{"id":29131,"date":"2015-10-20T18:09:13","date_gmt":"2015-10-20T16:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=29131"},"modified":"2015-10-18T16:43:24","modified_gmt":"2015-10-18T14:43:24","slug":"20-00","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=29131","title":{"rendered":"Rocznica zjazdu za\u0142o\u017cycielskiego \u201eBundu\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Rocznica zjazdu za\u0142o\u017cycielskiego \u201eBundu\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n
\n

118 lat temu, w dniach 7\u20139 pa\u017adziernika, odby\u0142 si\u0119 w Wilnie zjazd za\u0142o\u017cycielski Bundu.<\/strong><\/span>
\n Uczestniczy\u0142o w nim 13 delegat\u00f3w, w tym 8 robotnik\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

\"Wide<\/p>\n

118 lat temu, w dniach 7\u20139 pa\u017adziernika, odby\u0142 si\u0119 w Wilnie zjazd za\u0142o\u017cycielski Bundu. Uczestniczy\u0142o w nim 13 delegat\u00f3w, w tym 8 robotnik\u00f3w: z Wilna 6, Warszawy 3, Bia\u0142egostoku 2, Mi\u0144ska 1, Witebska 1.<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wni organizatorzy tego zjazdu: Arkadiusz Kremer, John Mill, W\u0142adimir Kosowski i Abram Mutnikowicz, rozpocz\u0119li dzia\u0142alno\u015b\u0107 rewolucyjn\u0105 w k\u00f3\u0142kach Narodnej Woli, a Arkadiusz Kremer mia\u0142 ju\u017c wtedy za sob\u0105 6 miesi\u0119cy wi\u0119zienia za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z II Proletariatem.<\/span><\/p>\n

Pierwotny projekt nazwy partii brzmia\u0142: Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy w Rosji (A\u0142gemejner Jidziszer Arbeter Bund in Rus\u0142and). Na wniosek delegata z Warszawy, Johna Milla, uchwalono: Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy w Rosji i w Polsce. Dopiero na IV Zje\u017adzie (Bia\u0142ystok 1901 r.) uchwalono nazw\u0119, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a do roku 1918: Powszechny \u017bydowski Zwi\u0105zek Robotniczy Litwy, Rosji i Polski (A\u0142gemejner Jidiszer Arbeter Bund fun Litwe, Rus\u0142and un Po\u0142jn. By\u0142a to pierwsza \u017cydowska partia polityczna w Rosji.<\/span><\/p>\n

Kolebk\u0105 ruchu, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 t\u0119 parti\u0119, by\u0142o Wilno, gdzie ju\u017c od lat 80-tych dzia\u0142a\u0142y \u017cydowskie k\u00f3\u0142ka robotnicze, powstawa\u0142y kasy wzajemnej pomocy itp. Podobne k\u00f3\u0142ka powstawa\u0142y w tym\u017ce okresie w wielu miastach i miasteczkach tzw. strefy osiedlenia \u017byd\u00f3w. (\u2026)<\/span><\/p>\n

Jeszcze przed powstaniem Bundu sporadycznie wybucha\u0142y tu strajki, toczy\u0142a si\u0119 walka o 10-godzinny dzie\u0144 pracy. Od roku 1892 obchodzono w Wilnie \u015bwi\u0119to pierwszomajowe. Na mas\u00f3wkach zwo\u0142ywanych w lesie gromadzi\u0142y si\u0119 setki robotnik\u00f3w \u017cydowskich. (\u2026)<\/span><\/p>\n

T\u0142umacz\u0105c dlaczego w\u0142a\u015bnie Wilno odegra\u0142o tak wielk\u0105 rol\u0119, jeden z czo\u0142owych dzia\u0142aczy Bundu, Franz Kurski (Samuel Kahan) pisa\u0142 m.in.: \u201eTylko w Wilnie, pod\u00f3wczas najwi\u0119kszym \u017cydowskim o\u015brodku duchowym, m\u00f3g\u0142 si\u0119 zrodzi\u0107 i zwyci\u0119sko upowszechni\u0107 ruch \u017cydowski nie maj\u0105cy nawet \u015bladu znanego w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w kompleksu ni\u017cszo\u015bci (\u2026) Wilno by\u0142o r\u00f3wnie\u017c o\u015brodkiem pod\u00f3wczas jeszcze spolonizowanej post\u0119powej inteligencji litewskiej i nieco zrusyfikowanej inteligencji polskiej; w \u00f3wczesnych ci\u0119\u017ckich warunkach Wilno t\u0119tni\u0142o bogatym \u017cyciem umys\u0142owym, kt\u00f3rego nici \u2013 w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w i nie-\u017byd\u00f3w \u2013 ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 od wielu pokole\u0144 (\u2026). W Wilnie panowa\u0142 zupe\u0142nie osobliwy duch\u201d.<\/span><\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 Bund zyska\u0142 w okresie rewolucji 1905, za\u015b po jej kl\u0119sce przechodzi\u0142 silny kryzys. Os\u0142abienie to oraz masowa emigracja \u017byd\u00f3w doprowadzi\u0142y do znacznego spadku liczby jego cz\u0142onk\u00f3w. W 1915 sta\u0142 si\u0119 on na ziemiach polskich odr\u0119bn\u0105 organizacj\u0105 i dwukrotnie odby\u0142 nielegalne konferencje partyjne (w 1917 i 1918). W 1919 uczestniczy\u0142 za\u015b w wyborach do Sejmu Ustawodawczego.<\/span><\/p>\n

14 II 1935 uchwalono rezolucj\u0119 ideow\u0105, stanowi\u0105c\u0105 program partii. Bund uznawa\u0142 si\u0119 w niej za socjalistyczn\u0105 parti\u0119 \u017cydowskiej klasy robotniczej i organiczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ruchu socjalistycznego w Polsce i na \u015bwiecie. Krytykowano Zwi\u0105zek Radziecki i polityk\u0119 komunist\u00f3w, r\u00f3wnocze\u015bnie wzywaj\u0105c do wsp\u00f3\u0142pracy z nimi. Bund uznawa\u0142, \u017ce narodowe i spo\u0142eczne wyzwolenie mas \u017cydowskich nast\u0105pi wraz z upadkiem kapitalizmu. Syjonizm postrzegano jako utopi\u0119, za\u015b w \u015brodowiskach ortodoksyjnych widziano przeszkod\u0119 na drodze do post\u0119pu. \u017b\u0105dano zniesienia wszelkich ogranicze\u0144 wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej, domagaj\u0105c si\u0119 jej pe\u0142nego r\u00f3wnouprawnienia, a tak\u017ce swobodnego rozwoju \u015bwieckiej kultury \u017cydowskiej. Bund dysponowa\u0142 znacznymi wp\u0142ywami w wojew\u00f3dztwach centralnych i po\u0142udniowo-wschodnich, przede wszystkim w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w w du\u017cych miastach (\u201eG\u0142os Bundu\u201d). Wywiera\u0142 te\u017c wp\u0142yw na liczne organizacje kobiece, sportowe, dzieci\u0119ce i \u017cydowskie zwi\u0105zki zawodowe, prowadzi\u0142 partyjne sp\u00f3\u0142dzielnie.<\/span><\/p>\n

Wybitnymi dzia\u0142aczami Bundu w okresie mi\u0119dzywojennym byli m.in.: W. Alter, M. Orzech i S. Zygielbojm. Podczas II wojny \u015bwiatowej wp\u0142ywy partii ros\u0142y; bra\u0142a ona udzia\u0142 w podziemnym \u017cyciu politycznym i w przygotowaniach do oporu zbrojnego (m.in. w powstaniu w getcie warszawskim); wydawa\u0142a miesi\u0119cznik \u201eWewn\u0119trzny Biuletyn Bundu\u201d (od lutego 1940 do maja 1944), czasopismo \u201eOjf der Wach\u201d (jid., Na Stra\u017cy). Bund nie wszed\u0142 do \u017bKN, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z nim jedynie poprzez \u017bydowsk\u0105 Komisj\u0119 Koordynacyjn\u0105 (\u017bKK), maj\u0105c\u0105 reprezentowa\u0107 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cydowskie. W getcie warszawskim, w ramach \u017bOB, B. utworzy\u0142 kilka oddzia\u0142\u00f3w (cz\u0142onkiem jednego z nich by\u0142 Marek Edelman). By\u0142 reprezentowany w prezydium \u201e\u017begoty\u201d w osobie L. Feinera (obok przedstawiciela \u017bKN).<\/span><\/p>\n

Niemal r\u00f3wnocze\u015bnie z zako\u0144czeniem wojny Bund wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jego I konferencja odby\u0142a si\u0119 ju\u017c w listopadzie 1944. Dzia\u0142a\u0142a te\u017c zwi\u0105zana z nim organizacja Cukunft. W CK\u017bP Bund stanowi\u0142 konsekwentn\u0105 opozycj\u0119 wobec programu syjonist\u00f3w; postulowa\u0142 odbudow\u0119 skupiska \u017cydowskiego w Polsce. Wp\u0142ywy partii by\u0142y jednak ograniczone, a program straci\u0142 na atrakcyjno\u015bci. W 1947 liczy\u0142a ona ok. 1,5 tys. cz\u0142onk\u00f3w. Prowadzono w\u0142asne domy dziecka, szko\u0142y, bursy, czytelnie, kluby, biblioteki i kuchnie ludowe; wydawano pras\u0119 (\u201eG\u0142os Bundu\u201d; kontynuacja).<\/span><\/p>\n

W styczniu 1949 r. Nadzwyczajny Zjazd Bundu dokona\u0142 samokrytyki, przyj\u0105\u0142 rezolucj\u0119 o rozwi\u0105zaniu partii i wezwa\u0142 cz\u0142onk\u00f3w do wst\u0119powania do PZPR. Wraz z Bundem rozwi\u0105zany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c Cukunft.<\/span><\/p>\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Stefan Bergman, \u201ePrzyczynki do historii Bundu\u201d, Kwartalnik Historii \u017byd\u00f3w, nr 2 (62) IV\u2013IX 1992, s. 107\u2013131; Polski S\u0142ownik Judaistyczny.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

twoje uwagi, linki, wlasne artykuly, lub wiadomosci przeslij do: webmaster@reunion68.com<\/a><\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rocznica zjazdu za\u0142o\u017cycielskiego \u201eBundu\u201d 118 lat temu, w dniach 7\u20139 pa\u017adziernika, odby\u0142 si\u0119 w Wilnie zjazd za\u0142o\u017cycielski Bundu. Uczestniczy\u0142o w nim 13 delegat\u00f3w, w tym 8 robotnik\u00f3w 118 lat temu, w dniach 7\u20139 pa\u017adziernika, odby\u0142 si\u0119 w Wilnie zjazd za\u0142o\u017cycielski Bundu. Uczestniczy\u0142o w nim 13 delegat\u00f3w, w tym 8 robotnik\u00f3w: z Wilna 6, Warszawy 3, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29131"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29131"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29131\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29200,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29131\/revisions\/29200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}