{"id":27790,"date":"2015-10-02T18:09:19","date_gmt":"2015-10-02T16:09:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=27790"},"modified":"2015-09-29T08:37:19","modified_gmt":"2015-09-29T06:37:19","slug":"27790","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=27790","title":{"rendered":"\u017bycie po Zag\u0142adzie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u017bycie po Zag\u0142adzie – Rozmowa z prof. Katarzyn\u0105 Prot<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna Cia\u0142owicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"
\nProblem psychologicznych skutk\u00f3w Zag\u0142ady jest wa\u017cny zar\u00f3wno dla ocala\u0142ych i ich rodzin, jak i dla \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej. Psychoterapi\u0105 os\u00f3b dotkni\u0119tych zespo\u0142em stresu pourazowego (PTSD) zajmuje si\u0119 prof. Katarzyna Prot, przewodnicz\u0105ca Izraelsko-Polskiego Stowarzyszenia Zdrowia Psychicznego (IPMHA).<\/span><\/strong><\/p>\n

Co to jest zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego?<\/strong><\/span><\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego to odpowied\u017a psychiki na do- \u015bwiadczenie ekstremalne. Zauwa\u017cono, \u017ce w konsekwencji wydarzenia traumatycznego pojawia si\u0119 zesp\u00f3\u0142 specyficznych objaw\u00f3w. Obserwacje dotycz\u0105ce reakcji os\u00f3b na zagro- \u017cenie \u017cycia mia\u0142y miejsce ju\u017c po pierwszej wojnie \u015bwiatowej, ale pierwsze systematyczne badania dotyczy\u0142y ocala\u0142ych z Zag\u0142ady w zwi\u0105zku z rekompensatami wojennymi. Ze zdziwieniem stwierdzono, \u017ce nawet po wielu latach ocalali maj\u0105 objawy wyra\u017anie zwi\u0105zane z traum\u0105 wojny. Wtedy powsta\u0142a koncepcja \u201ezespo\u0142u ocala\u0142ego\u201d. Za podstawow\u0105 cech\u0119 tego zespo\u0142u uznano poczucie winy. Poczucie winy jest w\u0142a- \u015bciwie niezgodne z my\u015bleniem w kategoriach psychologii popularnej – przecie\u017c osoba, kt\u00f3ra dozna\u0142a takiej traumy, powinna mie\u0107 raczej poczucie krzywdy. Natomiast ocalali bardziej lub mniej wprost m\u00f3wili o poczuciu winy. To uznano za \u201ej\u0105dro\u201d tego zespo\u0142u. Kolejne masowe badania os\u00f3b, kt\u00f3re dozna\u0142y traumy, obj\u0119\u0142y kombatant\u00f3w wojny wietnamskiej. Wtedy wr\u00f3ci\u0142 temat reakcji na traum\u0119 i \u201ezesp\u00f3\u0142 stresu potraumatycznego\u201d (PTSD \u2013 Posttraumatic stress disorder) trafi\u0142 do klasyfikacji psychiatrycznej.<\/span><\/p>\n

Czy \u0142atwo stwierdzi\u0107 wyst\u0119powanie poczucia winy?<\/strong><\/span><\/p>\n

W rozmowach z ocala\u0142ymi na zadane wprost pytanie: \u201eCzy masz poczucie winy? rzadko us\u0142yszy si\u0119 odpowied\u017a twierdz\u0105c\u0105. Natomiast cz\u0119sto w ich opowie\u015bciach pojawia si\u0119 w\u0105tek innego cz\u0142onka rodziny \u2013 osoby wyj\u0105tkowo utalentowanej, dobrze rokuj\u0105cej, kt\u00f3ra w opinii rozm\u00f3wcy by\u0142a bardziej warta ocalenia ni\u017c on sam. To jest, moim zdaniem, wyra\u017cone nie wprost poczucie winy za to, \u017ce ja \u017cyj\u0119, kiedy inni zgin\u0119li. Poczucie winy jest obecnie uwzgl\u0119dniane, jako dodatkowa charakterystyka zaburzenia stresu pourazowego, ale nie kryterium diagnostyczne. Ocalali prze\u017cywaj\u0105 flashbacki, to znaczy nag\u0142e wra\u017cenie, jakby prze\u017cyta trauma wydarza\u0142a si\u0119 tu i teraz. Maj\u0105 koszmary senne zwi\u0105zane z traum\u0105. Tego rodzaju objawy powoduj\u0105 z kolei sta\u0142e napi\u0119cie i wycofywanie si\u0119 z \u017cycia, aby unika\u0107 sytuacji przypominaj\u0105cych wydarzenie traumatyczne. Ten opis dotyczy doros\u0142ych os\u00f3b nara\u017conych na traum\u0119. Inaczej jest z dzie\u0107mi, kt\u00f3re nie pami\u0119taj\u0105 sytuacji traumatycznych. Osoby ocala\u0142e, jako dzieci cz\u0119sto do\u015bwiadczy\u0142y separacji od rodzic\u00f3w, braku w\u0142a\u015bciwej opieki macierzy\u0144skiej, tak wa\u017cnej na wczesnym etapie \u017cycia. Cz\u0119\u015bciej ni\u017c doro\u015bli maj\u0105 niespecyficzne objawy \u015bwiadcz\u0105ce o pami\u0119ci cia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Co decyduje o wyst\u0105pieniu zespo\u0142u stresu pourazowego?<\/span><\/strong><\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce bardzo wa\u017cne jest to, co wydarzy si\u0119 po do\u015bwiadczeniu traumatycznym. W indywidualnej traumie dziecka jest to obecno\u015b\u0107 osoby doros\u0142ej, kt\u00f3ra jest w stanie zrozumie\u0107, co si\u0119 sta\u0142o, nazwa\u0107 to, nie przestraszy\u0107 si\u0119 \u2013 i w tym sensie uleczy\u0107. To jest to, co powinna zrobi\u0107 dobra matka, czyli taka, kt\u00f3ra nie m\u00f3wi: \u201enic si\u0119 nie sta\u0142o\u201d, \u201eb\u0105d\u017a m\u0119\u017cczyzn\u0105\u201d, \u201eprzesta\u0144 becze\u0107\u201d. Dobra matka \u2013 matka holdinguj\u0105ca \u2013 sama nie powinna by\u0107 bardziej przera\u017cona ni\u017c dziecko. W traumie zbiorowej, kt\u00f3r\u0105 by\u0142 Holokaust, wa\u017cna jest reakcja spo\u0142eczna. Spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce spe\u0142ni\u0107 matczyn\u0105 rol\u0119 \u2013 uzna\u0107 cierpienie ofiar. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u017cadne spo\u0142ecze\u0144stwo nie by\u0142o dla \u017byd\u00f3w po Holokau\u015bcie tak\u0105 \u201eholdinguj\u0105c\u0105 matk\u0105\u201d. Sytuacja spo\u0142eczna ocala\u0142ych po wojnie opisywana jest, jako \u201ezmowa milczenia\u201d. \u017bydzi wyszli z wojny bardzo poranieni, z poczuciem winy, ale te\u017c z poczuciem poni\u017cenia. Nie chcieli i nie mogli o tym m\u00f3wi\u0107. \u201eInni\u201d \u2013 przede wszystkim bli\u017csi lub dalsi obserwatorzy Zag\u0142ady \u2013 nie chcieli o tym s\u0142ucha\u0107. Tak by\u0142o na ca\u0142ym \u015bwiecie, tak\u017ce w Izraelu, gdzie ocalali nie pasowali do obrazu dzielnego \u017byda, kt\u00f3ry buduje pa\u0144stwo na pustyni. Wi\u0119c nigdzie to \u201eobj\u0119cie\u201d czy \u201etrzymanie\u201d powojenne si\u0119 nie odby\u0142o. W Polsce mamy do czynienia z bardzo z\u0142o\u017conym zjawiskiem – wi\u0119k- \u017bycie po Zag\u0142adzie Problem psychologicznych skutk\u00f3w Zag\u0142ady jest wa\u017cny zar\u00f3wno dla ocala\u0142ych i ich rodzin, jak i dla \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej. Psychoterapi\u0105 os\u00f3b dotkni\u0119tych zespo\u0142em stresu pourazowego (PTSD) zajmuje si\u0119 prof. Katarzyna Prot, przewodnicz\u0105ca Izraelsko-Polskiego Stowarzyszenia Zdrowia Psychicznego (IPMHA). szo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa biernie obserwowa\u0142a eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w, ale te\u017c wielu Polak\u00f3w z unicestwienia \u017byd\u00f3w skorzysta\u0142o ekonomicznie. Budzi to poczucie winy i uruchamia kolejne obrony po stronie polskiej. Byli\u015bmy tego niedawno \u015bwiadkami podczas debaty prezydenckiej. To nie u\u0142atwia przepracowania traumy ani po stronie \u017cydowskiej, ani polskiej.<\/span><\/p>\n

Czy osoby, kt\u00f3re aktywnie dzia\u0142a\u0142y na rzecz swojego ocalenia, s\u0105 mniej nara\u017cone na wyst\u0105pienie u nich PTSD?<\/strong><\/span><\/p>\n

To dotyczy ka\u017cdej sytuacji traumy. Kto\u015b, kto mo\u017ce gra\u0107 bardziej aktywn\u0105 rol\u0119, jest mniej nara\u017cony na skutki zdarzenia traumatycznego. Bardzo dobrze to wida\u0107 na przyk\u0142adzie os\u00f3b, kt\u00f3re przebywa\u0142y w obozach. W narracjach obozowych bardzo podkre\u015blane s\u0105 momenty, w kt\u00f3rych co\u015b wydarzy\u0142o si\u0119 wbrew ca\u0142emu systemowi obozowemu. To mog\u0142y by\u0107 drobne rzeczy, w kt\u00f3rych kto\u015b wykaza\u0142 aktywno\u015b\u0107. W mojej ksi\u0105\u017cce opisuj\u0119 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w, trafiaj\u0105c do obozu, dowiaduje si\u0119, \u017ce dzia\u0142a tam organizacja pomagaj\u0105ca wi\u0119\u017aniom. Jej cz\u0142onkowie deklaruj\u0105, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 swojej racji \u017cywieniowej b\u0119d\u0105 oddawa\u0107 bardziej potrzebuj\u0105cym. Dla niego to by\u0142o nies\u0142ychanie wa\u017c- ne, jako sytuacja, w kt\u00f3rej sam mo\u017ce o czym\u015b zadecydowa\u0107. Nawet o tym, \u017ceby odda\u0107 kawa\u0142ek chleba. Podobne historie powtarzaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto. To nie musia\u0142 by\u0107 otwarty bunt, ale sytuacje, w kt\u00f3rych odzyskiwa\u0142o si\u0119 wp\u0142yw na kawa\u0142ek rzeczywisto\u015bci, kiedy mo\u017cna by\u0142o wybra\u0107. To dawa\u0142o poczucie sprawczo\u015bci. Znamienne, \u017ce obecnie coraz wi\u0119cej m\u00f3wi si\u0119 o sile ocala\u0142ych, o ich zdolno\u015bci przetrwania. Jest to tak\u017ce obecne w j\u0119zyku, z kt\u00f3rego znikn\u0119\u0142o s\u0142owo \u201eofiara\u201d, a okre\u015blenie \u201eocalony\u201d zosta\u0142o zmienione na \u201eocala\u0142y\u201d w prote\u015bcie przeciw my\u015bleniu o bierno\u015bci \u201eratowanych\u201d.<\/span><\/p>\n

W przypadku ocala\u0142ych z Zag\u0142ady trauma by\u0142a d\u0142ugotrwa\u0142a, cz\u0119sto wi\u0105\u017c\u0105ca si\u0119 z przyj\u0119ciem fa\u0142szywej to\u017csamo\u015bci.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ukrywanie si\u0119 na fa\u0142szywych papierach, zmiana to\u017csamo\u015bci \u2013 to jest specyfika traumy polskich \u017byd\u00f3w. Do dzisiaj powoduje to du\u017ce zamieszanie wok\u00f3\u0142 to\u017csamo\u015bci. Osoby starsze wiedzia\u0142y dok\u0142adnie, kim s\u0105, jak si\u0119 nazywaj\u0105, jednak \u201ena ten czas\u201d musia\u0142y mie\u0107 zmienion\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Czy mo\u017cliwy jest powr\u00f3t do poprzedniej to\u017csamo\u015bci? Czy mo\u017cliwy jest powr\u00f3t do \u017cydowskiego imienia? To s\u0105 trudne i subtelne decyzje. Czasami zapominamy, \u017ce spo\u0142eczno\u015b\u0107 ocala\u0142ych stanowi bardzo \u201ewyselekcjonowan\u0105\u201d grup\u0119 z przedwojennej spo- \u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce. Ocalali to osoby, kt\u00f3re musia- \u0142y mie\u0107 jak\u0105\u015b styczno\u015b\u0107 ze \u015bwiatem polskim, z regu\u0142y m\u00f3wi- \u0142y po polsku; ich szanse na prze\u017cycie by\u0142y wi\u0119ksze ni\u017c tych, kt\u00f3rych podstawowym j\u0119zykiem komunikacji by\u0142 jidysz. Ocalali w wi\u0119kszo\u015bci pochodz\u0105 z rodzin zasymilowanych. Oni lub ich rodzice nawet przed wojn\u0105 powiedzieliby, \u017ce s\u0105 i Polakami, i \u017bydami. Do dzi\u015b ocala\u0142ym zadaje si\u0119 pytania: \u201eJak twoja rodzina obchodzi\u0142a \u017cydowskie \u015bwi\u0119ta?\u201d. W przekazie kulturowym istnieje wyobra\u017cenie \u017byda ze sztetla \u2013 i z nim uto\u017csamia si\u0119 ocala\u0142ych. M\u0142odsi ocalali cz\u0119sto dowiedzieli si\u0119 po wojnie, \u017ce mieli \u017cydowskich rodzic\u00f3w. Wiele os\u00f3b przez ca\u0142e \u017cycie budowa\u0142o to\u017csamo\u015b\u0107 w oparciu o to, \u017ce ich polscy rodzice s\u0105 prawdziwymi rodzicami \u2013 i nagle dowiaduj\u0105 si\u0119, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 jest zupe\u0142nie inna. Stanowi to bardzo trudne wyzwanie dotycz\u0105ce to\u017csamo\u015bci. W Muzeum POLIN otwarto niedawno wystaw\u0119 \u201eMoi \u017cydowscy rodzice, moi polscy rodzice\u201d. Dano g\u0142os osobom, kt\u00f3re maj\u0105 \u201epodw\u00f3jn\u0105 par\u0119\u201d rodzic\u00f3w. Czuj\u0105 lojalno\u015b\u0107 wobec \u017cydowskiej rodziny, kt\u00f3ra z regu\u0142y nie prze- \u017cy\u0142a, natomiast g\u0142\u0119bokie pozytywne emocje cz\u0119sto zwi\u0105zane s\u0105 polskimi rodzicami, z polskimi \u015bwi\u0119tami. Wystawa ta pokazuje te\u017c z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 relacji z polskimi rodzicami. Ocalali po latach maj\u0105 odwag\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce nie zawsze by\u0142o dobrze, \u017ce cz\u0119sto nie czuli si\u0119 chcianym prezentem od losu\u2026<\/span><\/p>\n

Tyle si\u0119 m\u00f3wi o modzie na poszukiwanie korzeni…<\/strong><\/span><\/p>\n

Okre\u015blenie typu \u201emoda na poszukiwanie korzeni\u201d jest bardzo upraszczaj\u0105ce. Polska jest krajem, gdzie kultywuje si\u0119 przesz\u0142o\u015b\u0107. Ludzie szperaj\u0105 po herbarzach, a mimo to nie ma zrozumienia dla os\u00f3b, kt\u00f3re odczuwaj\u0105 wielki brak, jakim jest niewiedza na temat rodzic\u00f3w czy dziadk\u00f3w. A przecie\u017c nasz\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 budujemy w oparciu o przekaz wielopokoleniowy. Poszukiwanie wiedzy o przodkach jest naturaln\u0105 i bardzo siln\u0105 potrzeb\u0105. Wielokrotnie widzia\u0142am wzruszenie os\u00f3b, kt\u00f3re nie zna\u0142y nigdy swojej biologicznej rodziny i nagle odnajdywa\u0142y rodzinne zdj\u0119cia. Teraz mog\u0142y si\u0119 przekona\u0107, jak wygl\u0105- da\u0142 dziadek lub kuzyn. Odkrycie faktu, \u017ce jest si\u0119 do kogo\u015b fizycznie podobnym, to nies\u0142ychanie wa\u017cne prze\u017cycie. Za ma\u0142o robimy, \u017ceby pozwoli\u0107 innym empatycznie zrozumie\u0107, jakie to jest wa\u017cne. Bo rzeczywi\u015bcie, je\u015bli kto\u015b ma du\u017c\u0105 rodzin\u0119, wie, sk\u0105d pochodzi, ma podobnych kuzyn\u00f3w, to trudno jest mu si\u0119 wczu\u0107 w sytuacj\u0119, kiedy nie ma si\u0119 nikogo podobnego. Powinna odby\u0107 si\u0119 jaka\u015b praca, \u017ceby to by\u0142o postrzegane nie jako fanaberia, lecz jako rzeczywista wewn\u0119trzna potrzeba.<\/span><\/p>\n

Badaniami obj\u0119\u0142a Pani ocala\u0142ych z Polski i Rumunii. Czy te grupy czym\u015b si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105?<\/strong><\/span><\/p>\n

Trudno jest m\u00f3wi\u0107 o Rumunii jako ca\u0142o\u015bci. W 1930 roku w Rumunii by\u0142o oko\u0142o 757 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Stanowili oni w zale\u017cno\u015bci od regionu odmienne spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskie. \u017bydzi z teren\u00f3w Bukowiny, Besarabii i Maramuresz tworzyli spo\u0142eczno\u015bci typu wschodnioeuropejskiego (m\u00f3wili po rosyjsku, niemiecku lub w jidysz), w Siedmiogrodzie i Banacie typu w\u0119gierskiego (m\u00f3wili po w\u0119giersku lub niemiecku). \u017bydzi z teren\u00f3w Wo\u0142oszczyzny byli w najwi\u0119kszym stopniu zasymilowani z rumu\u0144sk\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105, byli jedynymi zwi\u0105zanymi z kultur\u0105 rumu\u0144sk\u0105. Przebieg Zag\u0142ady by\u0142 odmienny w ka\u017cdym z region\u00f3w, ale podobnie jak w Polsce najwi\u0119ksze szanse ocalenia mia\u0142y osoby zasymilowane. W Rumunii jest spora grupa \u017byd\u00f3w zwi\u0105zanych z kultur\u0105 w\u0119giersk\u0105, kt\u00f3rzy prze\u017cyli Auschwitz. Zostali wywiezieni w 1944 roku z Siedmiogrodu. Nie ma natomiast zjawiska zmiany to\u017csamo\u015bci, ukrywania si\u0119 \u201ena aryjskich papierach\u201d. Tak wi\u0119c problemy psychologiczne r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119.<\/span><\/p>\n

Czy objawy PTSD z czasem przybieraj\u0105 na sile?<\/strong><\/span><\/p>\n

Objawy PTSD maj\u0105 charakter fluktuuj\u0105cy. Jedna z teorii m\u00f3wi, \u017ce \u017bydzi zaraz po wojnie musieli zaj\u0105\u0107 si\u0119 swoim \u017cyciem, nie mieli przestrzeni na wspominanie i \u017ce by\u0142 to okres bezobjawowy. Inni twierdz\u0105, \u017ce okres ten by\u0142 tylko pozornie bezobjawowy i ocalali cierpieli w milczeniu. My\u015bl\u0119, \u017ce u cz\u0119\u015bci os\u00f3b mechanizm obronny, niedopuszczaj\u0105cy obraz\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci, by\u0142 skuteczny, a inni rzeczywi\u015bcie cierpieli w milczeniu. Z p\u00f3\u017aniejszych rozm\u00f3w lub relacji cz\u0142onk\u00f3w rodziny wiemy, \u017ce czasami wida\u0107 by\u0142o, \u017ce cierpi\u0105, ale o tym nie m\u00f3wili. Wida\u0107 to cho\u0107by w wywiadach zawartych w ksi\u0105\u017cce Miko\u0142aja Grynberga Oskar\u017cam Auschwitz. Istnieje te\u017c grupa \u201etrudnych\u201d ocala\u0142ych, kt\u00f3rzy nie dawali sobie rady, wybuchali agresj\u0105, nadu\u017cywali alkoholu. O tym trudno jest wspomina\u0107 ich dzieciom. Nie wiadomo, jak m\u00f3wi\u0107 o przemocowym ojcu lub zaniedbuj\u0105cej matce, kt\u00f3rzy ocaleli z Zag\u0142ady i po latach wiemy, \u017ce nie radzili sobie z niewyobra\u017caln\u0105 traum\u0105. Czasami dzieci wybieraj\u0105 ca\u0142kowity brak identyfikacji z ocala\u0142ym rodzicem, a tym samym tak\u017ce ze swoim \u017cydowskim pochodzeniem. Wracaj\u0105c do objaw\u00f3w PTSD \u2013 bywa, \u017ce przybieraj\u0105 one na sile w wieku starszym. Z jednej strony nast\u0119puje os\u0142abienie mechanizmu obronnego w postaci aktywnego \u017cycia, z drugiej aktualne straty odtwarzaj\u0105 sytuacj\u0119 \u201etamtych\u201d strat. Objawy te\u017c nasilaj\u0105 si\u0119 w zawi\u0105zku z sytuacjami spo\u0142ecznymi. Je\u015bli powtarza si\u0119 sytuacja niezrozumienia czy wr\u0119cz agresji wobec \u017byd\u00f3w, l\u0119k i obawy si\u0119 nasilaj\u0105. Na poziomie racjonalnym ocalali nie my\u015bl\u0105, \u017ce Holokaust mo\u017ce si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107, natomiast l\u0119k jest taki, jakby m\u00f3g\u0142 wydarzy\u0107 si\u0119 na nowo. Ocalali ostro reaguj\u0105 na negowanie Zag\u0142ady. U\u017cyli\u015bmy metafory matki i dziecka. Je\u015bli matka m\u00f3wi: \u201eNic si\u0119 nie wydarzy\u0142o\u201d, je\u015bli nast\u0119puje zaprzeczenie, \u017ce dziecku sta\u0142a si\u0119 krzywda, to jest to dla niego na tyle trudna sytuacja, \u017ce mo\u017ce z powrotem odtwarza\u0107 traum\u0119, kt\u00f3ra na jakim\u015b poziomie zosta\u0142a zaleczona. Oczywi\u015bcie mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, czy jest mo\u017cliwe ca\u0142kowite zaleczenie traumy Holokaustu. By\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le nie o to chodzi.<\/span><\/p>\n

Jaki cel ma wi\u0119c praca psychoterapeutyczna z ocala\u0142ymi z Zag\u0142ady?<\/strong><\/span><\/p>\n

My\u015blenie w tej kwestii si\u0119 zmienia. Pocz\u0105tkowo psychoterapeuci postulowali ca\u0142kowit\u0105 rekonstrukcj\u0119 osobowo\u015bci, obecnie celem jest raczej mo\u017cliwo\u015b\u0107 wbudowania do\u015bwiadczenia traumatycznego w swoj\u0105 histori\u0119. Na pewno wa\u017cne jest stworzenie przestrzeni, by ocalali mogli opowiedzie\u0107 o swoich do\u015bwiadczeniach. Tu istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa Stowarzyszenie \u201eDzieci Holocaustu\u201d. Opowiadanie i wys\u0142uchiwanie tych historii nale\u017cy do procesu lecz\u0105cego \u2013 leczy ocala- \u0142ych, ale mo\u017ce te\u017c leczy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Czy tak\u0105 rol\u0119 spe\u0142nia Pani ksi\u0105\u017cka?<\/strong><\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka jest niszowa. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce odbiorcami b\u0119d\u0105 osoby, kt\u00f3re naukowo zajmuj\u0105 si\u0119 badaniem traumy. Natomiast okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest czytana te\u017c przez ocala\u0142ych i ich dzieci. Nie ma poradnika, kt\u00f3ry by pokazywa\u0142, jakie s\u0105 konsekwencje Holokaustu jako do\u015bwiadczenia traumatycznego. Mam t\u0119 satysfakcj\u0119, \u017ce moja ksi\u0105\u017cka cz\u0119\u015bciowo spe\u0142nia tak\u0105 rol\u0119. Rodzice daj\u0105 j\u0105 swoim dzieciom. Ci, kt\u00f3- rym trudno jest opowiada\u0107, u\u017cywaj\u0105 jej jako po\u015brednika, stwarzana jest przez to mo\u017cliwo\u015b\u0107 dialogu. Oczywi\u015bcie na koniec rodzic musi z dzieckiem porozmawia\u0107. Ta ksi\u0105\u017cka nie ma czego\u015b zast\u0119powa\u0107, ale mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 zaproszeniu do rozmowy.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bycie po Zag\u0142adzie – Rozmowa z prof. Katarzyn\u0105 Prot Anna Cia\u0142owicz Problem psychologicznych skutk\u00f3w Zag\u0142ady jest wa\u017cny zar\u00f3wno dla ocala\u0142ych i ich rodzin, jak i dla \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej. Psychoterapi\u0105 os\u00f3b dotkni\u0119tych zespo\u0142em stresu pourazowego (PTSD) zajmuje si\u0119 prof. Katarzyna Prot, przewodnicz\u0105ca Izraelsko-Polskiego Stowarzyszenia Zdrowia Psychicznego (IPMHA). Co to jest zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego? Zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27790"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27790"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27790\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27804,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27790\/revisions\/27804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27790"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27790"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27790"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}