m.in.: Tadeusz Kotarbi\u0144ski, Stefan Czarnowski, Ludwik Krzywicki, Mieczys\u0142aw Micha\u0142owicz, Maria i Stanis\u0142aw Ossowscy.<\/span><\/p>\n

Stosunek w\u0142adz pa\u0144stwowych do anty\u017cydowskich wyst\u0105pie\u0144 nie by\u0142 jednoznaczny. Z jednej strony w\u0142adze zapowiada\u0142y zwalczanie eks\u00adces\u00f3w, kt\u00f3re zaburza\u0142y porz\u0105dek publiczny do tego stopnia, \u017ce cz\u0119sto musia\u0142a interweniowa\u0107 policja. W Odrzywole (powiat opoczy\u0144ski) w ko\u0144cu listopada 1935 r. dosz\u0142o do gro\u017anych star\u0107 policji z ch\u0142opami, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali z posterunku odbi\u0107 aresztowanych za udzia\u0142 w zaj\u015bciach anty\u017cydowskich. Policja u\u017cy\u0142a broni. Zgin\u0119\u0142o kilkunastu ch\u0142op\u00f3w. Z dru\u00adgiej strony zdarza\u0142y si\u0119 jednak przypadki, kiedy policja oci\u0105ga\u0142a si\u0119 z przyst\u0105pieniem do akcji. Podczas pogromu w Brze\u015bciu nad Bugiem po\u00adlicja rozpocz\u0119\u0142a zwalczanie rozruch\u00f3w dopiero w kilkana\u015bcie godzin po ich wybuchu. Pomimo i\u017c sprawcy wi\u0119kszych zaj\u015b\u0107 stawali przed s\u0105dami, wymierzane kary by\u0142y do\u015b\u0107 \u0142agodne. Rz\u0105d nie wykaza\u0142 tak\u017ce woli zwal\u00adczania bojkotu gospodarczego, kt\u00f3ry cz\u0119sto prowadzi\u0142 do przemocy.<\/span><\/p>\n

Wyst\u0105pieniom anty\u017cydowskim na ulicach i uniwersytetach, zwalcza\u00adnym przez w\u0142adze z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105, towarzyszy\u0142o ca\u0142kowite prze\u00adorientowanie polityki pa\u0144stwa wobec dr\u00f3g rozwi\u0105zania \u201ekwestii \u017cydowskiej\u201d w Polsce. Rz\u0105d doszed\u0142 do wniosku, \u017ce spraw\u0119 mo\u017ce z\u0142agodzi\u0107 tylko zmniejszenie liczby \u017byd\u00f3w w kraju. Wkr\u00f3tce postulat emigracji \u017byd\u00f3w sia\u0142 si\u0119 podstawowym punktem programu rz\u0105dowego w kwestii \u017cydow\u00adskiej.<\/span><\/p>\n

Mimo i\u017c ugrupowania prawicowe coraz cz\u0119\u015bciej przedstawia\u0142y pro\u00adjekty ustawowego pozbawienia \u017byd\u00f3w praw politycznych i spo\u0142ecznych, w Polsce nigdy nie dosz\u0142o do wprowadzenia anty\u017cydowskiego ustawo\u00addawstwa na wz\u00f3r hitlerowski. Niemniej Sejm w latach 1936-1938 przy\u00adj\u0105\u0142 kilka ustaw skierowanych przeciw ludno\u015bci \u017cydowskiej. Na pocz\u0105tku 1936 r. zosta\u0142 z\u0142o\u017cony w Sejmie projekt ustawy o ca\u0142kowitym zakazie ubo\u00adju rytualnego, uchwalony ostatecznie z rz\u0105dowymi poprawkami, kt\u00f3re zmierza\u0142y w kierunku ograniczenia, ale nie ca\u0142kowitego zakazu. Prac\u0119 stra\u00adci\u0142o jednak wiele tysi\u0119cy \u017cydowskich rze\u017anik\u00f3w. Przeciw \u017bydom \u2014 obywa\u00adtelom polskim, przebywaj\u0105cym na terytorium III Rzeszy, skierowana by\u0142a ustawa o pozbawieniu obywatelstwa os\u00f3b przebywaj\u0105cych za granic\u0105.<\/span><\/p>\n

Inna ustawa, z maja 1938 r, umo\u017cliwi\u0142a ograniczenie dost\u0119pu \u017by\u00add\u00f3w do adwokatury. Podobne \u017c\u0105dania wysuwa\u0142o tak\u017ce \u015brodowisko lekarskie w stosunku do swoich \u017cydowskich koleg\u00f3w. Wyrazem anty\u00adsemickich nastroj\u00f3w w tych \u015brodowiskach by\u0142o przyj\u0119cie przez cz\u0119\u015b\u0107 organizacji, zrzeszaj\u0105cych adwokat\u00f3w i lekarzy, tzw. paragrafu aryjskie\u00adgo, czyli zapisu o wykluczeniu \u017byd\u00f3w z ich szereg\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dwuznaczny stosunek do zagadnienia \u017cydowskiego prezentowa\u0142 tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Pot\u0119pia\u0142 przemoc stosowan\u0105 wobec \u017byd\u00f3w, na\u00adwo\u0142ywa\u0142, by widzie\u0107 w \u017bydach bli\u017aniego, sankcjonowa\u0142 jednak bojkot ekonomiczny i stale ostrzega\u0142 przed z\u0142ym moralnym wp\u0142ywem \u017byd\u00f3w na spo\u0142ecze\u0144stwo polskie.<\/span><\/p>\n

Wszystkie te wydarzenia wytwarza\u0142y w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w polskich poczu\u00adcie upokorzenia i zagro\u017cenia. Wida\u0107 by\u0142o, \u017ce ich sytuacja staje si\u0119 coraz trudniejsza, a Polska zmierza wyra\u017anie do pozbycia si\u0119 \u017byd\u00f3w ze swe\u00adgo terytorium. By\u0107 mo\u017ce wiele os\u00f3b zdecydowa\u0142oby si\u0119 na emigracj\u0119, problem jednak le\u017ca\u0142 w tym, \u017ce \u017bydzi nie mieli dok\u0105d wyje\u017cd\u017ca\u0107 i wi\u0119k\u00adszo\u015b\u0107 nie mia\u0142a tak\u017ce za co wyjecha\u0107. Wielka Brytania, sprawuj\u0105ca mandat Ligi Narod\u00f3w nad Palestyn\u0105, wprowadza\u0142a kolejne ograniczenia imigracji \u017cydowskiej, a przy tym pierwsze\u0144stwo mieli bardziej zagro\u017ceni \u017bydzi niemieccy. Inne pa\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c nie kwapi\u0142y si\u0119 do przyj\u00admowania \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W tej sytuacji w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej nast\u0105pi\u0142a radykalizacja po\u00adstaw, czego skutkiem by\u0142 wzrost wp\u0142yw\u00f3w Bundu. Zyskiwa\u0142 on nowych zwolennik\u00f3w tak\u017ce dlatego, \u017ce podj\u0105\u0142 zdecydowane dzia\u0142ania w obro\u00adnie \u017byd\u00f3w przed antysemityzmem. Partia zorganizowa\u0142a strajk protesta\u00adcyjny wkr\u00f3tce po wypadkach przytyckich w marcu 1936 r, w kt\u00f3rym wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 dwie trzecie ludno\u015bci \u017cydowskiej. Strajk uzyska\u0142 r\u00f3wnie\u017c poparcie dzia\u0142aczy Polskiej Partii Socjalistycznej, kt\u00f3ra wielokrotnie wy\u00adpowiada\u0142a si\u0119 przeciwko antysemityzmowi.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie bole\u015bnie skutki antysemityzmu odczuwa\u0142y osoby \u017cydowskiego pochodzenia, zasymilowane do kultury polskiej. Do\u015b\u0107 cz\u0119sto w prawicowej prasie zdarza\u0142y si\u0119 niewybredne ataki na osoby znane, takie jak Antoni S\u0142onimski, Julian Tuwim czy Boles\u0142aw Le\u015bmian. Oskar\u017cano ich o \u201eszarganie mowy prawdziwych Polak\u00f3w\u201d, antypolsko\u015b\u0107 i \u201ekryptobolszewizm\u201d, por\u00f3wnywano do zgnilizny, publikowano ich \u201ekrzywonose\u201d karykatury.<\/span><\/p>\n

Z jednej strony Polska jawi si\u0119 wi\u0119c jako miejsce, gdzie mog\u0142a roz\u00adwija\u0107 si\u0119 kultura \u017cydowska, gdzie istnia\u0142y szko\u0142y \u2014 co prawda tylko pry\u00adwatne \u2014 z wyk\u0142adowym j\u0119zykiem jidysz i hebrajskim, gdzie ukazywa\u0142y si\u0119 setki tytu\u0142\u00f3w \u017cydowskiej prasy i powstawa\u0142a literatura \u017cydowska. By\u0142a tak\u017ce jednym z niewielu kraj\u00f3w, gdzie dzia\u0142a\u0142o ca\u0142e spektrum par\u00adtii \u017cydowskich, a w parlamencie zasiadali pos\u0142owie \u017cydowscy. Z drugiej strony sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c miejscem braku tolerancji, narastaj\u0105cej wro\u00adgo\u015bci wobec \u017byd\u00f3w, a nawet ich prze\u015bladowa\u0144 i pogrom\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pogromy \u017byd\u00f3w w II Rzeczypospolitej [ Tekst nie zwerifikowany. Brak zrodel. ] W okresie mi\u0119dzywojennym nie notowano ju\u017c tak du\u017cego wzrostu liczby \u017byd\u00f3w jak w XIX w. Kiedy powsta\u0142o pa\u0144stwo polskie, w jego ob\u00adr\u0119bie znalaz\u0142o si\u0119 2,85 min \u017byd\u00f3w. W ci\u0105gu dwudziestu lat do 1939 r. liczba \u017byd\u00f3w wzros\u0142a do ok. 3,46 min. Spada\u0142 jednak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24627"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24627"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24627\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24635,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24627\/revisions\/24635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24627"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24627"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24627"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}