{"id":25990,"date":"2015-08-30T18:05:44","date_gmt":"2015-08-30T16:05:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=25990"},"modified":"2015-08-25T14:49:58","modified_gmt":"2015-08-25T12:49:58","slug":"25990","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=25990","title":{"rendered":"Atak na G\u0119si\u00f3wk\u0119"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Atak na G\u0119si\u00f3wk\u0119<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Tomasz Szarota\u00a0<\/strong>[ Artyku\u0142 opublikowany w Polityce nr 31\/2003 ]<\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n

Wyzwolenie obozu w Warszawie
\n<\/strong><\/span>
\nZ militarnego punktu widzenia powsta\u0144cy warszawscy zamiast 5 sierpnia 1944 r. G\u0119si\u00f3wk\u0119 atakowa\u0107, mogli j\u0105 obej\u015b\u0107. Podj\u0119li jednak inn\u0105 decyzj\u0119. Dlaczego?<\/span>
\n\"\"
\nPo upadku powstania w getcie warszawskim, rozkazem Himmlera z 11 czerwca 1943 r. na terenie ruin utworzony zosta\u0142 ob\u00f3z koncentracyjny, zwany potocznie G\u0119si\u00f3wk\u0105 (od ul. G\u0119siej). Przywo\u017ceni z innych oboz\u00f3w oraz z kraj\u00f3w okupowanej Europy wi\u0119\u017aniowie-\u017bydzi mieli za zadanie wydobywanie z ruin zdatnych do u\u017cytku materia\u0142\u00f3w budowlanych, wywo\u017cenie gruzu oraz plantowanie terenu. Ob\u00f3z w kwietniu roku nast\u0119pnego sta\u0142 si\u0119 fili\u0105 Majdanka.<\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu lipca 1944 r. Niemcy przyst\u0105pili do jego ewakuacji. W dniu wybuchu Powstania Warszawskiego, 1 sierpnia, w obozie, kt\u00f3rego za\u0142og\u0119 stanowi\u0142o ok. 90 esesman\u00f3w, przebywa\u0142o ok. 430 \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w. Tego samego dnia 50 z nich skierowali Niemcy do prac porz\u0105dkowych w rejonie by\u0142ego Umschlagplatzu. Tam zostali uwolnieni przez oddzia\u0142 Kedywu. W\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych najwi\u0119cej by\u0142o, jak uwa\u017ca Bronis\u0142aw Anlen (wi\u0119zie\u0144 tego obozu), obywateli polskich, potem Grek\u00f3w, W\u0119gr\u00f3w i Francuz\u00f3w, ale nie brak\u0142o tak\u017ce obywateli belgijskich, holenderskich i czeskich.<\/span><\/p>\n

Ob\u0142\u0119dna rado\u015b\u0107<\/strong><\/span><\/p>\n

Dlaczego zaatakowano G\u0119si\u00f3wk\u0119? Z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na to kilka powod\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce najistotniejszym by\u0142o wyci\u0105gni\u0119cie ze zdobytego przez powsta\u0144c\u00f3w bunkra og\u0142uszonego oficera SS, jak si\u0119 niebawem okaza\u0142o podczas przes\u0142ucha\u0144 (t\u0142umaczem by\u0142 niedawno zmar\u0142y Jan Rossman, Niemca pojma\u0142 Eugeniusz Kecher-Ko\u0142czan), zast\u0119pcy komendanta G\u0119si\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

To on przekaza\u0142 wiadomo\u015b\u0107 o \u017cydowskich wi\u0119\u017aniach, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a, \u017ce kilku dow\u00f3dc\u00f3w w powsta\u0144czych oddzia\u0142ach, w\u015br\u00f3d nich dow\u00f3dca Brody Jan Kajus Andrzejewski-Jan i dow\u00f3dca Zo\u015bki Ryszard Bia\u0142ous-Jerzy udali si\u0119 do Rados\u0142awa, by uzyska\u0107 ode\u0144 zgod\u0119 na zaatakowanie obozu. Dow\u00f3dca obawia\u0142 si\u0119 zbyt du\u017cych strat w\u0142asnych, nie chcia\u0142 nawet o tym s\u0142ysze\u0107. Przekona\u0142 go argument, \u017ce w natarciu b\u0119dzie mo\u017cna wykorzysta\u0107 jeden ze zdobytych czo\u0142g\u00f3w, a sukces uzyska\u0107 dzi\u0119ki zaskoczeniu.<\/span><\/p>\n

Atak na G\u0119si\u00f3wk\u0119 5 sierpnia 1944 r. przeprowadzili \u017co\u0142nierze pluton\u00f3w Alek i Felek harcerskiego batalionu Zo\u015bka, decyduj\u0105c\u0105 jednak rol\u0119 odegra\u0142 czo\u0142g Pantera, dowodzony przez Wac\u0142awa Micut\u0119. Czo\u0142giem kierowa\u0142 Zdzis\u0142aw Moszcze\u0144ski-Ryk, celowniczym dzia\u0142a by\u0142 Jan Bagi\u0144ski-Myszkowskips. Bajon, radiostrzelcem Jan Zenka-Walek, zamkowym za\u015b \u017cyj\u0105cy dzi\u015b w Warszawie Witold Bartnicki ps. Wiktor Kad\u0142ubek. Niemcy nie dostrzegli narysowanej na czo\u0142gu bia\u0142o-czerwonej szachownicy i lilijki \u2013 s\u0105dzili, \u017ce ul. Okopow\u0105 jedzie ich pojazd. Ten nagle skr\u0119ci\u0142 pod k\u0105tem prostym na wysoko\u015bci by\u0142ej ul. Smoczej, zmi\u00f3t\u0142 znajduj\u0105ce si\u0119 po drodze dwie barykady, ogniem dzia\u0142a zlikwidowa\u0142 dwie wie\u017ce stra\u017cnicze i po chwili wy\u0142ama\u0142 bram\u0119 obozu. Za\u0142oga niemiecka uciek\u0142a w pop\u0142ochu, szukaj\u0105c schronienia w budynkach Pawiaka.<\/span><\/p>\n

Relacjonuje Witold Bartnicki: \u201eT\u0142um pasiak\u00f3w wysypuje si\u0119 na plac. Wi\u0119\u017ani\u00f3w jest bardzo du\u017co. Wszyscy rozradowani do najwy\u017cszego stopnia. Entuzjastyczne okrzyki. Rado\u015b\u0107 dochodz\u0105ca niemal do ob\u0142\u0119du. (…) Stary, zgrzybia\u0142y \u017byd stoi przed czo\u0142giem, milczy, r\u0119ce uni\u00f3s\u0142 do g\u00f3ry. \u015amieje si\u0119 z wykrzywion\u0105 dziwnie twarz\u0105 i tylko \u0142zy ciekn\u0105 mu po policzkach. Jestem nies\u0142ychanie zak\u0142opotany. Za co oni nam dzi\u0119kuj\u0105? Bez s\u0142owa \u015bciskamy mu r\u0119ce\u201d.<\/span><\/p>\n

Podobnie zapami\u0119ta\u0142 te chwile Juliusz Bogdan Deczkowski-Lauda\u0144ski: \u201eZobaczy\u0142em Ko\u0142czana otoczonego przez kilku \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy usi\u0142owali ca\u0142owa\u0107 go po r\u0119kach. Ko\u0142czan szarpa\u0142 si\u0119, wyrywa\u0142, nie m\u00f3g\u0142 zrozumie\u0107 dzi\u0119kczynnych s\u0142\u00f3w wypowiadanych w j\u0119zykach: francuskim, greckim, w\u0119gierskim, niemieckim, hebrajskim. (…) Nagle zobaczy\u0142em znajomego z Pawiaka. \u2013 Miodowski! \u2013 zawo\u0142a\u0142em. Znajomy pozna\u0142 mnie, bo wydawszy jaki\u015b okrzyk podbieg\u0142, z\u0142apa\u0142 za szyj\u0119 i zacz\u0105\u0142 na zmian\u0119 ca\u0142owa\u0107 i m\u00f3wi\u0107 wzruszonym g\u0142osem: \u2013 Kilka dni temu esesmani wybrali siedemnastu spo\u015br\u00f3d nas i bez \u017cadnego powodu rozstrzelali. Wiesz, jest ze mn\u0105 m\u00f3j brat. Te\u017c krawiec. Pami\u0119tasz?\u201d. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce na jednym ze zdj\u0119\u0107 wykonanych po zdobyciu G\u0119si\u00f3wki (patrz reprodukcja) znalaz\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie tak\u017ce Bronis\u0142aw Miodowski, po wojnie zamieszka\u0142y w Pary\u017cu Bernard Miodon.<\/span><\/p>\n

Oddajmy te\u017c g\u0142os jednej z ocalonych. W tek\u015bcie opublikowanym w 1946 r. w \u201eKu\u017anicy\u201d Zofia Zamsztejn-Kamieniecka pisa\u0142a: \u201eOddzia\u0142 powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3ry odbi\u0142 (G\u0119si\u00f3wk\u0119) od kilku ju\u017c dni bi\u0142 si\u0119 bez przerwy. Ch\u0142opcy byli pom\u0119czeni, brudni, obro\u015bni\u0119ci. Znalaz\u0142 si\u0119 fryzjer Francuz i madziarski golibroda. Znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Grek-muzykant, kt\u00f3ry nie zapomnia\u0142 o swojej mandolinie \u2013 szybko nauczy\u0142 si\u0119 melodii polskiego hymnu. Gra\u0142, a oczy \u015bwieci\u0142y mu szcz\u0119\u015bciem. Francuzi \u015bpiewali Marsyliank\u0119, powsta\u0144cy polscy \u2013 partyzanckie piosenki. To by\u0142 obraz wzruszaj\u0105cy i symboliczny\u201d.<\/span><\/p>\n

Losy uratowanych<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie jeste\u015bmy dzi\u015b w stanie odpowiedzie\u0107 na pytanie, co sta\u0142o si\u0119 z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 uratowanych przez powsta\u0144c\u00f3w \u017byd\u00f3w, nie wiemy, ilu z nich, obcokrajowc\u00f3w, powr\u00f3ci\u0142o po wojnie do swych ojczyzn. By\u0107 mo\u017ce niekt\u00f3rzy jeszcze \u017cyj\u0105. Bez w\u0105tpienia najwi\u0119cej informacji posiadamy o tych, kt\u00f3rzy przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w. Bronis\u0142aw Anlen zamierza\u0142 o nich napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, w 1968 r. nawi\u0105za\u0142 kontakt najpierw z zamieszka\u0142ym w Szwajcarii Wac\u0142awem Micut\u0105, potem z innymi \u017co\u0142nierzami Zo\u015bki. W relacji przekazanej Anlenowi Wacek pisa\u0142: \u201ePo walce, zm\u0119czony i pot\u0142uczony skokami czo\u0142gu, poszed\u0142em na samotny spacer do cz\u0119\u015bci obozu poprzednio zdobytej. Ku memu zdumieniu zasta\u0142em na rozleg\u0142ym placu dwuszereg wi\u0119\u017ani\u00f3w we wzorowym porz\u0105dku wojskowym. Na czele oddzia\u0142u sta\u0142 wi\u0119zie\u0144, kt\u00f3ry poprawn\u0105 komend\u0105 postawi\u0142 oddzia\u0142 na baczno\u015b\u0107 i zameldowa\u0142 mi: \u00bbPanie poruczniku, podchor\u0105\u017cy (czy podporucznik?) Henryk Lederman z \u2013 tu wymieni\u0142 nazw\u0119 pu\u0142ku piechoty \u2013 melduje batalion \u017cydowski gotowy do boju\u00ab. Moje zdumienie przerodzi\u0142o si\u0119 we wzruszenie i podziw dla tych ludzi, kt\u00f3rych bestialstwo niemieckie nie tylko nie z\u0142ama\u0142o, ale kt\u00f3rzy potrafili w warunkach obozu koncentracyjnego zorganizowa\u0107 si\u0119 i by\u0107 gotowymi do walki przy pierwszej nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji. O tym zdarzeniu zameldowa\u0142em natychmiast Rados\u0142awowi. (…) P\u0142k Rados\u0142aw pozwoli\u0142 mi zatrzyma\u0107 oddzia\u0142\u201d.<\/span><\/p>\n

Z t\u0105 sam\u0105 pro\u015bb\u0105 zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do niego tak\u017ce dow\u00f3dca Zo\u015bki. Bia\u0142ous wspomina: \u201eZgoda na zaci\u0105g i umundurowanie przyj\u0119ta zosta\u0142a przez uwolnionych z najwy\u017cszym entuzjazmem. Z jakim gor\u0105czkowym po\u015bpiechem zrzucali oni swe pasiaki, by ubra\u0107 si\u0119 w mundury (zdobyczne niemieckie panterki \u2013 T.S.), kt\u00f3re do niedawna mieli prawo nosi\u0107 jedynie ich prze\u015bladowcy. Ile rado\u015bci promienia\u0142o z twarzy tych, kt\u00f3rym tylekro\u0107 \u015bmier\u0107 zagl\u0105da\u0142a w oczy. Zygmunt (Zbichorski \u2013 T.S.) i Wacek dobierali mechanik\u00f3w do obs\u0142ugi czo\u0142g\u00f3w i samochod\u00f3w. Fil (Ludwik Michalski \u2013 kwatermistrz oddzia\u0142u \u2013 T.S.) poszukiwa\u0142 kucharzy. Zg\u0142aszali si\u0119 krawcy, szewcy i fryzjerzy. Ka\u017cdy chcia\u0142by walczy\u0107 w oddziale, kt\u00f3ry ich uwolni\u0142 i widzia\u0142em pewien zaw\u00f3d w oczach tych, kt\u00f3rych musia\u0142em przekaza\u0107 innym oddzia\u0142om\u201d.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Atak na G\u0119si\u00f3wk\u0119 Tomasz Szarota\u00a0[ Artyku\u0142 opublikowany w Polityce nr 31\/2003 ] Wyzwolenie obozu w Warszawie Z militarnego punktu widzenia powsta\u0144cy warszawscy zamiast 5 sierpnia 1944 r. G\u0119si\u00f3wk\u0119 atakowa\u0107, mogli j\u0105 obej\u015b\u0107. Podj\u0119li jednak inn\u0105 decyzj\u0119. Dlaczego? Po upadku powstania w getcie warszawskim, rozkazem Himmlera z 11 czerwca 1943 r. na terenie ruin utworzony zosta\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25990"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25990"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26008,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25990\/revisions\/26008"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}