{"id":26820,"date":"2015-09-11T18:00:53","date_gmt":"2015-09-11T16:00:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=26820"},"modified":"2015-09-10T07:51:59","modified_gmt":"2015-09-10T05:51:59","slug":"26820","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=26820","title":{"rendered":"Wiemy wi\u0119cej o Szlenglu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wiemy wi\u0119cej o Szlenglu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Troje naukowc\u00f3w: dr Katarzyna Zimek, dr hab. Piotr J. Flatau oraz dr Tomasz Lerski przes\u0142a\u0142o nam list, w kt\u00f3rym informuj\u0105 o swoich odkryciach i ustaleniu nowych fakt\u00f3w dotycz\u0105cych W\u0142adys\u0142awa Szlengla, popularnego przed wojn\u0105 poety, \u201etek\u015bciarza\u201d \u2014 jak sam o sobie m\u00f3wi\u0142, i artysty kabaretowego. Poni\u017cej publikujemy \u00f3w list w ca\u0142o\u015bci.<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W kt\u00f3rym roku urodzi\u0142 si\u0119 W\u0142adys\u0142aw Szlengel? Jak mieli na imi\u0119 jego rodzice? Przedstawiamy najnowsze ustalenia dwojga naukowc\u00f3w z Polski i USA.<\/strong><\/span>
\n\"Wide<\/p>\n

ROK URODZENIA W\u0141ADYS\u0141AWA SZLENGLA<\/strong><\/p>\n

Chcieliby\u015bmy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dokument dotycz\u0105cy roku urodzenia W\u0142adys\u0142awa Szlengla, kt\u00f3ry wskazuje, \u017ce poeta urodzi\u0142 si\u0119 w 1912, a nie w 1914, jak si\u0119 dot\u0105d powszechnie przyjmuje.<\/span><\/p>\n

Chcieliby\u015bmy poinformowa\u0107 te\u017c o ustaleniu imion i dat \u015bmierci rodzic\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Szlengla \u2013 Maurycego i Mali, wsp\u00f3\u0142pracy jego ojca z Teatrem im. Kami\u0144skiego oraz informacji wskazuj\u0105cej na to, \u017ce poeta mia\u0142 brata lub braci [zob. Za\u0142\u0105czniki 4 i 5]. Za\u0142\u0105czamy te\u017c fragment korespondencji, kt\u00f3ra rzuca \u015bwiat\u0142o na dzia\u0142alno\u015b\u0107 W\u0142adys\u0142awa Szlengla w pierwszych latach wojny, mi\u0119dzy pobytem w Bia\u0142ymstoku a powrotem do warszawskiej kamienicy przy ul. Walic\u00f3w 14.<\/span><\/p>\n

Do tej pory wi\u0119kszo\u015b\u0107 not biograficznych na temat W\u0142adys\u0142awa Szlengla, poczynaj\u0105c od ksi\u0105\u017cki Ireny Maciejewskiej, wymienia 1914 jako rok urodzin poety [Maciejewska 1979] [Gutman 1990] [Prokop-Janiec 2001] [Borzymi\u0144ska-Naimska 2003] [Lerski 2008] [Sta\u0144czuk 2013]<\/span><\/p>\n

Wyj\u0105tkiem jest praca izraelskiej badaczki Ruth Shenfeld, kt\u00f3ra podaje przedzia\u0142 1910\u20131914 [Shenfeld 1987]. Innym s\u0105 zeznania Haliny Birenbaum z\u0142o\u017cone w instytucie Jad Waszem 27 kwietnia 2007 [patrz Za\u0142\u0105cznik 1], kt\u00f3ra pisze, \u017ce Szlengel urodzi\u0142 si\u0119 w 1911.<\/span><\/p>\n

Zastanawiaj\u0105c\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 jest wiersz Szlengla Obrachunek z Bogiem, pisany prawdopodobnie w 1943 roku, w kt\u00f3rym podmiot-poeta stwierdza: \u201emam lat 32\u201d. Wiersz zachowa\u0142 si\u0119 tylko w jednym odpisie, nie wiadomo na ile wiernym. Wskazywa\u0142by na rok urodzenia 1911 i na tej podstawie opar\u0142a swoje obliczenia i zeznanie z\u0142o\u017cone w Jad Waszem Halina Birenbaum, podaj\u0105c rok 1911 [informacji tej udzieli\u0142a nam w bezpo\u015bredniej rozmowie w maju 2015].<\/span><\/p>\n

O ile nam wiadomo, nie odnaleziono do tej pory aktu urodzenia Szlengla ani \u017cadnych dokument\u00f3w poety potwierdzaj\u0105cych rok jego urodzenia.<\/span><\/p>\n

W Pa\u0144stwowym Archiwum Organizacji Spo\u0142ecznych Obwodu Grodzie\u0144skiego w Grodnie (Bia\u0142oru\u015b) zachowa\u0142y si\u0119 materia\u0142y (sygn. F. 6195, o. 1, dz. 395), kt\u00f3rych kopia dost\u0119pna jest r\u00f3wnie\u017c w Jad Waszem Instytucie Pami\u0119ci M\u0119czennik\u00f3w i Bohater\u00f3w Holokaustu (record group M.41, file number 3070). S\u0105 to dokumenty Wydzia\u0142u Propagandy i Agitacji Bia\u0142ostockiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w) Bia\u0142orusi, KP(b)B. Dotycz\u0105 organizacji instytucji kulturalnych i organ\u00f3w sztuki na terenie zachodnich obwod\u00f3w Bia\u0142ostockiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, czyli okupowanej w\u00f3wczas przez sowiet\u00f3w Bia\u0142ostocczyzny. Materia\u0142y pochodz\u0105 z pocz\u0105tku roku 1940. W sk\u0142ad tych materia\u0142\u00f3w wchodzi Spis pisarzy, malarzy, artyst\u00f3w i aktor\u00f3w w obwodzie bia\u0142ostockim (oryg. Spisok pisatieliej, chudo\u017cnikow, artistow i aktiorow bielostockoj oblasti). Ten dokument b\u0119dziemy dalej nazywa\u0107 Spisem.<\/span><\/p>\n

Spis jest podzielony na dwie kolumny, po lewej jest wpisane nazwisko, imi\u0119 oraz imi\u0119 ojca (ottieczestwo) danej osoby, a po prawej kr\u00f3tka informacja. Na stronie 5 Spisu (strona 11 ca\u0142ego dokumentu), w 5 rubryce od g\u00f3ry, w lewej kolumnie czytamy: Szlengel W\u0142adys\u0142aw Mojsejewicz, a w prawej kolumnie: ur. si\u0119 w 1912 r. w Warszawie, w rodzinie malarza, \u017byd, autor scenarzysta, przyby\u0142y z Warszawy (oryg.: rod. w 1912 g. w Warszawie w semji chudo\u017cnika, Jewriej, awtor postanawok, pribyl iz Warszawy) [Za\u0142\u0105cznik 2].<\/span><\/p>\n

Wpisy poni\u017cej i powy\u017cej W\u0142adys\u0142awa Szlengla dotycz\u0105 cz\u0142onk\u00f3w grupy teatralnej, przypuszczalnie Bia\u0142ostockiego Teatru Miniatur. Dla przyk\u0142adu, wy\u017cej s\u0105 wymienieni Boru\u0144ski Leon Grigoriewicz i Boru\u0144ski W\u0142odzimierz Grigoriewicz, a poni\u017cej mamy Goldwasser Aleksander Mendelejewicz i Lewin Srul Mojsejewicz. Spis zawiera list\u0119 cz\u0142onk\u00f3w r\u00f3\u017cnych organizacji artystycznych dzia\u0142aj\u0105cych w\u00f3wczas w tym regionie wschodniej Polski, b\u0119d\u0105cym pod okupacj\u0105 sowieck\u0105.<\/span><\/p>\n

ANALIZA<\/strong><\/p>\n

Na stronie 5 Spisu (stronie 11 ca\u0142ego dokumentu), w rubryce pi\u0105tej od g\u00f3ry podane jest nazwisko W\u0142adys\u0142awa Szlengla. Jeste\u015bmy przekonani, \u017ce jest to \u201ePoeta Getta\u201d. Przemawia za tym kilka fakt\u00f3w. W\u0142adys\u0142aw Szlengel by\u0142 w Bia\u0142ymstoku od pa\u017adziernika 1939 i na pewno przez cz\u0119\u015b\u0107 1940 [zob. m.in. \u015aleszy\u0144ski1999]. Do Bia\u0142egostoku przyjecha\u0142 z Warszawy po inwazji niemieckiej we wrze\u015bniu 1939 i kapitulacji stolicy. By\u0142 tam zwi\u0105zany z Bia\u0142ostockim Teatrem Miniatur. Razem z tym teatrem odbywa\u0142 tourn\u00e9e wyjazdowe (Grodno, Lida, Baranowicze, Nowogr\u00f3dek, Brze\u015b\u0107 i Wo\u0142kowysk). Ostatecznie grupa rozpad\u0142a si\u0119 w 1940, nie wiadomo w kt\u00f3rym dok\u0142adnie miesi\u0105cu. Niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie wr\u00f3cili do Warszawy. Przyjmowano do tej pory najcz\u0119\u015bciej, \u017ce jednym z nich by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Szlengel. Jednak\u017ce list kompozytora Alfreda Sch\u00fctza pisany z Monachium 2 listopada 1995 do dr. Tomasza Lerskiego [Za\u0142\u0105cznik nr 6] zawiera informacje na temat pobytu Szlengla we Lwowie i jego wsp\u00f3\u0142pracy w Lwowskim Teatrem Miniatur, kt\u00f3rego kierownikiem muzycznym by\u0142 Sch\u00fctz. Poeta przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 tam zapewne po rozpadzie Bia\u0142ostockiego Teatru Miniatur. Z listu wynika, \u017ce Szlengel wraz z \u017con\u0105 by\u0142 na pewno we Lwowie jeszcze w maju 1941 i do Warszawy powr\u00f3ci\u0142 po ataku Niemiec na ZSRR [zob. te\u017c Lerski2008].<\/span><\/p>\n

W Spisie podano informacj\u0119 o \u017cydowskim pochodzeniu W\u0142adys\u0142awa Szlengla, zawodzie jego ojca oraz \u201eottieczestwo\u201d jako Mojsejewicz. Zgodnie z tym imi\u0119 ojca to Moj\u017cesz\/Mosze. Do tej pory w biogramach W\u0142adys\u0142awa Szlengla nie podawano imion jego rodzic\u00f3w. Jednak stwierdzili\u015bmy, \u017ce wg warszawskiej ksi\u0105\u017cki telefonicznej z 1930 roku na ulicy Walic\u00f3w 14 mieszka\u0142 Maurycy Szlengel [Telefony1930][zob. Za\u0142\u0105cznik 3].<\/span><\/p>\n

Odnale\u017ali\u015bmy te\u017c nekrolog opublikowany w warszawskim czasopi\u015bmie \u201eNasz Przegl\u0105d\u201d 9 grudnia 1934 roku o nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci: B.p. Maurycy Szlengel, artysta-malarz, po d\u0142ugich i ci\u0119\u017ckich cierpieniach zmar\u0142 dn. 7 grudnia 1934 r., prze\u017cywszy lat 50. Wyprowadzenie drogich nam zw\u0142ok odb\u0119dzie si\u0119 dzi\u015b, w niedziel\u0119, dnia 9 b.m. o godzinie 2 pp. z domu przedpogrzebowego, o czem zawiadamiaj\u0105 pozostali w smutku \u017cona, synowie, i rodzina [zob. Za\u0142\u0105cznik 4].<\/span><\/p>\n

Uda\u0142o si\u0119 te\u017c ustali\u0107, \u017ce Maurycy Szlengel wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 prawdopodobnie z Teatrem im. Kami\u0144skiego, wykonuj\u0105c dekoracje do przedstawie\u0144 w latach ok. 1925\u20131929 [zob. Za\u0142\u0105czniki nr 7 i 8]. Zaw\u00f3d \u2013 artysta malarz \u2013 podany w nekrologu ojca z 1934 oraz znany z innych \u017ar\u00f3de\u0142 dotycz\u0105cych biografii W\u0142. Szlengla, zgadza si\u0119 z zawodem ojca (chudo\u017cnik) podanym w Spisie. Mo\u017cna te\u017c przypu\u015bci\u0107, \u017ce Mosze Szlengel i Maurycy Szlengel to ta sama osoba, zgodnie z cz\u0119sto praktykowan\u0105 \u201edwuj\u0119zyczno\u015bci\u0105\u201d imion w rodzinach \u017cydowskich (por. poeta Mosze\/Maurycy Szymel). Ponadto wiemy, \u017ce Leon i W\u0142odzimierz Boru\u0144scy, kt\u00f3rzy s\u0105 wymienieni w Spisie, byli przyjaci\u00f3\u0142mi W\u0142adys\u0142awa Szlengla i jego wsp\u00f3\u0142pracownikami w dzia\u0142alno\u015bci artystycznej po wyje\u017adzie do Bia\u0142egostoku. Wobec tego nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w Spisie figuruje W\u0142adys\u0142aw Szlengel, Poeta Getta.<\/span><\/p>\n

Najprawdopodobniej informacja, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 w 1912 roku pochodzi bezpo\u015brednio od samego W\u0142adys\u0142awa Szlengla i ma prawo by\u0107 traktowana jako najbardziej wiarygodne z dotychczasowych \u017ar\u00f3de\u0142 w sprawie roku urodzenia poety.<\/span><\/p>\n

Ponadto informujemy, \u017ce w Archiwum Pa\u0144stwowym w zespole \u201eAkta stanu cywilnego wyznania moj\u017ceszowego w Warszawie\u201d w skorowidzach akt\u00f3w urodze\u0144 sporz\u0105dzonych w latach 1913\u20131915 na terenie Cyrku\u0142u VI (w obr\u0119bie kt\u00f3rego mie\u015bci\u0142 si\u0119 adres Walic\u00f3w 14), nie odnaleziono aktu urodzenia W\u0142adys\u0142awa Szlengla. Jest to dodatkowa przes\u0142anka przeciwko dacie 1914.<\/span><\/p>\n

Niestety akta urodze\u0144 z tego cyrku\u0142u dla kilku wcze\u015bniejszych lat, w tym 1911\u20131912, nie zachowa\u0142y si\u0119, podobnie jak ksi\u0119gi meldunkowe dla ul. Walic\u00f3w 14 sprzed 1945. Nie uda\u0142o si\u0119 nam te\u017c do tej pory znale\u017a\u0107 akt personalnych W\u0142adys\u0142awa Szlengla z organizacji zawodowych, do jakich nale\u017ca\u0142 (np. ZAiKS). Nale\u017cy jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce rok urodzenia 1914 jest ma\u0142o prawdopodobny tak\u017ce ze wzgl\u0119du na wiersz Cjankali \u2013 poruszaj\u0105cy problem aborcji \u2013 kt\u00f3rym Szlengel debiutowa\u0142 w 1930 roku \u2013 musia\u0142by mie\u0107 wtedy 16 lat. Rozmawiali\u015bmy te\u017c w kwietniu 2015 r. z Profesorem Marianem Fuksem, kt\u00f3ry sko\u0144czy\u0142 t\u0119 sam\u0105 szko\u0142\u0119 co W\u0142adys\u0142aw Szlengel (3-klasowa Szko\u0142a Handlowa Zgromadzenia Kupc\u00f3w m.st. Warszawy). Marian Fuks, ur. 1914, uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 w 1933 i w czasie swojej nauki nie pozna\u0142 W\u0142adys\u0142awa Szlengla. Na pewno nie byli w jednej klasie. Wedle dotychczasowych ustale\u0144 W\u0142adys\u0142aw Szlengel uko\u0144czy\u0142 t\u0119 szko\u0142\u0119 trzy lata wcze\u015bniej ni\u017c Fuks, co dodatkowo przemawia za wcze\u015bniejsz\u0105 dat\u0105 urodzenia Szlengla.<\/span><\/p>\n

PODZI\u0118KOWANIA<\/strong><\/span><\/p>\n

Chcieliby\u015bmy podzi\u0119kowa\u0107 t\u0142umaczce przysi\u0119g\u0142ej z j\u0119zyka rosyjskiego p. Krystynie Grochowskiej-Iwa\u0144skiej z P\u0142ocka za pomoc w t\u0142umaczeniu Spisu oraz dr. med. Filipowi Marcinkowskiemu za pomoc w odnalezieniu nekrologu Maurycego Szlengla.<\/span><\/p>\n

dr Katarzyna Zimek<\/strong><\/span>
\ndr hab. Piotr J. Flatau<\/strong><\/span>
\ndr Tomasz Lerski<\/strong><\/span><\/p>\n

BIBLIOGRAFIA<\/strong><\/p>\n

[Borzymi\u0144ska-Naimska2003] Zofia Borzymi\u0144ska, Ma\u0142gorzata Naimska,W\u0142adys\u0142aw Szlengel [w:] Polski s\u0142ownik judaistyczny, oprac. Z. Borzymi\u0144ska, R. \u017bebrowski, t. 2, Warszawa 2003, s. 635.
\n<\/em><\/span>[Gutman1990] Israel Gutman, Szlengel, W\u0142adys\u0142aw, [w:] Encyclopedia of the Holocaust, ed. I. Gutman, New York 1990, t. 4, s. 1448\u20131449.
\n<\/em><\/span>[Lerski2008] Tomasz Lerski, Encyklopedia Kultury Polskiej XX Wieku. Muzyka-Teatr-Film. Warszawa 2008.
\n<\/em><\/span>[Maciejewska1979] Irena Maciejewska, Wst\u0119p, [w:] W\u0142adys\u0142aw Szlengel, Co czyta\u0142em umar\u0142ym, Warszawa 1979, s. 6.
\n<\/em><\/span>[Shenfeld1987] Ruth Shenfeld, Wladyslaw Szlengel we-szirato be-geto Warsza, \u201eGal-Ed\u201d 10 (1987), s. 247\u2013279.
\n<\/em><\/span>[Sta\u0144czuk2013] Magdalena Sta\u0144czuk, W\u0142adys\u0142aw Szlengel: poeta nieznany: wyb\u00f3r tekst\u00f3w, Warszawa 2013, s. 310.
\n<\/em><\/span>[\u015aleszynski1999] Wojciech \u015aleszy\u0144ski, Sowieckie teatry, zespo\u0142y estradowe i filharmonia w obwodzie bia\u0142ostockim w latach 1939\u20131941, \u201eBia\u0142ostocczyzna\u201d 4\/56\/1999, Bia\u0142ystok 1999, s. 82\u201389.
\n<\/em><\/span>[Telefony1930] Ksi\u0105\u017cka Informacyjno-Adresowa Ca\u0142a Warszawa, Dzia\u0142 XV, str. 397, Towarzystwo Wydawnicze P.I.K.A. \u201ePolskie Informacyjne Ksi\u0105\u017cki Adresowe\u201d 1930 (dost\u0119p 2015 Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa)
\n<\/em><\/span>[Prokop-Janiec2001] \u017bydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, red. J. Tomaszewski, A. \u017bbikowski, Warszawa 2001, s. 471.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiemy wi\u0119cej o Szlenglu Troje naukowc\u00f3w: dr Katarzyna Zimek, dr hab. Piotr J. Flatau oraz dr Tomasz Lerski przes\u0142a\u0142o nam list, w kt\u00f3rym informuj\u0105 o swoich odkryciach i ustaleniu nowych fakt\u00f3w dotycz\u0105cych W\u0142adys\u0142awa Szlengla, popularnego przed wojn\u0105 poety, \u201etek\u015bciarza\u201d \u2014 jak sam o sobie m\u00f3wi\u0142, i artysty kabaretowego. Poni\u017cej publikujemy \u00f3w list w ca\u0142o\u015bci. W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26820"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26820"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26829,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26820\/revisions\/26829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}