{"id":28344,"date":"2015-10-06T18:09:12","date_gmt":"2015-10-06T16:09:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=28344"},"modified":"2015-10-06T12:12:37","modified_gmt":"2015-10-06T10:12:37","slug":"28344","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=28344","title":{"rendered":"Gross m\u00f3g\u0142 mie\u0107 racj\u0119"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Grozili mi za to, co tu pisz\u0119, ale nie mo\u017cemy zak\u0142amywa\u0107 liczb i historii. Gross m\u00f3g\u0142 mie\u0107 racj\u0119<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jakub Bierzy\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

Jan Tomasz Gross. \u2022 Fot. Jerzy Gumowski\/AG<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Nie tak dawno przez tytu\u0142y prasowe przesz\u0142a prawdziwa burza. Media tym razem zgodnie, od prawej strony sceny politycznej do lewej, pot\u0119pi\u0142y Jana Tomasza Grossa za artyku\u0142, jaki opublikowa\u0142 w Die Welt dla Project Syndicate.<\/strong><\/span><\/p>\n

Gazety krzycza\u0142y nag\u0142\u00f3wkami, jak np. “Wprost”: Gross atakuje Polak\u00f3w. “Zabili wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c Niemc\u00f3w”. Rzecznik MSZ Marcin Wojciechowski m\u00f3wi\u0142, \u017ce to tekst “nieprawdziwy historycznie, szkodliwy i obra\u017caj\u0105cy Polsk\u0119”<\/span><\/p>\n

Pawe\u0142 Ukielski, wiceprezes IPN :<\/span><\/p>\n

“Wbrew twierdzeniom Grossa, dzia\u0142ania tysi\u0119cy ludzi ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w nie by\u0142y podejmowane tylko na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Polskie Pa\u0144stwo Podziemne jasno okre\u015bli\u0142o sw\u00f3j stosunek do ludob\u00f3jstwa na ludno\u015bci \u017cydowskiej, penalizuj\u0105c zbrodnie i denuncjacje. W jego ramach dzia\u0142a\u0142a Rada Pomocy \u017bydom \u201e\u017begota\u201d. Przedstawicielem Polski by\u0142 Jan Karski, kt\u00f3ry przewi\u00f3z\u0142 raport o Holocau\u015bcie dla w\u0142adz polskich i angielskich, nast\u0119pnie przedstawi\u0142 go prezydentowi Rooseveltowi. To m.in. za jego po\u015brednictwem Polska bezskutecznie domaga\u0142a si\u0119 pomocy dla \u017byd\u00f3w.”<\/span><\/em><\/p>\n

Dok\u0142adne liczby nie s\u0105 znane. Nie wiemy, ilu \u017byd\u00f3w zgin\u0119\u0142o z r\u0105k Polak\u00f3w, a ilu zosta\u0142o zadenuncjowanych. Trudno te\u017c oszacowa\u0107 liczb\u0119 Niemc\u00f3w zabitych przez Polak\u00f3w<\/a> <\/span><\/strong>na frontach II wojny \u015bwiatowej oraz w okupowanym kraju. Ca\u0142a nasza wiedza historyczna wskazuje jednak, \u017ce straty zadane przez Polak\u00f3w Niemcom s\u0105 zdecydowanie wy\u017csze ni\u017c ofiary zbrodni na \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywatelach.<\/span><\/p>\n

W Polsce panuje zgoda, \u017ce ka\u017cda zbrodnia zas\u0142uguje na pot\u0119pienie. Jednocze\u015bnie, podobna jednomy\u015blno\u015b\u0107 dotyczy niezgody na relatywizacj\u0119 historii, rozmywanie odpowiedzialno\u015bci oraz fa\u0142szowanie fakt\u00f3w. Aleksander Smolar, prezes Fundacji im. Stefana Batorego m\u00f3wi, \u017ce s\u0142owa Grossa<\/a><\/strong> s\u0105 “obrzydliwe i nieodpowiedzialne”.<\/span><\/p>\n

“Do Rzeczy” po\u015bwi\u0119ci\u0142o nawet Janowi Grossowi ok\u0142adk\u0119 \u2013 \u201eSiewca nienawi\u015bci \u201e oraz materia\u0142 pod jednoznacznym tytu\u0142em: \u201eKariera oszczercy.\u201d<\/span>
\n\"\"<\/p>\n

W 2011 roku przeprowadzono badania opinii publicznej temat publikacji Jana Grossa. Cho\u0107 Polacy wdaj\u0105 si\u0119 reprezentowa\u0107 zdecydowanie bardziej wywa\u017cone pogl\u0105dy w tej sprawie ni\u017c dziennikarze, to nadal blisko po\u0142owa rodak\u00f3w nie wierzy wcale (16%) lub raczej (33%) w to, \u017ce Polacy masowo szabrowali maj\u0105tki \u017byd\u00f3w w czasie wojny.<\/span><\/p>\n

Warto jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce 32% jest przeciwnego zdania. Wydaje si\u0119, \u017ce gorzka prawda o Holokau\u015bcie i naszym, Polak\u00f3w w nim udziale, powoli, lecz systematycznie przeciera sobie drog\u0119 do powszechnej \u015bwiadomo\u015bci. Ciekawe dane na temat tego, jak Polacy oceniaj\u0105 intencje Grossa, opublikowa\u0142 “Newsweek” ju\u017c w 2011 roku. Jedynie 10% z nas uwa\u017ca, \u017ce profesor ma na celu znies\u0142awienie Polski, a a\u017c 15% uwa\u017ca, \u017ce robi to, by opisa\u0107 prawd\u0119 i 17%, by wywo\u0142a\u0107 dyskusj\u0119. Jedynie 21% respondent\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce publikacje Grossa pogarszaj\u0105 wizerunek Polski i Polak\u00f3w. Przygniataj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 ma przeciwne zdanie lub nie ma zdania w og\u00f3le.<\/span><\/p>\n

Czy\u017cby przeci\u0119tni ludzie mieli wi\u0119cej zdrowego rozs\u0105dku ni\u017c osoby kszta\u0142tuj\u0105ce opini\u0119 publiczn\u0105 w tym kraju? Czy\u017cby przeci\u0119tny Polak mia\u0142 wi\u0119cej dystansu i na tyle mniej kompleks\u00f3w narodowych, \u017ce jest bardziej otwarty na mocno krytyczne opinie na temat naszej historii ni\u017c elita? Wszystko na to wskazuje.<\/span><\/p>\n

Ot\u00f3\u017c pozwol\u0119 sobie twierdzi\u0107, \u017ce Jan Gross g\u0142osz\u0105c, \u017ce Polacy zabili wi\u0119cej \u017byd\u00f3w ni\u017c Niemc\u00f3w w czasie wojny, ma najprawdopodobniej racj\u0119. Prawdopodobnie, bo badania historyczne s\u0105 dalekie od zako\u0144czenia i w obecnym stanie wiedzy musimy opiera\u0107 si\u0119 na szacunkach. Prawdopodobnie, bo teza Grossa wymaga doprecyzowania.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli zatem pan profesor mia\u0142 na my\u015bli, a wszystko na to wskazuje, Niemc\u00f3w zabitych na terenach Polski przedwojennej w czasie trwania II wojny \u015bwiatowej z wykluczeniem walk frontu wschodniego i regularnych oddzia\u0142\u00f3w Polskich walcz\u0105cych na zachodzie, to liczby podane przez niego s\u0105 do\u015b\u0107 jednoznaczne.<\/span><\/p>\n

Straty Niemieckie w kampanii wrze\u015bniowej s\u0105 powszechnie znane i wynosz\u0105 17 106 os\u00f3b (Wikipedia). Straty, jakie ponie\u015bli Niemcy w czasie dzia\u0142a\u0144 partyzanckich i sabotuj\u0105cych, mo\u017cna oszacowa\u0107 z do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105 na nie przekraczaj\u0105ce 1000 os\u00f3b. Najtrudniej poda\u0107 liczb\u0119 zabitych Niemc\u00f3w w trakcie Powstania Warszawskiego. Niemieckie meldunki w zale\u017cno\u015bci od czasu i kontekstu wahaj\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy 1500 a 10 000 os\u00f3b, ale powszechnie uznaje si\u0119 w \u015brodowisku historyk\u00f3w t\u0119 pierwsz\u0105 liczb\u0119 za najbardziej zbli\u017con\u0105 do prawdy. W sumie zatem po niemieckiej stronie r\u00f3wnania Jana Grossa mamy liczb\u0119 nie przekraczaj\u0105c\u0105 20 tys. os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Zdecydowanie trudniej oszacowa\u0107 drug\u0105 liczb\u0119 \u2013 liczb\u0119 ofiar Polak\u00f3w w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w. Wiadomo, \u017ce problem szmalcownictwa, czyli wydawania \u017byd\u00f3w dla nagrody lub w celu przej\u0119cia ich maj\u0105tk\u00f3w by\u0142 problemem w czasie wojny powszechnym. Na tyle pal\u0105cym, \u017ce w\u0142adze Pa\u0144stwa Podziemnego musia\u0142y wyda\u0107 rozkaz zabraniaj\u0105cy wydawania \u017byd\u00f3w uznaj\u0105c to za form\u0119 kolaboracji z okupantem. Sam fakt wydania takiego rozkazu, wbrew twierdzeniom Paw\u0142a Ukielskiego z IPN, raczej \u015bwiadczy na nasz\u0105 \u2013 Polak\u00f3w niekorzy\u015b\u0107. Nie s\u0105dz\u0119, by w\u0142adze Pa\u0144stwa Podziemnego traci\u0142y czas i energi\u0119 na rozwi\u0105zywanie marginalnych problem\u00f3w. Wydanie takiego rozkazu raczej \u015bwiadczy o tym, \u017ce wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 Polak\u00f3w w zbrodniach na \u017bydach by\u0142 do\u015b\u0107 powszechny.<\/span><\/p>\n

Po drugie, chcia\u0142bym wszystkim oburzonym publicystom i urz\u0119dnikom zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce od lat w Polsce prowadzone s\u0105 badania na ten temat. Liczba \u017cydowskich ofiar polskich prze\u015bladowa\u0144 w czasie wojny nie jest dok\u0142adnie znana, ale s\u0105 liczne \u017ar\u00f3d\u0142a i na tych \u017ar\u00f3d\u0142ach prowadzone badania naukowe maj\u0105ce na celu oszacowanie rozmiar\u00f3w naszej narodowej ha\u0144by.<\/span><\/p>\n

Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w Polskiej Akademii Nauk prowadzi takie studia od lat. W ich wyniku mo\u017cna ju\u017c formu\u0142owa\u0107 pierwsze tezy. Po pierwsze, czynny udzia\u0142 Polak\u00f3w w zbrodni Holokaustu nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci. Jedwabne nie by\u0142o wyj\u0105tkiem, a badania prowadzone przez Centrum wskazuj\u0105, \u017ce na terenach wiejskich udzia\u0142 ludno\u015bci polskiej oraz polskiej policji granatowej w wy\u0142apywaniu ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w by\u0142 powszechny. Powszechne by\u0142y tak\u017ce akcje bezpo\u015bredniej przemocy w formie pospolitych zab\u00f3jstw. W archiwach zachowa\u0142y si\u0119 tysi\u0105ce teczek z powojennych proces\u00f3w wytoczonych sprawcom tych zbrodni.<\/span><\/p>\n

W 2011 roku historycy przebadali 1500 z nich, a to niewielka cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci zbior\u00f3w. Ju\u017c nied\u0142ugo b\u0119dzie mo\u017cna podsumowa\u0107 ponure statystyki wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z tych archiw\u00f3w. M\u00f3wimy tu o tysi\u0105cach ofiar, nie o setkach czy pojedynczych przypadkach. Badania \u017ar\u00f3d\u0142owe nad aktami proces\u00f3w kolaborant\u00f3w, szabrownik\u00f3w i pospolitych morderc\u00f3w polskich z czas\u00f3w powojennych zdaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107 tez\u0119 Jana Grossa. Prawdopodobnie ofiar by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c 20 tysi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

Inne \u017ar\u00f3d\u0142o danych na ten temat to szacunki statystyczne. Po wojnie zarejestrowa\u0142o si\u0119 298 tysi\u0119cy ocala\u0142ych polskich \u017byd\u00f3w. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich prze\u017cy\u0142a w ZSRR, uciekaj\u0105c przed Niemcami na wsch\u00f3d. Tych, kt\u00f3rzy napisali w formularzach rejestracyjnych, \u017ce prze\u017cyli wojn\u0119 po aryjskiej stronie, w kraju by\u0142o oko\u0142o 20 tysi\u0119cy. Nie wszyscy jednak wype\u0142niali te statystyki. Du\u017ca liczba \u017byd\u00f3w, szczeg\u00f3lnie tych, kt\u00f3rzy prze\u017cyli w Polsce, nie rejestrowa\u0142a si\u0119. Wiele z \u017cydowskich dzieci ocala\u0142ych po aryjskiej stronie nie zna\u0142o swojej przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Historycy Polskiej Akademii Nauk szacuj\u0105 liczb\u0119 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli ukrywaj\u0105c si\u0119 w Polsce, na oko\u0142o 40 tysi\u0119cy. Osoby te nie mia\u0142y szans na przetrwanie bez pomocy Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy albo ich ukrywali, albo pomagali w wyrobieniu \u201earyjskich\u201d papier\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych prze\u017cycie. Liczba \u017byd\u00f3w uratowanych przez Polak\u00f3w jest o wiele wy\u017csza ni\u017c 20 tysi\u0119cy. Stwierdzenie tego faktu, nie obala tezy Jana Grossa. Dyskusja nie toczy si\u0119 wok\u00f3\u0142 tego, ilu \u017byd\u00f3w Polacy uratowali, ale wok\u00f3\u0142 tego, ilu zabili lub pomogli zabi\u0107. Tu dane statystyczne s\u0105 dla nas do\u015b\u0107 bezwzgl\u0119dne.<\/span><\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce po stronie aryjskiej szuka\u0142o schronienia ok. 250 tysi\u0119cy obywateli polskich \u017cydowskiego pochodzenia. Prze\u017cy\u0142o oko\u0142o 40 tysi\u0119cy. Nie wiadomo dok\u0142adnie co sta\u0142o si\u0119 z pozosta\u0142ymi. A by\u0142a to liczba niema\u0142a \u2013 jak \u0142atwo policzy\u0107 wynosi 210 tys. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zmar\u0142a z wyczerpania i chor\u00f3b, cz\u0119\u015b\u0107 z g\u0142odu, staro\u015bci i stresu. Cz\u0119\u015b\u0107 wpad\u0142a w r\u0119ce Niemc\u00f3w przypadkiem b\u0105d\u017a w \u0142apankach. Zdrowy rozs\u0105dek wskazuje jednak na to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych 210 pad\u0142a ofiar\u0105 denuncjacji lub czynnej napa\u015bci ze strony polskich ch\u0142op\u00f3w. Niemcy nie mieli aparatu administracyjnego i tak liczebnych si\u0142 policyjnych czy wojskowych, by skutecznie wy\u0142apywa\u0107 tak du\u017c\u0105 liczb\u0119 ludzi ukrytych w kraju, kt\u00f3ry dobrze znali, bo \u017cyli w nim od wiek\u00f3w. Wy\u0142apa\u0107 ponad 200 tysi\u0119cy ludzi w okupowanym kraju, gdzie ofiary nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 kolorem sk\u00f3ry, ubiorem, j\u0119zykiem od 30 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, na tak du\u017cym obszarze jak Polska, wydaje si\u0119 zadaniem niemo\u017cliwym. Niemo\u017cliwym bez czynnej pomocy pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dane statystyczne zdaj\u0105 si\u0119 zatem potwierdza\u0107 tez\u0119 Grossa. Z naszych r\u0105k lub z naszym udzia\u0142em prawdopodobnie zgin\u0119\u0142o wi\u0119cej ni\u017c 20 tysi\u0119cy. \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 w Polsce poza gettami. I nie zmienia tej gorzkiej prawdy fakt, \u017ce z tych samych liczb wynika, \u017ce 40 tysi\u0119cy prze\u017cy\u0142o dzi\u0119ki ofiarno\u015bci i pomocy polskich wsp\u00f3\u0142obywateli.<\/span><\/p>\n

Jest jeszcze trzecie \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy, mog\u0105ce potwierdzi\u0107 lub obali\u0107 twierdzenia Jana Grossa. To badania geograficzne. Badania statystyk ludno\u015bci powiat po powiecie. Takie badania prowadzi profesor Jan Grabowski. I w tym przypadku liczby s\u0105 dla nas \u2013 Polak\u00f3w bezwzgl\u0119dne. W powiecie D\u0105browy Tarnowskiej \u2013 powiat jakich wiele nie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 niczym szczeg\u00f3lnym w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych, uda\u0142o si\u0119 udokumentowa\u0107 losy 277 \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 na tym terenie w czasie wojny. 38 z nich ocala\u0142o, pozostali zgin\u0119li.<\/span><\/p>\n

Z tych 239 os\u00f3b prawie wszyscy zostali wydani Niemcom przez Polak\u00f3w. Mniejszo\u015b\u0107 zosta\u0142a zamordowana polskimi r\u0119kami. Oko\u0142o 10 os\u00f3b znale\u017ali sami Niemcy. To znaczy, \u017ce w powiecie D\u0105browy Tarnowskiej prze\u017cy\u0142o 15 proc. (38 os\u00f3b) z ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w. Je\u015bli chodzi o zamordowanych, to tylko 5 proc. z nich (10 os\u00f3b) schwytali Niemcy, a pozostali (229) zostali wydani zosta\u0142o przez polskich s\u0105siad\u00f3w lub zostali przez nich zamordowani. Jak nietrudno policzy\u0107, na jednego ocalonego przypada ponad pi\u0119ciu zabitych przy czynnym udziale polskiej ludno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ile by\u0142o takich powiat\u00f3w? Kilkaset. Ta smutna statystyka znowu potwierdza tez\u0119 Jana Grossa.<\/span>
\n Ciekawe, \u017ce w dyskusji jaka rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 po publikacji tego zdania, pada bardzo du\u017co epitet\u00f3w, ale zero fakt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jan Gross przywo\u0142uje konkretne liczby w prostym matematycznym r\u00f3wnaniu z poziomu nauczania pocz\u0105tkowego \u2013 jedna warto\u015b\u0107 jest wi\u0119ksza od drugiej. W odpowiedzi dostaje argumenty kompletnie nie na temat jak chwalebna posta\u0107 Jana Karskiego lub czysto emocjonalne jak \u201epod\u0142o\u015b\u0107\u201d lub \u201eoszczerstwo\u201d.<\/span><\/p>\n

Czas najwy\u017cszy w doros\u0142ej dyskusji na ten temat powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na liczby. One nie k\u0142ami\u0105. Mog\u0105 by\u0107 dla nas niekorzystne. Stawia\u0107 pokolenie naszych dziadk\u00f3w w bardzo z\u0142ym \u015bwietle. Mog\u0105 nas przera\u017ca\u0107, mog\u0105 smuci\u0107, ale czas najwy\u017cszy pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 w tej dyskusji faktami.<\/span>
\n I uprzedz\u0119 jeszcze jedn\u0105 drog\u0119 krytyki powy\u017cszego tekstu i mojej skromnej osoby. Drog\u0119 ulubion\u0105 przez Prawdziwych Polak\u00f3w i Obro\u0144c\u00f3w Dobrego Imienia \u2013 polegaj\u0105c\u0105 na przypisaniu autorowi z\u0142ych intencji \u2013 oczerniania, szkalowania, rozg\u0142osu, ch\u0119ci zysku i tak dalej.<\/span><\/p>\n

Jak pisa\u0142em na wst\u0119pnie, przeci\u0119tny Polak znacznie trze\u017awiej ocenia takie fakty ni\u017c nasi liczni publicy\u015bci. Uprzedz\u0119 zatem t\u0119 dyskusj\u0119. Nie napisa\u0142em tego tekstu dla rozg\u0142osu. Tego rodzaju rozg\u0142os prosz\u0119 pa\u0144stwa nie jest niczym po\u017c\u0105danym. By\u0142em \u2013 i zapewne po publikacji powy\u017cszego b\u0119d\u0119 \u2013 ofiar\u0105 nieustaj\u0105cej przemocy ze strony bardzo zaanga\u017cowanych obro\u0144c\u00f3w dobrego imienia i prawdziwych Polak\u00f3w. Na forach internetowych niejednokrotnie formu\u0142owano gro\u017aby karalne pod moim adresem o inwektywach i wulgaryzmach nie wspominaj\u0105c. Nikt nie chcia\u0142by pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 takiego rozg\u0142osu. Zapewniam pa\u0144stwa. Nie pisz\u0119 tak\u017ce z ch\u0119ci zysku. Nikt za ten tekst mi nie zap\u0142aci\u0142. Pisz\u0119 jedynie i wy\u0142\u0105cznie, co mo\u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci czytelnik\u00f3w wyda\u0107 si\u0119 paradoksalne, z pobudek czysto patriotycznych.<\/span><\/p>\n

Mitologizowanie w\u0142asnej historii jest gro\u017ane dla ka\u017cdego narodu. Najlepszy przyk\u0142ad daj\u0105 Rosjanie. Mitologizacja rosyjskiej historii jest przygrywk\u0105 do imperialnej polityki. Nie pierwszy i nie ostatni raz w dziejach. Podziwiamy ludzi skupionych wok\u00f3\u0142 rosyjskiego Memoria\u0142u, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia odwa\u017caj\u0105 si\u0119 go\u015bci\u0107 gorzkie i trudne prawdy, wbrew w\u0142adzom i zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci swych wsp\u00f3\u0142obywateli. Nam, tak samo jak Rosjanom, prawda jest bardzo potrzebna. Dlatego dzi\u0119kuj\u0119 Janowi Grossowi za prawd\u0119, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 odwag\u0119 po raz pierwszy dobitnie i g\u0142o\u015bno powiedzie\u0107. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce ta prawda wywo\u0142a\u0142a tak \u017cywio\u0142ow\u0105 reakcj\u0119. Najwyra\u017aniej by\u0142a nam wszystkim bardzo potrzebna.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grozili mi za to, co tu pisz\u0119, ale nie mo\u017cemy zak\u0142amywa\u0107 liczb i historii. Gross m\u00f3g\u0142 mie\u0107 racj\u0119 Jakub Bierzy\u0144ski Jan Tomasz Gross. \u2022 Fot. Jerzy Gumowski\/AG Nie tak dawno przez tytu\u0142y prasowe przesz\u0142a prawdziwa burza. Media tym razem zgodnie, od prawej strony sceny politycznej do lewej, pot\u0119pi\u0142y Jana Tomasza Grossa za artyku\u0142, jaki opublikowa\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28344"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28344"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28376,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28344\/revisions\/28376"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}