{"id":25644,"date":"2015-08-26T18:00:07","date_gmt":"2015-08-26T16:00:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=25644"},"modified":"2015-08-26T07:10:42","modified_gmt":"2015-08-26T05:10:42","slug":"25644","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=25644","title":{"rendered":"Ukrai\u0144ska partyzantka 1942 – 1960"},"content":{"rendered":"
Ukrai\u0144ska partyzantka 1942 – 1960<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

GRZEGORZ MOTYKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ukrai\u0144ska Powsta\u0144cza Armia Flaga UPA<\/span><\/em>
\n\"Ukrai\u0144ska<\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

2006
\n(…)<\/p>\n

Likwidacja OUN-UPA w ZSRR<\/strong><\/p>\n

G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car walki z OUN i UPA spad\u0142 na Wojska Wewn\u0119trzne NKWD. Do 25 marca 1944 r. na Wo\u0142y\u0144 i Podole przyby\u0142y 9 Ord\u017conikidzka i 10 Suchumska Dywizje Wojsk Wewn\u0119trznych NKWD. Tu\u017c przed przybyciem na Wo\u0142y\u0144 prowadzi\u0142y one deportacje ludno\u015bci czecze\u0144skiej i ka\u0142muckiej. Opr\u00f3cz nich przyby\u0142y 16 (mp. Sarny), 17 (mp. Lw\u00f3w), 18,19, 20 (mp. Krzemieniec), 21, 23 (mp. Zbara\u017c) i 24 (mp. Dubno) Brygady Strzelc\u00f3w Zmotoryzowanych Wojsk Wewn\u0119trznych NKWD, 18 pu\u0142k kawalerii, specjalny batalion pancerny Dywizji im. Dzier\u017cy\u0144skiego. Wed\u0142ug oficjalnych stan\u00f3w ka\u017cda brygada sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z pi\u0119ciu batalion\u00f3w (w sumie 4050 \u017co\u0142nierzy), posiada\u0142a pi\u0119\u0107dziesi\u0105t czo\u0142g\u00f3w T-60 lub T-70, 50 transporter\u00f3w opancerzonych, 335 ci\u0119\u017car\u00f3wek, 45 mo\u017adzierzy, trzydzie\u015bci ckm. Jednak faktyczne stany osobowe w tych jednostkach by\u0142y ni\u017csze od zak\u0142adanych. Liczba poszczeg\u00f3lnych jednostek i wchodz\u0105cych w ich sk\u0142ad \u017co\u0142nierzy zmienia\u0142y si\u0119. Zbigniew Palski liczb\u0119 wojsk NKWD w ko\u0144cu marca 1944 r. ocenia na 37 208 \u017co\u0142nierzy, wyposa\u017conych w 22 czo\u0142gi BT-7. Wspiera\u0142y je wydzielone z 13 Armii 1 Frontu Ukrai\u0144skiego kompania o\u015bmiu czo\u0142g\u00f3w T-70 i T-60 oraz dwie kompanie (18 samochod\u00f3w pancernych) BA-64 i BA-1025. Wed\u0142ug Tkaczenki WW NKWD na zachodniej Ukrainie – zapewne nieco p\u00f3\u017aniej – liczy\u0142y 31 540 ludzi. Zdaniem Anatolija Kentija 9 pa\u017adziernika 1944 r. podziemie na Zachodniej Ukrainie zwalcza\u0142o 26 304 \u017co\u0142nierzy WW NKWD. Warto wspomnie\u0107, i\u017c cho\u0107 liczba \u017co\u0142nierzy NKWD stacjonuj\u0105cych w zachodnich obwodach Ukrainy by\u0142a do\u015b\u0107 znaczna, to stanowi\u0142a jedynie drobny procent wszystkich s\u0142u\u017c\u0105cych w tym czasie w WW NKWD. W ca\u0142ym ZSRR Wojska Wewn\u0119trzne liczy\u0142y 30 grudnia 1945 r. 655 370 \u017co\u0142nierzy (wg planowanych stan\u00f3w winno by\u0107 680 280 ludzi).<\/span><\/p>\n

Nie by\u0142y to wszystkie jednostki skierowane do walki z partyzantk\u0105 ukrai\u0144sk\u0105. Obok Wojsk Wewn\u0119trznych mia\u0142y z ni\u0105 walczy\u0107 Pograniczne Wojska NKWD. Po wyj\u015bciu oddzia\u0142\u00f3w ACz na granic\u0119 ZSRR z 22 czerwca 1941 r. Sowieci przeformowali pograniczne pu\u0142ki do ochrony ty\u0142\u00f3w (utworzone po napa\u015bci Niemiec) z powrotem w Oddzia\u0142y Pograniczne, kt\u00f3rych celem by\u0142a ochrona granicy. Na zachodniej granicy USRR rozlokowano 2, 88, 89, 90, 93, 98 i 104 Oddzia\u0142y Pograniczne. W walce z ukrai\u0144sk\u0105 partyzantk\u0105 wspiera\u0107 mia\u0142 je od wrze\u015bnia 1944 r. 42 pu\u0142k zmotoryzowany. Ca\u0142o\u015bci\u0105 dowodzi\u0142 gen. lejtn. P. W. Burmak. W Podkarpackim Okr\u0119gu Granicznym rozlokowano 13, 24, 27, 31, 33 i 87 Oddzia\u0142y Pograniczne. Okr\u0119giem dowodzi\u0142 gen. mjr I. Demszin. Do ko\u0144ca 1944 r. Sowietom uda\u0142o si\u0119 zorganizowa\u0107 pe\u0142n\u0105 ochron\u0119 granicy USRR.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142ania sowieckich organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa wspiera\u0142y istriebitielnyje bataliony. IB zosta\u0142y powo\u0142ane rozkazem Rady Komisarzy Ludowych z 24 czerwca 1941 r. Ochrania\u0142y one wa\u017cne obiekty przed dywersantami niemieckimi. W wyj\u0105tkowych wypadkach, np. w Leningradzie, bra\u0142y udzia\u0142 w walkach na froncie. Na Ukrainie zachodniej i Bia\u0142orusi oraz na Litwie, \u0141otwie i w Estonii, po odbiciu tych teren\u00f3w z r\u0105k Niemc\u00f3w, wspomaga\u0142y dzia\u0142ania NKWD obliczone na likwidacj\u0119 podziemia i sowietyzacj\u0119.<\/span><\/p>\n

IB podlega\u0142y operacyjnie NKWD. Na ich czele stali oficerowie tej formacji. Formowano je z miejscowej ludno\u015bci, zajmowa\u0142y si\u0119 ochron\u0105 miejscowo\u015bci i maj\u0105tku pa\u0144stwowego, ochrania\u0142y ko\u0142chozy, kluby, szko\u0142y, mia\u0142y uniemo\u017cliwia\u0107 korzystanie przez partyzant\u00f3w z pomocy mieszka\u0144c\u00f3w wsi. W ka\u017cdym mie\u015bcie rejonowym dodatkowo stacjonowa\u0142 pluton szturmowy IB, wspieraj\u0105cy sowieckie akcje czyszcz\u0105ce. W sk\u0142ad IB w za\u0142o\u017ceniu mieli wchodzi\u0107 ludzie sprawdzeni, “oddani sowieckiej w\u0142adzy”. W praktyce trafia\u0142y tam przer\u00f3\u017cne osoby, cz\u0119sto sympatyzuj\u0105ce z partyzantk\u0105. W latach 1944-1945, jak ju\u017c wspomina\u0142em, w sk\u0142adzie IB znajdowa\u0142o si\u0119 wielu Polak\u00f3w. W ko\u0144cu 1944 r. IB liczy\u0142y ju\u017c 69 tys. ludzi w oddzia\u0142ach i 123 570 os\u00f3b w tzw. grupach wsparcia.<\/span><\/p>\n

W 1944 r. UPA osi\u0105gn\u0119\u0142a najwi\u0119kszy punkt rozwoju. W ponad stu sotniach znajdowa\u0142o si\u0119 25-30 tys. partyzant\u00f3w. Do tego nale\u017cy doliczy\u0107 jeszcze SKW, boj\u00f3wki SB OUN oraz te zwi\u0105zane jedynie z siatk\u0105 cywiln\u0105 OUN, kt\u00f3ra istnia\u0142a w znacz\u0105cej cz\u0119\u015bci ukrai\u0144skich wsi. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, i\u017c oddzia\u0142y UPA mia\u0142y mo\u017cliwo\u015bci mobilizacyjne si\u0119gaj\u0105ce 100 tys. ludzi.<\/span><\/p>\n

Za jedn\u0105 z najskuteczniejszych metod zwalczania podziemia Sowieci uznawali deportacje w g\u0142\u0105b ZSRR rodzin os\u00f3b powi\u0105zanych z partyzantk\u0105. Jak to uj\u0105\u0142 sekretarz obkomu lwowskiego Iwan Hruszeckyj: “Najbardziej bolesny punkt bandyt\u00f3w – to rodzina”. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce ju\u017c w lutym 1944 r. Chruszczow zaproponowa\u0142, aby wysiedla\u0107 rodziny cz\u0142onk\u00f3w podziemia. Oznaczony nr 7129 rozkaz dotycz\u0105cy deportacji mieszka\u0144c\u00f3w Ukrainy zachodniej \u0141awrientij Beria wydal 31 marca 1944 r. Spraw\u0119 traktowano jednak jako na tyle piln\u0105, i\u017c techniczne przygotowania do pierwszych deportacji bieg\u0142y r\u00f3wnolegle do dzia\u0142a\u0144 legislacyjnych. W my\u015bl pierwotnych zamierze\u0144 pierwsze transporty mia\u0142y wyruszy\u0107 najp\u00f3\u017aniej 1 kwietnia 1944 r., jednak ostatecznie deportacje zacz\u0119\u0142y si\u0119 7 maja 1944 r. Pocz\u0105tkowo przewidywano, \u017ce wysiedleniu podlegaj\u0105 rodziny “ouenowc\u00f3w i aktywnych powsta\u0144c\u00f3w” aresztowanych i zabitych w walce. Szybko jednak rozszerzono kategorie wysiedlanych, rozci\u0105gaj\u0105c j\u0105 r\u00f3wnie\u017c na tych partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostawali w lesie. Deportacji podlega\u0107 mia\u0142y zatem tak\u017ce rodziny ukrywaj\u0105cego si\u0119 “aktywu i kierownictwa OUN-UPA”, wg stanowisk: komendanci, ich zast\u0119pcy i pracownicy SB, rejonowi i nadrejonowi prowidnycy OUN, sotenni, staniczni, komendanci OUN, kurenni, gospodarczy, referenci \u0142\u0105czno\u015bci, “aktywni uczestnicy band”. Mienie podlega\u0142o konfiskacie. Mo\u017cna by\u0142o zabra\u0107 na zes\u0142anie do pi\u0119ciuset kg rzeczy na rodzin\u0119. W instrukcjach zalecano, by wysiedle\u0144cy zabierali ze sob\u0105 odzie\u017c, obuwie, \u017cywno\u015b\u0107. Mo\u017cna te\u017c by\u0142o zabra\u0107 zastawy sto\u0142owe i rzeczy kuchenne, drobny inwentarz i narz\u0119dzia (np. kosy, grabie), pieni\u0105dze oraz kosztowno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Rozszerzenie kategorii wysiedle\u0144c\u00f3w z rado\u015bci\u0105 przyj\u0119li dygnitarze partyjni. Jeden z cz\u0142onk\u00f3w kierownictwa obkomu r\u00f3wie\u0144skiego Wasilkow\u015bkyj cieszy\u0142 si\u0119: “wzi\u0105\u0107 i wysiedli\u0107 rodzin\u0119 takiego bandyty kt\u00f3ry chodzi, strzela, terroryzuje – to b\u0119dzie bardziej efektywne”.<\/span><\/p>\n

Ale nawet to nie by\u0142o dla nich w pe\u0142ni satysfakcjonuj\u0105ce. Wasyl Begma, sekretarz obwodu r\u00f3wie\u0144skiego, sugerowa\u0142 wysiedlanie ca\u0142ych wiosek “zara\u017conych bandytyzmem” i po\u0142o\u017conych w okolicy masyw\u00f3w le\u015bnych.<\/span><\/p>\n

Jak ju\u017c wspomina\u0142em, pierwszy transport wyruszy\u0142 7 maja 1944 r. Liczy\u0142 on ok. 2 tys. zes\u0142a\u0144c\u00f3w. W pierwszym okresie w wagonie umieszczano ok. dwudziestu os\u00f3b. Wywo\u0142a\u0142o to protest zast\u0119pcy ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych ZSRR Czernyszewa, po kt\u00f3rym “zgodnie z normami” w wagonach umieszczano do 35 os\u00f3b. I tak nie\u0142atwe warunki podr\u00f3\u017cy pogorszy\u0142y si\u0119 z nadej\u015bciem zimy. Zdarza\u0142y si\u0119 transporty pozbawione piecyk\u00f3w. Z powodu mroz\u00f3w w transporcie nr 49339 odprawionym z Tarnopola zmar\u0142o dwana\u015bcie dzieci, wiele os\u00f3b zachorowa\u0142o. Wysiedle\u0144c\u00f3w kierowano m.in. do republiki Korni i obwodu irkuckiego, gdzie zatrudniano ich przy wyr\u0119bie lasu i w g\u00f3rnictwie. Do ko\u0144ca 1944 r. deportowano oko\u0142o 13 tys. os\u00f3b. W 1945 r. wysiedlono 7393 rodziny, czyli 17 497 os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Sowieci uciekali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do organizowania publicznych egzekucji. 15 listopada 1944 r. Chruszczow zaproponowa\u0142, by powo\u0142a\u0107 wojskowe s\u0105dy polowe przy WW NKWD, kt\u00f3re w trybie dora\u017anym prowadzi\u0142yby pokazowe procesy na oczach miejscowej ludno\u015bci. Chruszczow zg\u0142osi\u0142 te\u017c pomys\u0142, aby skazanych na kar\u0119 \u015bmierci cz\u0142onk\u00f3w UPA nie rozstrzeliwa\u0107, a wiesza\u0107. 2 grudnia 1944 r. Beria odrzuci\u0142 sugesti\u0119 powo\u0142ania s\u0105d\u00f3w polowych, lecz skierowa\u0142 na Ukrain\u0119 zachodni\u0105 – w celu przyspieszenia proces\u00f3w – dwie sesje wyjazdowe Kolegium Wojskowego S\u0105du Najwy\u017cszego ZSRR. Jedna mia\u0142a obs\u0142ugiwa\u0107 Wo\u0142y\u0144 i obw\u00f3d tarnopolski, za\u015b druga reszt\u0119 Galicji i obw\u00f3d czerniowiecki. Niebawem zachodnie obwody USRR sta\u0142y si\u0119 widowni\u0105 proces\u00f3w i publicznych egzekucji. W po\u0142owie grudnia 1944 r. we wsi Dobrosyn w \u017b\u00f3\u0142kiewskiem powieszono miejscowego komendanta SB Z. Brucha. Przypatrywa\u0142o si\u0119 jej z konieczno\u015bci ok. pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu rolnik\u00f3w. W ko\u0144cu roku w Busku na rynku powieszono trzy osoby, z kt\u00f3rych jedna, R. Falin\u015bkyj – zdaniem J. Kyryczuka – nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z ruchem oporu. Na piersiach powieszono im kartki z napisem “Za zdrad\u0119 narodu ukrai\u0144skiego”. W ko\u0144cu 1944 r. tylko w obwodzie stanis\u0142awowskim Sowieci wykonali publiczne egzekucje na 28 osobach – trzy z nich powieszono w Stanis\u0142awowie. Podobne egzekucje mia\u0142y miejsce w innych obwodach. 9 stycznia 1945 r. w Drohobyczu powieszono dw\u00f3ch partyzant\u00f3w, a w Borys\u0142awiu jednego. Cia\u0142 partyzant\u00f3w powieszonych w Olesku przez d\u0142u\u017cszy czas nie zdejmowano. Zdarza\u0142y si\u0119 wypadki egzekucji kobiet. By osi\u0105gn\u0105\u0107 odpowiedni efekt zastraszenia, Sowieci zmuszali miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 do przygl\u0105dania si\u0119 egzekucjom. Nie wy\u0142\u0105czano z tego tak\u017ce m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Tak opisywa\u0142 egzekucj\u0119 w Brze\u017canach pi\u0119tnastoletni ucze\u0144 sowieckiej diesiatilietki: “Ca\u0142a szko\u0142a musia\u0142a i\u015b\u0107 ogl\u0105da\u0107 egzekucj\u0119. Stali\u015bmy tam, na rynku. Ja by\u0142em jakie\u015b 50 metr\u00f3w od tego miejsca. Ten cz\u0142owiek mia\u0142 na piersiach desk\u0119 z nazwiskiem: Iwan Lew. M\u00f3wiono, \u017ce gdy go z\u0142apano, mia\u0142 przy sobie trofea, 53 ludzkich uszu, odci\u0119tych zabitym, prawdopodobnie Rosjanom i Polakom. Po\u015brodku rynku zatrzyma\u0142a si\u0119 du\u017ca ci\u0119\u017car\u00f3wka, studebaker. Na platformie, przy samym brzegu, sta\u0142 m\u0119\u017cczyzna w otoczeniu elegancko ubranych oficer\u00f3w NKWD, w bia\u0142ych futrzanych kurtkach. Rosyjski s\u0119dzia odczyta\u0142 wyrok. Samoch\u00f3d odjecha\u0142, a m\u0119\u017cczyzna zosta\u0142 na szubienicy. Jego cia\u0142o hu\u015bta\u0142o si\u0119 w prz\u00f3d i ty\u0142. Wisia\u0142o tam jeszcze dwa dni”.<\/span><\/p>\n

Jeden z partyzant\u00f3w, Iwan Fanga – chory na tyfus, zosta\u0142 aresztowany. Tak opisywa\u0142 to, co by\u0142o dalej: “Zrobili mi w Brze\u017canach proces i skazali. Czeka\u0142em na egzekucj\u0119. Prawie dwa tygodnie sp\u0119dzi\u0142em w celi \u015bmierci. Pewnej niedzieli zabrali nas trzech, zwi\u0105zali sznurami i wyprowadzili z wi\u0119zienia. Ludzie w\u0142a\u015bnie wychodzili z cerkwi i ca\u0142y t\u0142um zacz\u0105\u0142 i\u015b\u0107 za nami. Nagle zobaczy\u0142em tam moj\u0105 matk\u0119. Pr\u00f3bowa\u0142a da\u0107 mi troch\u0119 mleka, ale jeden z \u017co\u0142nierzy uderzy\u0142 j\u0105 w g\u0142ow\u0119 i upad\u0142a. Mleko wyla\u0142o si\u0119 na chodnik. Ludzie pomogli jej wsta\u0107. Ca\u0142\u0105 twarz mia\u0142a we krwi”.<\/span><\/p>\n

Zdaniem J. Kyryczuka odwaga wykazywana przez skaza\u0144c\u00f3w wbrew sowieckim intencjom wzmacnia\u0142a ducha oporu. Zapewne czasami tak rzeczywi\u015bcie by\u0142o. Ale z innych opis\u00f3w raczej wida\u0107 jedynie przera\u017cenie. Adam Rotfeld, kt\u00f3ry przynosi\u0142 paczki do wi\u0119zienia w Przemy\u015blanach, tak opisywa\u0142 swoje wra\u017cenia: “Wi\u0119zienie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w gmachu NKWD. Przed jego wej\u015bciem wisia\u0142o dw\u00f3ch m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn bez spodni, z genitaliami na wierzchu. Nigdy tego nie zapomn\u0119. Zabili ich i powiesili. Zdj\u0119li im spodnie, \u017ceby ich po \u015bmierci jeszcze bardziej poni\u017cy\u0107. Na koszulach mieli przyczepione karteczki \u00bbWalczy\u0142em przeciwko w\u0142adzy radzieckiej\u00ab”. I jeszcze fragment z ksi\u0105\u017cki Szymona Redlicha, dotycz\u0105cy wspominanej egzekucji w Brze\u017canach: “Karol Codogni (…) zapami\u0119ta\u0142, \u017ce banderowiec zosta\u0142 powieszony naprzeciwko (…) przedwojennego sklepu b\u0142awatnego. \u00bbWisia\u0142 tam jeszcze par\u0119 dni. Kiedy go wieszali, musia\u0142 odda\u0107 mocz, bo z jego spodni wisia\u0142 potem sopel lodu\u00ab. Karol zapami\u0119ta\u0142 te\u017c cia\u0142a banderowc\u00f3w wystawiane na widok publiczny na ulicy S\u0142owackiego. \u00bbPrzywozili ich rano i opierali o \u015bcian\u0119. Potem przychodzi\u0142y kobiety z okolicznych wiosek i rozpoznawa\u0142y swoich bliskich. By\u0142o mn\u00f3stwo krzyku. Sowietom chodzi\u0142o o dwie rzeczy: chcieli zastraszy\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w, a jednocze\u015bnie dowiedzie\u0107 si\u0119, z kt\u00f3rych rodzin pochodzili zabici. Wielu krewnych zes\u0142ano nast\u0119pnie na Syberi\u0119\u00ab”.<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car zwalczania partyzantki wzi\u0105\u0142 na siebie “miecz partii” – NKWD i NKGB. Bezpo\u015bredni\u0105 walk\u0105 z UPA zajmowa\u0142y si\u0119 Wojska Wewn\u0119trzne NKWD, kt\u00f3re zaraz po zaj\u0119ciu terenu przez ACz prowadzi\u0142y operacje czyszcz\u0105ce, nazywane przez partyzant\u00f3w czerwon\u0105 miot\u0142\u0105. Pocz\u0105tkowo du\u017cymi si\u0142ami otaczano wi\u0119ksze kompleksy le\u015bne, kt\u00f3re dok\u0142adnie przeszukiwano. Da\u0142o to licz\u0105ce si\u0119 rezultaty. Do sierpnia 1944 r. ob\u0142awami obj\u0119to ca\u0142y Wo\u0142y\u0144. Nast\u0119pnie, w miar\u0119 post\u0119pu Armii Czerwonej, obejmowa\u0142y one Galicj\u0119 Wschodni\u0105. W listopadzie 1944 r. Sowieci przyst\u0105pili do czesania Czarnego Lasu, jednej z g\u0142\u00f3wnych siedzib oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Cho\u0107 pocz\u0105tkowe efekty operacji nie by\u0142y zach\u0119caj\u0105ce, Czarny Las przesta\u0142 by\u0107 dla partyzant\u00f3w bezpieczn\u0105 kryj\u00f3wk\u0105.<\/span><\/p>\n

W listopadzie 1944 r. Sowietom uda\u0142o si\u0119 przechwyci\u0107 rozkaz “Sze\u0142esta”, nakazuj\u0105cy zmian\u0119 taktyki UPA i wyznaczenie poszczeg\u00f3lnym oddzia\u0142om rejon\u00f3w dzia\u0142ania. Sowieci natychmiast postanowili zmieni\u0107 zasady akcji przeciwpartyzanckich. Od tej pory postanowiono przeszukiwany rejon podzieli\u0107 na dziesi\u0119\u0107-pi\u0119tna\u015bcie cz\u0119\u015bci. Ka\u017cda z nich obejmowa\u0142a dwie-trzy wsie. Za ka\u017cdy taki odcinek odpowiada\u0142a kompania w sile 80-120 ludzi. Operacja mia\u0142a si\u0119 rozpoczyna\u0107 jednocze\u015bnie we wszystkich miejscowo\u015bciach. Najpierw zbierano wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w i kategorycznego \u017c\u0105dano ujawnienia si\u0119 wszystkich, kt\u00f3rzy “zawinili wobec w\u0142adzy radzieckiej”. Nast\u0119pnie enkawudy\u015bci mieli drobiazgowo przeszukiwa\u0107 kolejno wszystkie domy i zabudowania gospodarcze. Miano zwraca\u0107 uwag\u0119 na ewentualne wej\u015bcia do schron\u00f3w. Ka\u017cde obej\u015bcie mo\u017cna by\u0142o przeszukiwa\u0107 nawet kilka razy. Taka ob\u0142awa mia\u0142a trwa\u0107 non stop przez pi\u0119\u0107-siedem dni. Chyba po raz pierwszy now\u0105 taktyk\u0119 zastosowa\u0142 dow\u00f3dca 17 Brygady p\u0142k Nowiczichin w grudniu 1944 r.<\/span><\/p>\n

Wojska NKWD stosowa\u0142y tak\u017ce r\u00f3\u017cnego rodzaju podst\u0119py. Jednym z nich by\u0142o prowokowanie UPA do ataku w miejscach, gdzie zorganizowano zasadzki. By\u0142y to tzw. primanki. Na trasach szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto atakowanych przez UPA pozorowano np. uszkodzenie samochodu. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy pozostawa\u0142a w ukryciu w ci\u0119\u017car\u00f3wce z broni\u0105 gotow\u0105 do strza\u0142u, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b krz\u0105ta\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 maszyny. Czasami samoch\u00f3d ze s\u0142ab\u0105 ochron\u0105 “psu\u0142 si\u0119” w miejscu, gdzie inna grupa Sowiet\u00f3w skrycie ju\u017c wcze\u015bniej zaj\u0119\u0142a stanowiska. Organizowano zasadzki tak\u017ce np. przy sklepach wiejskich, zaraz po przywiezieniu dostawy towar\u00f3w, czy przy ci\u0119\u017car\u00f3wkach z zaopatrzeniem, kt\u00f3rych kierowcy “nieroztropnie” pozostali we wsi na noc. Stosowanie tego typu podst\u0119p\u00f3w zaleca\u0142 m.in. dow\u00f3dca Ukrai\u0144skiego Okr\u0119gu gen. Fadiejew w rozkazie nr 0048 z 18 grudnia 1945 r., ale stosowano je jeszcze przed jego wydaniem. Akcje te wymaga\u0142y wiele cierpliwo\u015bci. Si\u0142\u0105 rzeczy tylko niekt\u00f3re mog\u0142y przynie\u015b\u0107 powodzenie. Warto wymieni\u0107 niekt\u00f3re z nich. 2 grudnia we wsi Zakrywcy by\u0142 przeprowadzany spis ludno\u015bci. Po zako\u0144czeniu pracy pozostali tu dwaj przeprowadzaj\u0105cy go rachmistrze, m.in. rejonowy instruktor Komsomo\u0142u Kuzniecowa. W miejscu ich noclegu Sowieci w tajemnicy zorganizowali zasadzk\u0119. W nocy dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w SB pr\u00f3bowa\u0142o zlikwidowa\u0107 rachmistrz\u00f3w, ale zostali schwytani. Natychmiast ich przes\u0142uchano. \u015aledztwo przynios\u0142o szybki rezultat, cho\u0107 pozostaje tajemnic\u0105, jak wygl\u0105da\u0142o. Dzi\u0119ki zeznaniom je\u0144c\u00f3w schwytano kolejnych dw\u00f3ch esbist\u00f3w, a jednego zabito. 8 grudnia 1945 r. Sowieci zorganizowali udan\u0105 zasadzk\u0119 przy sklepie, do kt\u00f3rego dowieziono towary we wsi \u0141uczincy rej. Bursztyn. Zabito trzech i z\u0142apano dw\u00f3ch partyzant\u00f3w, zdobyto trzy peemy i pistolet. Sowieci mieli jednego rannego. Sowieci organizowali tak\u017ce zasadzki przy trupach zabitych partyzant\u00f3w czy wok\u00f3\u0142 nocuj\u0105cego we wsi agenta. 4 grudnia 1945 r. grupa operacyjna NKWD zabi\u0142a we wsi U\u015bcie obw\u00f3d tarnopolski trzech upowc\u00f3w. Cia\u0142a ich pozostawiono w miejscu \u015bmierci porzucone, wok\u00f3\u0142 jednak zorganizowano potajemnie zasadzk\u0119. Jeszcze tej samej nocy zgin\u0119\u0142o w niej nast\u0119pnych trzech partyzant\u00f3w. Wykryty przez podziemie agent “Oleg”, mieszkaj\u0105cy w Rudce obw\u00f3d drohobycki, 6 grudnia 1945 r. uda\u0142 si\u0119 do domu rodzic\u00f3w do wsi Nowy Ostr\u00f3w. Ko\u0142o domu Sowieci zorganizowali zasadzk\u0119. Zgin\u0119\u0142o w niej trzech cz\u0142onk\u00f3w SB, kt\u00f3rzy przyszli w nocy wykona\u0107 wyrok.<\/span><\/p>\n

Sowieci nie uciekali si\u0119 jednak jedynie do nagiej si\u0142y, ale podejmowali pr\u00f3by zjednania sobie miejscowej ludno\u015bci. W wiosce Siedliska Burkunie, \u017conie partyzanta, kt\u00f3rej po\u0142\u00f3g trwa\u0142 ju\u017c osiemna\u015bcie godzin, wezwani wojskowi pomogli urodzi\u0107 bli\u017ani\u0119ta. W efekcie kobieta ju\u017c nast\u0119pnego dnia, 28 stycznia 1945 r., przekona\u0142a m\u0119\u017ca do ujawnienia si\u0119.<\/span><\/p>\n

W partii cz\u0119sto krytykowano WW NKWD za nieskuteczno\u015b\u0107. Enkawudy\u015bci odrzucali takie zarzuty, wskazuj\u0105c, i\u017c wiele ich niepowodze\u0144 wynika z braku sprawdzonych informacji otrzymywanych od NKGB i NKWD. Genera\u0142 Bragin w trakcie narady w obwodzie r\u00f3wie\u0144skim na takie zarzuty do\u015b\u0107 przytomnie zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 pracownikom obkomu, \u017ce bez Wojsk Wewn\u0119trznych partia nie utrzyma\u0142aby si\u0119 w terenie, a jego \u017co\u0142nierze walcz\u0105 “cierpi\u0105c niewygody, nie dojadaj\u0105c, nie dosypiaj\u0105c, ryzykuj\u0105c swoim \u017cyciem”. Ze swojej strony Bragin stwierdzi\u0142 \u017ce wojska NKWD przejawiaj\u0105 zbytni “humanizm”. “Boimy si\u0119 czasem – powiedzia\u0142 – spali\u0107 dom, gdy tymczasem nale\u017cy go spali\u0107 bez wahania. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce powinni\u015bmy przed sob\u0105 postawi\u0107 cel palenia dom\u00f3w – cz\u0142owiek radziecki nigdy tak nie rozwi\u0105zuje problem\u00f3w, ale wtedy, kiedy to jest konieczne, w gor\u0105cej minucie, w\u00f3wczas nale\u017cy tak zrobi\u0107”. I dalej zaznaczy\u0142, \u017ce je\u015bli takie fakty si\u0119 pojawi\u0105 “nie m\u00f3wi\u0119 o masowych podpaleniach, to prosz\u0119 si\u0119 z tym liczy\u0107, \u017ce pojawi\u0142 si\u0119 taki moment i \u017ce koniecznie trzeba by\u0142o tak zrobi\u0107”.<\/span><\/p>\n

Dotykamy tu problemu post\u0119powania wojsk sowieckich i pracownik\u00f3w aparatu wobec ludno\u015bci cywilnej. R\u00f3\u017cne sowieckie samowole, jak si\u0119 wydaje, mo\u017cna pogrupowa\u0107 na kilka rodzaj\u00f3w. Pierwszy, to zjawisko “zemsty \u017co\u0142nierzy”. Sowieci wchodzili na tereny, na kt\u00f3rych, jak zapewnia\u0142a ich propaganda, powinni by\u0107 witani z otwartymi ramionami. Tymczasem spotykali si\u0119 z nieufno\u015bci\u0105 miejscowej ludno\u015bci, musieli uwa\u017ca\u0107 na ka\u017cdym kroku, by nie pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 partyzant\u00f3w. Nieostro\u017cno\u015b\u0107 tak\u0105 \u0142atwo mogli przyp\u0142aci\u0107 \u017cyciem – tak si\u0119 zreszt\u0105 cz\u0119sto zdarza\u0142o. 21 pa\u017adziernika 1944 r. do wsi Krywe\u0144ky rej. Probu\u017cna obw\u00f3d Tarnopol przyby\u0142o pi\u0119tnastu enkawudyst\u00f3w, by wysiedli\u0107 “rodziny bandyt\u00f3w”. Zaatakowani przez partyzant\u00f3w, stracili trzech ludzi i wycofali si\u0119. Nast\u0119pnego dnia przyby\u0142 oddzia\u0142 dowodzony przez mjr. Poljaskiego i lejtn. Mo\u0142dowanowa, kt\u00f3ry urz\u0105dzi\u0142 “dziki pogrom wsi”. Rozstrzelano dziesi\u0119ciu mieszka\u0144c\u00f3w – m\u0119\u017cczyzn w wieku sze\u015b\u0107dziesi\u0105t-osiemdziesi\u0105t lat (m\u0142odsi widocznie uciekli) – oraz spalono 45 gospodarstw. Pi\u0119ciu rozstrzelanych nale\u017ca\u0142o do rodzin os\u00f3b s\u0142u\u017c\u0105cych w ACz.<\/span><\/p>\n

8 stycznia 1946 r. trzej \u017co\u0142nierze 24 Gwardyjskiej Brygady Artylerii, wys\u0142ani do gospodarstwa pomocniczego brygady po siano, samowolnie udali si\u0119 do wsi \u017beniw i zabrali je miejscowym rolnikom. Gdy wracali do swojego oddzia\u0142u, zostali zabici. Partyzanci zlikwidowali te\u017c w wiosce zdemobilizowanego czerwonoarmist\u0119 oraz jeszcze jedn\u0105 osob\u0119. Na wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci \u017co\u0142nierzy dow\u00f3dca brygady, Bohater Zwi\u0105zku Radzieckiego, p\u0142k Brizgold wys\u0142a\u0142 do wsi \u017beniw grup\u0119 szturmow\u0105. Aresztowa\u0142a ona 26 m\u0119\u017cczyzn, z kt\u00f3rych dw\u00f3ch od razu rozstrzelano. Pozosta\u0142ych przyprowadzono do Glinian, gdzie – zamiast przekaza\u0107 ich NKWD – uwi\u0119ziono w areszcie wojskowym i poddano okrutnemu \u015bledztwu. Uczestniczy\u0142 w nim tak\u017ce p\u0142k Brizgold. Sowieci powo\u0142ali komisj\u0119, by zbada\u0142a t\u0119 spraw\u0119, nie wiemy, jaki by\u0142 efekt jej prac.<\/span><\/p>\n

Druga kategoria “narusze\u0144 socjalistycznej praworz\u0105dno\u015bci”, zbli\u017cona do przedstawionych powy\u017cej, to wypadki, kiedy oddzia\u0142y ACz lub jeszcze cz\u0119\u015bciej WW NKWD traktowa\u0142y wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Ukrainy zachodniej jako “bandyt\u00f3w”. W trakcie ob\u0142aw cz\u0119sto zabijano niewinne osoby, po czym w sprawozdaniach przedstawiano ofiary jako zlikwidowanych partyzant\u00f3w. 10 pa\u017adziernika 1944 r. Sowieci we wsi Wydny w obwodzie stanis\u0142awowskim zabili siedmiu mieszka\u0144c\u00f3w i spalili siedem gospodarstw. W\u015br\u00f3d zabitych by\u0142a dw\u00f3jka dzieci od sze\u015bciu do dwunastu lat i dwie kobiety. Spraw\u0119 po wykryciu skierowano do Wojskowego Trybuna\u0142u. 26 pa\u017adziernika 1944 r. w obwodzie tarnopolskim naczelnik RO NKWD rejonu Wielko Borkowskiego Kostyliew z grup\u0105 \u017co\u0142nierzy IB nie znalaz\u0142szy w chutorze Ro\u017cdnia partyzant\u00f3w, spali\u0142 czterna\u015bcie gospodarstw i zabi\u0142 trzech cywil\u00f3w. 25 pa\u017adziernika 1944 r. milicjant Worotnikow z rej. Poryck otrzyma\u0142 polecenie zatrzymania we wsi Liachowo podejrzanego o dezercj\u0119 z ACz Parfeniuka. Z czterema lud\u017ami o godz. 20.00 wtargn\u0105\u0142 do domu jego rodziny. Gdy nie znalaz\u0142 Parfeniuka, zastrzeli\u0142 jego \u017con\u0119, pi\u0119tnastoletniego syna oraz trzy c\u00f3rki, z kt\u00f3rych najm\u0142odsza mia\u0142a trzy miesi\u0105ce. Ocala\u0142 m\u0142odszy syn, przytomnie schowawszy si\u0119 na piecu. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce informacja o dezercji Parfeniuka by\u0142a nieprawdziwa.<\/span><\/p>\n

Zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wypadki likwidacji schwytanych partyzant\u00f3w na miejscu, bez s\u0105du. Sekretarz rejonu Moroczno obwodu r\u00f3wie\u0144skiego Kostikow nakaza\u0142 stracenie schwytanych podczas ob\u0142awy we wsi Keleznica dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w OUN. Zorganizowa\u0142 publiczny “s\u0105d”, na kt\u00f3rym wyst\u0105pi\u0142 w roli prokuratora. Po og\u0142oszeniu “wyroku” obu schwytanych powieszono.<\/span><\/p>\n

W tej samej kategorii mo\u017cna te\u017c umie\u015bci\u0107 zachowanie naczelnika starozyneckoho RO NKWD st. lejtn. Go\u0142ubca (obw\u00f3d Czerniowce), kt\u00f3ry og\u0142osi\u0142 na swoim terenie, i\u017c kto si\u0119 nie ujawni do 1 pa\u017adziernika 1944 r. ten zostanie rozstrzelany, po czym 17 pa\u017adziernika zabi\u0142 publicznie na przedmie\u015bciach miasteczka trzech aresztowanych. Co najmniej jeden z nich by\u0142 uwi\u0119ziony przypadkowo. Samych Sowiet\u00f3w oburzy\u0142o takie samowolne dzia\u0142anie. Tym bardziej \u017ce w ci\u0105gu nast\u0119pnych kilku dni uciek\u0142o do Rumunii szesna\u015bcie rodzin.<\/span><\/p>\n

Trzeci rodzaj wykrocze\u0144 to zwyk\u0142e maruderstwo \u017co\u0142nierzy czy nadu\u017cywanie w\u0142adzy przez cz\u0142onk\u00f3w aparatu partyjnego i pa\u0144stwowego oraz funkcjonariuszy organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Nagminne by\u0142y kradzie\u017ce, wymuszenia jedzenia, w\u00f3dki, r\u00f3\u017cnego rodzaju rozboje, zmuszanie do p\u0142acenia okupu czy pobicia. Przewodnicz\u0105cy sielsowieta Bia\u0142o D\u017carowskiego w rej. Poryck Iwan Paszko “systematycznie” prowadzi\u0142 r\u00f3\u017cne rewizje, w trakcie kt\u00f3rych zabiera\u0142 ludziom rzeczy. Opornych bi\u0142. Gro\u017abami zmusza\u0142 do wsp\u00f3\u0142\u017cycia \u017cony czerwonoarmist\u00f3w i niepe\u0142noletnie dziewcz\u0119ta. Za te przewiny skazano go na dziesi\u0119\u0107 lat wi\u0119zienia. W Wyszkowskim rejonie obwodu czerniowieckiego pe\u0142nomocnik operacyjny A. Abroskin dokonywa\u0142 pozaprawnych przeszukiwa\u0144, aresztowa\u0144, a tak\u017ce kilku zab\u00f3jstw. Zosta\u0142 za to skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Naczelnik sztabu IB w wyszkowskim rejonie N. Andriejew za pobicia i zamordowanie przewodnicz\u0105cego jednego z sielsowiet\u00f3w zosta\u0142 skazany na dziesi\u0119\u0107 lat \u0142agru. W grudniu 1945 r. kontrola w rej. T\u0142uste w obwodzie tarnopolskim wykaza\u0142a, \u017ce kierownicy rejonu, w tym sekretarz KP(b)U S\u0142obodianiuk oraz przewodnicz\u0105cy rady miejskiej Plete\u0144, przeprowadzili liczne pozaprawne rewizje i aresztowania, w trakcie kt\u00f3rych zabierali inwentarz domowy i zn\u0119cali si\u0119 nad lud\u017ami. W grudniu 1945 r. w obwodzie wo\u0142y\u0144skim kierownik ho\u0142owi\u0144skiego rejonu \u0142\u0105czno\u015bci B. Sumcow i przewodnicz\u0105cy rady rejonowej M. \u017bdanow pojechali do wsi Horodno, by prowadzi\u0107 “prac\u0119 polityczn\u0105” w\u015br\u00f3d ludno\u015bci. Pijani weszli do M. Fomenczuk i za\u017c\u0105dali od niej w\u00f3dki. Gdy odm\u00f3wi\u0142a, z\u0142amali jej nos i wybili oko. Sekretarz KP(b)U rej. Ko\u0142ki W. Ulianow we wsi Podcarewyczy w sierpniu 1945 r. prowadzi\u0142 masowe rewizje i konfiskaty zbo\u017ca tak\u017ce u tych gospodarzy, kt\u00f3rzy oddali kontyngent. Pobi\u0142 przewodnicz\u0105cego rady wiejskiej Sidoruka oraz inwalid\u0119 Wojny Ojczy\u017anianej Soko\u0142a, strzela\u0142 do ptactwa domowego w domu gospodyni Szulianskoj. Za te rozboje skazano go na pi\u0119\u0107 lat wi\u0119zienia. Przed nadu\u017cyciami w\u0142adzy nie chroni\u0142o nawet zajmowanie pa\u0144stwowego stanowiska. Nierzadkie zapewne by\u0142y takie wypadki jak ten z 27 pa\u017adziernika 1944 r., gdy naczelnik o\u017adziutyckiego RO NKWD Isajew oraz pe\u0142nomocnik operacyjny Szejka w trakcie prowadzonych wysiedle\u0144 we wsi Boroniczino w obwodzie wo\u0142y\u0144skim upili si\u0119 i wtargn\u0119li do sekretarza sielsowieta Marii Sawieniuk, oskar\u017cyli j\u0105 o kradzie\u017c pm, urz\u0105dzili “\u015bledztwo” i dotkliwie pobili. \u017b\u0105dali, by na dow\u00f3d swojej niewinno\u015bci… zastrzeli\u0142a ksi\u0119dza, po czym rozebrali j\u0105, wyprowadzili na zewn\u0105trz i okrwawion\u0105 pozostawili pod stra\u017c\u0105 na widoku mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Cz\u0119sto zdarza\u0142y si\u0119 wypadki “\u017cart\u00f3w”, gdy pijani Sowieci udawali, \u017ce chc\u0105 kogo\u015b rozstrzela\u0107.<\/span><\/p>\n

Czwarty rodzaj samowoli, to wypadki nadu\u017cy\u0107 w \u015bledztwie. Nagminne by\u0142o bicie aresztowanych, cho\u0107 teoretycznie zakazywa\u0142y tego przepisy. W rej. stanis\u0142awowskim pe\u0142nomocnik operacyjny RO NKWD Osokin “systematycznie bi\u0142 obywateli (…) p\u00f3\u017aniej zwolnionych z powodu braku pope\u0142nienia przest\u0119pstwa”. 30 listopada 1945 r. obwodowa prokuratura skierowa\u0142a materia\u0142 na ten temat do stanis\u0142awowskiej prokuratury NKWD, \u017c\u0105daj\u0105c jego aresztowania. Po dw\u00f3ch miesi\u0105cach nic jednak nie zrobiono w tej sprawie, dlatego zwr\u00f3cono si\u0119 do republika\u0144skiej prokuratury WW NKWD.<\/span><\/p>\n

Nie brakowa\u0142o os\u00f3b, kt\u00f3re podczas prowadzenia \u015bledztw ujawnia\u0142y swoje sadystyczne i seksualne zwichni\u0119cia. Nale\u017ca\u0142 do nich naczelnik referatu walki z bandytyzmem RO NKWD w Glinianach m\u0142. lejtn. Matiuchin, kt\u00f3ry zgwa\u0142ci\u0142 co najmniej pi\u0119\u0107 kobiet aresztowanych pod fa\u0142szywymi zarzutami. Przekroczy\u0142 granic\u0119 tolerancji swoich koleg\u00f3w z resortu przy zn\u0119caniu si\u0119 nad K. Michalsk\u0105, aresztowan\u0105 27 stycznia 1946 r. Przez kilkana\u015bcie dni przetrzymywano j\u0105 w areszcie bez sankcji prokuratorskiej. 14 lutego Matiuchin wezwa\u0142 j\u0105 na przes\u0142uchanie, kaza\u0142 si\u0119 rozebra\u0107 do naga i usi\u0105\u015b\u0107 na jego kolanach, co zastraszona dziewczyna zrobi\u0142a. Nast\u0119pnego dnia ponownie wezwa\u0142 j\u0105 do siebie i zaproponowa\u0142 wolno\u015b\u0107 i dostatnie \u017cycie w zamian za wsp\u00f3\u0142\u017cycie. Gdy dziewczyna odm\u00f3wi\u0142a, zosta\u0142a pobita pa\u0142k\u0105. Matiuchin zdar\u0142 z niej ubranie, zgwa\u0142ci\u0142 przy u\u017cyciu pa\u0142ki a nast\u0119pnie zmusi\u0142 do stosunku oralnego. Na uwag\u0119, i\u017c Michalska z\u0142o\u017cy skarg\u0119 do prokuratora, Matiuchin zareagowa\u0142 ponownym biciem “granicz\u0105cym z sadyzmem”. Gdy do gabinetu wesz\u0142o czterech wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w RO NKWD, zobaczyli kobiet\u0119 z twarz\u0105 i ubraniem poplamionym sperm\u0105 Matiuchina, na co ten zareagowa\u0142 uwag\u0105: “Widzicie, jaka z niej smarkaczka, a o kontaktach z band\u0105 nic nie chce powiedzie\u0107”. 18 lutego kobiet\u0119 uwolniono.<\/span><\/p>\n

Noc\u0105 z 29 na 30 pa\u017adziernika 1944 r. do wsi Smordwe obwodu r\u00f3wie\u0144skiego grupa funkcjonariuszy RO NKWD z rej. M\u0142yn\u00f3w przyby\u0142a, by zbada\u0107, czy partyzanci odwiedzaj\u0105 dom ksi\u0119dza Pribytowskogo. Podeszli pod dom i otworzyli silny ogie\u0144, od kt\u00f3rego zapali\u0142a si\u0119 szopa. Wtargn\u0119li do domu, porozbijali meble, pobili ksi\u0119dza. Dzielnicowy Klimenko i milicjant Szwab wyprowadzili ksi\u0119dza z rodzin\u0105 na zewn\u0105trz, obrabowali dom z cennych rzeczy, po czym go rozstrzelali. Za sw\u00f3j czyn obaj zostali aresztowani.<\/span><\/p>\n

W sowieckich dokumentach znajdziemy opis wielu takich przypadk\u00f3w samowoli i nadu\u017cy\u0107, a jeszcze wi\u0119cej zapewne nigdy nie zosta\u0142o wykrytych przez organa kontroli i \u015bwiadectwa o nich pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 w materia\u0142ach archiwalnych. Nawet w uchwale z 10 stycznia 1945 r. KC KP(b)U przyznawano, i\u017c mia\u0142y miejsce “niedopuszczalne wypadki”, kiedy NKWD i NKGB pali\u0142o domy i zabija\u0142o osoby nie zwi\u0105zane z partyzantk\u0105, “dyskredytuj\u0105c siebie i organy w\u0142adzy sowieckiej”.<\/span><\/p>\n

Niemal jawne przekraczanie obowi\u0105zuj\u0105cych oficjalnie w ZSRR norm prawnych przez funkcjonariuszy sowieckich mo\u017ce wskazywa\u0107, \u017ce takie zachowania by\u0142y niemal regu\u0142\u0105. Zreszt\u0105 nie mog\u0142o by\u0107 inaczej – Sowieci byli zmuszani z jednej strony do zachowania “radzieckiej praworz\u0105dno\u015bci”, ale z drugiej oczekiwano od nich r\u00f3wnocze\u015bnie natychmiastowych wynik\u00f3w zwalczania partyzantki i podziemia. A wi\u0119c z miesi\u0105ca na miesi\u0105c mia\u0142o by\u0107 coraz wi\u0119cej zabitych i aresztowanych. Przesy\u0142ane do centrali meldunki by\u0142y uwa\u017cnie czytane i starannie analizowane. Ewentualne spadki “aktywno\u015bci bojowej” by\u0142y natychmiast zauwa\u017cane i pot\u0119piane. Maj\u0105c do wyboru bycie “praworz\u0105dnym i humanitarnym” i niemal na pewno oskar\u017cenie w najlepszym wypadku o nieudolno\u015b\u0107 (w gorszym o sprzyjanie nacjonalistom), lub \u0142amanie przepis\u00f3w i raczej ma\u0142o prawdopodobne oskar\u017cenie o nadu\u017cycia, wybierano przewa\u017cnie to drugie.<\/span><\/p>\n

Sowieci zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce tego rodzaju zachowania zniech\u0119caj\u0105 do w\u0142adzy komunistycznej miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra z tego powodu musia\u0142a mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce jest pod okupacj\u0105. Dlatego, przynajmniej od 1945 r., starali si\u0119 ograniczy\u0107 plag\u0119 samowoli i nadu\u017cy\u0107 po to, by pozyska\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Wo\u0142ynia i Galicji do walki z OUN-B i UPA. Ich d\u0142ugofalowym celem, jak s\u0105dz\u0119, by\u0142a zamiana faktycznej okupacji w wojn\u0119 domow\u0105, w kt\u00f3rej tak po stronie komunist\u00f3w, jak i nacjonalist\u00f3w walczyliby ze sob\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144cy Ukrainy zachodniej.<\/span><\/p>\n

Klewa\u0144sko-or\u0142owska operacja NKWD – likwidacja “K\u0142yma Sawura”<\/span><\/p>\n

26 stycznia 1945 r. 22 km na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Kamienia Koszyrskiego, w rejonie miejscowo\u015bci Jajno 9 kompania strzelecka 169 pu\u0142ku NKWD natkn\u0119\u0142a si\u0119 na oddzia\u0142 UPA. W starciu zgin\u0119\u0142o siedemnastu partyzant\u00f3w. Sowieci stracili tylko jednego zabitego (zast\u0119pc\u0119 d-cy kompanii). Jednak nie por\u00f3wnanie wzajemnych strat decydowa\u0142o o sowieckim sukcesie. W trakcie potyczki enkawudy\u015bci wzi\u0119li do niewoli jednego z wy\u017cszych dow\u00f3dc\u00f3w UPA na Wo\u0142yniu Jurija Stelmaszczuka “Rudego”, kt\u00f3ry, chory na tyfus, nieprzytomny by\u0142 przewo\u017cony na saniach. Szczeg\u00f3\u0142y \u015bledztwa, kt\u00f3remu go poddano, zapewne pozostan\u0105 na zawsze tajemnic\u0105. Faktem jest, i\u017c “Rudy” 8 lutego 1945 r., w obecno\u015bci gen. T. Strokacza, zezna\u0142 m.in., \u017ce 30 listopada 1944 r. spotka\u0142 si\u0119 z dow\u00f3dc\u0105 UPA na Wo\u0142yniu Dmytro Kljaczkiw\u015bkym “K\u0142ymem Sawurem”. Wed\u0142ug niego Kljaczkiw\u015bkyj od jesieni 1944 r. przebywa\u0142 w chutorze Or\u017c\u00f3w rejon Klewa\u0144 obw\u00f3d R\u00f3wne. W tym miejscu mia\u0142 si\u0119 30 stycznia 1945 r. ponownie spotka\u0107 z “Rudym”. Stelmaszczuk ujawni\u0142 te\u017c, \u017ce Kljaczkiw\u015bkyj unika pobytu w bunkrach. W ci\u0105gu dnia przebywa w lesie, za\u015b w nocy ukrywa si\u0119 na konspiracyjnych kwaterach. Razem z nim przebywa\u0142o zawsze dw\u00f3ch-trzech ludzi z ochrony, za\u015b w odleg\u0142o\u015bci 1-1,5 km czuwa\u0142 dobrze uzbrojony sze\u015b\u0107dziesi\u0119cioosobowy Oddzia\u0142 Specjalnego Przeznaczenia (WOP) dowodzony przez Wasyla Paw\u0142oniuka “Uzbeka”. Stelmaszczuk zadeklarowa\u0142 ch\u0119\u0107 osobistego wskazania budynk\u00f3w, w kt\u00f3rych spotyka\u0142 Kljaczkiw\u015bkiego. Otrzymane informacje zelektryzowa\u0142y sowieckie dow\u00f3dztwo. 9 lutego 1945 r. NKWD opracowa\u0142 plan operacji maj\u0105cej na celu likwidacj\u0119 “K\u0142yma Sawura”, od miejsca jej przeprowadzenia nazywan\u0105 klewa\u0144sko-or\u017cowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Operacja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 10 lutego 1945 r. Prowadzi\u0142y j\u0105 oddzia\u0142y 20 i 24 Brygady WW NKWD. Ju\u017c pierwszego dnia oddzia\u0142y sowieckie wykry\u0142y i zlikwidowa\u0142y oddzia\u0142 “Uzbeka”, tworz\u0105cy ochron\u0119 “K\u0142yma Sawura”. Zgin\u0119\u0142o 22 partyzant\u00f3w. Samego dow\u00f3dcy UPA-P\u00f3\u0142noc jednak nie odnaleziono. 12 lutego 1945 r. grupa 35 \u017co\u0142nierzy WW NKWD z 233 batalionu 20 Brygady WW NKWD, dowodzona przez st. lejtn. Chabibulina, otrzyma\u0142a rozkaz przeszukania masywu le\u015bnego le\u017c\u0105cego k. Suska. Po przej\u015bciu ok. sze\u015bciuset m lasu enkawudy\u015bci natkn\u0119li si\u0119 na wyra\u017any trop ludzki zmierzaj\u0105cy na p\u00f3\u0142noc. Natychmiast ruszyli za nim. Po kr\u00f3tkim marszu dotarli do miejsca, gdzie \u015bcigani przez nich palili ma\u0142e ognisko. Kilkaset metr\u00f3w dalej Sowieci zobaczyli kilku partyzant\u00f3w ostro\u017cnie id\u0105cych na p\u00f3\u0142noc. Chabibulin podzieli\u0142 oddzia\u0142 – dwie grupy mia\u0142y oskrzydli\u0107 partyzant\u00f3w i przeci\u0105\u0107 im drogi odwrotu, sam z pozosta\u0142ymi lud\u017ami dalej szed\u0142 po tropie. Gdy upowcy zobaczyli \u017co\u0142nierzy, otworzyli ogie\u0144 i zacz\u0119li ucieka\u0107 w g\u0142\u0105b lasu. Tu natkn\u0119li si\u0119 na jedn\u0105 z grup oskrzydlaj\u0105cych. Sier\u017cant Danilejczienko celnym strza\u0142em \u015bmiertelnie rani\u0142 jednego z upowc\u00f3w. Pozostali dwaj kontynuowali ucieczk\u0119. Sowieci podeszli do rannego, pytaj\u0105c, ilu jest partyzant\u00f3w. Ten wyszepta\u0142: “Trzech” i zmar\u0142. Po\u015bcig trwa\u0142. Sowieci zastrzelili drugiego partyzanta, kt\u00f3ry wyra\u017anie os\u0142ania\u0142 odwr\u00f3t ostatniego. Dopiero wtedy ten otworzy\u0142 ogie\u0144 z pistoletu maszynowego. By\u0142 to Kljaczkiw\u015bkyj. Sowieci, nie mog\u0105c wzi\u0105\u0107 go \u017cywcem, zastrzelili r\u00f3wnie\u017c jego. Partyzant\u00f3w zabili sier\u017c. Baronow i kapral Soko\u0142ow. To z r\u0119ki tego ostatniego najpewniej zgin\u0105\u0142 “K\u0142ym Sawur”. Sowieci mieli jednego zabitego. Przy zabitych partyzantach znale\u017ali trzy pistolety maszynowe, dwa pistolety, rewolwer, order Czerwonego Sztandaru. Rozpoznano tylko cia\u0142o Kljaczkiw\u015bkiego. W czasie operacji zabito i aresztowano 42 “bandyt\u00f3w” oraz sto os\u00f3b uchylaj\u0105cych si\u0119 od mobilizacji do ACz. Dopiero w 2004 r. gazeta “Wo\u0142y\u0144” poda\u0142a, \u017ce razem z “K\u0142ymem” zgin\u0105\u0142 jego kolega jeszcze z czas\u00f3w przedwojennej dzia\u0142alno\u015bci OUN Bohdan Kuny\u0107kyj oraz ochroniarz Mychaj\u0142o Ko\u0142osiuk “Or\u0142yk”. Cia\u0142a zabitych przewieziono do wi\u0119zienia w R\u00f3wnem, gdzie “K\u0142yma Sawura” rozpozna\u0142 “Rudyj”. Pono\u0107 zabitego dow\u00f3dc\u0119 UPA pokazywano p\u00f3\u017aniej wi\u0119\u017aniom. Miejsce poch\u00f3wku jest nieznane. Niewykluczone, \u017ce cia\u0142o zamurowano w \u015bcianach r\u00f3wie\u0144skiego wi\u0119zienia.<\/span><\/p>\n

Sowieckie operacje specjalne<\/strong><\/span><\/p>\n

Czytaj dalej: Ukrai\u0144ska partyzantka…<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n

\"\"Grzegorz Motyka<\/strong> <\/span><\/em>(ur. 1967) \u2013 polski historyk, specjalizuj\u0105cy si\u0119 w tematyce ukrai\u0144skiej, doktor habilitowany nauk humanistycznych, od 2011 cz\u0142onek Rady Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<\/span><\/em><\/p>\n

\u017byciorys<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

W 1992 uko\u0144czy\u0142 studia historyczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim[1]. Rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w Instytucie Studi\u00f3w Politycznych PAN. Do 2007 pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c w Biurze Edukacji Publicznej IPN. W 1998 na podstawie rozprawy Walki polsko-ukrai\u0144skie na ziemiach dzisiejszej Polski w latach 1943\u20131948 uzyska\u0142 stopie\u0144 naukowy doktora, nast\u0119pnie zosta\u0142 doktorem habilitowanym. Zatrudniony na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim jako adiunkt w Katedrze Ukrainoznawstwa, a tak\u017ce jako profesor nadzwyczajny w Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pu\u0142tusku[2]. W 2011 zosta\u0142 przez Senat RP wybrany w sk\u0142ad Rady IPN[1].<\/span><\/em><\/p>\n

Publikuje artyku\u0142y w \u201eKarcie\u201d, \u201eWi\u0119zi\u201d, \u201eZeszytach Historycznych\u201d, \u201eGazecie Wyborczej\u201d, \u201eRzeczpospolitej\u201d, \u201eWprost\u201d.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ukrai\u0144ska partyzantka 1942 – 1960 GRZEGORZ MOTYKA Ukrai\u0144ska Powsta\u0144cza Armia Flaga UPA Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w i Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii 2006 (…) Likwidacja OUN-UPA w ZSRR G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car walki z OUN i UPA spad\u0142 na Wojska Wewn\u0119trzne NKWD. Do 25 marca 1944 r. na Wo\u0142y\u0144 i Podole przyby\u0142y 9 Ord\u017conikidzka i 10 Suchumska Dywizje Wojsk […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25644"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25644"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25656,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25644\/revisions\/25656"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}