{"id":29248,"date":"2015-10-25T18:09:09","date_gmt":"2015-10-25T16:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=29248"},"modified":"2015-10-24T14:48:07","modified_gmt":"2015-10-24T12:48:07","slug":"29248","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=29248","title":{"rendered":"Polscy znani \u017bydzi"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polscy znani \u017bydzi<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n
\n

Historia Polski jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z obecno\u015bci\u0105 w niej os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego. Wielu z nich odegra\u0142o znaczn\u0105 rol\u0119 w kulturze, polityce i nauce.<\/span><\/strong><\/p>\n

Julian Tuwim\"\"<\/strong><\/span><\/p>\n

(13.09.1894 \u0141\u00f3d\u017a \u2013 27.12.1953 Zakopane) \u2013 poeta, t\u0142umacz, satyryk, autor tekst\u00f3w kabaretowych. Urodzi\u0142 si\u0119 w \u017cyd. rodzinie mieszcz., od m\u0142odo\u015bci zwi\u0105zany z Warszaw\u0105. Czo\u0142owy przedstawiciel grupy Skamander, wsp\u00f3\u0142prac. pism, m.in. od 1924 silnie<\/span><\/p>\n

oddzia\u0142uj\u0105cych \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d, kierownik lit. warsz. kabaret\u00f3w artyst., m.in. 1919\u201332 Qui pro Quo.<\/span><\/p>\n

Debiutowa\u0142 1918 tomem Czyhanie na Boga, zdobywaj\u0105c od razu s\u0142aw\u0119 i popularno\u015b\u0107. W swych kolejnych tomach, odznaczaj\u0105cych si\u0119 programowym witalizmem, okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 negatywnie wobec tradycji M\u0142odej Polski i symbolizmu (Sokrates ta\u0144cz\u0105cy 1920, Wierszy tom czwarty 1923), T. wprowadza\u0142 obrazy czerpane z \u017cycia miejskiego i obficie korzysta\u0142 ze \u015brodk\u00f3w mowy pot., a tradycyjne gatunki lit. (m.in. ballad\u0119 i od\u0119) zwi\u0105za\u0142 z codzienn\u0105 tematyk\u0105; wielokrotnie podmiotem swych wierszy czyni\u0142 wsp\u00f3\u0142cz. mieszka\u0144ca miasta (tak metropolii, jak i prowincji), zafascynowanego dynamik\u0105 \u017cycia. Niekiedy w\u0105tki pot. \u0142\u0105czy\u0142 z motywami mitol. (np. Dionizosa) i rel. (np. Chrystus pokazywany na tle wsp\u00f3\u0142cz. miasta). Zwi\u0105zki z M\u0142od\u0105 Polsk\u0105 zaznaczaj\u0105 si\u0119 zw\u0142. w erotykach utrzymanych w stylu nastrojowo-impresjonist. (tom Si\u00f3dma jesie\u0144 1922), a tak\u017ce w nawi\u0105zaniach do poezji L. Staffa, kt\u00f3rego uzna\u0142 za swojego mistrza. Ju\u017c wtedy ujawni\u0142a si\u0119 jedna z cech charakterystycznych tw\u00f3rczo\u015bci T.: niezwyk\u0142a wirtuozeria j\u0119zykowa.<\/span><\/p>\n

Tonacja wierszy T. radykalnie zmieni\u0142a si\u0119 w 2. dekadzie 20-lecia mi\u0119dzywojennego; z tego okresu pochodz\u0105 jego najwybitniejsze zbiory lir.: Rzecz czarnoleska (1929), Biblia cyga\u0144ska (1932), Tre\u015b\u0107 gorej\u0105ca (1936), a tak\u017ce zbi\u00f3r utwor\u00f3w satyr. Jarmark rym\u00f3w (1934) oraz arcydzie\u0142o T., bliski katastrofizmowi poemat Bal w Operze (powsta\u0142 1936, opublikowany w \u201eSzpilkach\u201d 1946 nr 30\u201334, wyd. osobne 1982), \u0142\u0105cz\u0105cy elementy satyry z nowatorskimi grami j\u0119zykowymi, wizje groteskowe z motywami czerpanymi z Apokalipsy. Nie stroni\u0142 poeta od podejmowania aktualnych kwestii polit. (m.in. pacyfistyczny wiersz Do prostego cz\u0142owieka, cykl Z wierszy o pa\u0144stwie); w utworach tego rodzaju dochodzi do g\u0142osu ze szczeg\u00f3ln\u0105 si\u0142\u0105 antytotalitarna postawa poety: wsp\u00f3\u0142cz. \u201edziczy poga\u0144skiej\u201d jest przeciwstawiana \u201esarenka horacja\u0144ska\u201d (w wierszu Na ulicy), w innych utworach za\u015b elementem kontrastu staj\u0105 si\u0119 obrazy i warto\u015bci romantyczne. W liryce pochodz\u0105cej z tej dekady ujawniaj\u0105 si\u0119 odwo\u0142ania do tradycji klas. (Horacy, J. Kochanowski) i romant. (w tym do C. Norwida), a ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 demonstruje nowatorskie po\u0142\u0105czenie element\u00f3w kultury wysokiej i popularnej, na jednym kra\u0144cu znajduj\u0105 si\u0119 czyste liryki, na drugim teksty u\u017cytkowe proz\u0105 i wierszem, jak piosenka i skecz przeznaczony dla kabaretu b\u0105d\u017a rewii, noworoczna szopka na tematy aktualne (wyb\u00f3r Kabaretiana 2002). W tym okresie powsta\u0142y tak\u017ce znakomite wiersze dla dzieci, wolne od natr\u0119tnej dydaktyki, igraj\u0105ce s\u0142owem (np. s\u0142ynna Lokomotywa), kt\u00f3re otwieraj\u0105 now\u0105 epok\u0119 w tej dziedzinie tw\u00f3rczo\u015bci, oraz wi\u0119kszo\u015b\u0107 wspania\u0142ych przek\u0142ad\u00f3w \u2014 g\u0142. poezji ros. (od S\u0142owa o wyprawie Igora po poet\u00f3w XX w.), w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych szczeg\u00f3lne miejsce zajmuj\u0105 utwory A. Puszkina (tom Lutnia Puszkina 1937); poezja ros. oddzia\u0142a\u0142a na oryginaln\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 T.. Do najwa\u017cniejszych przek\u0142ad\u00f3w z innych j\u0119zyk\u00f3w nale\u017c\u0105 t\u0142umaczenia wierszy J.A. Rimbauda. W okresie mi\u0119dzywojennym T. odni\u00f3s\u0142 ogromny sukces lit., 1935 otrzyma\u0142 Z\u0142oty Wawrzyn PAL i nagrod\u0119 pol. Pen Clubu, by\u0142 jednak\u017ce, zw\u0142. w 2. po\u0142. lat 30., przedmiotem niewybrednych atak\u00f3w antysemickich ze strony skrajnej prawicy nacjonalist. (zarzucano mu m.in., \u017ce nie czuje ducha j\u0119zyka pol. i go niszczy).<\/span><\/p>\n

Okres okupacji sp\u0119dzi\u0142 poeta na obczy\u017anie (od 1942 w Nowym Jorku). Napisa\u0142 w\u00f3wczas obszerny poemat dygresyjny, og\u0142oszony po powrocie do Polski 1946: Kwiaty polskie (1949, 1 wyd. pe\u0142ne 1990 \u2014 11 w kolejno\u015bci); mimo \u017ce s\u0105 w nim \u015bwietne fragmenty, odznaczaj\u0105ce si\u0119 b\u0142yskotliwo\u015bci\u0105 i wirtuozeri\u0105, a niekiedy g\u0142\u0119bi\u0105, jako ca\u0142o\u015b\u0107 nie spotka\u0142 si\u0119 on z przychylnym przyj\u0119ciem krytyki i publiczno\u015bci czytaj\u0105cej. Natomiast wielkie znaczenie mia\u0142y wyimki poematu, kt\u00f3re w czasie okupacji dociera\u0142y do kraju i by\u0142y szeroko czytane (zw\u0142. fragment znany pt. Modlitwa). Reakcj\u0105 na Holocaust by\u0142 napisany w USA manifest My, \u017bydzi polscy (Londyn \u201eNowa Polska\u201d 1944 nr 8, wyd. osobne Tel Awiw 1944, krajowe 1986). Powr\u00f3t do kraju, kt\u00f3remu w\u0142adze komunist. nada\u0142y wielki rozg\u0142os, wywo\u0142a\u0142 reakcje pot\u0119pienia ze strony emigracji i sta\u0142 si\u0119 przyczyn\u0105 zerwania m.in. z zaprzyja\u017anionymi skamandrytami \u2014 J. Lechoniem i K. Wierzy\u0144skim.<\/span><\/p>\n

Ostatnie lata \u017cycia by\u0142y dla T. jako poety czasem kryzysu; jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 z tego okresu, ilo\u015bciowo nader skromna, z\u0142o\u017cona z kilku wierszy okoliczno\u015bciowych, uleg\u0142a wp\u0142ywom oficjalnej estetyki socrealistycznej. Kontynuowa\u0142 za\u015b T. z powodzeniem dzia\u0142alno\u015b\u0107 edytorsk\u0105 i szperack\u0105, kt\u00f3r\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 od wczesnej m\u0142odo\u015bci, publikuj\u0105c r\u00f3\u017cnego rodzaju zapomniane teksty, zw\u0142. z XIX w. (m.in. Polski s\u0142ownik pijacki. Antologia bachiczna 1935, Cztery wieki fraszki polskiej 1937, Polska nowela fantastyczna 1949, cykl Cicer cum caule, czyli Groch z kapust\u0105, \u201eProblemy\u201d 1949\u201354, wyd. osobne 1958), a tak\u017ce curiosa lit. i j\u0119zykowe (m.in. Pegaz d\u0119ba, czyli Panopticum poetyckie 1950). Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 T. uzupe\u0142niaj\u0105 b. obszerne juvenilia, og\u0142oszone 1990, oraz parafrazy utwor\u00f3w teatr. o charakterze komediowym. W PRL poeta cieszy\u0142 si\u0119 uznaniem w\u0142adz komunist., sankcjonowa\u0142 re\u017cim, po kt\u00f3rym spodziewa\u0142 si\u0119 rozwi\u0105zania wielu problem\u00f3w spo\u0142., ale te\u017c anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w sprawy szlachetne: korzystaj\u0105c ze swej dobrej pozycji u w\u0142adz, zabiega\u0142 z powodzeniem w sprawie uchylenia wyrok\u00f3w \u015bmierci, uratowa\u0142 \u017cycie kilku osobom. W 1951 otrzyma\u0142 nagrod\u0119 pa\u0144stw. I stopnia.<\/span><\/p>\n