{"id":27186,"date":"2015-09-28T18:09:36","date_gmt":"2015-09-28T16:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=27186"},"modified":"2015-09-26T06:48:43","modified_gmt":"2015-09-26T04:48:43","slug":"27186","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=27186","title":{"rendered":"W co wierz\u0105 i jak \u017cyj\u0105 ultraortodoksyjni \u017bydzi"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wymy\u015blone demony. W co wierz\u0105 i jak \u017cyj\u0105 ultraortodoksyjni \u017bydzi <\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Andersz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fot. Katka Reszke<\/em><\/span>
\n\"Fot.<\/p>\n

Jak to w\u0142a\u015bciwie jest z podzia\u0142em wewn\u0105trz ortodoksyjnego od\u0142amu judaizmu? Anka Grupi\u0144ska w ksi\u0105\u017cce o chasydzkich kobietach w Izraelu wspomina o leksykonie Alana Untermana z pocz\u0105tku lat 90. Nie wyst\u0119puje tam poj\u0119cie \u201eultraortodoksja\u201d, jest ortodoksja tradycyjna i neoortodoksja.<\/strong><\/span><\/p>\n

Samuel Heilman: To jest wy\u0142\u0105cznie kwestia nazewnictwa. Zasadniczo rozr\u00f3\u017cniamy dwa typy ortodoksji. Przedstawiciele pierwszego nurtu przyjmuj\u0105 to, co do zaoferowania ma wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat i kultura, a reprezentanci drugiego to odrzucaj\u0105, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce musz\u0105 si\u0119 od \u015bwiata odgrodzi\u0107 i pozosta\u0107 w izolacji. To, co okre\u015bli\u0142a\u015b terminem ultraortodoksji, jest w zasadzie opisem drugiej grupy. Oczywi\u015bcie te kategorie maj\u0105 swoje podkategorie, taki jest jednak podstawowy podzia\u0142. Neoortodoks to w rozumieniu Untermana kto\u015b taki, jak ja \u2013 jestem ortodoksyjny, ale jedn\u0105 nog\u0105 przebywam te\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. A tak zwani ultraortodoksi uwa\u017caj\u0105, \u017ce nawet jeden krok naprz\u00f3d, w kierunku nowoczesno\u015bci, to st\u0105panie po bardzo niepewnym gruncie. Finalnie kroki te prowadz\u0105 do piek\u0142a.<\/span><\/p>\n

I \u017cyj\u0105 obok reszty spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/strong><\/span><\/p>\n

Rozwin\u0119li wiele sposob\u00f3w, kt\u00f3re pomagaj\u0105 im kontrolowa\u0107 i limitowa\u0107 dost\u0119p do tego z\u0142ego \u015bwiata. Na przyk\u0142ad koszerny telefon. To jest telefon niekoszerny [prof. Heilman z teczki wyci\u0105ga iPhona], bo dzi\u0119ki niemu mog\u0119 zdoby\u0107 wiedz\u0119 o wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Ten natomiast [profesor si\u0119ga po star\u0105 Noki\u0119], kt\u00f3rego u\u017cywam w Polsce, jest koszerny, bo nie mo\u017cna si\u0119 z niego pod\u0142\u0105czy\u0107 do internetu czy ogl\u0105da\u0107 film\u00f3w. Ultraortodoksi nie przyjmuj\u0105 \u017cadnych element\u00f3w naszego \u015bwiata, chyba \u017ce mog\u0105 to zrobi\u0107 na w\u0142asnych warunkach. W wielu miejscach napotykaj\u0105 na problemy. We\u017amy za przyk\u0142ad szpitale, z kt\u00f3rych przecie\u017c musz\u0105 korzysta\u0107, stykaj\u0105c si\u0119 ze \u015bwiatem nieortodoksyjnym.<\/span><\/p>\n

Jak w takim razie ultraortodoksyjnym \u017bydom udaje si\u0119 podtrzyma\u0107 status quo i unikn\u0105\u0107 masowej ucieczki od tego rodzaju \u017cycia?<\/strong><\/span><\/p>\n

Istniej\u0105 co najmniej dwa sposoby. Po pierwsze, nie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 narz\u0119dziami, kt\u00f3re pomog\u0142yby im wkroczy\u0107 w ten zewn\u0119trzny \u015bwiat. W Ameryce ultraortodoksyjni \u017bydzi m\u00f3wi\u0105 w jidysz, wielu z nich zna angielski tylko w stopniu podstawowym, wi\u0119c nie dadz\u0105 sobie rady poza w\u0142asn\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105. Po drugie, \u015bwiat zewn\u0119trzny jest demonizowany. Wmawia si\u0119 im, \u017ce ludzie naoko\u0142o s\u0105 niemoralni, \u017ce styczno\u015b\u0107 z nimi to jak kontakt z trucizn\u0105. Wszystkie zachowania interpretowane s\u0105 w przeinaczony spos\u00f3b. Jest taki film: \u201eA life apart: Hassidism in America\u201d. Wypowiada si\u0119 w nim ortodoksyjna kobieta, przekonuj\u0105c, \u017ce jej \u015bwiat jest o wiele lepszy ni\u017c ten znany nam. Opowiada o tym, jak by\u0142a w szpitalu, rodzi\u0142a dziecko \u2013 co w przypadku ortodoksyjnych kobiet zdarza si\u0119 przecie\u017c bardzo cz\u0119sto \u2013 i spotka\u0142a tam inn\u0105 kobiet\u0119, tak\u017ce po porodzie. Narratorka jest przera\u017cona, wspomina, \u017ce tamta kobieta ca\u0142y czas my\u015bla\u0142a tylko o seksie. \u201eCi \u017ali ludzie z zewn\u0105trz maj\u0105 w g\u0142owie tylko seks i seks\u201d \u2013 s\u0142yszymy. \u201eDopiero co urodzi\u0142a, a m\u0105\u017c ju\u017c prawie wskakuje jej do \u0142\u00f3\u017cka, ca\u0142uje j\u0105, obejmuje \u2013 czy mo\u017cecie sobie to wyobrazi\u0107?\u201d. Nie rozumia\u0142a, \u017ce by\u0142a \u015bwiadkiem sytuacji, kt\u00f3ra w naszym \u015bwiecie jest normalna, \u017ce nie ma w niej nic przesadnie seksualnego. By\u0142a przesi\u0105kni\u0119ta tamtym sposobem my\u015blenia o \u015bwiecie i ideologi\u0105, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce wszystko na zewn\u0105trz jest demoniczne. Nie umia\u0142a spojrze\u0107 na pewne sprawy i zachowania w inny spos\u00f3b. To odnosi si\u0119 do wi\u0119kszo\u015bci ultraortodoks\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ale przecie\u017c kiedy\u015b musz\u0105 zorientowa\u0107 si\u0119, \u017ce te demony nie istniej\u0105.<\/span><\/strong><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy z nich to odkryj\u0105. Ale co potem? Trzeba jeszcze wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce nawet, je\u015bli chcieliby swoj\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 opu\u015bci\u0107, to nie wiedz\u0105, jak mieliby si\u0119 w nowej rzeczywisto\u015bci zachowa\u0107. Nie maj\u0105 wsparcia ani narz\u0119dzi, \u017ceby odnale\u017a\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie. Ujmijmy to jeszcze inaczej. Je\u015bli ca\u0142e \u017cycie wmawiane ci jest, \u017ce \u015bwiat zewn\u0119trzny to tylko sex, drugs & rock\u2019n\u2019roll, jak b\u0119dziesz si\u0119 zachowywa\u0107, je\u015bli ju\u017c tam si\u0119 znajdziesz? Zaczynasz \u017cy\u0107 wed\u0142ug zasady: sex, drugs & rock\u2019n\u2019roll oczywi\u015bcie. To jest jak samoistnie spe\u0142niaj\u0105ca si\u0119 przepowiednia. Wielu m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn \u2013 mniej kobiet \u2013 opuszcza swoj\u0105 hermetyczn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 i do\u015bwiadcza nagle nieskr\u0119powanej wolno\u015bci. A to, co si\u0119 z nimi dzieje, dla ich bliskich staje si\u0119 potwierdzeniem tezy, \u017ce je\u015bli kto\u015b chce \u017cy\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, b\u0119dzie to najni\u017cszy z mo\u017cliwych poziom\u00f3w egzystencji.<\/span><\/p>\n

Ale s\u0105 pewnie i tacy, kt\u00f3rzy na zewn\u0105trz widz\u0105 po prostu normalnych, szcz\u0119\u015bliwych ludzi.<\/strong><\/span><\/p>\n

Znam taki przyk\u0142ad. Dwie dziewczyny z chasydzkiej sekty Satmar wpad\u0142y na pomys\u0142 zwiedzenia Stan\u00f3w Zjednoczonych autostopem. Dosta\u0142y si\u0119 na Manhattan, pojecha\u0142y do Arizony, ale nikt o tym oczywi\u015bcie nie wiedzia\u0142, wi\u0119c organizowano za nie modlitwy, ludzie spodziewali si\u0119, \u017ce odnajd\u0105 si\u0119 albo martwe, albo oka\u017ce si\u0119, \u017ce kto\u015b je zgwa\u0142ci\u0142 i wykorzysta\u0142. W tym czasie dziewczyny dobrze bawi\u0142y si\u0119 w \u015bwiecie, o kt\u00f3rym opowiadano im same najgorsze rzeczy. I wcale nie by\u0142o tam niebezpiecznie. W ko\u0144cu odnaleziono je w Arizonie i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ani nikt ich nie zastrzeli\u0142, ani nie zgwa\u0142ci\u0142. Wr\u00f3ci\u0142y do swoich dom\u00f3w, a wszyscy byli przekonani, \u017ce odnalaz\u0142y si\u0119 tylko dzi\u0119ki ich modlitwom. Dziewczyny z kolei zrozumia\u0142y, \u017ce to, co im m\u00f3wiono, nie znalaz\u0142o pokrycia w rzeczywisto\u015bci. \u015awiat zewn\u0119trzny nie okaza\u0142 si\u0119 gro\u017any, wi\u0119c pewnie wszystko, przed czym je ostrzegano, nie jest prawd\u0105. I one opu\u015bci\u0142y swoj\u0105 sekt\u0119, bez prawa powrotu. Ka\u017cda strona \u2013 i te dziewczyny, i reszta spo\u0142eczno\u015bci \u2013 utwierdzi\u0142a si\u0119 natomiast w s\u0142uszno\u015bci swoich przekona\u0144. One zobaczy\u0142y, \u017ce by\u0142y karmione k\u0142amstwami, a oni, strasz\u0105c pozosta\u0142ych, m\u00f3wili: \u201eWidzicie, jak to jest? Raz skosztujesz trucizny i ju\u017c nie uda si\u0119 ciebie uratowa\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

M\u00f3wimy o przypadkach ludzi, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 ju\u017c w ultraortodoksyjnych rodzinach i nie znaj\u0105 innego \u017cycia. Co natomiast z chozrim be-tszuwa, osobami \u015bwieckimi, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 bardzo religijne?<\/span><\/strong><\/p>\n

Chozrim be-tszuwa to z regu\u0142y ludzie, kt\u00f3rzy daj\u0105 si\u0119 przekona\u0107 bardzo podstawowym argumentom, u\u017cywanym przez fundamentalistyczne od\u0142amy ka\u017cdej religii. Jednym z nich jest wiara w to, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat nie przyni\u00f3s\u0142 nic dobrego. Mia\u0142o \u017cy\u0107 si\u0119 lepiej, ale tak nie jest. Ludzie nie s\u0105 szcz\u0119\u015bliwi, nie s\u0105 wolni, a opr\u00f3cz tego nie kieruj\u0105 si\u0119 \u017cadnymi warto\u015bciami. To nie jest oczywi\u015bcie jedyny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego kto\u015b staje si\u0119 ortodoksyjny. W wielu przypadkach to pewnie wynik tego, \u017ce kto\u015b zakocha si\u0119 w bardzo religijnej osobie i chce z ni\u0105 by\u0107. Ale, je\u017celi dobrze si\u0119 temu przyjrze\u0107, okazuje si\u0119, \u017ce chozrim be-tszuwa z regu\u0142y po\u015blubiaj\u0105 osoby, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c niedawno sta\u0142y si\u0119 ortodoksyjne. Ci \u201eprawdziwi\u201d ortodoksi nie po\u015blubiliby kogo\u015b, kto wychowa\u0142 si\u0119 poza ich \u015bwiatem, bo nie wiadomo, kim s\u0105 rodzice takiej osoby, czy przestrzegali zasad taharat ha-miszpacha, czyli czysto\u015bci \u017cycia rodzinnego.<\/span><\/p>\n

Fot. Katka Reszke<\/em><\/span>
\n\"Fot.<\/p>\n

Konwertyci \u2013 nie z chrze\u015bcija\u0144stwa oczywi\u015bcie, ale z czego\u015b, co nazywam \u201egojiszkajt\u201d \u2013 przestrzegaj\u0105 wszelkich praw religijnych nawet bardziej ni\u017c inni, bo oni maj\u0105 co\u015b do udowodnienia. Zrywaj\u0105 kompletnie kontakt z rodzin\u0105, ze wszystkim, co \u0142\u0105czy ich z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Ciekawie wygl\u0105da sytuacja ich dzieci: rodz\u0105 si\u0119 w spo\u0142eczno\u015bci ortodoksyjnej i nie maj\u0105 poj\u0119cia o przesz\u0142o\u015bci swoich rodzic\u00f3w. To troch\u0119 tak, jak w przypadku rodzin emigrant\u00f3w, w kt\u00f3rych to dziecko zawsze wie wszystko lepiej od rodzica. Chozrim be-tszuwa to tacy emigranci do \u015bwiata ultraortodoksji. Ich dzieci s\u0105 bardzo religijne, ale zdarza si\u0119, \u017ce kiedy odkrywaj\u0105, \u017ce ich rodzice prowadzili kiedy\u015b inne \u017cycie, mo\u017ce obudzi\u0107 si\u0119 w nich pragnienie poznania tamtych reali\u00f3w. Dlatego rodzice cz\u0119sto b\u0119d\u0105 przed swoimi dzie\u0107mi bardzo skrz\u0119tnie wszystko ukrywa\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce kiedy spojrzy si\u0119 na chozrim be-tszuwa, to oni znacznie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od reszty ultraortodoksyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa, a nawet od swoich dzieci \u2013 w du\u017cej mierze dlatego, \u017ce religijn\u0105 edukacj\u0119 swoich dzieci powierzaj\u0105 innym.<\/span><\/p>\n

Oni weszli do tego \u015bwiata, bo wierz\u0105, \u017ce jest lepszy, \u017ce b\u0119d\u0105 \u017cy\u0107 zgodnie z tradycj\u0105, \u017ce nie zaznaj\u0105 tam r\u00f3\u017cnego rodzaju niegodziwo\u015bci. Uwierzyli w utopijn\u0105 ide\u0119 powrotu do tradycji?<\/strong><\/span><\/p>\n

Mo\u017ce, ale czasami to jest po prostu rezultat d\u0142ugich poszukiwa\u0144. Pr\u00f3bowali ju\u017c r\u00f3\u017cnych rzeczy: byli buddystami czy hipisami. Do\u0142\u0105czenie do spo\u0142eczno\u015bci ultraortodoksyjnej nie jest naturalnym, powolnym procesem \u2013 to z regu\u0142y drastyczne zerwanie z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Dlatego dzieci chozrim be-tszuwa cz\u0119sto nie znaj\u0105 swoich dziadk\u00f3w. Cz\u0119sto s\u0105 to rodziny bardzo biedne: maj\u0105 wiele dzieci, a poniewa\u017c nie utrzymuj\u0105 kontakt\u00f3w ze swoimi rodzicami, od nikogo nie otrzymuj\u0105 pomocy.<\/span><\/p>\n

Fot. Katka Reszke<\/em><\/span>
\n\"Fot.<\/p>\n

Czytaj dalej tu: Wymy\u015blone demony. W co wierz\u0105…<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wymy\u015blone demony. W co wierz\u0105 i jak \u017cyj\u0105 ultraortodoksyjni \u017bydzi Katarzyna Andersz Fot. Katka Reszke Jak to w\u0142a\u015bciwie jest z podzia\u0142em wewn\u0105trz ortodoksyjnego od\u0142amu judaizmu? Anka Grupi\u0144ska w ksi\u0105\u017cce o chasydzkich kobietach w Izraelu wspomina o leksykonie Alana Untermana z pocz\u0105tku lat 90. Nie wyst\u0119puje tam poj\u0119cie \u201eultraortodoksja\u201d, jest ortodoksja tradycyjna i neoortodoksja. Samuel Heilman: […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27186"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27186"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27205,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27186\/revisions\/27205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}