{"id":28047,"date":"2015-09-30T18:05:16","date_gmt":"2015-09-30T16:05:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=28047"},"modified":"2015-09-30T16:56:25","modified_gmt":"2015-09-30T14:56:25","slug":"28047","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=28047","title":{"rendered":"Czarna ziemia"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Czarna ziemia<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Timothy Snyder<\/strong>
\nprze\u0142. Bart\u0142omiej Pietrzyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

Publikujemy prolog i wprowadzenie do najnowszej ksi\u0105\u017cki Timothy’ego Snydera.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201eCzarna ziemia\u201d Timothy’ego Snydera uka\u017ce si\u0119 21 pa\u017adziernika w wydawnictwie Znak. Ju\u017c teraz zapraszamy na wyk\u0142ad profesora 24 pa\u017adziernika o godz. 19.00 zatytu\u0142owany \u201eHolokaust jako historia globalna\u201d. Po wyk\u0142adzie z autorem dyskutowa\u0107 b\u0119d\u0105 Adam Michnik i S\u0142awomir Sierakowski. Wydarzenie b\u0119dzie mia\u0142o miejsce w warszawskiej siedzibie Krytyki Politycznej i Instytutu Studi\u00f3w Zaawansowanych na Foksal 16.<\/span><\/em><\/p>\n

***<\/span><\/p>\n

W modnej sz\u00f3stej dzielnicy Wiednia histori\u0119 Holokaustu zapisano na bruku. Przed budynkami, gdzie dawniej mieszkali i pracowali \u017bydzi \u2013 w tych samych chodnikach, kt\u00f3re niegdy\u015b musieli szorowa\u0107 go\u0142ymi r\u0119kami \u2013 osadzono kwadratowe mosi\u0119\u017cne tabliczki z nazwiskami, datami deportacji oraz miejscami \u015bmierci. W umy\u015ble doros\u0142ego s\u0142owa i liczby \u0142\u0105cz\u0105 tera\u017aniejszo\u015b\u0107 z przesz\u0142o\u015bci\u0105. Dziecko widzi to inaczej, gdy\u017c dla niego wszystko zaczyna si\u0119 od rzeczy.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142y ch\u0142opiec z sz\u00f3stej dzielnicy dzie\u0144 po dniu obserwuje, jak ekipa robotnik\u00f3w posuwa si\u0119 budynek po budynku po przeciwleg\u0142ej stronie jego ulicy. Patrzy na zrywanie chodnika, jak gdyby mieli naprawia\u0107 rur\u0119 lub k\u0142a\u015b\u0107 kable. Pewnego ranka, czekaj\u0105c na autobus do przedszkola, widzi jak m\u0119\u017cczy\u017ani \u2013 teraz dok\u0142adnie naprzeciwko \u2013 rozk\u0142adaj\u0105 i walcuj\u0105 dymi\u0105cy czarny asfalt. Pami\u0105tkowe tabliczki w ich d\u0142oniach s\u0105 dla niego tajemniczymi przedmiotami, w kt\u00f3rych odbija si\u0119 anemiczne s\u0142o\u0144ce.<\/span>
\n \u2013 Was machen sie da, Papa?<\/em> (Co oni tam robi\u0105, tato?).<\/span>
\n Ojciec ch\u0142opca milczy. Spogl\u0105da na ulic\u0119, czy nie nadje\u017cd\u017ca ju\u017c autobus. Chwil\u0119 si\u0119 waha, po czym zaczyna m\u00f3wi\u0107:<\/span>
\n \u2013 Sie bauen\u2026<\/em> (Buduj\u0105\u2026).<\/span>
\n Przerywa. Nie wie, co powiedzie\u0107. Wtedy nadje\u017cd\u017ca autobus i zas\u0142ania widok, otwieraj\u0105c ze \u015bwistem automatyczne drzwi \u2013 wst\u0119p do zwyk\u0142ego dnia.<\/span><\/p>\n

Siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej, w marcu 1938 roku, na ulicach ca\u0142ego Wiednia \u017bydzi \u015bcierali z bruku s\u0142owo \u201e\u00d6sterreich\u201d (Austria), usuwaj\u0105c \u015blady istnienia kraju, kt\u00f3ry unicestwia\u0142 w\u0142a\u015bnie Hitler wraz ze swymi wojskami. Dzi\u015b nazwiska tych \u017byd\u00f3w na p\u0142ytach stanowi\u0105 wyrzut dla przywr\u00f3conej do istnienia Austrii, kt\u00f3ra \u2013 podobnie jak Europa \u2013 pozostaje niepewna swej przesz\u0142o\u015bci. Dlaczego, w chwili gdy Austria znika\u0142a z mapy, prze\u015bladowano wiede\u0144skich \u017byd\u00f3w? Dlaczego nast\u0119pnie wys\u0142ano ich na \u015bmier\u0107 na odleg\u0142\u0105 o tysi\u0105c kilometr\u00f3w Bia\u0142oru\u015b, kiedy w Austrii nie ukrywano wobec nich nienawi\u015bci? Jak dzieje narodu od wiek\u00f3w obecnego w mie\u015bcie (oraz w kraju, na kontynencie) mog\u0142y tak nagle i gwa\u0142townie si\u0119 zako\u0144czy\u0107? Dlaczego obcy zabijaj\u0105 obcych? I dlaczego s\u0105siedzi zabijaj\u0105 s\u0105siad\u00f3w?<\/span><\/p>\n

W Wiedniu, tak jak generalnie w innych metropoliach Europy \u015arodkowej i Zachodniej, \u017bydzi byli wa\u017cnym elementem miejskiego \u017cycia. W Europie Wschodniej \u2013 na ziemiach po\u0142o\u017conych na p\u00f3\u0142noc, po\u0142udnie oraz wsch\u00f3d od Wiednia \u2013 mieszkali oni nieprzerwanie, w licznych spo\u0142eczno\u015bciach miejskich i wiejskich od przesz\u0142o pi\u0119ciu wiek\u00f3w, po czym ponad pi\u0119\u0107 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w wymordowano przez nieca\u0142e pi\u0119\u0107 lat.<\/span><\/p>\n

Intuicja wiedzie nas na manowce. S\u0142usznie kojarzymy Holokaust z ideologi\u0105 nazistowsk\u0105, zapominaj\u0105c jednak, \u017ce wielu zab\u00f3jc\u00f3w nie by\u0142o nazistami ani nawet Niemcami. Najpierw my\u015blimy o niemieckich \u017bydach, cho\u0107 niemal wszyscy przedstawiciele tego narodu, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w Holokau\u015bcie, \u017cyli poza Rzesz\u0105. Wskazujemy na obozy koncentracyjne, mimo \u017ce niewielu zamordowanych \u017byd\u00f3w kiedykolwiek przekroczy\u0142o ich bramy. Oskar\u017camy pa\u0144stwo, lecz mord sta\u0142 si\u0119 mo\u017cliwy dopiero wtedy, gdy zniszczono jego instytucje. Stawiamy zarzuty nauce, przyjmuj\u0105c w ten spos\u00f3b istotny element \u015bwiatopogl\u0105du Hitlera. Wreszcie obwiniamy narody, uciekaj\u0105c si\u0119 do uproszcze\u0144 wykorzystywanych przez samych nazist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tamy o ofiarach, ale zdarza nam si\u0119 myli\u0107 dawanie \u015bwiadectwa ze zrozumieniem. Pomnik w sz\u00f3stej dzielnicy Wiednia nazwano \u201eErinnern f\u00fcr die Zukunft\u201d \u2013 \u201ePami\u0119taj\u0105c dla przysz\u0142o\u015bci\u201d. Czy uzasadniona jest pewno\u015b\u0107, \u017ce po Holokau\u015bcie czeka nas jakakolwiek godna uwagi przysz\u0142o\u015b\u0107? Dzielimy \u015bwiat zar\u00f3wno z upami\u0119tnionymi ofiarami, jak i z zapomnianymi sprawcami. \u015awiat ten zmienia si\u0119 teraz, u wielu ponownie wzbudzaj\u0105c obawy, kt\u00f3re by\u0142y powszechne w czasach Hitlera i kt\u00f3rym on udzieli\u0142 g\u0142osu.<\/span><\/p>\n

Historia Holokaustu nie dobieg\u0142a ko\u0144ca. Stanowi on wieczny precedens, z kt\u00f3rego do tej pory nie wyci\u0105gn\u0119li\u015bmy nale\u017cytych wniosk\u00f3w.<\/span><\/em><\/p>\n

Ka\u017cdy warto\u015bciowy opis masowego mordu na \u017bydach w Europie powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 zagadnienia planetarne, gdy\u017c zamys\u0142 Hitlera by\u0142 na sw\u00f3j spos\u00f3b \u201eekologiczny\u201d \u2013 traktowa\u0142 on \u017byd\u00f3w jako skaz\u0119 na naturze. Historia taka musi mie\u0107 charakter kolonialny, poniewa\u017c Hitler pragn\u0105\u0142 wojen eksterminacyjnych na s\u0105siednich ziemiach, kt\u00f3re zamieszkiwali \u017bydzi. Winna te\u017c by\u0107 mi\u0119dzynarodowa, gdy\u017c Niemcy i inni mordowali \u017byd\u00f3w nie w Rzeszy, lecz poza jej granicami. Nale\u017cy zachowa\u0107 uk\u0142ad chronologiczny, jako \u017ce doj\u015bcie Hitlera do w\u0142adzy w Niemczech, stanowi\u0105ce tylko cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci, doprowadzi\u0142o w efekcie do podboju Austrii, Czechos\u0142owacji i Polski \u2013 wydarze\u0144 zmieniaj\u0105cych formu\u0142\u0119 \u201eostatecznego rozwi\u0105zania\u201d. Musi by\u0107 w pewnym sensie histori\u0105 polityczn\u0105, gdy\u017c zniszczenie przez Niemc\u00f3w s\u0105siednich pa\u0144stw stworzy\u0142o dogodne mo\u017cliwo\u015bci, aby na pewnych obszarach (zw\u0142aszcza w okupowanym Zwi\u0105zku Radzieckim) mog\u0142y powsta\u0107 i rozwin\u0105\u0107 si\u0119 techniki zag\u0142ady. Powinna wreszcie mie\u015bci\u0107 w sobie wiele perspektyw, wychodz\u0105c poza punkt widzenia samych nazist\u00f3w i czerpi\u0105c ze \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3rych autorami s\u0105 przedstawiciele wszystkich grup spo\u0142ecznych \u2013 \u017byd\u00f3w i nie-\u017byd\u00f3w \u2013 zamieszkuj\u0105cych ca\u0142\u0105 stref\u0119 mordu. Chodzi nie tylko o sprawiedliwo\u015b\u0107, lecz tak\u017ce o zrozumienie. Ponadto takie rozliczenie musi uwzgl\u0119dnia\u0107 pierwiastek ludzki: odnotowuj\u0105c obok zbrodni pr\u00f3by przetrwania; opisuj\u0105c \u017byd\u00f3w usi\u0142uj\u0105cych prze\u017cy\u0107, jak te\u017c nielicznych nie-\u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli im pom\u00f3c; akceptuj\u0105c przy tym nieod\u0142\u0105czn\u0105 i nieredukowaln\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych jednostek oraz kontakt\u00f3w mi\u0119dzy nimi.<\/span><\/p>\n

Historia Holokaustu musi mie\u0107 charakter wsp\u00f3\u0142czesny, pozwalaj\u0105c nam zrozumie\u0107, co z epoki Hitlera pozosta\u0142o w naszych umys\u0142ach i w \u017cyciu. \u015awiatopogl\u0105d Hitlera \u2013 sam w sobie \u2013 nie skutkowa\u0142 Holokaustem, lecz jego ukryta, wewn\u0119trzna sp\u00f3jno\u015b\u0107 wytworzy\u0142a nowy rodzaj destrukcyjnej polityki oraz przynios\u0142a nam wiedz\u0119 o ludzkich zdolno\u015bciach do masowego mordu. Po\u0142\u0105czenie ideologii i okoliczno\u015bci obecnych w 1941 roku nie powr\u00f3ci ju\u017c w tej samej formie, ale wci\u0105\u017c mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 co\u015b podobnego. Zatem cz\u0119\u015bci\u0105 wysi\u0142ku koniecznego do zrozumienia przesz\u0142o\u015bci jest d\u0105\u017cenie do zrozumienia nas samych. Holokaust stanowi nie tylko histori\u0119, ale i ostrze\u017cenie.<\/span><\/p>\n

\u015awiat Hitlera<\/strong><\/span><\/p>\n

Hitler s\u0105dzi\u0142, \u017ce jedyn\u0105 wiedz\u0105 dan\u0105 nam o przysz\u0142o\u015bci s\u0105 ograniczenia naszej planety: \u201epowierzchnia precyzyjnie wymierzonej przestrzeni\u201d. Ekologia sprowadza\u0142a si\u0119 wi\u0119c do zagadnienia niedoboru, a egzystencja oznacza\u0142a walk\u0119 o ziemi\u0119. W niezmiennej strukturze natury zwierz\u0119ta dzieli\u0142y si\u0119 na gatunki, kt\u00f3re zosta\u0142y skazane na \u201ewewn\u0119trzne osamotnienie\u201d oraz nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 bezwzgl\u0119dn\u0105 walk\u0119. Hitler by\u0142 przekonany, \u017ce rasy ludzkie podobne s\u0105 do gatunk\u00f3w zwierz\u0105t. W procesie ewolucji te najwy\u017csze nieustannie oddala\u0142y si\u0119 od ni\u017cszych, co oznacza\u0142o, \u017ce ich krzy\u017cowanie si\u0119 co prawda jest mo\u017cliwe, lecz stanowi grzech, gdy\u017c ludzie powinni zachowywa\u0107 si\u0119 zgodnie z prawami natury \u2013 \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 w pary z podobnymi sobie i staraj\u0105c si\u0119 zabija\u0107 innych. By\u0142o to dla Hitlera prawem walki rasowej, r\u00f3wnie pewnym jak prawo powszechnego ci\u0105\u017cenia. Zmagania te mia\u0142y si\u0119 nigdy nie zako\u0144czy\u0107, a ich wynik nie by\u0142 pewny. Rasa mog\u0142a odnosi\u0107 triumfy i rozkwita\u0107, ale tak\u017ce zosta\u0107 zamorzona g\u0142odem i znikn\u0105\u0107 z powierzchni Ziemi [1].<\/span><\/p>\n

W \u015bwiecie Hitlera rz\u0105dzi\u0142o prawo d\u017cungli \u2013 ludzie mieli obowi\u0105zek st\u0142umi\u0107 mi\u0142osierdzie i jak najbardziej rozwin\u0105\u0107 swoje drapie\u017ccze instynkty. W ten spos\u00f3b zerwa\u0142 on z tradycjami my\u015bli politycznej, zgodnie z kt\u00f3rymi cz\u0142owieka od zwierz\u0105t odr\u00f3\u017cnia\u0142a zdolno\u015b\u0107 do wyobra\u017cania sobie i znajdowania nowych sposob\u00f3w \u0142\u0105czenia si\u0119 w grupy. Wychodz\u0105c z tego za\u0142o\u017cenia, my\u015bliciele polityczni pr\u00f3bowali opisa\u0107 nie tylko mo\u017cliwe, lecz tak\u017ce najsprawiedliwsze formy stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych. Dla Hitlera wszak jedyn\u0105, brutaln\u0105 i przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 prawd\u0119 objawia\u0142a natura sama w sobie, a historyczne pr\u00f3by snucia odmiennych refleksji by\u0142y u\u0142ud\u0105. Czo\u0142owy nazistowski teoretyk prawa \u2013 Carl Schmitt \u2013 wyja\u015bnia\u0142, \u017ce polityka wyros\u0142a nie z historii b\u0105d\u017a poj\u0119\u0107, ale z naszego poczucia wrogo\u015bci. Wrog\u00f3w rasowych wybra\u0142a natura, a zadaniem cz\u0142owieka jest walczy\u0107, zabija\u0107 i gin\u0105\u0107 [2].<\/span><\/p>\n

\u201eNatura \u2013 pisa\u0142 Hitler \u2013 nie zna granic politycznych. Umieszcza na naszej planecie formy \u017cycia, a nast\u0119pnie daje im swobod\u0119 toczenia walki o w\u0142adz\u0119\u201d. Polityka by\u0142a wi\u0119c natur\u0105, a natura \u2013 walk\u0105, a to nie pozostawia\u0142o miejsca na my\u015bl polityczn\u0105. By\u0142a to skrajna interpretacja powszechnego w XIX wieku pogl\u0105du, \u017ce dzia\u0142ania ludzi mo\u017cna odbiera\u0107 jako przejaw biologii. W latach osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych tego stulecia powa\u017cni my\u015bliciele oraz popularyzatorzy wiedzy, znajduj\u0105cy si\u0119 pod wp\u0142ywem teorii doboru naturalnego Karola Darwina, utrzymywali, \u017ce prze\u0142om dokonany przez niego w zoologii udzieli\u0142 odpowiedzi na nurtuj\u0105ce staro\u017cytnych pytania z dziedziny filozofi i polityki. W latach m\u0142odo\u015bci Hitlera swoje pi\u0119tno na wszystkich najwa\u017cniejszych kierunkach politycznych odcisn\u0119\u0142o rozumienie darwinizmu, zgodnie z kt\u00f3rym konkurencj\u0119 nale\u017ca\u0142o uznawa\u0107 za dobro spo\u0142eczne. Dla brytyjskiego obro\u0144cy kapitalizmu, Herberta Spencera, rynek stanowi\u0142 rodzaj ekosystemu, w kt\u00f3rym prze\u017cywali najsilniejsi i najlepsi. Korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z niczym nieskr\u0119powanej konkurencji usprawiedliwia\u0142y przy tym widoczne na pierwszy rzut oka deficyty takiego stanu rzeczy. Przeciwnicy kapitalizmu \u2013 na przyk\u0142ad socjali\u015bci z II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki \u2013 r\u00f3wnie\u017c odwo\u0142ywali si\u0119 do analogii biologicznych. Uznawali oni walk\u0119 klas za zjawisko \u201enaukowe\u201d, a cz\u0142owieka za jeden spo\u015br\u00f3d wielu gatunk\u00f3w zwierz\u0105t, a nie szczeg\u00f3lnie tw\u00f3rcz\u0105 istot\u0119 o specyficznie ludzkich cechach. Czo\u0142owy teoretyk marksistowski tej epoki, Karl Kautsky, w istocie konsekwentnie utrzymywa\u0142, \u017ce ludzie s\u0105 zwierz\u0119tami [3].<\/span><\/p>\n

Dawnych libera\u0142\u00f3w i socjalist\u00f3w ogranicza\u0142o jednak \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy zdawali sobie z tego spraw\u0119, czy te\u017c nie \u2013 przywi\u0105zanie do tradycji i instytucji; wyrastaj\u0105ce z do\u015bwiadczenia spo\u0142ecznego nawyki my\u015blowe utrudnia\u0142y im wyci\u0105gni\u0119cie najbardziej radykalnych wniosk\u00f3w. Wyznawana przez nich etyka skutkowa\u0142a uznaniem d\u00f3br, takich jak wzrost gospodarczy czy sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczna. Pogl\u0105d, \u017ce efektem naturalnej konkurencji b\u0119d\u0105 te zjawiska, by\u0142 dla nich atrakcyjny b\u0105d\u017a wygodny. Hitler zatytu\u0142owa\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Mein Kampf (Moja walka). Wychodz\u0105c od tych dw\u00f3ch s\u0142\u00f3w, przez dwa d\u0142ugie tomy oraz dwie dekady \u017cycia politycznego objawia\u0142 \u2013 w spos\u00f3b nieosi\u0105galny dla innych \u2013 niezwyk\u0142y narcyzm, bezlitosn\u0105 konsekwencj\u0119 i \u017cywio\u0142owy nihilizm. Ci\u0105g\u0142a walka mi\u0119dzy rasami nie by\u0142a dla niego elementem \u017cycia w szerokim znaczeniu, lecz jego istot\u0105. Stwierdzenie to nie sprowadza\u0142o si\u0119 te\u017c do ustalenia teorii \u2013 w jego rozumieniu przedstawia\u0142o wszech\u015bwiat taki, jakim by\u0142. Zatem konflikt stanowi\u0142 esencj\u0119 \u017cycia, a nie \u015brodek prowadz\u0105cy do celu. Nie uzasadnia\u0142y go rzekome d\u0105\u017cenia: dobrobyt (kapitalizm) lub sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczna (socjalizm).<\/span><\/p>\n

Hitlerowi wcale nie chodzi\u0142o o to, \u017ce po\u017c\u0105dany cel u\u015bwi\u0119ca\u0142 krwawe \u015brodki. Celu nie by\u0142o wcale, pozostawa\u0142a tylko wrogo\u015b\u0107.<\/span><\/em><\/p>\n

Rasa istnia\u0142a realnie, natomiast jednostki czy klasy stanowi\u0142y przelotne, b\u0142\u0119dne konstrukty. Walka nie by\u0142a metafor\u0105 ani analogi\u0105, ale namacaln\u0105 i wszechogarniaj\u0105c\u0105 prawd\u0105. S\u0142abych czeka\u0142o zdominowanie przez silnych, gdy\u017c \u201e\u015bwiat nie jest dla tch\u00f3rzliwych narod\u00f3w\u201d. To wszystko, co trzeba by\u0142o wiedzie\u0107 \u2013 i w co wierzy\u0107 [4].<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce w swoim \u015bwiatopogl\u0105dzie Hitler odrzuca\u0142 tradycje religijne i \u015bwieckie, to odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do nich. Cho\u0107 nie by\u0142 oryginalnym my\u015blicielem, przedstawi\u0142 pewne rozwi\u0105zanie kryzys\u00f3w: my\u015bli oraz wiary. Podobnie jak wielu przed nim, stara\u0142 si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 te dwie rzeczy w jedno. Zamys\u0142em nie by\u0142a wszak\u017ce wznios\u0142a synteza, kt\u00f3ra ocali\u0142aby dusz\u0119 wraz z umys\u0142em. Kusi\u0142 on raczej perspektyw\u0105 zderzenia skutkuj\u0105cego zniszczeniem obydwu tych byt\u00f3w. Walk\u0119 rasow\u0105 Hitlera rzekomo uzasadnia\u0142a nauka, lecz jako jej nadrz\u0119dny cel wskazywa\u0142 on \u201echleb powszedni\u201d. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tymi s\u0142owami, przywo\u0142ywa\u0142 jeden z najbardziej znanych tekst\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, zarazem g\u0142\u0119boko zmieniaj\u0105c jego sens. \u201eChleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj\u201d \u2013 to pro\u015bba wyra\u017cona w Modlitwie Pa\u0144skiej. We wszech\u015bwiecie opisanym w modlitwie istnieje metafizyka, porz\u0105dek wychodz\u0105cy ponad ziemski i poj\u0119cie dobra wsp\u00f3lne dla wszystkich sfer. Odmawiaj\u0105cy \u201eOjcze nasz\u201d prosz\u0105 Boga: \u201eI odpu\u015b\u0107 nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode z\u0142ego\u201d. W hitlerowskiej \u201ewalce o bogactwa naturalne\u201d grzechem by\u0142o nie zagarn\u0105\u0107 wszystkiego, co le\u017ca\u0142o w zasi\u0119gu mo\u017cliwo\u015bci, a pozwoli\u0107 innym na przetrwanie oznacza\u0142o zbrodni\u0119. Mi\u0142osierdzie narusza\u0142o porz\u0105dek rzeczy, dzi\u0119ki niemu bowiem s\u0142abi mogli si\u0119 mno\u017cy\u0107. Hitler o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ludzie musz\u0105 odrzuci\u0107 wi\u0119c biblijne przykazania. \u201eJe\u015bli mia\u0142bym wierzy\u0107 w jaki\u015b nakaz boski \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 to musia\u0142by brzmie\u0107 tak: zachowa\u0107 gatunek\u201d [5].<\/span><\/p>\n

Hitler wykorzystywa\u0142 obrazy i tropy dobrze znane chrze\u015bcijanom: Boga, modlitw\u0119, grzech pierworodny, przykazania, prorok\u00f3w, nar\u00f3d wybrany, mesjaszy, a nawet znajomy biblijny tr\u00f3jpodzia\u0142 czasu na okresy raju, wygnania oraz odkupienia. Ludzko\u015b\u0107 \u017cy\u0142a w moralnym brudzie, a warunkiem poprawy by\u0142o oczyszczenie siebie oraz \u015bwiata. Przedstawienie wizji Edenu jako bitwy mi\u0119dzy gatunkami, nie za\u015b harmonii stworzenia, oznacza\u0142o po\u0142\u0105czenie chrze\u015bcija\u0144skich pragnie\u0144 z pozornym realizmem biologii. Wojna wszystkich ze wszystkimi nie uderza\u0142a w tym obrazie przera\u017caj\u0105c\u0105 bezcelowo\u015bci\u0105, ale stawa\u0142a si\u0119 jedynym celem we wszech\u015bwiecie. Dary natury by\u0142y przeznaczone dla ludzi, niczym w Ksi\u0119dze Rodzaju \u2013 ale tylko post\u0119puj\u0105cych zgodnie z jej prawami i walcz\u0105cych po jej stronie. Tak jak w pierwszej ksi\u0119dze Biblii, w Mein Kampf stanowi\u0142a ona \u017ar\u00f3d\u0142o zasob\u00f3w, do kt\u00f3rych prawo mieli jednak nie wszyscy, a wy\u0142\u0105cznie zwyci\u0119skie rasy. Raj nie by\u0142 wcale ogrodem, lecz okopem [6].<\/span><\/p>\n

Stosunki p\u0142ciowe nie stanowi\u0142y problemu (jak we wspomnianej Ksi\u0119dze Rodzaju), ale rozwi\u0105zanie. Zwyci\u0119zcy powinni sp\u00f3\u0142kowa\u0107: zdaniem Hitlera obowi\u0105zki ludzi obejmowa\u0142y \u2013 opr\u00f3cz mordowania \u2013 tak\u017ce seks i rozmna\u017canie. W tym uj\u0119ciu grzech pierworodny, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do upadku cz\u0142owieka, by\u0142 defektem umys\u0142u i duszy, a nie cia\u0142a. Zdaniem Hitlera, nasz\u0105 zgub\u0105 by\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 my\u015blenia oraz u\u015bwiadomienia sobie, \u017ce przedstawiciele innych ras r\u00f3wnie\u017c u\u017cywaj\u0105 rozumu \u2013 a tym samym uznania ich za bli\u017anich. Z jego krwawego raju ludzi wygnano nie za obcowanie cielesne; przyczyn\u0105 by\u0142o to, \u017ce poznali dobro i z\u0142o [7].<\/span><\/p>\n

Za upadek cz\u0142owieka i oddzielenie go od natury win\u0119 ponosi\u0142a dwoista istota: ani ludzka, ani naturalna \u2013 taka jak w\u0105\u017c z Ksi\u0119gi Rodzaju. Je\u015bli ludzie s\u0105 w rzeczywisto\u015bci cz\u0119\u015bci\u0105 natury, a ta \u2013 jak dowodzi nauka \u2013 sprowadza si\u0119 do bezwzgl\u0119dnego konfliktu, zdeprawowa\u0107 nasz gatunek musia\u0142o co\u015b pochodz\u0105cego z zewn\u0105trz. Dla Hitlera tym, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 na ziemi\u0119 wiedz\u0119 o dobru i z\u0142u oraz zniszczy\u0142 Eden, by\u0142 \u017byd. To w\u0142a\u015bnie on powiedzia\u0142 ludziom, \u017ce g\u00f3ruj\u0105 nad innymi zwierz\u0119tami, wi\u0119c potrafi\u0105 samodzielnie decydowa\u0107 o swojej przysz\u0142o\u015bci. Wprowadzi\u0142 te\u017c fa\u0142szywe rozr\u00f3\u017cnienia: mi\u0119dzy polityk\u0105 a natur\u0105 oraz mi\u0119dzy ludzko\u015bci\u0105 a walk\u0105. Za swoje przeznaczenie Hitler uwa\u017ca\u0142 odkupienie \u201egrzechu pierworodnego\u201d \u017cydowskiej duchowo\u015bci i przywr\u00f3cenie \u201ekrwawego raju\u201d. Jako \u017ce jedyn\u0105 drog\u0105 do przetrwania homo sapiens by\u0142o niepohamowane eksterminowanie si\u0119 ras, \u017cydowski triumf rozumu nad pop\u0119dem oznacza\u0142by zag\u0142ad\u0119 gatunku. Zdaniem Hitlera, dominuj\u0105ca rasa potrzebowa\u0142a \u201e\u015bwiatopogl\u0105du\u201d, kt\u00f3ry pozwoli\u0142by jej odnie\u015b\u0107 sukces, co w ostatecznym rozrachunku oznacza\u0142o \u015blep\u0105 wiar\u0119 w jej bezrozumn\u0105<\/span>
\n \u201emisj\u0119\u201d [8].<\/span><\/p>\n

Spos\u00f3b przedstawienia przez Hitlera zagro\u017cenia \u017cydowskiego zdradza\u0142 wyznawany przez niego swoisty amalgamat idei religijnych i zoologicznych. Napisa\u0142 on, \u017ce je\u015bli \u017byd zwyci\u0119\u017cy, \u201ejego koron\u0105 b\u0119dzie wieniec \u017ca\u0142obny gatunku ludzkiego\u201d. Z jednej strony przedstawiona przez Hitlera wizja wszech\u015bwiata bez cz\u0142owieka oznacza\u0142a przyj\u0119cie naukowych ustale\u0144 m\u00f3wi\u0105cych o tym, \u017ce zamieszkujemy star\u0105 planet\u0119, na kt\u00f3rej wyewoluowa\u0142a ludzko\u015b\u0107. Po \u017cydowskim triumfie, jak pisa\u0142, \u201eZiemia b\u0119dzie ponownie przemierza\u0107 wszech\u015bwiat zupe\u0142nie bez ludzi, jak mia\u0142o to miejsce miliony lat temu\u201d. Jednocze\u015bnie w tym samym fragmencie Mein Kampf wyra\u017anie wskaza\u0142, \u017ce stara Ziemia, stanowi\u0105ca kolebk\u0119 ras i aren\u0119 konfliktu, by\u0142a dzie\u0142em Boga. \u201eDlatego te\u017c uwa\u017cam, \u017ce dzia\u0142am zgodnie z wol\u0105 Stw\u00f3rcy. Walcz\u0105c z \u017bydami, wykonuj\u0119 prac\u0119 Pana Naszego\u201d [9].<\/span><\/p>\n

W wizji Hitlera gatunek dzieli\u0142 si\u0119 na rasy, jednak odmawia\u0142 on tego miana \u017bydom. Nie byli oni ras\u0105 ni\u017csz\u0105 ani wy\u017csz\u0105, lecz nie-ras\u0105 lub antyras\u0105. Rasy post\u0119powa\u0142y zgodnie z prawami natury, walcz\u0105c o ziemi\u0119 i po\u017cywienie, natomiast \u017bydzi kierowali si\u0119 obc\u0105, wynaturzon\u0105 logik\u0105. Sprzeciwiali si\u0119 oni podstawowemu imperatywowi, nie czerpi\u0105c zadowolenia z podboju nowych siedlisk; co wi\u0119cej, nak\u0142aniali innych do podobnego post\u0119powania. D\u0105\u017cyli jednak do dominacji nad ca\u0142\u0105 planet\u0105 (i zamieszkuj\u0105cymi j\u0105 narodami), wynajduj\u0105c w tym celu og\u00f3lne idee, kt\u00f3re odwraca\u0142y uwag\u0119 ras od naturalnej walki. Ziemia nie mia\u0142a nam do zaoferowania nic pr\u00f3cz krwi i \u0142ez, a mimo to \u017bydzi posiadali zdumiewaj\u0105c\u0105 zdolno\u015b\u0107 tworzenia koncepcji umo\u017cliwiaj\u0105cych postrzeganie \u015bwiata nie w kategoriach ekologicznej pu\u0142apki, lecz ludzkiego porz\u0105dku. Za\u0142o\u017cenia dotycz\u0105ce wzajemno\u015bci politycznej oraz praktyki prowadz\u0105ce do tego, \u017ce ludzie rozpoznawali innych jako istoty r\u00f3wne sobie, pochodzi\u0142y od \u017byd\u00f3w [10].<\/span><\/p>\n

Hitler nie twierdzi\u0142 \u2013 jak wielu innych \u2013 \u017ce ludzie w gruncie rzeczy s\u0105 dobrzy, lecz zostali zdeprawowani przez nazbyt \u017cydowsk\u0105 w swoim charakterze cywilizacj\u0119. Uwa\u017ca\u0142 natomiast, \u017ce ludzie s\u0105 zwierz\u0119tami, a wszelkie rozwa\u017cania etyczne stanowi\u0105 oznak\u0119 \u201e\u017cydowskiego zepsucia\u201d. Z nienawi\u015bci\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do samej pr\u00f3by ustanowienia jakiegokolwiek uniwersalnego idea\u0142u i d\u0105\u017cenia do niego.<\/span><\/p>\n

Jego najwa\u017cniejszy zast\u0119pca, Heinrich Himmler, nie \u015bledzi\u0142 dok\u0142adnie wszystkich meandr\u00f3w my\u015bli F\u00fchrera, uchwyci\u0142 jednak konkluzj\u0119: etyka jako taka stanowi b\u0142\u0105d, a jedyn\u0105 moralno\u015bci\u0105 jest wierno\u015b\u0107 wobec rasy. Himmler utrzymywa\u0142, \u017ce udzia\u0142 w masowej zbrodni jest czynem dobrym, pozwala bowiem rasie panuj\u0105cej osi\u0105gn\u0105\u0107 harmoni\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 oraz jedno\u015b\u0107 z natur\u0105. Trudno\u015bci, jakich do\u015bwiadczamy, widz\u0105c na przyk\u0142ad tysi\u0105ce cia\u0142 pomordowanych \u017byd\u00f3w, wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wyj\u015bciem poza ramy konwencjonalnej moralno\u015bci. Chwilowy stres zwi\u0105zany z zab\u00f3jstwem jest po\u015bwi\u0119ceniem wartym dokonania w imi\u0119 przysz\u0142o\u015bci rasy [11].<\/span><\/p>\n

Zdaniem Hitlera ka\u017cda postawa nierasistowska by\u0142a \u017cydowska, a ka\u017cda uniwersalna idea torowa\u0142a drog\u0119 \u017cydowskiej dominacji.<\/span><\/em><\/p>\n

Zar\u00f3wno kapitalizm, jak i komunizm by\u0142y wynalazkami \u017byd\u00f3w, a pozorne zmagania mi\u0119dzy nimi mia\u0142y po prostu ukry\u0107 \u017cydowskie d\u0105\u017cenie do w\u0142adzy nad \u015bwiatem. Ka\u017cda abstrakcyjna idea pa\u0144stwa tak\u017ce pochodzi\u0142a od nich. \u201eNie ma czego\u015b takiego \u2013 pisa\u0142 Hitler \u2013 jak pa\u0144stwo b\u0119d\u0105ce celem samym w sobie\u201d. Jak wyja\u015bnia\u0142, \u201enajwy\u017cszym d\u0105\u017ceniem istot ludzkich\u201d jest nie \u201ezachowanie jakiego\u015b pa\u0144stwa czy rz\u0105du, ale zachowanie gatunku\u201d. Dotychczasowe granice mia\u0142y zosta\u0107 zniesione przez si\u0142y natury w przebiegu konflikt\u00f3w na tle rasowym: \u201egranice polityczne nie mog\u0105 odwraca\u0107 naszej uwagi od granic Wiecznego Prawa\u201d.<\/span><\/p>\n

Z za\u0142o\u017cenia, \u017ce pa\u0144stwa nie by\u0142y imponuj\u0105cymi osi\u0105gni\u0119ciami my\u015bli ludzkiej, ale tylko kruchymi barierami, kt\u00f3re mia\u0142a prze\u0142ama\u0107 pierwotna si\u0142a, wynika\u0142 wniosek, \u017ce prawo ma charakter partykularny, a nie og\u00f3lny. Jako takie stanowi wi\u0119c odzwierciedlenie wy\u017cszo\u015bci panuj\u0105cej rasy, nie za\u015b drog\u0119 do powszechnej r\u00f3wno\u015bci. Osobisty prawnik Hitlera i generalny gubernator okupowanej Polski w latach II wojny \u015bwiatowej, Hans Frank, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce prawo zbudowano \u201ena podstawach przetrwania narodu niemieckiego\u201d. Tradycje legislacyjne oparte na czymkolwiek poza ras\u0105 by\u0142y \u201ebezkrwistymi abstrakcjami\u201d. Jedynym celem prawa by\u0142o skodyfikowanie intuicji wyra\u017canych w danym momencie przez F\u00fchrera, dotycz\u0105cych dobra jego rasy. Tak wi\u0119c niemiecka koncepcja Rechtsstaat, czyli pa\u0144stwa prawnego, nie zawiera\u0142a w sobie g\u0142\u0119bszej tre\u015bci. Jak t\u0142umaczy\u0142 Carl Schmitt, prawo \u2013 tak jak pa\u0144stwo \u2013 s\u0142u\u017cy\u0142o rasie, tote\u017c istotne by\u0142o wy\u0142\u0105cznie rozumienie poj\u0119cia rasy. Idea pa\u0144stwa ograniczonego zewn\u0119trznymi normami prawnymi stanowi\u0142a fikcj\u0119 stworzon\u0105 po to, by powstrzyma\u0107 silnych [12].<\/span><\/p>\n

Hitler twierdzi\u0142, \u017ce przenikanie uniwersalnych idei do \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej os\u0142abia spo\u0142eczno\u015bci rasowe, przynosz\u0105c tym samym korzy\u015b\u0107 \u017bydom. Tre\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych koncepcji politycznych nie mia\u0142a znaczenia, gdy\u017c wszystkie pe\u0142ni\u0142y jedynie rol\u0119 pu\u0142apek na g\u0142upc\u00f3w. Nie by\u0142o \u017cydowskich libera\u0142\u00f3w, \u017cydowskich nacjonalist\u00f3w, \u017cydowskich mesjaszy ani \u017cydowskich bolszewik\u00f3w: \u201eBolszewizm jest nie\u015blubnym synem chrze\u015bcija\u0144stwa, a oba te nurty \u2013 wytworem \u017byd\u00f3w\u201d. Hitler uwa\u017ca\u0142 Jezusa za wroga \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rego nauki zosta\u0142y wypaczone przez \u015bw. Paw\u0142a, staj\u0105c si\u0119 tym samym kolejnym fa\u0142szywym uniwersalizmem \u017cydowskim g\u0142osz\u0105cym mi\u0142osierdzie dla s\u0142abych. Utrzymywa\u0142 on, \u017ce my\u015bliciele od \u015bw. Paw\u0142a a\u017c do Lwa Trockiego, to nieprzerwana linia \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy przybieraj\u0105 rozmaite postaci po to, by zwodzi\u0107 naiwnych. Koncepcje nie mia\u0142y ani korzeni historycznych, ani zwi\u0105zku z nast\u0119pstwem zdarze\u0144 lub tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 jednostek. By\u0142y zaledwie taktycznymi posuni\u0119ciami \u017byd\u00f3w i w tym sensie niczym si\u0119 od siebie nie r\u00f3\u017cni\u0142y [13].<\/span><\/p>\n

Dla Hitlera w rzeczy samej nie istnia\u0142a historia ludzko\u015bci jako taka. \u201eWszystkie wydarzenia w dziejach \u015bwiata \u2013 twierdzi\u0142 \u2013 s\u0105 wy\u0142\u0105cznie wyrazem instynktu samozachowawczego ras, czy nam si\u0119 to podoba, czy nie\u201d. Wa\u017cnym aspektem przesz\u0142o\u015bci by\u0142y natomiast nieustanne pr\u00f3by wypaczenia praw natury przez \u017byd\u00f3w \u2013 mia\u0142y trwa\u0107, dop\u00f3ki b\u0119d\u0105 oni zamieszkiwa\u0107 ziemi\u0119. \u201e\u017bydostwo \u2013 pisa\u0142 Hitler \u2013 zawsze niszczy ten porz\u0105dek\u201d. Silni powinni zag\u0142odzi\u0107 s\u0142abych, ale \u017bydzi potrafili sprawi\u0107, by to s\u0142abi uciskali silnych. Nie by\u0142a to niesprawiedliwo\u015b\u0107 w zwyk\u0142ym znaczeniu tego s\u0142owa, lecz pogwa\u0142cenie logiki bytu. W zniekszta\u0142conym \u017cydowskimi ideami wszech\u015bwiecie konflikt m\u00f3g\u0142 prowadzi\u0107 do niewyobra\u017calnych konsekwencji: najsilniejsi nie triumfowali, ale byli morzeni g\u0142odem [14].<\/span><\/p>\n

Z tego jasno wynika\u0142o, \u017ce dop\u00f3ki \u017bydzi nie znikn\u0105, Niemcy mieli pozosta\u0107 ofiarami, podczas gdy jako najwy\u017csza rasa zas\u0142ugiwali oni na pierwsze\u0144stwo \u2013 i mieli te\u017c najwi\u0119cej do stracenia. Nienaturalna dominacja \u017byd\u00f3w w \u015bwiecie by\u0142a \u201ezbrodni\u0105 dokonan\u0105 na przysz\u0142o\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c Hitler usi\u0142owa\u0142 opisa\u0107 \u015bwiat bez historii, jego pogl\u0105dy ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 pod wp\u0142ywem osobistych do\u015bwiadcze\u0144. I wojna \u015bwiatowa \u2013 najbardziej krwawy konflikt w dziejach, stoczony na kontynencie, kt\u00f3rego mieszka\u0144cy uwa\u017cali si\u0119 za cywilizowanych \u2013 odwiod\u0142a wielu Europejczyk\u00f3w od przekonania, \u017ce walka s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie dobrym celom. Niekt\u00f3rzy zwolennicy nurt\u00f3w skrajnie prawicowych lub lewicowych wyci\u0105gn\u0119li wszak odmienne wnioski. Z ich punktu widzenia rozlew krwi nie by\u0142 wystarczaj\u0105co du\u017cy, a ofiara jeszcze si\u0119 nie spe\u0142ni\u0142a. Dla bolszewik\u00f3w z Imperium Rosyjskiego \u2013 zdyscyplinowanych i woluntarystycznych marksist\u00f3w \u2013 wojna oraz wyzwolona przez ni\u0105 energia rewolucyjna dawa\u0142y sposobno\u015b\u0107 do rozpocz\u0119cia przebudowy \u015bwiata na wz\u00f3r socjalistyczny. Dla Hitlera, jak i dla wielu innych Niemc\u00f3w, wojna zako\u0144czy\u0142a si\u0119, zanim zosta\u0142a naprawd\u0119 rozstrzygni\u0119ta, a wy\u017csze rasy odwo\u0142ano z pola bitwy, nim zdoby\u0142y nale\u017cn\u0105 sobie cz\u0119\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Poczucie, \u017ce Niemcy zas\u0142ugiwa\u0142y na zwyci\u0119stwo, by\u0142o oczywi\u015bcie powszechne, i to nie tylko w\u015br\u00f3d militaryst\u00f3w czy ekstremist\u00f3w. Najwi\u0119kszy z niemieckich pisarzy, p\u00f3\u017aniejszy przeciwnik Hitlera, Tomasz Mann, m\u00f3wi\u0142 o niemieckim \u201eprawie do dominacji oraz do wsp\u00f3\u0142uczestniczenia w zarz\u0105dzaniu \u015bwiatem\u201d. Edyta Stein \u2013 b\u0142yskotliwa filozofka niemiecka, kt\u00f3ra stworzy\u0142a teori\u0119 empatii \u2013 pisa\u0142a: \u201eWykluczone, by\u015bmy teraz ulegli\u201d. Po doj\u015bciu do w\u0142adzy nazi\u015bci odnale\u017ali j\u0105 w klasztorze i zamordowali jako \u017byd\u00f3wk\u0119 [15].<\/span><\/p>\n

Dla Hitlera zako\u0144czenie I wojny \u015bwiatowej by\u0142o dowodem na ruin\u0119, do jakiej doprowadzono Ziemi\u0119. Jego interpretacja wyniku konfliktu wychodzi\u0142a poza zakres zwyk\u0142ego niemieckiego nacjonalizmu, a reakcja na pora\u017ck\u0119 tylko powierzchownie przypomina\u0142a powszechn\u0105 uraz\u0119 spowodowan\u0105 utrat\u0105 terytori\u00f3w. Z punktu widzenia Hitlera kl\u0119ska Niemiec wskazywa\u0142a na to, \u017ce wypaczona zosta\u0142a struktura \u015bwiata, i stanowi\u0142a bezapelacyjny dow\u00f3d, \u017ce nad natur\u0105 panuj\u0105 \u017bydzi. Utrzymywa\u0142 on, \u017ce gdyby na pocz\u0105tku wojny u\u015bmierci\u0107 gazem kilka tysi\u0119cy niemieckich \u017byd\u00f3w, Niemcy odnios\u0142yby zwyci\u0119stwo. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce typow\u0105 dla \u017byd\u00f3w technik\u0105 jest morzenie ofiar g\u0142odem, a brytyjsk\u0105 blokad\u0119 morsk\u0105 Niemiec podczas I wojny \u015bwiatowej (oraz zaraz po niej) uznawa\u0142 za przyk\u0142ad zastosowania tej metody. By\u0142 to objaw d\u0142ugotrwa\u0142ego stanu i dow\u00f3d na to, \u017ce dalsze cierpienia s\u0105 nieuniknione. Dop\u00f3ki to \u017bydzi g\u0142odzili Niemc\u00f3w, nie za\u015b oni sami uciskali innych wed\u0142ug swego uznania, \u015bwiat nie m\u00f3g\u0142 odzyska\u0107 r\u00f3wnowagi [16].<\/span><\/p>\n

Analizuj\u0105c kl\u0119sk\u0119 1918 roku, Hitler wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski na temat wszelkich przysz\u0142ych konflikt\u00f3w. Bez \u017cydowskiego zaanga\u017cowania Niemcy zwyci\u0119\u017caliby w ka\u017cdym przypadku, poniewa\u017c jednak \u017bydzi opanowali ca\u0142y \u015bwiat, a ich idee przenikn\u0119\u0142y nawet do germa\u0144skich umys\u0142\u00f3w, walka o niemieck\u0105 dominacj\u0119 musia\u0142a przyj\u0105\u0107 dwojak\u0105 form\u0119. Zwyk\u0142y podb\u00f3j nie m\u00f3g\u0142 wystarczy\u0107, cho\u0107by przynosi\u0142 wielkie triumfy. Opr\u00f3cz wspomnianego zag\u0142odzenia ras ni\u017cszych i zagarni\u0119cia ich ziem, Niemcy musieli r\u00f3wnocze\u015bnie pokona\u0107 samych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych globalna pot\u0119ga i podst\u0119pny uniwersalizm z g\u00f3ry przes\u0105dza\u0142y o niepowodzeniu ka\u017cdej wymierzonej w nich kampanii rasowej. Niemcom przys\u0142ugiwa\u0142y prawa zar\u00f3wno silnych przeciwko s\u0142abym, jak i s\u0142abych przeciwko silnym. Jako \u201esilni\u201d mieli obowi\u0105zek uzyska\u0107 przewag\u0119 nad napotkanymi gorszymi rasami, a jako \u201es\u0142abi\u201d musieli wyzwoli\u0107 \u015bwiat spod dominacji \u017cydowskiej. W ten spos\u00f3b Hitler po\u0142\u0105czy\u0142 ze sob\u0105 dwie wielkie si\u0142y nap\u0119dzaj\u0105ce polityk\u0119 \u015bwiatow\u0105 epoki: kolonializm i antykolonializm.<\/span><\/p>\n

Zar\u00f3wno walka o ziemi\u0119, jak i ta przeciw \u017bydom, w jego poj\u0119ciu mia\u0142a przyj\u0105\u0107 form\u0119 drastyczn\u0105, po\u0142\u0105czon\u0105 z eksterminacj\u0105 \u2013 a mimo to ka\u017cdy z konflikt\u00f3w mia\u0142 by\u0107 inny. Zmagania z rasami ni\u017cszymi o terytorium by\u0142y kwesti\u0105 kontroli sprawowanej nad cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata, natomiast wojna z \u017bydami przybiera\u0142a charakter ekologiczny, gdy\u017c jej celem by\u0142o nie zniszczenie konkretnego wroga b\u0105d\u017a przej\u0119cie skrawka terenu, ale zmiana samych warunk\u00f3w \u017cycia na Ziemi. \u017bydzi byli \u201educhow\u0105 zaraz\u0105 gorsz\u0105 od czarnej \u015bmierci\u201d. Jako \u017ce walczyli przy u\u017cyciu abstrakcyjnych idei, ich pot\u0119ga by\u0142a wszechobecna i ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 ich \u015bwiadomym lub nie\u015bwiadomym sprzymierze\u0144cem. Aby zaradzi\u0107 takiej pladze, nale\u017ca\u0142o wypleni\u0107 j\u0105 u \u017ar\u00f3de\u0142. \u201eCho\u0107 natura uczyni\u0142a \u017byda materialn\u0105 przyczyn\u0105 schy\u0142ku i upadku narod\u00f3w \u2013 pisa\u0142 Hitler \u2013 da\u0142a te\u017c temu narodowi zdolno\u015b\u0107 zdrowej reakcji\u201d. Eliminacja musia\u0142a by\u0107 zupe\u0142na: gdyby w Europie pozosta\u0142a cho\u0107 jedna \u017cydowska rodzina, mog\u0142aby na powr\u00f3t skazi\u0107 ca\u0142y kontynent [17]. Upadek cz\u0142owieka mo\u017cna by\u0142o odwr\u00f3ci\u0107, uzdrawiaj\u0105c planet\u0119. Wed\u0142ug Hitlera: \u201eNar\u00f3d bez \u017byd\u00f3w \u2013 to nar\u00f3d przywr\u00f3cony naturalnemu porz\u0105dkowi\u201d [18].<\/span><\/p>\n

Pogl\u0105dy Hitlera na \u017cycie ludzkie i porz\u0105dek rzeczy mia\u0142y charakter wszechogarniaj\u0105cy, prowadz\u0105cy do b\u0142\u0119dnego ko\u0142a. Na ka\u017cde pytanie o zjawiska polityczne pada\u0142a odpowied\u017a taka, jak gdyby dotyczy\u0142o ono praw natury, a odpowiedzi\u0105 na wszelkie pytania o natur\u0119 by\u0142o odwo\u0142anie si\u0119 do polityki.<\/span><\/em><\/p>\n

Kr\u0105g ten nakre\u015bli\u0142 sam Hitler. Je\u017celi polityka i natura nie by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142ami wiedzy i sp\u00f3jnymi \u015bwiatopogl\u0105dami, lecz tylko pozbawionymi tre\u015bci stereotypami, kt\u00f3re istniej\u0105 wy\u0142\u0105cznie w odniesieniu do siebie wzajemnie, w\u00f3wczas w\u0142adza absolutna spoczywa\u0142a w r\u0119kach tego, kto sprawowa\u0142 kontrol\u0119 nad archetypami. Rozum zast\u0105pi\u0142y odniesienia, a argumentacj\u0119 \u2013 zakl\u0119cia. \u201eWalk\u0119\u201d \u2013 jak wskazywa\u0142 tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Hitlera \u2013 toczy\u0142 on sam. Totalistyczna wizja \u017cycia jako wiecznego konfliktu dawa\u0142a jej autorowi prawo do interpretacji wszystkich zdarze\u0144.<\/span>
\n Zr\u00f3wnanie natury i polityki skutkowa\u0142o zanegowaniem nie tylko my\u015bli politycznej, ale tak\u017ce naukowej. Dla Hitlera nauka zako\u0144czy\u0142a si\u0119 z chwil\u0105 objawienia prawa walki rasowej. Mia\u0142a by\u0107 ona dope\u0142nieniem ewangelii rozlewu krwi, a nie zbiorem proces\u00f3w polegaj\u0105cych na stawianiu hipotez i przeprowadzaniu do\u015bwiadcze\u0144. Dostarcza\u0142a s\u0142ownictwa opisuj\u0105cego zoologiczny konflikt, nie stanowi\u0105c jednak \u017ar\u00f3d\u0142a poj\u0119\u0107 i procedur, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142yby jego dog\u0142\u0119bne zrozumienie. Dawa\u0142a odpowiedzi, ale nie nios\u0142a za sob\u0105 dalszych pyta\u0144. Powinno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka by\u0142o przyj\u0119cie nowej wiary, a nie \u015bwiadome narzucanie naturze zwodniczych, \u017cydowskich idei.<\/span><\/p>\n

\u015awiatopogl\u0105d Hitlera opiera\u0142 si\u0119 na jednym wszechogarniaj\u0105cym dogmacie o charakterze b\u0142\u0119dnego ko\u0142a, wi\u0119c zagro\u017cenie dla niego stanowi\u0142 ka\u017cdy, cho\u0107by najzwyklejszy przejaw pluralizmu. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 sytuacja, w kt\u00f3rej ludzie potrafiliby przekszta\u0142ca\u0107 otoczenie w spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105cy z kolei na spo\u0142ecze\u0144stwo. Je\u017celi nauka mog\u0142a zmienia\u0107 ekosystem, warunkuj\u0105c tym samym zachowanie ludzi, wszystkie jego twierdzenia sta\u0142yby si\u0119 bezpodstawne. Zamkni\u0119ty kr\u0105g, w kt\u00f3rym spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o natur\u0105, gdy\u017c natura by\u0142a spo\u0142ecze\u0144stwem, a ludzie byli zwierz\u0119tami, poniewa\u017c zwierz\u0119ta by\u0142y lud\u017ami, uleg\u0142by rozerwaniu [19].<\/span><\/p>\n

Hitler uznawa\u0142, \u017ce naukowcom oraz specjalistom przydzielono pewne funkcje w obr\u0119bie wsp\u00f3lnoty rasowej: produkcj\u0119 broni, doskonalenie komunikacji i krzewienie powszechnej higieny. Lepsze rasy powinny mie\u0107 pot\u0119\u017cniejsze dzia\u0142a, sprawniejsze radiostacje i by\u0107 zdrowsze, bo to u\u0142atwi im uzyskanie przewagi nad s\u0142abszymi. Uznawa\u0142 to za nale\u017cyt\u0105 odpowied\u017a na wezwanie do walki, kt\u00f3re wyda\u0142a natura, nie za\u015b za pogwa\u0142cenie jej praw. Osi\u0105gni\u0119cia techniczne by\u0142y dowodem wy\u017cszo\u015bci \u015bci\u015ble rasowej, a nie post\u0119pu og\u00f3lnej wiedzy naukowej. \u201eWszystko, co podziwiamy dzi\u015b na Ziemi \u2013 pisa\u0142 Hitler \u2013 ca\u0142a nauka i sztuka, technologia oraz wynalazki, nie jest niczym wi\u0119cej, ni\u017c wytworem kilku narod\u00f3w, a pierwotnie by\u0107 mo\u017ce jednej rasy\u201d. \u017badna rasa, jakkolwiek zaawansowana, nie mog\u0142a jednak zmieni\u0107 za pomoc\u0105 swoich innowacji podstawowych zasad natury. Ta za\u015b mia\u0142a tylko dwa wcielenia: raj, gdzie rasy wy\u017csze eksterminowa\u0142y ni\u017csze, oraz upad\u0142y \u015bwiat, gdzie dysponuj\u0105cy nadprzyrodzon\u0105 moc\u0105 \u017bydzi ograbiali rasy wy\u017csze z tego, co im przynale\u017ca\u0142o, oraz morzyli je g\u0142odem, kiedy tylko mogli [20].<\/span><\/p>\n

Hitler rozumia\u0142 zagro\u017cenie, jakie dla jego konstrukcji logicznej stwarza\u0142a agronomia. Je\u015bli ludzie mogliby \u2013 dzi\u0119ki okie\u0142znaniu natury \u2013 produkowa\u0107 coraz wi\u0119cej \u017cywno\u015bci, nie potrzebuj\u0105c do tego dodatkowej ziemi, ca\u0142y \u015bwiatopogl\u0105d run\u0105\u0142by u podstaw. Dlatego te\u017c dezawuowa\u0142 on znaczenie \u00f3wczesnych osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zyska\u0142y miano \u201ezielonej rewolucji\u201d: hybrydyzacji zb\u00f3\u017c, dystrybucji nawoz\u00f3w sztucznych i pestycyd\u00f3w czy coraz powszechniejszego nawadniania. Twierdzi\u0142, \u017ce nawet \u201ew najlepszym wypadku\u201d g\u0142\u00f3d i tak przewa\u017cy nad uzyskanym wzrostem plon\u00f3w. Wed\u0142ug niego wszelkie post\u0119py nauki mia\u0142y swoje \u201egranice\u201d, a \u201enaukowe metody uprawy\u201d zosta\u0142y ju\u017c wypr\u00f3bowane i zawiod\u0142y. Nie spos\u00f3b by\u0142o obecnie czy w przysz\u0142o\u015bci wyobrazi\u0107 sobie udoskonale\u0144, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby Niemcom wy\u017cywi\u0107 si\u0119 \u201ez w\u0142asnej ziemi i terytorium\u201d. Nadwy\u017cki \u017cywno\u015bci mo\u017cna by\u0142o zabezpieczy\u0107, jedynie podbijaj\u0105c \u017cyzne, s\u0105siednie tereny, nie za\u015b stosuj\u0105c zdobycze nauki, kt\u00f3re uczyni\u0142yby niemieck\u0105 gleb\u0119 bardziej urodzajn\u0105. \u017bydzi celowo g\u0142osili odmienne przekonanie, aby st\u0142umi\u0107 apetyt na podb\u00f3j i przygotowa\u0107 grunt pod zag\u0142ad\u0119 narodu niemieckiego. \u201e\u017byd zawsze \u2013 pisa\u0142 w tym kontek\u015bcie Hitler \u2013 z powodzeniem stara si\u0119 zaszczepi\u0107 takie \u015bmierciono\u015bne my\u015blenie\u201d [21].<\/span><\/p>\n

Hitler musia\u0142 broni\u0107 swojego systemu przed odkryciami, kt\u00f3re zagra\u017ca\u0142y mu r\u00f3wnie mocno, jak ludzka solidarno\u015b\u0107. Gatunku nie mog\u0142a zbawi\u0107 nauka, gdy\u017c wszystkie jej idee mia\u0142y ostatecznie charakter rasowy i by\u0142y zaledwie odd\u017awi\u0119kami nadrz\u0119dnej koncepcji wiecznego konfliktu. Za\u0142o\u017cenie przeciwne, m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce ludzka pomys\u0142owo\u015b\u0107 mo\u017ce faktycznie odzwierciedla\u0107 natur\u0119 lub j\u0105 zmienia\u0107, by\u0142o \u201e\u017cydowskim k\u0142amstwem\u201d i \u201eszwindlem\u201d. Hitler utrzymywa\u0142, \u017ce \u201ecz\u0142owiek nigdy nie podbi\u0142 natury w \u017cadnym aspekcie\u201d. Uniwersaln\u0105 nauk\u0119, tak jak uniwersaln\u0105 polityk\u0119, trzeba by\u0142o postrzega\u0107 nie jako obietnic\u0119 dla gatunku ludzkiego, ale jako \u017cydowskie zagro\u017cenie [22].<\/span><\/p>\n

Zdaniem Hitlera, problemem \u015bwiata by\u0142o to, \u017ce \u017bydzi dokonali fa\u0142szywego rozdzia\u0142u nauki od polityki, sk\u0142adaj\u0105c ludzko\u015bci z\u0142udne obietnice dotycz\u0105ce post\u0119pu. Proponowane przez niego rozwi\u0105zanie polega\u0142o na postawieniu \u017byd\u00f3w naprzeciw brutalnej rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej natura oraz spo\u0142ecze\u0144stwo s\u0105 jednym. Zatem nale\u017ca\u0142o ich oddzieli\u0107 od innych i zmusi\u0107 do zamieszkania na odludnym, niego\u015bcinnym terenie. Si\u0142a \u017byd\u00f3w wynika\u0142a z mocy przyci\u0105gania ich nadnaturalnych idei, natomiast ich s\u0142abo\u015bci\u0105 by\u0142a nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 stawienia czo\u0142a okrutnej rzeczywisto\u015bci. Przesiedleni w odleg\u0142e miejsce nie mogliby wykorzysta\u0107 swoich nieziemskich koncepcji do manipulowania lud\u017ami i w ko\u0144cu ulegliby prawu d\u017cungli. Pierwsza obsesja Hitlera to odnalezienie miejsca, gdzie wyst\u0119powa\u0142yby skrajne warunki naturalne \u2013 \u201estan anarchii na wyspie\u201d. P\u00f3\u017aniej jego my\u015bli zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 ku pustkowiom Syberii; w kt\u00f3re z tych miejsc zostaliby wys\u0142ani \u017bydzi, by\u0142o \u201eoboj\u0119tne\u201d [23].<\/span><\/p>\n

W sierpniu 1941 roku, mniej wi\u0119cej w miesi\u0105c po tym, jak Hitler wypowiedzia\u0142 te s\u0142owa, jego podw\u0142adni zacz\u0119li urz\u0105dza\u0107 pierwsze masakry, rozstrzeliwuj\u0105c w ka\u017cdej z nich dziesi\u0105tki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w. Dzia\u0142o si\u0119 to w miejscu, gdzie sami zaprowadzili anarchi\u0119 \u2013 w sercu Europy, nad do\u0142ami wykopanymi w ukrai\u0144skim czarnoziemie.<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy<\/p>\n

[1]<\/strong> Przestrze\u0144: Second Book, s. 8. \u201eInnere abgeschlossenheit\u201d i pragnienie natury, aby rasy \u017cy\u0142y oddzielnie: Mein Kampf, s. 281\u2013282. Zob. J. Chapoutot, Le nazisme et l\u2019Antiquit\u00e9, s. 428; J. Chapoutot, Les Nazis et la ‘Nature’, s. 31. Ameryka\u0144ski konsul generalny Raymond Geist s\u0142usznie m\u00f3wi\u0142 o antysemickiej \u201ekosmologii\u201d: E. Husson, Heydrich et la solution finale, s. 121. W niniejszej ksi\u0105\u017cce przechodz\u0119 od wizji \u017cydowskiego zagro\u017cenia dla planety do koncepcji bezpa\u0144stwowo\u015bci maj\u0105cej mu zaradzi\u0107, omawiaj\u0105c przy tym nowe nurty polityczne \u0142\u0105cz\u0105ce antysemityzm z antypolityk\u0105. S\u00e9melin (Purifier et d\u00e9truire, s. 135) ma racj\u0119, twierdz\u0105c, \u017ce historia masowych mord\u00f3w musi mie\u0107 charakter mi\u0119dzynarodowy. W szczeg\u00f3lnym przypadku Holokaustu wa\u017cne wydaje si\u0119 jednak w pierwszej kolejno\u015bci ustalenie, jak jego autor pojmowa\u0142 planet\u0119, gdy\u017c wizja stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych Hitlera by\u0142a pochodn\u0105 jego pogl\u0105d\u00f3w na ekologi\u0119. Idee pozostawa\u0142y \u2013 jak si\u0119 zdaje \u2013 zasadniczo niezmienne; jak stwierdza Kershaw: \u201eHitler zachowa\u0142 to, co stanowi\u0142o o jego niezwyk\u0142ym uporze \u2013 dogmatyczn\u0105 nieelastyczno\u015b\u0107\u201d. F\u00fchrer, s. 377. Burrin wspomina podobnie o \u201ela consistence et la continuit\u00e9 \u00e9tonnantes que manifesta cette vision du monde\u201d. Hitler et les Juifs, s. 19.<\/span>
\n
\n[2]<\/strong> Dla my\u015blicieli angielskich i francuskich, takich jak Hobbes czy Rousseau, wyimaginowany stan natury by\u0142 chwytem literackim, kt\u00f3ry pozwala\u0142 rozwa\u017cy\u0107 ludzkie wybory dotycz\u0105ce w\u0142adzy. W ramach \u0107wiczenia intelektualnego mamy sobie wyobrazi\u0107, jak musia\u0142o wygl\u0105da\u0107 \u017cycie, zanim ludzie wsp\u00f3lnie ustanowili pewne zasady, a nast\u0119pnie powinni\u015bmy przemy\u015ble\u0107 to, jakich struktur naprawd\u0119 pragniemy. Pojmowanie natury przez Hitlera ma r\u00f3wnie\u017c niewiele wsp\u00f3lnego z niemieckimi tradycjami my\u015bli filozoficznej. Zdaniem Kanta pe\u0142na wiedza o zewn\u0119trznym \u015bwiecie natury jest nieosi\u0105galna, a m\u0105dro\u015b\u0107 polega na d\u0105\u017ceniu do niej z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 naszych ogranicze\u0144. Zdaniem Hegla stan natury by\u0142 barbarzy\u0144skim etapem prehistorii, po kt\u00f3rym nast\u0105pi\u0142y nieustannie doskonalone przez cz\u0142owieka instytucje. Wed\u0142ug Marksa natura jest tym, co nas otacza i stawia nam op\u00f3r. Znamy j\u0105 (i siebie) na tyle, na ile dzia\u0142amy, by j\u0105 zmienia\u0107. Na temat Schmitta, zob. Y.Ch. Zarka, Un d\u00e9tail nazi dans la pens\u00e9e de Carl Schmitt, s. 7 i 36. Zob. te\u017c F. Neumann, Behemoth, s. 467.<\/span>
\n
\n[3]<\/strong> Cytat: Mein Kampf, s. 140. Karol Darwin napisa\u0142 pewnego razu, \u017ce imperium wyt\u0119pi \u201edzikie ludy\u201d. Ch. Darwin, O pochodzeniu cz\u0142owieka, s. 194. Z kontekstu tej uwagi wynika, \u017ce nie chodzi\u0142o mu wcale o zagadnienia natury politycznej. Darwin \u2013 tw\u00f3rca fundamentalnej teorii ewolucji przez dob\u00f3r naturalny \u2013 nie s\u0105dzi\u0142, aby rasy by\u0142y podobne gatunkom; wr\u0119cz przeciwnie, twierdzi\u0142, \u017ce wszyscy ludzie nale\u017c\u0105 do jednego gatunku zdolnego pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 rozumem, a tym samym dokonywa\u0107 doboru jednostek, kt\u00f3re prze\u017cyj\u0105, na podstawie innej ni\u017c biologiczna. Zob. P. Tort, L\u2019Effet Darwin, s. 75\u201380. Dokonuj\u0119 rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy Marksem a Engelsem, jego przyjacielem i popularyzatorem, kt\u00f3ry skodyfikowa\u0142 \u201enaukow\u0105\u201d wersj\u0119 marksizmu. Na temat d\u0142ugiego starcia drugiej generacji darwinist\u00f3w z drug\u0105 generacj\u0105 marksist\u00f3w, zob. L. Ko\u0142akowski, G\u0142\u00f3wne nurty marksizmu, t. 2: Rozw\u00f3j.<\/span>
\n[4]<\/strong> \u201eFeige V\u00f6lker\u201d: Mein Kampf, s. 103. Zob. C. Koonz, The Nazi Conscience, s. 59. Por. Z. Sternhell, Les anti-Lumi\u00e8res, s. 666\u2013667.<\/span>
\n[5]<\/strong> Chleb powszedni: Mein Kampf, s. 281; Second Book, s. 15 i 74. Zob. te\u017c R. Hilberg, Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w europejskich, t. 1, s. 168. Bogactwa naturalne i przykazanie: Adolf Hitler \u2013 Rozmowy przy stole 1941\u20131944, s. 76 i 149. Prezentacja tych pogl\u0105d\u00f3w s\u0142u\u017cy mi\u0119dzy innymi unikni\u0119ciu b\u0142\u0119du wskazanego przez Arendt: \u201eniech\u0119ci do powa\u017cnego potraktowania tego, co g\u0142osili sami nazi\u015bci\u201d. Korzenie totalitaryzmu, s. 41. Zob. te\u017c U. Jureit, Das Ordnen von R\u00e4umen, s. 279.<\/span>
\n[6]<\/strong> Por. L. White, The Historical Roots of Our Ecological Crisis.<\/span>
\n[7]<\/strong> Zob. D. Engel, The Holocaust, s. 15.<\/span>
\n[8]<\/strong> Zob. B. Valentino, Final Solutions, s. 168; E. J\u00e4ckel, Hitler in History, s. 47. Por. N. Sarraute, L\u2019\u00c8re du soup\u00e7on, s. 77 i H. Arendt, Korzenie totalitaryzmu, s. 282: \u201eNienawi\u015b\u0107 rasist\u00f3w do \u017byd\u00f3w wynika\u0142a z przes\u0105dnej obawy, \u017ce by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie \u017bydzi, a nie oni, s\u0105 wybrani przez Boga jako ci, kt\u00f3rym si\u0119 powiedzie\u201d. Na temat \u015bwiatopogl\u0105du jako wiary, zob. C.E. B\u00e4rsch, Die politische Religion des Nationalsozialismus, s. 276\u2013277.<\/span>
\n[9]<\/strong> Mein Kampf, s. 73. To powo\u0142anie si\u0119 na wol\u0119 bosk\u0105 \u2013 ostatnie zdanie rozdzia\u0142u 2. Mein Kampf \u2013 zosta\u0142o zacytowane przez Carla Schmitta w przemowie otwieraj\u0105cej konferencj\u0119 na temat walki niemieckiej jurysprudencji z \u017cydowskim duchem: Er\u00f6ffnung, s. 14. Zob. koncepcja \u201eantysemityzmu zbawczego\u201d w: S. Friedl\u00e4nder, Czas eksterminacji.<\/span>
\n [10]<\/strong> \u201eUnnatur\u201d: Mein Kampf, s. 69. Zob. te\u017c Mein Kampf, s. 287; S\u00e4mtliche Aufzeichnungen, s. 462\u2013463; J. Chapoutot, La loi de sang, s. 391; L. Poliakov, Sur les traces du crime, s. 212 i 217; Z. Bauman, Nowoczesno\u015b\u0107 i zag\u0142ada, s. 106; H. Arendt, Korzenie totalitaryzmu, s. 242\u2013243.<\/span>
\n [11]<\/strong> Na temat Himmlera, zob. T. K\u00fchne, Belonging and Genocide, s. 60; J. Chapoutot, Le loi de sang, s. 405. Por. G. Steiner, W zamku Sinobrodego, s. 55.<\/span>
\n [12]<\/strong> Cytaty z Hansa Franka: Ansprache, s. 8; Einleitung zum \u201eNationalsozialistischen<\/span>
\n Handbuch fu\u0308r Recht und Gesetzgebung\u201d, s. 141. C. Schmitt \u2013 zob. Neue Leits\u00e4tze fu\u0308r die Rechtspraxis, s. 516. Por. H. Arendt, Essays in Understanding, s. 290 i 295.<\/span>
\n [13]<\/strong> Syn: Adolf Hitler \u2013 Rozmowy przy stole 1941\u20131944, s. 40. Twierdzenie Hitlera, \u017ce \u201e\u017cydowskie\u201d idee s\u0105 wszystkie takie same: Mein Kampf, s. 66 i passim. Na temat Jezusa: C.E. B\u00e4rsch, Die politische Religion des Nationalsozialismus, s. 286\u2013287; na temat \u015bw. Paw\u0142a: J. Chapoutot, L\u2019historicit\u00e9 nazie, s. 50. Zob. te\u017c J. Thies, Architekt der Weltherrschaft, s. 29.<\/span>
\n [14]<\/strong> Brak historii: Mein Kampf, s. 291. Zawsze niweczy: Adolf Hitler \u2013 Rozmowy przy stole 1941\u20131944, s. 287, podobnie na s. 251; zob. te\u017c S\u00e4mtliche Aufzeichnungen, s. 907; J. Thies, Architekt der Weltherrschaft, s. 42. Brak przysz\u0142o\u015bci: Second Book, s. 10. Prawd\u0105 jest, \u017ce Hitler nazywa w Mein Kampf histori\u0119 swoim ulubionym przedmiotem, lecz tak naprawd\u0119 ma na my\u015bli swoj\u0105 mglist\u0105 intuicj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 si\u0142 stoj\u0105cych za wydarzeniami.<\/span>
\n [15]<\/strong> Mann cytowany za: L. Poliakov, Historia antysemityzmu, s. 306. E. Stein, Autoportret z list\u00f3w III: Listy do Romana Ingardena, s. 58. Zob. B. Zehnpfennig, Hitlers Mein Kampf, s. 128; P. Burrin, Hitler et les Juifs, s. 23.<\/span>
\n [16]<\/strong> Gazowanie: E. Husson, Heydrich et la solution finale, s. 41.<\/span>
\n [17]<\/strong> \u201eGeistiger Pestilenz\u201d: Mein Kampf, s. 66. Zdrowa reakcja: cytat za Y. Govrin,<\/span>
\n The Jewish Factor in the Relations between Nazi Germany and the Soviet Union 1933\u20131941, s. 7. Ca\u0142y kontynent: A. Hillgruber (red.), Staatsm\u00e4nner und Diplomaten bei Hitler, s. 557.<\/span>
\n [18]<\/strong> Adolf Hitler \u2013 Rozmowy przy stole 1941\u20131944, s. 287. Por. S. Friedl\u00e4nder,<\/span>
\n Some Reflections on the Historicization of National Socialism, s. 100.<\/span>
\n [19]<\/strong> Podobnie wygl\u0105da interpretacja B. Zehnpfenniga: Hitlers Mein Kampf, s. 116. Zob. te\u017c F. Neumann, Behemoth, s. 140.<\/span>
\n [20]<\/strong> Zob. H. Jonas, Zasada odpowiedzialno\u015bci, s. 68.<\/span>
\n [21]<\/strong> Najlepszy wypadek, granice, metody naukowe, w\u0142asna ziemia: Second Book, s. 16, 21, 74 i 103. \u201eGef\u00e4hrliche Gedankeng\u00e4ngen\u201d: Mein Kampf, s. 141.<\/span>
\n [22]<\/strong> Mein Kampf, s. 282\u2013283.<\/span>
\n [23]<\/strong> Stan anarchii: E. Husson, Heydrich et la solution finale, s. 256. \u201eWohin man die Juden schicke, nach Sibirien oder Madagaskar, sei gleichg\u00fcltig\u201d, 21 lipca 1941 r., A. Hillgruber (red.), Staatsm\u00e4nner und Diplomaten bei Hitler, s. 557.<\/span><\/p>\n

\n

Jest to prolog i wprowadzenie do nowej ksi\u0105\u017cki Timothy’ego Snydera \u201eCzarna ziemia\u201d, kt\u00f3ra uka\u017ce si\u0119 21 pa\u017adziernika w wydawnictwie Znak.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czarna ziemia Timothy Snyder prze\u0142. Bart\u0142omiej Pietrzyk Publikujemy prolog i wprowadzenie do najnowszej ksi\u0105\u017cki Timothy’ego Snydera. \u201eCzarna ziemia\u201d Timothy’ego Snydera uka\u017ce si\u0119 21 pa\u017adziernika w wydawnictwie Znak. Ju\u017c teraz zapraszamy na wyk\u0142ad profesora 24 pa\u017adziernika o godz. 19.00 zatytu\u0142owany \u201eHolokaust jako historia globalna\u201d. Po wyk\u0142adzie z autorem dyskutowa\u0107 b\u0119d\u0105 Adam Michnik i S\u0142awomir Sierakowski. Wydarzenie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28047"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28047"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28047\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28063,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28047\/revisions\/28063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28047"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}